34:1ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ ٱلَّذِي لَهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَهُ ٱلۡحَمۡدُ فِي ٱلۡأٓخِرَةِۚ وَهُوَ ٱلۡحَكِيمُ ٱلۡخَبِيرُ ﴿١﴾
އެންމެހައި حَمْد އާއި تَعْرِيف އާއި ثَنَاء އެއް حَقّ ވެގެންވަނީ ހަމަ ﷲއަށެވެ. އެކަލާނގެއީ އުޑުތަކުގައްޔާއި އަދި ބިމުގައިވާހާ ތަކެތި އެކަލާނގެއަށް مِلْكވެ خَاصّ ވެގެންވާ ކަލާނގެއެވެ. އަދި آخِرَة ގައިވެސް حَمْدُ އާއި ثَنَاء ހުރީ ހަމައެކަލާނގެއަށެވެ. އަދި އެކަލާނގެއީ ދެދުނިޔޭގެ ކަންތައްތަށް ފުރިހަމަކުރެއްވީ حِكْمَة ވަންތަ އަދި އަޅުތަކުންގެ އެންމެހައި ކަންތައްތަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ޚަބަރުތަކުގެވެރި ކަލާނގެއެވެ.
34:2يَعۡلَمُ مَا يَلِجُ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا يَخۡرُجُ مِنۡهَا وَمَا يَنزِلُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ وَمَا يَعۡرُجُ فِيهَاۚ وَهُوَ ٱلرَّحِيمُ ٱلۡغَفُورُ ﴿٢﴾
ބިމަށްވަދެގެންދާ އެންމެހައި ތަކެއްޗާއި އަދި އެތަނުން ނުކުންނަ އެންމެހައި ތަކެތި އެކަލާނގެ ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. (ބިމަށްވަންނަ ތަކެއްޗަކީ ވާރޭގެފެންތިކިތަކާއި خَزَانَة ތަކާއި މަރުވެގެން ވަޅުލެވޭ އެންމެހައި مَيِّتންނާއި ދެންވެސް އެންމެހައި ތަކެއްޗެވެ. އަދި އެތަނުން ނުކުންނަ ތަކެއްޗަކީ ގަސްގަހާގެއްސާއި ދަނޑުގޮވާމުގެ އޮށްޓަރުތަކާއި حَيَوَان އާއި ދެންވެސް އެންމެހައި ތަކެއްޗެވެ.) އަދި އުޑުންބާވައިލައްވާ ތަކެއްޗާއި އަދި އުޑަށް އަރައިގެންދާ އެންމެހައި ތަކެތިވެސް އެކަލާނގެ ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. (އުޑުން ފައިބާތަކެއްޗަކީ ވާރޭފެނާއި ގަޑުފެނާއި ބަރަކާތްތަކާއި عَذَاب އާއި ހޮނުގުގުރިއާއި مَلائِكَة ބޭކަލުންނާއި ދެންވެސް ބައެއްތަކެއްޗެވެ. އަދި އުޑަށްއަރައިގެންދާ ތަކެއްޗަކީ مَلائِكَة ބޭކަލުންނާއި އަޅުތަކުންގެ عَمَل ތަކާއި ދެންވެސް ބައެއްތަކެއްޗެވެ....) އަދި އެކަލާނގެއީ އަޅުތަކުންނަށް رَحْمَة ލެއްވުން ބޮޑުވެގެންވާ އަދިގިނަގިނައިން ފާފަފުއްސަވާ ކަލާނގެއެވެ.
34:3وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَا تَأۡتِينَا ٱلسَّاعَةُۖ قُلۡ بَلَىٰ وَرَبِّي لَتَأۡتِيَنَّكُمۡ عَٰلِمِ ٱلۡغَيۡبِۖ لَا يَعۡزُبُ عَنۡهُ مِثۡقَالُ ذَرَّةٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَآ أَصۡغَرُ مِن ذَٰلِكَ وَلَآ أَكۡبَرُ إِلَّا فِي كِتَٰبٖ مُّبِينٖ ﴿٣﴾
އަދި ކާފަރުވީ މީސްތަކުންބުނެވެ. އަހުރެމެންނަކަށް قِيَامَة އެއްނާންނާނެއެވެ. ދެވަނަފަހަރަށް އަހުރެމެން ދެންނުދިރޭނެއެވެ. އޭ رَسُولُ الله އެވެ! ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އެއްގޮތަކަށްވެސް އެހެނެއްނުވާނެއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނުންގެ رَبّ ގަންދީ ވިދާޅުވަމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭމެންނަށް قِيَامَة ވާނެއެވެ. މަރުވުމަށްފަހު ދެވަނަ ފަހަރަށް ދިރިގެން عَمَل ތަކަށްޖަޒާ ދެއްވޭނެއެވެ. އަދި އެކަލާނގެއީ އެންމެހައި غَيْبُ ވެސް ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ. (ކަލޭމެންގެ عَمَل ތަކުގެ ތެރެއިން) އެންމެ އެއްޗެއްވެސް އެކަލާނގެއަށް ނިވައިވެ ވަންހަނާވެގެން ނުވެއެވެ. އުޑުތަކާއި ބިމުގައި އެކަލާނގެއަށް ވަންހަނާވެގެންވާ مِثْقَال އެއްގެ ވަރުވެސް ޒައްރެއްގެ ބޮޑުމިނުގެ އެއްޗެއްވެސް އަދިއެއަށްވުރެ ކުޑަޔަސް އަދި އެއަށްވުރެ ބޮޑަސް ނުވެއެވެ. އެ ކޮންމެ އެއްޗެއް بَيَان ވެގެންވާ ފޮތެއްގައި ލިޔެވި ފައިލްކުރެވިގެން މެނުވީނުވެއެވެ. އެއީ لَوحُ المَحْفُوظُ އެވެ.
34:4لِّيَجۡزِيَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّـٰلِحَٰتِۚ أُوْلَـٰٓئِكَ لَهُم مَّغۡفِرَةٞ وَرِزۡقٞ كَرِيمٞ ﴿٤﴾
އެކަންތައްތައް އެގޮތަށް ލައްވާފައިވަނީ އީމާންވެގެން صَالِحْ عَمَل ކުރި މީހުންނަށް ހެޔޮ جَزَاء ދެއްވުމަށެވެ. އެމީހުންނަށްހުރީ ފާފަފުއްސެވުމާއި މާތްވެގެންވާ ރިޒުގެވެ. ސުވަރުގެއާއި އެތާގެ نِعْمَة ތަކެވެ
34:5وَٱلَّذِينَ سَعَوۡ فِيٓ ءَايَٰتِنَا مُعَٰجِزِينَ أُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمۡ عَذَابٞ مِّن رِّجۡزٍ أَلِيمٞ ﴿٥﴾
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ رَسُولٌ ނަށް ބާވައިލެއްވި އާޔަތްތައް بَاطِل ކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރާ މީހުންނަށް ހުރީ ވޭންދެނިވި އެންމެނުބައި ގަދަ عَذَاب ގެ عَذَابއެވެ
34:6وَيَرَى ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡعِلۡمَ ٱلَّذِيٓ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ هُوَ ٱلۡحَقَّ وَيَهۡدِيٓ إِلَىٰ صِرَٰطِ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡحَمِيدِ ﴿٦﴾
އޭ رَسُولُ الله އެވެ. ކަލޭގެފާނުންގެ رَبّ ގެ حَضْرَة ން ކަލޭގެފާނަށް މިބާވައިލައްވާ ތަކެއްޗަކީ އެއީ ހަމަސީދާ حَقُّ ކަން عِلْمَ ގެ أَهْلُ ވެރިންނަށް ރަނގަޅަށް އެނގޭނެއެވެ. އަދި އެއިން ތެދުމަގުދައްކަނީ عِزَّة ވަންތަ އަދި حَمْدُ ލިބިވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެމަގަށްކަންވެސް އެމީހުންނަށް ރަނގަޅަށް އެނގޭނެއެވެ.
34:7وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ هَلۡ نَدُلُّكُمۡ عَلَىٰ رَجُلٖ يُنَبِّئُكُمۡ إِذَا مُزِّقۡتُمۡ كُلَّ مُمَزَّقٍ إِنَّكُمۡ لَفِي خَلۡقٖ جَدِيدٍ ﴿٧﴾
އަދި ކާފަރުންގެ މީހުން އޭގެ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް (رَسُولُ އަށް މަލާމާތްކުރުމުގެގޮތުން) ބުނެއެވެ. ކަލޭމެން މަރުވެގެން ވަޅުލައި ކަލޭމެންގެ މަސްތަކާއި ކަށިތައް ކުދިކުދިވެ އެކަށް ހަލާކެވެދިއުމަށްފަހުވެސް ކަލޭމެން އަލުން ދިރިގެން مَحْشَرُ ފޮނުވޭނެކަމަށް ބުނާމީހަކު ކަލޭމެނަށް ދައްކަން ހެއްޔެވެ؟ (އެއީ مُحَمَّدُ ގެފާނެވެ.)
34:8أَفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَم بِهِۦ جِنَّةُۢۗ بَلِ ٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡأٓخِرَةِ فِي ٱلۡعَذَابِ وَٱلضَّلَٰلِ ٱلۡبَعِيدِ ﴿٨﴾
އޭނާ ފަހެ ﷲ އަށް ބޮޑުދޮގެއް ހަދަނީ ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ އޭނާގެ ކިބައިގާ ޖިންނި ބަލިކަމެއް މޮޔަކަމެއްވަނީ ބާވައެވެ؟ މިއީ އެކާފަރުންގެބަހެވެ. އޭގެޖަވާބުގައި ﷲ އެއަންގަވަނީ އެހެންނަކުންނޫނެވެ. އަދި ކިއެއްހެއްޔެވެ؟ إِيمَان ނުވާ މީސްތަކުން آخِرَة ދުވަހުން ވާނީ ގަދަ عَذَاب ގައެވެ. އަދި މިހާރު އެމީހުން އެވަނީ ވަރަށް ދުރުވެގެންވާ މަގުފުރެދުމެއްގައެވެ.
34:9أَفَلَمۡ يَرَوۡاْ إِلَىٰ مَا بَيۡنَ أَيۡدِيهِمۡ وَمَا خَلۡفَهُم مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِۚ إِن نَّشَأۡ نَخۡسِفۡ بِهِمُ ٱلۡأَرۡضَ أَوۡ نُسۡقِطۡ عَلَيۡهِمۡ كِسَفٗا مِّنَ ٱلسَّمَآءِۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَةٗ لِّكُلِّ عَبۡدٖ مُّنِيبٖ ﴿٩﴾
އެމީހުން ފަހެ އެމީހުންގެ ކުރިމަތީގައިވާ އުޑަށްނުބަލަނީ ބާވައެވެ. އަދި އެމީހުންގެ ފަހަތުގައިވާ ބިމަށްނުބަލަނީ ބާވައެވެ. (މިއިން ކޮންމެ އެއްޗަކީވެސް ބޮޑެތި عَجَائِب އެވެ. އެފަދަބޮޑެތި އެއްޗެހި ހެއްދެވި ފަރާތަކަށް މީސްތަކުން މަރުވުމައްފަހު مَحْشَرُ އަށް ފޮނުވުން ދަތިނުވާނެކަން ކޮންމެ ސަލާމަތް ބުއްދިއަކަށް އެގެންވާނެއެވެ.) ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެދިވޮޑިގަންނަވާނަމަ އެމީހުންނާއިގެން ބިންގަނޑު ގަންބަވައިގެންފީހެވެ. ނުވަތަ އެމީހުންގެ މައްޗަށް އުޑުން އެތިގަޑުތަކެއް ވަރައިލައިފީހެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެކަންތައްތަކުގައި އެބަހީއުޑުތަކާއި ބިންހެއްދެވުމުގައި اއަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނަށް ދަގަޑު މަޑުކޮށްދެއްވީމެވެ. (ދަގަޑުގައި އެކަލޭގެފާނުންގެފާނުން އަތްޕުޅުލެއްވީމާ އުއްގަޑެއްފަދައިން ނުވަތަ މޮޑެފައިވާ ފުއްގަޑެއްފަދައިން ދަގަޑު މަޑުވާކަމުގައިވެއެވެ.) އެކަމުގައިވެސް ﷲގެ حَضرَة އަށް تَوبَة ވެ رُجُوع ވާއަޅަކަށް عِبرَة ން ފުރިގެންވާ دَلِيل އާއި ހެކިވެއެވެ.
34:10۞وَلَقَدۡ ءَاتَيۡنَا دَاوُۥدَ مِنَّا فَضۡلٗاۖ يَٰجِبَالُ أَوِّبِي مَعَهُۥ وَٱلطَّيۡرَۖ وَأَلَنَّا لَهُ ٱلۡحَدِيدَ ﴿١٠﴾
އަދިހަމަކަށަވަރުން دَاوُودُ عَلَيهِ السَّلاَم އަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ حَضرَة ން فَضْل ވަންތަކަން ދެއްވީމެވެ. (އެއީ نَبِي ކަމާއި زَبُور އެވެ. އަދިވެސް އެތައް نِعمَة އެކެވެ. އަދިއެކަލޭގެފާނާއި އެކު تَسبِيح ކިއުމަށް ފަރުބަދަތަކަށްވެސް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެންގެވީމެވެ. ފަހެ އެކަލޭގެފާނުންގެ ފަހަތުން ފަރުބަދަ ތައްވެސް تَسبِيح ކިއައެވެ. އަދި ދޫނިސޫފާސޫފިވެސް އެކަލޭގެފާނަށް ކިޔަމަންތެރި ކުރެއްވީމެވެ. އަދި އެސޮރުމެންވެސް އެކަލޭގެފާނާއިއެކު تَسبِيح ކިއުމަށް އެންގެވީމެވެ.) [އަދި އެކަލޭގެފާނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދަގަނޑު މަޑުކޮއްދެއްވީމެވެ.]
34:11أَنِ ٱعۡمَلۡ سَٰبِغَٰتٖ وَقَدِّرۡ فِي ٱلسَّرۡدِۖ وَٱعۡمَلُواْ صَٰلِحًاۖ إِنِّي بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرٞ ﴿١١﴾
އަދި (ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނަށް އެންގެވީމެވެ.) ކަލޭގެފާނު سَابِغَات ހައްދަވާށެވެ! އަދި އެވިއުމުގައި ބަދަހިކޮށް ހިމުންކޮށް ރަނގަޅަށް ހައްދަވާށެވެ! އަދި صَالِح عَمَل ކުރައްވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭމެންކުރާ އެންމެހައި ކަންތައްތަކަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ބައްލަވައިވޮޑިގެންވަމެވެ. سَابِغَة އަކީ މުޅިހަށިގަޑު ނިވައިވާގޮތަށް ހަދާފައިވާ ހަނގުރާމައިގެދަގަނޑު ލިބާހެކެވެ.
34:12وَلِسُلَيۡمَٰنَ ٱلرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهۡرٞ وَرَوَاحُهَا شَهۡرٞۖ وَأَسَلۡنَا لَهُۥ عَيۡنَ ٱلۡقِطۡرِۖ وَمِنَ ٱلۡجِنِّ مَن يَعۡمَلُ بَيۡنَ يَدَيۡهِ بِإِذۡنِ رَبِّهِۦۖ وَمَن يَزِغۡ مِنۡهُمۡ عَنۡ أَمۡرِنَا نُذِقۡهُ مِنۡ عَذَابِ ٱلسَّعِيرِ ﴿١٢﴾
އަދިسُلَيْمَان عَلَيهِ السَّلاَم އަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ވައިކިޔަމަންކޮށްދެއްވީމެވެ. ހެދުނު އެވައި سُلَيْمَان عَلَيهِ السَّلاَم އާއި ގެން ދަތުރުކޮށްފައި މެންދުރުވާއިރަށް އެއްމަސްދުވަހުގެ ރާސްތާއަށްދެއެވެ. އަދި ހަވީރުކޮޅުވެސް އެއްމަސްދުވަހުގެ ރާސްތާއަށް ދަތުރުކުރެއެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނަށް ލޮއިގެ عَينُ (އާރު) ދިޔައިކޮއްދެއްވާ ހިންގައިދެއްވީމެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުންގެ رَبّ ގެ إِذنَ ފުޅަށް އެކަލޭގެފާނުންގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި މަސައްކަތްކުރާނެ جِنّ ވެސް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނަށް ކިޔަމަން ކޮށްދެއްވީމެވެ. އަދި އޭގެތެރެއިން އެއްވެސްއެއްޗެއް ތިމަންރަސްކަލާނގެ أَمرُ ފުޅާއި خِلاَف ވެ ނުކިޔަމަންތެރި ވެއްޖެއްޔާއި އަލިފާނުގެ عَذَاب ގެ ރަހަދައްކާހުށީމެވެ. ދަންނައެވެ! الحَسَنُ البَصَرِي އަށް حَوَالَه ދެއްވައި ابن كَثِير އެކަލޭގެފާނުންގެ تَفسِير ގައިލިއުއްވާފައިވެއެވެ. سُلَيْمَان عَلَيهِ السَّلاَم ދަތުރުފުޅު ކުރައްވަނީ ދޫލަކޮޅެއްގައެވެ. އެ ދޫލަކޮޅު އުފުލައިގެން ދަނީވައެވެ. دِمِشقُ ން ފުރުއްވައިގެން اصطَخر ކިޔާރަށަކަށް މެންދުރު ފަރިއްކޮޅަށް ފައިބާވަޑައިގަންނަވައެވެ. ދެންމެންދުރު އެތަނުން ފުރުއްވައިގެން ރޭގަނޑު އަވަހާރަފުޅުލައްޕަވަން كَابُل އަށް ވަޑައިގަންނަވައެވެ. މި دِمِشقُ އާއި اصطَخر އާއި ދެމެދު ހުންނަނީ ބާރަށް ދަތުރުކުރާމީހަކަށް އެއްމަސްދުވަހުގެ ރާސްތާއެވެ. އަދި اصطَخر އާއި كَابُل އާއި ދެމެދުވެސް ބާރަށްދަތުރުކުރާމީހަކަށް އެއްމަސްދުވަހުގެ ރާސްތާއެވެ. وَالله أَعْلَم. = تَفسِير ابن كَثِير = އަދިމިނޫން ގޮތްތަށްވެސް އެކަލޭގެފާނުންގެ ދަތުރުފުޅުގެ ވާހަކަވެއެވެ.
34:13يَعۡمَلُونَ لَهُۥ مَا يَشَآءُ مِن مَّحَٰرِيبَ وَتَمَٰثِيلَ وَجِفَانٖ كَٱلۡجَوَابِ وَقُدُورٖ رَّاسِيَٰتٍۚ ٱعۡمَلُوٓاْ ءَالَ دَاوُۥدَ شُكۡرٗاۚ وَقَلِيلٞ مِّنۡ عِبَادِيَ ٱلشَّكُورُ ﴿١٣﴾
އެސޮރުމެން އެބަހީ އެ جِنِّ ންގެ މީހުން سُلَيْمَان عَلَيهِ السَّلاَم އަށްޓަކައި އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެއްޗެއް އެކަލޭގެފާނު އެދިވަޑައިގެންނެވި ގޮތަކަށް ހައްދަވައިދެއްވައެވެ. އެސޮރުމެންހެދި ތަކެތީގެތެރޭގައި مِحرَاب ތަކާއި تِمثَال ތަކާއި އެތައްބަޔަކަށް އެއްފަހަރާކެވޭފަދަ ބޮޑެތި ތަށިވެއެވެ. އެތަކެތި ބޮޑެތި حَوض ފަދައެވެ. އަދި އުދުންމައްޗަށް އުދާފައިހުންނައިރު ވަޔާވެސް ހެލިނުލާފަދަ ސާބިތުކަމާއެކުހުންނަ ބޮޑެތި ތެލިވެސްވެއެވެ. (އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނަށް އެންގެވީމެވެ.) އޭ دَاوُودُ ގެ آلٌ ންނޭވެ. ތިޔަބޭކަލުން ން صَالِح عَمَل ކުރައްވާށެވެ. އަދި ﷲ އަށް شُكُرُ ކުރާށެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅުތަކުންގެ ތެރެއިން ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް شُكُرُ ކުރަނީ މަދުބައެކެވެ.\nދަންނައެވެ. مِحرَاب އަކީ: ރީތިބިނާތަކެވެ. އަދި އުސްގަނޑުވަރުތަކެވެ. އަދި ބުނެވެއެވެ. މިއާޔަތުގައި مِحرَاب ގެ މުރާދަކީ މިސްކިތެވެ. وَالله أَعْلَم.\nتِمثَال އަކީ ދިރޭއެއްޗެތީގެ صُورَة ގައި جِسمُ ހުންނަގޮތަށް ލޮއިން ނުވަތަ ބިއްލޫރިން ނުވަތަ މަރުމަރުހިލައިން ނުވަތަ އެނޫންވެސް އެއްޗަކުން ހަދާފައިވާ صُورَة އެވެ. އެ صُورَة ތައް އޭރުހަދާފައިހުރި ކަމަށްވަނީ نَبِي ބޭކަލުންގެ ސޫރައިގައްޔާއި مَلائِكَة ންގެ ސޫރަތަކާއި عَالِم ންނާއި صَالِحٌ ންގެ ސޫރައިގައެވެ. އަދި ބުނެވެނީ سُلَيْمَان عَلَيهِ السَّلاَم ގެ شَرِيعَة ގައި صُورَة ހުއްދަވެފައި مُحَمَّد ﷺ ގެ شَرِيعَة ގައި އެކަން މަނާވެގެންވާކަމުގައެވެ. وَالله أَعْلَم.
34:14فَلَمَّا قَضَيۡنَا عَلَيۡهِ ٱلۡمَوۡتَ مَا دَلَّهُمۡ عَلَىٰ مَوۡتِهِۦٓ إِلَّا دَآبَّةُ ٱلۡأَرۡضِ تَأۡكُلُ مِنسَأَتَهُۥۖ فَلَمَّا خَرَّ تَبَيَّنَتِ ٱلۡجِنُّ أَن لَّوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ ٱلۡغَيۡبَ مَا لَبِثُواْ فِي ٱلۡعَذَابِ ٱلۡمُهِينِ ﴿١٤﴾
ދެންފަހެ سُلَيْمَان عَلَيهِ السَّلاَم ގެ މައްޗަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަވަހާރަވުން ނިޔާކުރެއްވުމުން އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވެގެން އަސާކޮޅު ބިންމަތީ ވިއްދައިގެން ގޮނޑިކޮޅުގައި އިންނެވިގޮތަށް އިންނެވީއެވެ. ކުރިފުޅުމަތީގައި ޖިންނީންތައް މަސައްކަތްކުރަނީއެވެ. އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވެފައި އިންނެވިކަން ހަމައެކަކަށް ވެސްނޭގުނެވެ. އެނގުނީ ހަމައެކަނި އެކަލޭގެފާނުންގެ އަސާކޮޅު ކަތުރުފަނި ކައިގެން އަސާކޮޅު ބިދިގެން އެކަލޭގެފާނުއިންނެވި ގޮޑިކޮޅުން އަރިއަޅައިލައިގެން ވެއްޓިވަޑައިގަތީމައެވެ. އަކަލޭގެފާނު ވެއްޓިވަޑައިގަތުމުން ޖިންނިންވެސް އެމީހުންނަށް غَيْب ނޭނގޭ ކަމަށް އެއްބަސްވިއެވެ. އަދި غَيْب އެނގޭނަމަ އެފަދަބޮޑު އުނދަގުލުގައި ގަދަމަސައްކަތްކުރާކަށް އެއިހާނާތްތެރި عَذَاب ގައި ލަސްވެނުތިބީސްކަން ރަނގަޅަށް بَيَان ވެއެނގިއްޖެއެވެ.
34:15لَقَدۡ كَانَ لِسَبَإٖ فِي مَسۡكَنِهِمۡ ءَايَةٞۖ جَنَّتَانِ عَن يَمِينٖ وَشِمَالٖۖ كُلُواْ مِن رِّزۡقِ رَبِّكُمۡ وَٱشۡكُرُواْ لَهُۥۚ بَلۡدَةٞ طَيِّبَةٞ وَرَبٌّ غَفُورٞ ﴿١٥﴾
ހަމަކަށަވަރުން سَبَأ قَبِيلَة ގެމީހުން ދިރިއުޅުނުތާގައި ﷲގެ قُدرَة ތެރިކަމުގެމައްޗަށް دَلِيل ކުރާ ވަރަށްބޮޑު دَلِيل އެއްވެއެވެ. ހެތްކެއްވެއެވެ. (سَبَأ އަކީ يَمَن ކަރައިގެ ތަނެކެވެ. އެމީހުންއުޅުނުތަނަށް ކިޔަނީ مَأرَب އެވެ. يَمَن ގެ ރަސްރަސްކަލުން އައިސްފައިވަނީ سَبَأ قَبِيلَة އިންނެވެ.) އެތާގައި ﷲލައްވާފައިވާ دَلِيل އަކީ އެމީހުންގެ ވާދީގެދެފަރާތުގައިވާ ދެބަގީޗާއެވެ. ކަނައަތްފަރާތުން ބަގީޗާއަކާއި ވައަތްފަރާތުން ބަގީޗާއެކެވެ. (އެމީހުން ދިރިއުޅުނު ގޮވަތިގެދޮރުތައް ހުރީ އެވާދީގައެވެ. އެބަގީޗާގައި ހުރީހާ ވައްތަރެއްގެ މޭވާވެއެވެ. ދެން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންނަށް އެންގެވީމެވެ.) ކަލޭމެން ކަލޭމެންގެ رَبُّ ގެ ރިޒުގުން ކައިބޮއި ހަދާށެވެ! އަދި އެކަލާނގެއަށް شُكُرُ ކުރާށެވެ! (ކަލޭމެންނަށް އެކަލާނގެ ދެއްވި ގިނަގުނަ نِعمَةَ ތަށްޓަކައި އެކަލާނގެ އަށް شُكُرُ ކޮށް އެކަލާނގެއަށް ކިޔަމަންތެރިވެ އުރެދުންތަކުން ދުރުވެގަންނާށެވެ.) ތިޔައީ ރަނގަޅު ރަށެކެވެ. ވައިފެން ރަނގަޅު މޭވާގިނަ ރަށެކެވެ. އަދި ތިޔަ نِعمَة ތައް ދެއްވި رَبُّ އަކީ އަޅުތަކުންގެ ފާފަފުއްސަވާ އޯގާވަންތަ رَبُّ އެކެވެ.
34:16فَأَعۡرَضُواْ فَأَرۡسَلۡنَا عَلَيۡهِمۡ سَيۡلَ ٱلۡعَرِمِ وَبَدَّلۡنَٰهُم بِجَنَّتَيۡهِمۡ جَنَّتَيۡنِ ذَوَاتَيۡ أُكُلٍ خَمۡطٖ وَأَثۡلٖ وَشَيۡءٖ مِّن سِدۡرٖ قَلِيلٖ ﴿١٦﴾
ދެންފަހެ މިބައިމީހުން ﷲ އަށް شُكُرُ ކުރުމުން އެނބުރި ފުރަގަސްދީފިއެވެ. އަދި ﷲ އަށް ކާފަރުވެއްޖެއެވެ. ދެންފަހެ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންގެ މައްޗަށް ގަދަފަދަ ސައިލެއް ފޮނުއްވީމެވެ. އެސައިލް އެމީހުންގެ ގެދޮރުތައްވަށައިލައި ބަގީޗާތައް ހަލާކުކޮށްފިއެވެ. އަދި އެމީހުންގެ އެމޮޅުދެބަގީޗާ އެހެން ދެބަގީޗާއަކަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ބަދަލުކޮށްލައިފީމެވެ. ފަހުގެ ދެބަގީޗާގެ ގަސް ގަހާގެއްސައް ހުރީ އޭގެ މޭވާހިތި އަދި ގަހުގައި ކަށިހުންނަ ޒާތުގެގަހެވެ. އަދި أَثَل ކިޔާގަހެކެވެ. އެއީ މޭވާ ނުވެސް އަޅާގަހެކެވެ. އަދި ކުޑަކުޑަކޮށް ކުންނާރުގަހެވެ.
34:17ذَٰلِكَ جَزَيۡنَٰهُم بِمَا كَفَرُواْۖ وَهَلۡ نُجَٰزِيٓ إِلَّا ٱلۡكَفُورَ ﴿١٧﴾
އެމީހުންނަށް އެޖަޒާދެއްވީ އެމީހުން نِعمَة އަށް شُكُرُ ނުކޮށް ﷲ އަށް ކާފަރުވުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. ފަހެ ކާފަރުވެއްޖެ ބަޔަކަށް މެނުވީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެފަދަޖަޒާ ދެއްވަން ހެއްޔެވެ؟ އެބަހީ ކާފަރުވެއްޖެ ބަޔަކަށް މެނުވީ އެފަދަޖަޒާ ނުދެއްވަމެވެ.
34:18وَجَعَلۡنَا بَيۡنَهُمۡ وَبَيۡنَ ٱلۡقُرَى ٱلَّتِي بَٰرَكۡنَا فِيهَا قُرٗى ظَٰهِرَةٗ وَقَدَّرۡنَا فِيهَا ٱلسَّيۡرَۖ سِيرُواْ فِيهَا لَيَالِيَ وَأَيَّامًا ءَامِنِينَ ﴿١٨﴾
އަދި އެމީހުންގެ ރައްތަކާއި އަދި އެރަށްތަކުގައި ތިމަންރަސްކަލާންގެ ބަރަކާތް ލެއްވި (شَام ކަރައިގެ) ރައްތަކާއި ދެމެދު ގުޅިފައިވާ ރައްތަކެއް ލެއްވީމެވެ. އަދި އެތަންތާނގެ ދަތުރުފަތުރު ތިމަންރަސްކަލާންގެ މިންވަރުކުރެއްވީމެވެ. (މިދެމެދު ރަށްތަކަކީ ވިޔަފާރި ބަނދަރުތަކެކެވެ. އަދި އެރަށްތައް ލައްވާފައިވާނީ ހެނދުނު އެއްރަށުން ފުރައިގެން މެންދުރުވާއިރަށް އަނެއްރަށަށް އާދެވޭ ވަރަށެވެ. އަދި ހަވީރު ފުރައިގެން ރޭގަނޑު ނިދަން އަނެއްރަށަށް އާދެވޭ ވަރަށެވެ. (އަދި ތިމަން ރަސްކަލާނގެ އެމީހުނަށް އެންގެވީމެވެ.) ކަލޭމެން އަމާން ކަމާއިއެކު ރޭގަނޑުތަކާއި ދުވާލުތަކުގައި އެރަށްރަށަށް ދަތުރުކޮށް ހަދާށެވެ.
34:19فَقَالُواْ رَبَّنَا بَٰعِدۡ بَيۡنَ أَسۡفَارِنَا وَظَلَمُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ فَجَعَلۡنَٰهُمۡ أَحَادِيثَ وَمَزَّقۡنَٰهُمۡ كُلَّ مُمَزَّقٍۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّكُلِّ صَبَّارٖ شَكُورٖ ﴿١٩﴾
ދެން ފަހެ އެމީހުން ދެންނެވިއެވެ. އޭ އަޅަމެންގެ رَبُّ އެވެ! އަޅަމެންނަށް އަޅަމެންގެ ދަތުރުތަށް ދުރުކޮށްދެއްވާނދޭވެ! އަދި އެމީހުން އެމީހުންގެ އަމިއްލަ نَفْسُ ތަކަށް އަނިޔާވެރިވެގެންފިއެވެ. ދެން ތިމަން ރަސްކަލާނގެ ހުރިހާގޮތަކުން އެމީހުން ހަލަކު ކުރައްވައި ފަހުން އަންނަ މީހުންގެ ދޫތަކުގެ މަތީގައި ދެކެވޭ ވާހަކައެއް ކަމުގައި އެމީހުންގެ ކަންތަށް ލައްވައިފީމެވެ. ފަހެ ގިނަގިނައިން ކެތްތެރިވާ އަދި ގިނައިން شُكُرُ ކުރާ ކޮންމެ އަޅަކަށް ކަނޑަ އެޅި بَيَان ވެގެންވާ دَلِيل އާއި ހެކި އަދި عِبرَة އާއި نَصِيحَة މިވާހަކަތަކުގައިވެއެވެ.
34:20وَلَقَدۡ صَدَّقَ عَلَيۡهِمۡ إِبۡلِيسُ ظَنَّهُۥ فَٱتَّبَعُوهُ إِلَّا فَرِيقٗا مِّنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ ﴿٢٠﴾
އަދި އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް إِبْلِيسُ ކުރިހީ އޭނާ ތެދުކޮށް ދައްކައިފިއެވެ. (އިބިލީސް ކުރިހީއަކީ، އެމީހުންނަށް ވަސްވާސްދީ ދުނިޔޭގެ ޒީނަތްތެރިކަމުގެ ތެރެއަށް ވެއްދީމާ އެމީހުން އޭނާޔާ تَبَعُ ވާނޭ ކަމަށެވެ. އެގޮތަށް ކަންވެ ނިމުނީއެވެ.) مُؤمِنٌ ންގެ ތެރެއިން جَمَاعَةއްގެ ބަޔަކުމެނުވީ އެސޮރާ تَبَعُ ވިއެވެ
34:21وَمَا كَانَ لَهُۥ عَلَيۡهِم مِّن سُلۡطَٰنٍ إِلَّا لِنَعۡلَمَ مَن يُؤۡمِنُ بِٱلۡأٓخِرَةِ مِمَّنۡ هُوَ مِنۡهَا فِي شَكّٖۗ وَرَبُّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ حَفِيظٞ ﴿٢١﴾
އަދި އެ مُؤمِنٌ ންގެ މައްޗަށް އެއްވެސް ބާރެއް އެސޮރަށް ލިބިގެން ނުވެއެވެ. (އަދި އެސޮރާ تَبَعُ ވާ މީހުންނަށްވެސް އެސޮރު ވަސްވާސްދީ فَاحِش ކަން ޒީނަތްތެރިކޮށްދިނުން ނޫން އެހެންބާރެއް ނޯވެއެވެ.)\nއެކަންތަށް ތިމަން ރަސްކަލާނގެ އެގޮތަށްލެއްވީ އެމީހުންގެ ތެރެއިން آخِرَة ދުވަހަށް އީމާންވާމީހުންނާއި އަދި އެކަމާމެދު ޝައްކުގައިވާމިހުން ދެނެވޮޑިގެންވާކަން ފާޅުކުރުމަށެވެ. އަދި ކަލޭގެފާނު ހައްދަވާ ބޮޑުކުރެއްވި رَبُّ ހުރިހާކަމެއް ހިމަނުއްވައި ބަލަހަށްޓަވައި ރައްކާތެރިކުރައްވައެވެ.
34:22قُلِ ٱدۡعُواْ ٱلَّذِينَ زَعَمۡتُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ لَا يَمۡلِكُونَ مِثۡقَالَ ذَرَّةٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَلَا فِي ٱلۡأَرۡضِ وَمَا لَهُمۡ فِيهِمَا مِن شِرۡكٖ وَمَا لَهُۥ مِنۡهُم مِّن ظَهِيرٖ ﴿٢٢﴾
(އޭ رَسُولُ ﷲ އެވެ!) ﷲ ފިޔަވައި ބުދުތައްއެއީ إِله ން ކަމުގައި ހަދައިގެން އެއިން شَفَاعَة އެއް ލިބޭނެކަމަށް ހީކޮށްގެން އުޅޭމީހުންނަށް ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! (ކަލޭމެންނަށް ޖެހުނުއުނދަގުލާއި مُصِيبَة ދުރުކުރުމަށް އެތަކެއްޗަށް ގޮވާށެވެ! މިއީ مَكَّة ގެ أَهلُ ވެރިންނަށް ޖެހުނު ތަދުމަޑު ދުވަސްވަރަށް إَشَارَة ކުރަށްވާ އާޔަތެކެވެ. އަލުންވެސް އެތަކެއްޗަށް އެއްވެސް އެހީއެއް ނުވެވޭނެކަން ﷲ އެއަންގަވަނީއެވެ.) އުޑުތަކާއި އަދި ބިމުގައިވެސް އެއްވެސް އެއްޗެއް ذَرَّة އެއްގެ ބުރަދަނުގެ މިންވަރުވެސް އެބުދުތަކަށް مِلك ވެގެން ނުވެއެވެ. އަދި އެދެތަނުން ކުރެތަނެއްގައި އެތަކެއްޗަށް އެއްވެސް ބައިވެރިވުމެއް حِصَّة އެއް ނުވެއެވެ. އަދި އެތަކެތީގެ ފަރާތުން އެކަލާނގެއަށް އެއްވެސް އެހީތެރިކަމެއް ވާގިވެރިކަމެއް ބޭނުންވެ ވޮޑިގެންނުވެއެވެ.
34:23وَلَا تَنفَعُ ٱلشَّفَٰعَةُ عِندَهُۥٓ إِلَّا لِمَنۡ أَذِنَ لَهُۥۚ حَتَّىٰٓ إِذَا فُزِّعَ عَن قُلُوبِهِمۡ قَالُواْ مَاذَا قَالَ رَبُّكُمۡۖ قَالُواْ ٱلۡحَقَّۖ وَهُوَ ٱلۡعَلِيُّ ٱلۡكَبِيرُ ﴿٢٣﴾
އަދި އެމީހަކަށް އެކަލާނގެ إِذنَ ދެއްވި އަޅަކަށްމެނުވީ އެކަލާނގެ حَضْرَة ގައި شَفَاعَة ގެ އެއްވެސް مَنفَع އެއްނުވާނެއެވެ. (މަލާއިކަތްބޭކަލުންގެ حَال ކޮޅު އެކަލާންގެ وَحِي ބާވައިލައްވާ ވަގުތު ހުންނަގޮތް އަންނަނިވި އާޔަތުން ބަޔާންވެއެވެ. އެކަލާންގެ ބަސްފުޅުގެ مُقَابِل ގައި އެބޭކަލުންވެސް ހޭފުޅުނެތެވެ. އެހެންވީއިރު އެއިންފަރާތަކަށްވެސް އަޅުކަންކުރުން حَقّ އެއް ނޫނެވެ. އެބޭފުޅުން ހޭފުޅުނެތި ތިއްބެވުމައްފަހު) ހިތްޕުޅުތަކުން ބިރުފުޅުފިލައި ހޭފުޅުއެރީމާ އެއިން އެއްބޭކަލަކު އަނެއްބޭކަލަކަށް ވިދާޅުވާނެއެވެ އަޅަމެންގެ رَبُّ وَحِى ކުރެއްވީ ކޮން އެއްޗެއްތޯއެވެ؟ އަދި އެބޭކަލުން ވިދާޅުވާނެއެވެ. އެއީ ހަމަ حَقّ އެވެ. އެކަލާނގެއީ މަތިވެރިވެވޮޑިގެންވާ ހައިބަބޮޑު ކަލާނގެއެވެ.
34:24۞قُلۡ مَن يَرۡزُقُكُم مِّنَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ قُلِ ٱللَّهُۖ وَإِنَّآ أَوۡ إِيَّاكُمۡ لَعَلَىٰ هُدًى أَوۡ فِي ضَلَٰلٖ مُّبِينٖ ﴿٢٤﴾
(އޭ رَسُولُ ﷲ އެވެ!) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އުޑުތަކުންނާބިމުން ކަލޭމެންނަށް ރިޒުޤު ދެއްވާނީ ކާކުހެއްޔެވެ؟ (ކަލޭމެންގެ إِلهން ތަކަށް އެއިން އެއްވެސް ކަމެއްނުވާނެކަން މިހާރު ސާބިތުވެއްޖެއެވެ.) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އެއީ ހަމަ ﷲ އެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އަހަރެމެން مُؤمِنٌ ންނާއި ކަލޭމެން ކާފަރުންނާއި ދެބައިމީހުންކުރެ އެއްބަޔަކު ކަނޑައެޅިގެން ތެދުމަގުގައިވެއެވެ. އަނެއްބަޔަކު ބަޔާންވެގެންވާ މަގުފުރެދުމެއްގައިވެއެވެ.
34:25قُل لَّا تُسۡـَٔلُونَ عَمَّآ أَجۡرَمۡنَا وَلَا نُسۡـَٔلُ عَمَّا تَعۡمَلُونَ ﴿٢٥﴾
އޭ رَسُولُ ﷲ އެވެ! ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އަހުރެމެން ކުރާކުށަކާއިމެދު ކަލޭމެނާ ސުވާލު ނުވެވޭނެއެވެ. އަދި ކަލޭމެން ކުރަމުންދާ ކަންތަކާއިމެދު އަހުރެމެންނާއި ސުވާލު ނުވެވޭނެއެވެ.
34:26قُلۡ يَجۡمَعُ بَيۡنَنَا رَبُّنَا ثُمَّ يَفۡتَحُ بَيۡنَنَا بِٱلۡحَقِّ وَهُوَ ٱلۡفَتَّاحُ ٱلۡعَلِيمُ ﴿٢٦﴾
އޭ رَسُولُ ﷲއެވެ! ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އަހަރުމެންގެ رَبُّ (قِيَامَة ދުވަހުން) އަހަރެމެން ޖަމާކޮށްދެއްވާނެއެވެ. އަދި އަހުރެމެން އެންމެންގެ މެދުގައި އެކަލާނގެ حُكُم ކޮށްދެއްވާނެއެވެ. (ކިޔަމަންތެރިންނަށް ثوَاب ދެއްވައި ނުކިޔަމަންތެރިންނަށް عَذَاب ދެއްވާނެއެވެ.) އަދިއެކަލާނގެއީ حَقُّ ގޮތުގައި ނިޔާކުރައްވާ އަދިއެންމެހައިކަންތައް ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.
34:27قُلۡ أَرُونِيَ ٱلَّذِينَ أَلۡحَقۡتُم بِهِۦ شُرَكَآءَۖ كَلَّاۚ بَلۡ هُوَ ٱللَّهُ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ﴿٢٧﴾
(އޭ رَسُولُ ﷲއެވެ!) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ކަލޭމެން އެކަލާނގެއާއި شَرِيكُ ކޮށް ގުޅައިގެން އުޅުނު إِله ންތައް އަހުރެމެންނަށް ނިކަންދައްކައިބަލާށެވެ! (އެތަކެތި އަހުރެމެންދެކިލާށެވެ. އަދި އެތަކެއްޗަށް ކުޅަދާނަވެގެންވަނީ ކޮންކަމެއްތޯދެކިލާށެވެ.)\nއެއްގޮތަކަށްވެސް އެބުދުތަކަކީ إِله ން ތަކެއްނޫނެވެ. އަދި ކިއެއްހެއްޔެވެ؟ إِله އަކީ ހަމައެކަނި ގަދަކީރިތިވަންތަ حِكمَة ވަންތަކަލާނގެއެވެ. ﷲއެވެ.
34:28وَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ إِلَّا كَآفَّةٗ لِّلنَّاسِ بَشِيرٗا وَنَذِيرٗا وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ ﴿٢٨﴾
އޭ رَسُولُ ﷲ އެވެ! އެންމެހައިމީސްތަކުންގެ ގާތަށް މެނުވީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނު رَسُولُ ކަމާއިގެން ފޮނުއްވާފައިނުވާނެވެ. (އެބަހީ ކަލޭގެފާނު رَسُولُ ކަމާއިގެން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފޮނުއްވީއެންމެހައިމީސްތަކުންގެ ގާތަށެވެ. (ކަޅެއްދޮނެއް عَرَبى އެއް عَجَمِى އެއް ވަކިތަފާތެއް ނޯންނާނެއެވެ.) އެއީ ސުވަރުގޭގެ ވާހަކައިން މީސްތަކުންނަށް އުފާވެރިކަމުގެ خَبَرُ ދެއްވުމަށާއި ނަރަކައިގެ ވާހަކައިން މީސްތަކުންނަށް ބިރުގަންނަވާ حَالُ ގައެވެ. އަދި އެކަމަކު މީސްތަކުންކުރެ ގިނަމީހުންނަކަށް އެގޮތެއްނޭގެއެވެ.
34:29وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَٰذَا ٱلۡوَعۡدُ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ﴿٢٩﴾
އަދި އެކާފަރުންގެ މީހުން މަލާމާތަށް ބުނެއެވެ. ކަލޭމެންތިޔަ ބުނަނީ ތެދެއްކަމުގައިވަންޏާ ތިޔަ وَعدُ ކުރާ قِيَامَة ދުވަސް ދެންއަންނާނީ ކޮންއިރަކުން ހެއްޔެވެ؟
34:30قُل لَّكُم مِّيعَادُ يَوۡمٖ لَّا تَسۡتَـٔۡخِرُونَ عَنۡهُ سَاعَةٗ وَلَا تَسۡتَقۡدِمُونَ ﴿٣٠﴾
ކަލޭގެފާނު އެމީހުންނަށް ވިދާޅުވާށެވެ! އެކަމަށް ކަލޭމެންނަށް ކަނޑައެޅި عَيَّن ވެގެންވާ ދުވަސްވެއެވެ. އެދުވަސް ހަމަޖެހުމުން އެންމެތަންކޮޅެއްލަހެއްވެސް ނުވާނެއެވެ، އަދި އަވަހެއްވެސް ނުވާނެއެވެ. ހަމަ ގަޑިއަށް އެކަން ހަމަޖެހޭނެއެވެ.
34:31وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَن نُّؤۡمِنَ بِهَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانِ وَلَا بِٱلَّذِي بَيۡنَ يَدَيۡهِۗ وَلَوۡ تَرَىٰٓ إِذِ ٱلظَّـٰلِمُونَ مَوۡقُوفُونَ عِندَ رَبِّهِمۡ يَرۡجِعُ بَعۡضُهُمۡ إِلَىٰ بَعۡضٍ ٱلۡقَوۡلَ يَقُولُ ٱلَّذِينَ ٱسۡتُضۡعِفُواْ لِلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُواْ لَوۡلَآ أَنتُمۡ لَكُنَّا مُؤۡمِنِينَ ﴿٣١﴾
އަދި ކާފަރުންގެ މީހުންބުނެއެވެ. އަހުރެމެން މި قُرُآن އަކަށްވެސް އަދި އޭގެ ކުރީގެ ފޮތަކަށްވެސް (ބާވައިލެއްވި އެއްވެސް ފޮތަކަށް) إِيمَان އެއް ނުވާނަމެވެ. އަދި އަނިޔާވެރިންތައް يَعنِي مُشرِكٌ ން ތައް (ހިސާބު ބެއްލެވުމަށް އެބައިމީހުންގެ رَبُّ ގެ حَضْرَة އަށް) ގެނެވި ބަންދުވެ ހިފެހެއްޓިގެންވަނިކޮށްކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައި ގަންނަވާނެނަމައެވެ. އެވަގުތު އޭގެ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ރުޅިއައިސްގެންނާއި އަދި ހިތާމައިގެގޮތުން ބަސްތައްބުނަމުން ދެފަރާތުން ވާހަކަތައް ބަދަލުކުރެވޭނެއެވެ. އަދި އޭގެ ތެރޭގައި ތިބި ދެރަވަރު ނިކަމެތި ضَعِيفٌ މީހުން ބޮޑާ كِبْرُ ވެރި މީހުންނާއި ދިމާއަށް ބުނާނެއެވެ. ކަލޭމެން އަހުރެމެންނާއި އެކުނުވިނަމަ ހަމަކަށަވަރުން އަހުރެމެން مُؤمِنٌ ން ކަމުގައިވީމުހެވެ.
34:32قَالَ ٱلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُواْ لِلَّذِينَ ٱسۡتُضۡعِفُوٓاْ أَنَحۡنُ صَدَدۡنَٰكُمۡ عَنِ ٱلۡهُدَىٰ بَعۡدَ إِذۡ جَآءَكُمۖ بَلۡ كُنتُم مُّجۡرِمِينَ ﴿٣٢﴾
އަދި ނިކަމެތި ضَعِيفٌ މީހުންނަށް ކިބުރުވެރި ބޮޑާމީހުން ބުނެއެވެ. ކަލޭމެން ގާތަށް ތެދުމަގު އައިހިނދުން ކަލޭމެންތެދުމަގުން މަނާކޮށް ދުރުކުރީ އަހުރެމެން ހެއްޔެވެ؟ އެހެންނަކުން ނޫނެވެ. އަދި ކިއެއްހެއްޔެވެ؟ ކަލޭމެން ވީހަމަ مُجْرِمٌ ން ކަމުގައެވެ.
34:33وَقَالَ ٱلَّذِينَ ٱسۡتُضۡعِفُواْ لِلَّذِينَ ٱسۡتَكۡبَرُواْ بَلۡ مَكۡرُ ٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِ إِذۡ تَأۡمُرُونَنَآ أَن نَّكۡفُرَ بِٱللَّهِ وَنَجۡعَلَ لَهُۥٓ أَندَادٗاۚ وَأَسَرُّواْ ٱلنَّدَامَةَ لَمَّا رَأَوُاْ ٱلۡعَذَابَۚ وَجَعَلۡنَا ٱلۡأَغۡلَٰلَ فِيٓ أَعۡنَاقِ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۖ هَلۡ يُجۡزَوۡنَ إِلَّا مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ﴿٣٣﴾
އަދި ނިކަމެތި ضَعِيفٌ މީހުން ކިބުރުވެރިބޮޑާ މީހުންނާ ދިމާއަށް ބުނާނެއެވެ. އެއްގޮތަކަށްވެސް އެހެނެއްނޫނެވެ. ކަލޭމެން ރޭގަނޑާއި ދުވާލު ޒާތްޒާތުގެ مَكْرُ ތައް ހަދައި ރޭވުންތައް ރާވައި ﷲ އަށް ކާފަރުވުމަށް އަހުރެމެންނަށް أَمْرُ ކުރީއެވެ. އަދި އެކަލާނގެއަށް شَرِيكُ ން ތަކާ އެއްފަދަ مِثَال ތައް ލުމަށް އަހުރެމެންނަށް أَمْرُ ކުރީއެވެ. (ދެން އެމީހުން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް) ހިތާމަތައް ވަންހަނާ ކުރާނެއެވެ. އެއީ އެމީހުން ކުރި كُفْرُ ގެ عَمَل ތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އެކަން އެހެން ހިނގާނީ އެމީހުންނަށް عَذَاب ފެންނަ ހިނދުންނެވެ. އަދި ކާފަރުވި މީސްތަކުންގެ ކަނދުރާތަކުގައި (އެމީހުން ނަރަކައިގާ ތިބޭހިނދު) ދަގަނޑުގެ ކަސްތަޅުތައް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅުވާހުށީމެވެ. އެމީހުންނަށް ފަހެ އެމީހުންކުރިކަންތަކުން މެނުވީ جَزَآءُ ލިބޭނެ ހެއްޔެވެ؟ އެބަހީ އެމީހުންނަށް އެ جَزَآءُ އެލިބެނީ އެމީހުން ކުރިކަންތަކުންނެވެ.
34:34وَمَآ أَرۡسَلۡنَا فِي قَرۡيَةٖ مِّن نَّذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتۡرَفُوهَآ إِنَّا بِمَآ أُرۡسِلۡتُم بِهِۦ كَٰفِرُونَ ﴿٣٤﴾
އެއްވެސް ރަށަކަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ نَذِير އަކު ފޮނުވައިފިއްޔާ އެރަށެއްގައި ތިބޭ މުއްސަނދި ނުބައި އަދި މަތީފަންތީގެ މީހުން އެބޭކަލަކާ ދިމާއަށް "އަހުރެމެން މިތިބީ ތިޔަބޭކަލުން އެއެއްޗަކާއިގެން ފޮނުވުނު އެއްޗަށް ކާފަރުވެގެންނެވެ". މިހެން ނުބުނާ އެއްވެސް ބޭކަލަކު ތިމަންރަސްކަލާނގެ ނުފޮނުއްވަމެވެ.
34:35وَقَالُواْ نَحۡنُ أَكۡثَرُ أَمۡوَٰلٗا وَأَوۡلَٰدٗا وَمَا نَحۡنُ بِمُعَذَّبِينَ ﴿٣٥﴾
އަދި އެމީހުން ބުނެއެވެ. މުދަލުގެ ގޮތުންނާއި ދަރީންގެ ގޮތުން އަހުރެމެން މާތަނަވަސްވެފައި ފޯރުންތެރިކަން ބޮޑެވެ. އަދި އަހުރެމެންނަކީ آخِرَة ދުވަހުން عَذَاب ލިބޭނޭ ބަޔަކުކަމުގައި ނުވެއެވެ.
34:36قُلۡ إِنَّ رَبِّي يَبۡسُطُ ٱلرِّزۡقَ لِمَن يَشَآءُ وَيَقۡدِرُ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ ﴿٣٦﴾
އޭ رَسُولُ ﷲ އެވެ! ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންކަލޭގެފާނު ހައްދަވާ ބޮޑުކުރެއްވި رَبُّ އެކަލާނގެ އެދިވޮޑިގެންނެވި ފަރާތަކަށް ރިޒުޤު ތަނަވަސްކުރައްވައެވެ. އަދި އެކަލާނގެ އެދިވޮޑިގެންނެވި ފަރާތަކަށް ރިޒުޤު މަދުކުރަށްވައި ދަތިކުރައްވައެވެ. (އެއީ އެކަލާނގެ ފުރިހަމަ حِكْمَة ފުޅެކެވެ.) އެކަމަކު ގިނަމީހުންނަކަށް ނޭނގެއެވެ.
34:37وَمَآ أَمۡوَٰلُكُمۡ وَلَآ أَوۡلَٰدُكُم بِٱلَّتِي تُقَرِّبُكُمۡ عِندَنَا زُلۡفَىٰٓ إِلَّا مَنۡ ءَامَنَ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا فَأُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمۡ جَزَآءُ ٱلضِّعۡفِ بِمَا عَمِلُواْ وَهُمۡ فِي ٱلۡغُرُفَٰتِ ءَامِنُونَ ﴿٣٧﴾
ތިޔަބައިމީހުންގެ މުދަލާއި ދަރީންނަކީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ رَحْمَة އާއި ރުހިވޮޑިގަތުމަށް ގާތްވުމަށް ކުއްތަންވެ ގާތްކަން ހޯދޭނެއެއްޗެއްކަމުގައި ނުވެއެވެ. ހަމައެކަނި ގާތްކަމާއި ކުއްތަންވުން ހޯދޭނީ އީމާންވެގެން صَالِحُ عَمَل ކުރިބަޔަކަށެވެ. ފަހެ އެމީހުންނަށް އެމީހުންކުރި ހެޔޮ عَمَل ގެ جَزَآءُ އެތައްގުނައަކަށް ގިނަވެގެން ލިބޭހުއްޓެވެ. އެމީހުން آخِرَة ދުވަހުން ވާހުށީ ސުވަރުގޭގައި އަމާންވެގެންވާ حَالُ އެތާގެ ކޮޓަރިކޮޅުތަކުގައެވެ.
34:38وَٱلَّذِينَ يَسۡعَوۡنَ فِيٓ ءَايَٰتِنَا مُعَٰجِزِينَ أُوْلَـٰٓئِكَ فِي ٱلۡعَذَابِ مُحۡضَرُونَ ﴿٣٨﴾
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އާޔަތްތައް بَاطِل ކޮށް ނުކުޅައްދައިލުމަށް މަސައްކަތަކުރާމީހުން ދަންނައެވެ. ފަހެ އެމީހުން آخِرَة ދުވަހުން عَذَاب ގެތެރެއަށް حَاضِرُ ކުރެވޭނެއެވެ. ނުވަތަ زَبَانِيَّة މަލާއިކަތްބޭކަލުން އެމީހުން ނަރަކައިގެ عَذَاب އަށް حَاضِرُ ކުރައްވާނެއެވެ.
34:39قُلۡ إِنَّ رَبِّي يَبۡسُطُ ٱلرِّزۡقَ لِمَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦ وَيَقۡدِرُ لَهُۥۚ وَمَآ أَنفَقۡتُم مِّن شَيۡءٖ فَهُوَ يُخۡلِفُهُۥۖ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلرَّـٰزِقِينَ ﴿٣٩﴾
އޭ رَسُولُ ﷲ އެވެ! ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންކަލޭގެފާނުންގެ رَبُّ އެކަލާނގެ އެދިވޮޑިގެންނެވި އަޅަކަށް رِزْقُ ތަނަވަސްކުރައްވައި ގިނަކުރައްވައެވެ. އަދި އެކަލާނގެ އެދިވޮޑިގެންނެވި އަޅަކަށް ރިޒުޤު މަދުކުރައްވައި ދަތިކުރައްވައެވެ. ފަހެ ކަލޭމެން ހެޔޮކަމުގެ މަގުގައި ހޭދަކުރި ކޮންމެ އެއްޗެއް އެއެއްޗެއްގެ ބަދަލު އެކަލާނގެ ފަހުން ކަލޭމެންނަށް ދެއްވާނެއެވެ. އޭގެ ދަރުމަ ކަލޭމެންނަށް ލިބޭހުއްޓެވެ. އަދި އެކަލާނގެއީ رِزْقُ ދެއްވާ އެންމެ ހެޔޮފަރާތެވެ.
34:40وَيَوۡمَ يَحۡشُرُهُمۡ جَمِيعٗا ثُمَّ يَقُولُ لِلۡمَلَـٰٓئِكَةِ أَهَـٰٓؤُلَآءِ إِيَّاكُمۡ كَانُواْ يَعۡبُدُونَ ﴿٤٠﴾
އަދި އެއެންމެން އެކަލާނގެ އެއްކުރައްވައި مَحْشَر ކުރައްވާ ދުވަހުން (އެއެންމެން އެއްކުރައްވާފައި) ދެން އެކަލާނގެ މަލާއިކަތްބޭކަލުން ކުރެން އައްސަވާ ސުވާލުކުރައްވާނެއެވެ. މި މީހުން މިއީ ކަޑައެޅިގެން ކަލޭމެނަށް އަޅުކަންކުރި މީހުންހެއްޔެވެ؟
34:41قَالُواْ سُبۡحَٰنَكَ أَنتَ وَلِيُّنَا مِن دُونِهِمۖ بَلۡ كَانُواْ يَعۡبُدُونَ ٱلۡجِنَّۖ أَكۡثَرُهُم بِهِم مُّؤۡمِنُونَ ﴿٤١﴾
އެބޭކަލުން ދަންނަވާނެއެވެ. އިބަރަސްކަލާނގެ ހުސް طَاهِرُ ވަންތައެވެ. އިބަރަސްކަލާނގެއީ އެމީހުން ފިޔަވައި އަޅަމެންގެ ސަހަރޯވެރި ކަލާނގެއެވެ. އެއްގޮތަކަށްވެސް އެހެންނޫނެވެ. އަދި ކިއެއްތޯއެވެ؟ އެމީހުންވީ ޖިންނިންނަށް އަޅުކަންކުރާ ބަޔަކު ކަމުގައެވެ. އެމީހުންކުރެ ގިނަމީހުން إِيمَان ވެގެންވަނީ އެޖިންނީންނަށެވެ.
34:42فَٱلۡيَوۡمَ لَا يَمۡلِكُ بَعۡضُكُمۡ لِبَعۡضٖ نَّفۡعٗا وَلَا ضَرّٗا وَنَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُواْ ذُوقُواْ عَذَابَ ٱلنَّارِ ٱلَّتِي كُنتُم بِهَا تُكَذِّبُونَ ﴿٤٢﴾
(الله تَعَالى وَحِي ކުރައްވާނެތެވެ.) މިއަދު ކަލޭމެން ދެބައިމީހުންކުރެ އެއްބަޔަކުވެސް (އެއީ އަޅުކަންކުރި މީހުންނާއި އަޅުކަން ވެވުނުމީހުންނެވެ.) އަނެއްބަޔަކަށް مَنْفَع އެއް ދިނުމެއް ނުވަތަ ގެއްލުމެއް ދިނުމެއްވިޔަސް مِلْكُ ވެގެންނުވެއެވެ. އަދި އަނިޔާވެރިންނަށް يَعْنِي مُشرِكٌ ންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަންގާ ހުށީމެވެ. ކަލޭމެން ނަރަކައިގެ عَذَاب ގެ ރަހަލިބިގަންނާށެވެ. އެ ނަރަކައަކީ ކަލޭމެން އެނަރަކަ ދޮގުކުރާ ކަމުގައިވި ނަރަކައެވެ.
34:43وَإِذَا تُتۡلَىٰ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتُنَا بَيِّنَٰتٖ قَالُواْ مَا هَٰذَآ إِلَّا رَجُلٞ يُرِيدُ أَن يَصُدَّكُمۡ عَمَّا كَانَ يَعۡبُدُ ءَابَآؤُكُمۡ وَقَالُواْ مَا هَٰذَآ إِلَّآ إِفۡكٞ مُّفۡتَرٗىۚ وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لِلۡحَقِّ لَمَّا جَآءَهُمۡ إِنۡ هَٰذَآ إِلَّا سِحۡرٞ مُّبِينٞ ﴿٤٣﴾
އަދި އެމީހުންގެ މައްޗަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ بَيَان ވެގެންވާ އާޔަތްތައް (قُرُآن ގެ އާޔަތްތައް) ކިޔެވިއްޖެއްޔާ އެމީހުން ބުނާނެއެވެ. މި قُرُآن މިކިޔަވާމީހާ (ދަންނައެވެ!) ކަލޭމެން ކާބަފައިން އެތަކެއްޗަށް އަޅުކަންކުރި ތަކެތީން ކަލޭމެންނަށް މަނާކޮށް ދުރުކުރުވުމަށް މެނުވީ އޭނާނެއެދެއެވެ. އަދި އެމީހުން ބުނެއެވެ. މި قُرُآن އަކީ ހަމަހަދައިގެން އުޅޭ ދޮގެއްކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ. އަދި ކާފަރުވީ މީސްތަކުން އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް حَقُّ އައި ހިދުން (إِسلاَم دِين އައި ހިދުން) އެ حَقُّ އާއި ދިމާލަށް އެމީހުން ބުނީ މިއީ بَيَان ވެގެންވާ سِحْرُ އެއްކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ.
34:44وَمَآ ءَاتَيۡنَٰهُم مِّن كُتُبٖ يَدۡرُسُونَهَاۖ وَمَآ أَرۡسَلۡنَآ إِلَيۡهِمۡ قَبۡلَكَ مِن نَّذِيرٖ ﴿٤٤﴾
އަދި މީގެކުރިން އެމީހުން يَعنِي عَرَبِي ން ކިޔަވައި ދިރާސާކުރާނެ ފޮތެއް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންނަކަށް ނުދެމެވެ. އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ކުރިން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންގެ ގާތަށް އެއްވެސް رَسُولُ ބޭކަލަކުވެސް ނުފޮނުއްވަމެވެ.
34:45وَكَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ وَمَا بَلَغُواْ مِعۡشَارَ مَآ ءَاتَيۡنَٰهُمۡ فَكَذَّبُواْ رُسُلِيۖ فَكَيۡفَ كَانَ نَكِيرِ ﴿٤٥﴾
އަދި މިމީހުންގެ (އެބަހީ مَكَّة ގެ مُشرِكُ ންގެ) ކުރިންވެސް އެކިއެކި أُمَّة ތަކަށް ވަޑައިގެންނެވި رَسُولُ ބޭކަލުން އެ أُمَّة ތަކުގެ މީސްތަކުން ދޮގުކުރިއެވެ. އެމީސްމީހުންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެއްވި نِعمَة އާއި އާރާއި ބާރުގެ ދިހަބައިކުޅަ އެއްބައިވެސް މިމީހުންނަށް يَعنِي مَكَّة ގެ أَهلُ ވެރިންނަށް ލިބިގެންނުވެއެވެ. ފަހެ އެމީހުންވެސް يَعنِي އިސްވެދިޔަ أُمَّة ތަކުގެ މީސްތަކުންވެސް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފޮނުއްވި رَسُولُ ބޭކަލުން ދޮގުކުރިއެވެ. އޭގެ ސަބަބުން އެމީހުންގެ މައްޗަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ إِنكَار އާއި ކޯފާ ވެގެންދިޔައީ ކޮންފަދައަކުން ހެއްޔެވެ؟ (مَكَّة ގެ أَهلُ ވެރިންވެސް إِيمَان ނުވިނަމަ ދެންވާނެގޮތް ވިސްނާށެވެ. އިސްވެދިޔަތަނުން عِبرَة حَاصِل ކުރާށެވެ.)
34:46۞قُلۡ إِنَّمَآ أَعِظُكُم بِوَٰحِدَةٍۖ أَن تَقُومُواْ لِلَّهِ مَثۡنَىٰ وَفُرَٰدَىٰ ثُمَّ تَتَفَكَّرُواْۚ مَا بِصَاحِبِكُم مِّن جِنَّةٍۚ إِنۡ هُوَ إِلَّا نَذِيرٞ لَّكُم بَيۡنَ يَدَيۡ عَذَابٖ شَدِيدٖ ﴿٤٦﴾
އޭ رَسُولُ ﷲ އެވެ! ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ތިމަންކަލޭގެފާނު ކަލޭމެނަށް إِنذَار ކޮށް އަދި نَصِيحَة ދީ وَعظُ ދީ މިހަދަނީ އެންމެކަމަކަށްޓަކައެވެ. އެއީ ﷲގެ ރަސްކަނަފުޅައްޓަކައި ކަލޭމެން (حَقُّ ހޯދުމަށްޓަކައި ތެދުވެރި ވިސްނުމާއި فِكرُ ބޭނުންކޮއްގެން.) ދެމީހުން ދެމީހުންނާއި އަދި އެކަނި އެކަނިންވެސް ތެދުވެ ރަނގަޅަށް ހޯދައި ބަލާށެވެ. އެއީ نَبِى އާއަށާއި އެކަލޭގެފާނު ގެންނެވި إِسلاَم دِين އަށާއި އެކަލޭގެފާނު ގެންނެވި ފޮތަށާއި މިތަކެއްޗަށް ރަނގަޅަށް ވިސްނައި فِكرُ ކޮށް ތެދުވެރި نَظَر އަކުން ބެލީމާ ކަލޭމެންގެ އެކުވެރިޔާގެ ކިބައިގައި (يَعنِي مُحَمَّدُ ގެ ފާނުންގެ ކިބައިގައި) އެއްވެސް ބާވަތެއްގެ ޖިންނިބަލީގެ މޮޔަކަމުގެ އަސަރެއް ނެތްކަން ރަނގަޅަށް ކަލޭމެންނަށް އެނގޭނެއެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި ގަދަވެގެންވާ عَذَاب އެއްގެ (قِيَامَة ދުވަހުގެ عَذَاب ގެ خَبَر ދެއްވުމަށް) ވަޑައިގެންނެވި رَسُولُ ބޭކަލަކު ކަމުގައި ނޫނީނުވެއެވެ.
34:47قُلۡ مَا سَأَلۡتُكُم مِّنۡ أَجۡرٖ فَهُوَ لَكُمۡۖ إِنۡ أَجۡرِيَ إِلَّا عَلَى ٱللَّهِۖ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ شَهِيدٞ ﴿٤٧﴾
އޭ رَسُولُ ﷲ އެވެ! ކަލޭގެފާނުވިދާޅުވާށެވެ! ތިމަންކަލޭގެފާނު ކަލޭމެނަށް މި ރަސޫލުކަން އިއްވަވާތީ އޭގެ ބަދަލުގައި ކަލޭމެންގެ ކިބައިން އުޖޫރައަކަށް ނޭދެމެވެ. އެއްޗަކަށް އެދުނުނަމަ އެއެއްޗެއްވެސް އެއީ ކަލޭމެންނަށެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނަށް އޮތް ދަރުމައެއް އަދި އުޖޫރައެއް ﷲގެ حَضرَة އަށް މެނުވީ ނުވެއެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ހުރިހާއެއްޗެއްގެ މައްޗަށް ހެކިވެވޮޑިގެންވެއެވެ.
34:48قُلۡ إِنَّ رَبِّي يَقۡذِفُ بِٱلۡحَقِّ عَلَّـٰمُ ٱلۡغُيُوبِ ﴿٤٨﴾
އޭ رَسُولُ ﷲ އެވެ! ކަލޭގެފާނުވިދާޅުވާށެވެ! ތިމަންކަލޭގެފާނުންގެ رَبُّ حَقُّ ގޮތުގައި وَحِي ބާވައިލައްވައެވެ. ނުވަތަ بَاطِل ގެ މައްޗަށް حَقُّ ފޮނުއްވައި بَاطِل ނެތިކުރަށްވައެވެ. އެކަލާނގެއީ غَيبُ ތަށް މޮޅަށްދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.
34:49قُلۡ جَآءَ ٱلۡحَقُّ وَمَا يُبۡدِئُ ٱلۡبَٰطِلُ وَمَا يُعِيدُ ﴿٤٩﴾
އޭ رَسُولُ ﷲ އެވެ! ކަލޭގެފާނުވިދާޅުވާށެވެ! حَقُّ އަތުވެއްޖެއެވެ. (قُرُآن އާއި تَوحِيد އާއި إِسلاَم دِين އައީއެވެ.) އަދި بَاطِل ފައުޅުނުވާނެއެވެ. (شِرك ފައުޅުނުވާނެއެވެ.) ދެން އެ بَاطِل އަބުރާއައުމެއްނެތެވެ. (ނުވަތަ އިބިލީސް އެއްވެސް އެއްޗެށް ނުއުފައްދާނެއެވެ. އަދި އެސޮރަށް އެއްވެސްމީހަކު مَحشَر ނުކުރެވޭނެއެވެ.) މި ގޮތްގޮތަށް آيَة ގެ تَرجَمَة ލިޔެވިފައިވެއެވެ.
34:50قُلۡ إِن ضَلَلۡتُ فَإِنَّمَآ أَضِلُّ عَلَىٰ نَفۡسِيۖ وَإِنِ ٱهۡتَدَيۡتُ فَبِمَا يُوحِيٓ إِلَيَّ رَبِّيٓۚ إِنَّهُۥ سَمِيعٞ قَرِيبٞ ﴿٥٠﴾
އޭ رَسُولُ ﷲ އެވެ! ކަލޭގެފާނުވިދާޅުވާށެވެ! ތިމަންކަލޭގެފާނު މަގުފުރެދުނުނަމަ އެއީ ތިމަންކަލޭގެފާނުންގެ އަމިއްލަ نَفسُ ގެ ކަމެކެވެ. އެކަމުގެ ފާފަ އޮންނާނީ ތިމަންކަލޭގެފާނުންގެ އަމިއްލަ نَفسُ އަށެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނު ތެދުމަގުގައި ވަންޏާ އެއީ ތިމަންކަލޭގެފާނުންގެ رَبُّ ތިމަންކަލޭގެފާނަށް އިއްވަވާ وَحِي ގެސަބަބުނެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެކަލާނގެއީ އައްސަވާވޮޑިގެންވާ އަދި ދާދިގާތުގައި ވޮޑިގެންވާކަލާނގެއެވެ.
34:51وَلَوۡ تَرَىٰٓ إِذۡ فَزِعُواْ فَلَا فَوۡتَ وَأُخِذُواْ مِن مَّكَانٖ قَرِيبٖ ﴿٥١﴾
އަދި އެމީހުން ބިރުން ސިހޭހިނދުން ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނު ވަރަށްބޮޑު ބިރުހުރިގޮތަކަށް އެމީހުން ދެކެވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. (އެވަގުތަކީ އެމީހުން މަރަށް حَاضِر ވާވަގުތެވެ. ނުވަތަ مَحشَر ވުމަށްޓަކައި ވަޅުތަކުންނުކުންނަ ވަގުތެވެ.) އެވަގުތު އެމީހުން ފާއިތުވުމެއްނުވެއެވެ. އެބަހީ ފިލައިގެންދިއުމެއް ނުވަތަ ސަލާމަތްވުމެއް ނުވެއެވެ. ގާތްހިސާބަކުން އެމީހުން ހިފެވިގެން مَحشَر ގެ مَيدَان އަށް ގެނެވޭނެއެވެ.
34:52وَقَالُوٓاْ ءَامَنَّا بِهِۦ وَأَنَّىٰ لَهُمُ ٱلتَّنَاوُشُ مِن مَّكَانِۭ بَعِيدٖ ﴿٥٢﴾
އެހިނދު (އެބަހީ مَحشَر ގެ مَيدَان ގެ ކަންތައްގަޑުފެންނަ ހިނދު) އެމީހުން ބުނާނެއެވެ. އަހުރެމެން އެކަލޭގެފާނަށް (ނުވަތަ إِسلاَم دِين އަށް) އީމާންވެއްޖައީމެވެ. އެކަމަކު އެހާދުރުހިސާބުން އެމީހުންނަށް إِيمَان ވުމުގެ فُرُصَة ލިބޭނީ ކޮންފަދައަކުން ހެއްޔެވެ؟ (އެއީ އެމީހުން ދުނިޔޭގައި ވާންވީ إِيمَان ކަމެއް މިހާރުދެން آخِرَة ގައި އެކަން قَبُول ވެވޭނީ ކޮންފަދައަކުން ހެއްޔެވެ؟)
34:53وَقَدۡ كَفَرُواْ بِهِۦ مِن قَبۡلُۖ وَيَقۡذِفُونَ بِٱلۡغَيۡبِ مِن مَّكَانِۭ بَعِيدٖ ﴿٥٣﴾
އެމީހުންވަނީ މީގެކުރީގައި އެކަމަށް ކާފަރުވެފައެވެ. (އެބަހީ ދުނިޔޭގައި ތިބިއިރު އެކަމަށް ކާފަރުވެފައެވެ.) އެމީހުންއައީ އެކަމާއިމެދު ދުރުދުރުން ރޭދަލަށް އުކަމުންނެވެ. އެބަހީ ޒާތްޒާތުގެ ހީތައްކުރަމުންނެވެ. (قِيَامَة އެއްނުވާނެއެވެ. ސުވަރުގެއެއް ނަރަކައެއްނުވާނެކަމަށް އެކިޒާތުގެ ހީކުރަމުންނެވެ.) ކުރަންނުވާ ޒާތުގެ ދުރުހީތަށް ކުރިއެވެ.
34:54وَحِيلَ بَيۡنَهُمۡ وَبَيۡنَ مَا يَشۡتَهُونَ كَمَا فُعِلَ بِأَشۡيَاعِهِم مِّن قَبۡلُۚ إِنَّهُمۡ كَانُواْ فِي شَكّٖ مُّرِيبِۭ ﴿٥٤﴾
އަދި އިސްވެދިޔަ أُمَّة ތަކުގައި ތިބި ކާފަރުންނެކޭ އެއްގޮތަށް މިމީހުންނަށްވެސް މިމީހުން އެދޭކަންތަކާއި މިމީހުންނާއި ދެމެދު ހުރަސްއެޅެވުނީއެވެ. އެމީހުން މިހާރު އެދޭކަމަކަށްވީ އީމާންވުމެވެ. އެކަމަކު އެކަމާއި އެމީހުންނާއި ދެމެދު މިހާރުއެވަނީ ހުރަސްވެގެންނެވެ. އެމީހުން ދުނިޔޭގައި އުޅުނުއިރު ތިބީ އެކަންކަމާއިމެދު (އެބަހީ رَسُول ބޭކަލުން ގެންނެވި ކަންކަމާއިމެދު) ބޮޑުވެގެންވާ ޝައްކެއްގެމަތީގައެވެ.