وَلَوۡ أَنَّ لِكُلِّ نَفۡسٖ ظَلَمَتۡ مَا فِي ٱلۡأَرۡضِ لَٱفۡتَدَتۡ بِهِۦۗ وَأَسَرُّواْ ٱلنَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُاْ ٱلۡعَذَابَۖ وَقُضِيَ بَيۡنَهُم بِٱلۡقِسۡطِ وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ ﴿54﴾وَلَوۡ أَنَّ لِكُلِّ نَفۡسٖ ظَلَمَتۡ مَا فِي ٱلۡأَرۡضِ لَٱفۡتَدَتۡ بِهِۦۗ وَأَسَرُّواْ ٱلنَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُاْ ٱلۡعَذَابَۖ وَقُضِيَ بَيۡنَهُم بِٱلۡقِسۡطِ وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ
އަދި ކާފަރުވެއްޖެ ކޮންމެ نفس އަކަށް (އެ نفس އެއް عذاب ން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި فدية ދޭން) ބިމުގައިވާހާތަކެތި ލިބިގެންވީނަމަވެސް އެ عذاب އެމީހުން ދެކޭހިނދު އެމީހުން އެތަކެތީން فدية ދިނީހެވެ. އަދި އެމީހުން ހިތާމަ ވަންހަނާކޮށް ސިއްރުކުރާނެއެވެ. (އެއީ އެމީހުންގެ ދަށުގައިވާ ދެރަމީހުންނަށް ނާންގާންކަމަށެވެ.) އަދި އެމީހުންގެމެދުގައި - އެބަހީ ކާފަރުކަމުގައި މަތިހަށިނެގި މީހުންނާއި އެމީހުންނާއި تبع ވީމީހުންގެމެދުގައި - عدل ވެރިގޮތުގައި ނިޔާކަނޑައެޅި ނިމޭނެއެވެ. އަދި އެމީހުންނަށް (އިތުރު) އެއްވެސް އަނިޔާއެއް ނުވެވޭނެއެވެ.
أَلَآ إِنَّ لِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۗ أَلَآ إِنَّ وَعۡدَ ٱللَّهِ حَقّٞ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ ﴿55﴾أَلَآ إِنَّ لِلَّهِ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۗ أَلَآ إِنَّ وَعۡدَ ٱللَّهِ حَقّٞ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ
ކަލޭމެން ދަންނާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން އުޑުތަކާއި ބިމުގައިވާހާތަކެތި ملك ވެވޮޑިގެންވަނީ ހަމަ ﷲ އަށެވެ. (އެހެންވީއިރު ކާފަރުން فدية ދޭނެ އެއްޗެއް އޭނާއަށްވާނީ ކޮންފަދަޔަކުންހެއްޔެވެ؟) އަދި ދަންނާށެވެ! ﷲ ގެ وعد ފުޅު އެއީ ހަމަ حقّ وعد ފުޅެކެވެ. (އެބަހީ: ކާފަރުންނަށް عذاب ދެއްވުމަށް އެކަލާނގެ ކުރައްވާފައިވާ وعد ފުޅު އެއީ ހަމަ حقّ އެވެ.) އަދި އެކަމަކު އެމީހުންކުރެ ގިނަމީހުންނަކަށް އެގޮތެއް ނޭނގެއެވެ.
هُوَ يُحۡيِۦ وَيُمِيتُ وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ ﴿56﴾هُوَ يُحۡيِۦ وَيُمِيتُ وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ
އެކަލާނގެ ތަކެތި ދިރުއްވާ މަރުއްވައެވެ. (ކާފަރުން މަރުވުމަށްފަހު އަލުން ދިރުއްވާނީވެސް ހަމަ އެކަލާނގެއެވެ.) އަދި ކަލޭމެން އެނބުރި رجوع ވުންވަނީ ހަމަ އެކަލާނގެ حضرة އަށެވެ.
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ قَدۡ جَآءَتۡكُم مَّوۡعِظَةٞ مِّن رَّبِّكُمۡ وَشِفَآءٞ لِّمَا فِي ٱلصُّدُورِ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٞ لِّلۡمُؤۡمِنِينَ ﴿57﴾يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ قَدۡ جَآءَتۡكُم مَّوۡعِظَةٞ مِّن رَّبِّكُمۡ وَشِفَآءٞ لِّمَا فِي ٱلصُّدُورِ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٞ لِّلۡمُؤۡمِنِينَ
އޭ މީސްތަކުންނޭވެ! ކަލޭމެންގެގާތަށް ކަލޭމެންގެ ربّ ގެ حضرة ން نصيحة އާއި وعظ އަތުވެއްޖެއެވެ. އަދި ހިތްތަކުގައިވާ جاهل ކަމުގެ ބައްޔަށްވާ شفاء އާއި އަދި مؤمن ންނަށްވާ ތެދުމަގާއި رحمة ހަމަކަށަވަރުން އަތުވެއްޖެއެވެ. އެއީ ކީރިތި قرآن އެވެ. އަދި އިސްލާމްދީނެވެ.
قُلۡ بِفَضۡلِ ٱللَّهِ وَبِرَحۡمَتِهِۦ فَبِذَٰلِكَ فَلۡيَفۡرَحُواْ هُوَ خَيۡرٞ مِّمَّا يَجۡمَعُونَ ﴿58﴾قُلۡ بِفَضۡلِ ٱللَّهِ وَبِرَحۡمَتِهِۦ فَبِذَٰلِكَ فَلۡيَفۡرَحُواْ هُوَ خَيۡرٞ مِّمَّا يَجۡمَعُونَ
(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! (ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ބާވައިލެއްވޭ وحي އާއި ދެންވެސް އެންމެހައި نعمة އަކީ) ﷲ ގެ فضل ވަންތަކަމާއި އެކަލާނގެ رحمة ފުޅުން ވާކަންކަމެވެ. ފަހެ އޭގެސަބަބުން އެމީހުން އުފާކުރާ ހުށިކަމެވެ. އަދި އެތަކެތި (އެބަހީ: قرآن އާއި إسلام دين) އެމީހުން އެޖަމާކުރާ މުދާތަކަށްވުރެ މާހެޔޮވެގެންވެއެވެ.
قُلۡ أَرَءَيۡتُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ لَكُم مِّن رِّزۡقٖ فَجَعَلۡتُم مِّنۡهُ حَرَامٗا وَحَلَٰلٗا قُلۡ ءَآللَّهُ أَذِنَ لَكُمۡۖ أَمۡ عَلَى ٱللَّهِ تَفۡتَرُونَ ﴿59﴾قُلۡ أَرَءَيۡتُم مَّآ أَنزَلَ ٱللَّهُ لَكُم مِّن رِّزۡقٖ فَجَعَلۡتُم مِّنۡهُ حَرَامٗا وَحَلَٰلٗا قُلۡ ءَآللَّهُ أَذِنَ لَكُمۡۖ أَمۡ عَلَى ٱللَّهِ تَفۡتَرُونَ
ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! (އޭ މިތިބަ مشرك ންނޭވެ!) ރިޒުގުގެތެރެއިން ﷲ تعالى ކަލޭމެނަށް ދެއްވާތަކެއްޗާއިމެދު ކަލޭމެން ނިކަން خبر ދީބަލާށެވެ! އޭގެތެރެއިން ކަލޭމެން (އަމިއްލައަށް) ބައެއްތަކެތި حرام ކަމުގައި ހަދައި އަދި ބައެއްތަކެތި حلال ކަމުގައި ހަދަނީއެވެ. ކަލޭގެފާނު (އެމީހުނަށް) ވިދާޅުވާށެވެ! އެގޮތަށް އެހެން حكم ބަދަލުކުރަން ﷲ ކަލޭމެނަށް ހުއްދަދެއްވީހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ ކަލޭމެން ﷲ އަށް ދޮގުހަދަނީހެއްޔެވެ؟ • ދަންނައެވެ! މިބަޔަކު ބައެއްތަކެތި حرام ކޮށް އަނެއްބައިތަކެތި حلال ކޮށްހެދި ވާހަކަ أنفال ސޫރަތުގައިވެސްވެއެވެ. މިއީ ހަމަ مشرك ންކުރިކަމެކެވެ. مشرك ންނޫނެއްކަމަކު ﷲ ގެ حكم ބަދަލުކުރާމީހުންނަށް މިއާޔަތުގައި މިވާ وعيد ސީދާވާނެއެވެ. والله أعلم.
وَمَا ظَنُّ ٱلَّذِينَ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَذُو فَضۡلٍ عَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَهُمۡ لَا يَشۡكُرُونَ ﴿60﴾وَمَا ظَنُّ ٱلَّذِينَ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَذُو فَضۡلٍ عَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَهُمۡ لَا يَشۡكُرُونَ
އަދި ﷲ އަށް ދޮގުހަދައިގަތްމީހުން (حلال ކުރެއްވި ތަކެތި حرام ކޮށް، حرام ކުރެއްވިތަކެތި حلال ކޮށް) ހެދިމީހުން އެމީހުންނާމެދު قيامة ދުވަހުން ﷲ ކަންތައްކުރައްވާނެކަމާމެދު އެމީހުން ހީކުރަނީ ކޮންގޮތަކަށްބާވައެވެ؟ ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ (އަޅުތަކުންގެ ކުށަށް عقوبة އަވަސްނުކުރައްވާ) މީސްތަކުންނަށް އޯގާވަންތަ ކަލާނގެއެވެ. އަދި އެކަމަކު އެމީހުންކުރެ ގިނަމީހުން شكر ނުކުރެއެވެ.
وَمَا تَكُونُ فِي شَأۡنٖ وَمَا تَتۡلُواْ مِنۡهُ مِن قُرۡءَانٖ وَلَا تَعۡمَلُونَ مِنۡ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيۡكُمۡ شُهُودًا إِذۡ تُفِيضُونَ فِيهِۚ وَمَا يَعۡزُبُ عَن رَّبِّكَ مِن مِّثۡقَالِ ذَرَّةٖ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فِي ٱلسَّمَآءِ وَلَآ أَصۡغَرَ مِن ذَٰلِكَ وَلَآ أَكۡبَرَ إِلَّا فِي كِتَٰبٖ مُّبِينٍ ﴿61﴾وَمَا تَكُونُ فِي شَأۡنٖ وَمَا تَتۡلُواْ مِنۡهُ مِن قُرۡءَانٖ وَلَا تَعۡمَلُونَ مِنۡ عَمَلٍ إِلَّا كُنَّا عَلَيۡكُمۡ شُهُودًا إِذۡ تُفِيضُونَ فِيهِۚ وَمَا يَعۡزُبُ عَن رَّبِّكَ مِن مِّثۡقَالِ ذَرَّةٖ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَا فِي ٱلسَّمَآءِ وَلَآ أَصۡغَرَ مِن ذَٰلِكَ وَلَآ أَكۡبَرَ إِلَّا فِي كِتَٰبٖ مُّبِينٍ
އޭ رسول ﷲ އެވެ! ކަލޭގެފާނު ކަމެއްގައިވިޔަސް، އަދި قرآن ތަންކޮޅެއް ކިޔަވާ ވިދާޅުވިޔަސް އަދި ކަލޭމެންކުރާ އެއްވެސްކަމެއްކުރާއިރުވެސް އެކަމެއްގައިވާއިރު ކަލޭމެންގެ މައްޗަށް ﷲ ހެކިވެވޮޑިގެންނުވާ އެއްކަމެއްވެސް ނުވެއެވެ. (އެބަހީ: ކޮންމެކަމެއްކުރާއިރުވެސް ކަލޭމެންގެ މައްޗަށް ﷲ ހެކިވެވޮޑިގެންވެއެވެ. އަދި ބިމުގައިވިޔަސް އަދި ނުވަތަ އުޑުގައިވިޔަސް ذرّ އެއްގެ ބަރުދަނުގެ އެއްޗެއްވިޔަސް އެއެއްޗެއް ކަލޭގެފާނުންގެ رَبّ ގެ ދެނެވޮޑިގަތުމުން ވަކިވެގެން ނުވެއެވެ. އެކަލާނގެއަށް ނިވައިވެގެން ނުވެއެވެ. އަދި އެއެއްޗަކީ ކިތަންމެ ކުޑައެއްޗަކަސް އަދި ބޮޑުއެއްޗަކަސް އެއެއްޗެއް ބަޔާންވެގެންވާ ފޮތެއްގައި ލިޔެވިގެންވާ މެނުވީ ނުވެއެވެ. (އެބަހީ: ކޮންމެއެއްޗެއްވެސް ލިޔެވިގެންވެއެވެ.