يسٓ ﴿١﴾
يس = މިއަކުރުތަކުގެ މާނަ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވަނީ ﷲ އެވެ. ބައެއްބޭކަލުން " އޭއިންސާނާއޭ" މިހެން ترجمة ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ބައެއްބޭކަލުން އޭ محمد އޭ މިފަދައިން ترجمة ކުރެއްވިއެވެ. والله أعلم.
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
يسٓ ﴿١﴾
يس = މިއަކުރުތަކުގެ މާނަ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވަނީ ﷲ އެވެ. ބައެއްބޭކަލުން " އޭއިންސާނާއޭ" މިހެން ترجمة ކުރެއްވިއެވެ. އަދި ބައެއްބޭކަލުން އޭ محمد އޭ މިފަދައިން ترجمة ކުރެއްވިއެވެ. والله أعلم.
وَٱلۡقُرۡءَانِ ٱلۡحَكِيمِ ﴿٢﴾
حكمة ގެވަރި އަދި حكم ގަދަވެގެންވާ قُرْآن ގަންދެއްވައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ހުވައި وَحِي ކުރައްވަމެވެ.
إِنَّكَ لَمِنَ ٱلۡمُرۡسَلِينَ ﴿٣﴾
އޭ رَسُولُ الله އެވެ!) ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނުންވަނީ ފޮނުއްވިގެންވާ ރަސޫބޭކަލުންގެ ތެރެއިންނެވެ. (އެބަހީ ކަލޭގެފާނީ ﷲ ފޮނުއްވި ރަސޫލުބޭކަލުންގެތެރެއިންވާ ރަސޫލުބޭކަލެކެވެ.)
عَلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ ﴿٤﴾
އަދި ކަލޭގެފާނު ފޮނުއްވިގެންވަނީ ސީދާވެގެންވާ ތެދުމަގާއިގެންނެވެ. އެކަމާއި މެދު އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތެވެ.
تَنزِيلَ ٱلۡعَزِيزِ ٱلرَّحِيمِ ﴿٥﴾
އަދި މި قُرْآن އަކީ عِزَّة ވަންތަ رَحِيْم ވަންތަ ކަލާނގެ حَضْرَة ން ބާވާތްލައްވާ ބާވާތްލެއްވުމެކެވެ.
لِتُنذِرَ قَوۡمٗا مَّآ أُنذِرَ ءَابَآؤُهُمۡ فَهُمۡ غَٰفِلُونَ ﴿٦﴾
އަދި މިފޮތް ބާވާތްލެއްވުނީ ބަޔަކުމީހުންނަށް ކަލޭގެފާނު އިންޒާރު ކުރެއްވުމަށެވެ. އެބައިމީހުންނަށް އަތުވެދާނޭ ޢަޒާބެއްގެވާހަކައިން ބިރުގެންނެވުމަށެވެ. އެމީހުންނަކީ އެމީހުންގެ ކާބައިންނަށް އިންޒާރު ކުރެވިފައި ނުވާބައެކެވެ. އަދި އެމީހުންވަނީ غَافِلُ ވެގެންނެވެ. * ދަންނައެވެ. މިއާޔަތުން މިސިފަކުރައްވާބަޔަކީ މައްކާގެމީހުން ކަމުގައިވިއެވެ. ދެންވެސްތިބި އެހެނިހެން ޢަރަބީންނެވެ. مُحَمَّد صَلَى الله عَلَيْه وَسَلّم ގެކުރިން އެމީހުންގާތަސް ރަސޫލުބޭކަލަކު ވަޑައިނުގަންނަވައެވެ.
لَقَدۡ حَقَّ ٱلۡقَوۡلُ عَلَىٰٓ أَكۡثَرِهِمۡ فَهُمۡ لَا يُؤۡمِنُونَ ﴿٧﴾
ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުންގެ ގިނަމީހުންގެ މައްޗަށް. (ޢަޒާބުގެ) ބަސްފުޅު ޙައްޤު ވެގެންވެއެވެ. ފަހެ އެމީހުން إيمان އެއްނުވާނެއެވެ.
إِنَّا جَعَلۡنَا فِيٓ أَعۡنَٰقِهِمۡ أَغۡلَٰلٗا فَهِيَ إِلَى ٱلۡأَذۡقَانِ فَهُم مُّقۡمَحُونَ ﴿٨﴾
ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންގެ ކަނދުރާތަކުގައި ކަސްތަޅުތަކެއް. އެޅުވީމެވެ. އެތަކެތިވާނީ ދަތްދޮޅިތަކުގެ ދަށަށެވެ. އެމީހުން ވާނީ ލޯތަށްމެރި (މޫނުތައް) މައްޗަށް އުފުލިގެންނެވެ.
وَجَعَلۡنَا مِنۢ بَيۡنِ أَيۡدِيهِمۡ سَدّٗا وَمِنۡ خَلۡفِهِمۡ سَدّٗا فَأَغۡشَيۡنَٰهُمۡ فَهُمۡ لَا يُبۡصِرُونَ ﴿٩﴾
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންގެ ކުރިމަތީގައްޔާއި އަދި އެމީހުންގެ ފުރަގަހުގައި ހުރަހެއް ލެއްވީމެވެ. ފަހެ އެމީހުންނަކަށް ނުފެންނާނެއެވެ.
وَسَوَآءٌ عَلَيۡهِمۡ ءَأَنذَرۡتَهُمۡ أَمۡ لَمۡ تُنذِرۡهُمۡ لَا يُؤۡمِنُونَ ﴿١٠﴾
އަދި ކަލޭގެފާނު އެމީހުންނަށް އިންޒާރު ކުރެއްވުމެކޭ ނުވަތަ ކަލޭގެފާނު އެމީހުންނަށް އިންޒާރު ނުކުރެއްވުމެކޭ އެމީހުންގެ މައްޗަށް ހަމަހަމަ ވެގެންވެއެވެ. އެމީހުން އީމާނެއް ނުވާނެއެވެ.
إِنَّمَا تُنذِرُ مَنِ ٱتَّبَعَ ٱلذِّكۡرَ وَخَشِيَ ٱلرَّحۡمَٰنَ بِٱلۡغَيۡبِۖ فَبَشِّرۡهُ بِمَغۡفِرَةٖ وَأَجۡرٖ كَرِيمٍ ﴿١١﴾
ކަލޭގެފާނު އިންޒާރު ކުރައްވާނެކަން ކަށަވަރީ (އިންޒާރު ކުރެއްވުމުން ފައިދާކުރާނެކަންނަށަވަރީ) ذِكْرُ އާއި ތަބަޢަވީމީހަކަށެވެ. (قُرْآن އާއި ތަބަޢަވާމީހަކަށެވެ.) އަދި رَحْمَن ވަންތަ ﷲ އަށް ސިއްރުގައި ނުވަތަ غَيْبُ ގައި ބިރުވެތިވާ މީހުންނަށެވެ. އެފަދަމީހުންނަށް ފާފަ ފުއްސެވުމާއި އަދި ދީލަތިވެގެންވާ ދަރުމަހުރިކަމަށް ކަލޭގެފާނު އުފާވެރި ޚަބަރުދެއްވާށެވެ.
إِنَّا نَحۡنُ نُحۡيِ ٱلۡمَوۡتَىٰ وَنَكۡتُبُ مَا قَدَّمُواْ وَءَاثَٰرَهُمۡۚ وَكُلَّ شَيۡءٍ أَحۡصَيۡنَٰهُ فِيٓ إِمَامٖ مُّبِينٖ ﴿١٢﴾
ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ މަރުވެފައިވާތަކެތި ދިރުއްވަމެވެ. (މަރުވިމީސްތަކުން ދިރުއްވައި مَحْشَرُ ކުރައްވާ ހުށީމެވެ.) އަދިއެމީހުން ކުރިކަންތައްތަކާއި (ދުނިޔޭގައި ކުރިޢަމަލުތައް) އަދި އެމީހުންގެ އަސަރުތަކާއި (ހެވާއި ނުބައިގެގޮތުން މަރުވުމަށްފަހުދެންހިގައިފާނެ ކަންކަމާއި) މިހުރިހާކަމެއް ބަޔާންވެގެންވާ ފޮތުގައި (لَوْحُ المَحْفُوظُ ގައި ނުވަތަ ޢަމަލުގެ ފަތުގައި) ތިމަންރަސްކަލާނގެ ލިއުއްވާ ހުށީމެވެ.
وَٱضۡرِبۡ لَهُم مَّثَلًا أَصۡحَٰبَ ٱلۡقَرۡيَةِ إِذۡ جَآءَهَا ٱلۡمُرۡسَلُونَ ﴿١٣﴾
(އޭ رَسُولُ الله އެވެ!) އަދިކަލޭގެފާނުން އެމީހުންނަށް ރަށުގެ އެކުވެރިންގެ މިސާލެއްޖައްސަވައި ދެއްވާށެވެ! مُفَسِّرُ ން ވިދާޅުވާގޮތުގައި އެރަށަކީ (إنْطَاكِيَة) އެވެ. އެއީ އެރަށަށް (عِيْسَى عَلَيْه السلام) ފޮނުއްވިބޭކަލުން ވަޑައިގެންނެވި ހިނދުންނެވެ.
إِذۡ أَرۡسَلۡنَآ إِلَيۡهِمُ ٱثۡنَيۡنِ فَكَذَّبُوهُمَا فَعَزَّزۡنَا بِثَالِثٖ فَقَالُوٓاْ إِنَّآ إِلَيۡكُم مُّرۡسَلُونَ ﴿١٤﴾
އެއީ ދީނަށް ގޮވައިލެއްވުމަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންގެގާތަށް ދެބޭކަލުން ފޮނުއްވިހިނދުންނެވެ އަދި އެމީހުން އެދެބޭކަލުން ދޮގުކޮށްފިއެވެ. ދެން ފަހެ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެދެބޭކަލުންގެ ކަންތައް ގަދަކޮށް އެބޭކަލުންގެ ބަސްތެދުކުރުމަށް ތިންވަނަބޭކަލަކުވެސް ފޮނުއްވައި ދެއްވީމެވެ. ފަހެ އެތިންބޭކަލުން އެރަށުގެ އަހުލުވެރިންނަށް ވިދާޅުވީ ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންބޭކަލުންނަކީ ކަލޭމެންގެގާތާށް ފޮނުއްވިގެންވާބޭކަލުންނީމުއެވެ. (ކަލޭމެންނަށް ދީނަށް ގޮވައިލެއްވުމަށެވެ.)
قَالُواْ مَآ أَنتُمۡ إِلَّا بَشَرٞ مِّثۡلُنَا وَمَآ أَنزَلَ ٱلرَّحۡمَٰنُ مِن شَيۡءٍ إِنۡ أَنتُمۡ إِلَّا تَكۡذِبُونَ ﴿١٥﴾
އެމީހުން އެބޭކަލުންނަށް ދެންނެވިއެވެ. ކަލޭމެންނަކީވެސް ހަމަ އަހުރެމެންކަހަލަ އާދަމުގެދަރިން ކަމުގައިމެނުވީ ނުވެއެވެ. (ﷲ ރަސޫލުބޭކަލަކު ފޮނުއްވަންޏާ ފޮނުއްވާނީ މަލާއިކަތްބޭކަލެކެވެ.) އަދި رَحْمن ވަންތަކަލާނގެ އެއްވެސް އެއްޗެއް ބާވާތްނުލައްވައެވެ. އަދި ހަމަ ދޮގުވެރި ބަޔަކު ކަމުގައި މެނުވީ ތިބޭކަލުން ނުވެއެވެ.
قَالُواْ رَبُّنَا يَعۡلَمُ إِنَّآ إِلَيۡكُمۡ لَمُرۡسَلُونَ ﴿١٦﴾
އެބޭކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އަހުރެމެންނީ ކަނޑައެޅިގެން ކަލޭމެންގެގާތަށް ފޮނުވިގެންވާ ބަޔަކުކަން އަހުރެމެންގެ رَبُّ ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ.
وَمَا عَلَيۡنَآ إِلَّا ٱلۡبَلَٰغُ ٱلۡمُبِينُ ﴿١٧﴾
އަދި ބަޔާންވެ ފައުޅުވެގެންވާ ފަދައަކުން އިއްވައިދިނުން މެނުވީ އަހުރެމެންގެ މައްޗަކަށް ވާޖިބުވެގެން ނުވެއެވެ. އަހައި ކިޔަމަންތެރިވުމަކީ ކަލޭމެންގެ ވާޖިބެކެވެ.
قَالُوٓاْ إِنَّا تَطَيَّرۡنَا بِكُمۡۖ لَئِن لَّمۡ تَنتَهُواْ لَنَرۡجُمَنَّكُمۡ وَلَيَمَسَّنَّكُم مِّنَّا عَذَابٌ أَلِيمٞ ﴿١٨﴾
އެރަށުގެމީހުން އެބޭކަލުންނަށް ދެންނެވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭމެންގެ ސަބަބުން އަހުރެމެންނަށް ސުންޕާކަން ޖެހިއްޖެއެވެ. އަދި ކަލޭމެން (ތިޔަވާހަކަދެއްކުން) ހުއްޓައިނުލިއްޔާ ހަކަށަވަރުން އަހުރެމެން ކަލޭމެން ރަޖަމުކުރާ ހުށީމެވެ. އަދި ހަކަށަވަރުން އަހުރެމެންގެފަރާތުން ކަލޭމެނަށް ވޭންދެނިވި عَذَابُ އެއް ޖައްސައިފާހުށީމެވެ.
قَالُواْ طَـٰٓئِرُكُم مَّعَكُمۡ أَئِن ذُكِّرۡتُمۚ بَلۡ أَنتُمۡ قَوۡمٞ مُّسۡرِفُونَ ﴿١٩﴾
އެބޭކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. ކަލޭމެންނަށް ސުންޕާކަމެއް ޖެހުނިއްޔާ އެޖެހުނު ސުންޕާކަމަކީ ކަލޭމެންގެ ނަފުސުތަކުގެފަރާތުން ކަލޭމެންނަށް ޖެހުނު ކަމެކެވެ. (އަހުރެމެން ކަލޭމެންނަށް وَعْظُ نَصِيْحَة ދިނުން ސުންޕާކަމެއްކަމުގައި ބަލަނީ ހެއްޔެވެ؟ އެހެންނަކުންނޫނެވެ. އަދި ކިއެއްހެއްޔެވެ؟ ކަލޭމެންނަކީ ނުބައިކަމުގައި ހައްދު ފަހަނައަޅައިފާ ބަޔަކީއެވެ.
وَجَآءَ مِنۡ أَقۡصَا ٱلۡمَدِينَةِ رَجُلٞ يَسۡعَىٰ قَالَ يَٰقَوۡمِ ٱتَّبِعُواْ ٱلۡمُرۡسَلِينَ ﴿٢٠﴾
އަދި ރަށުގެ އެންމެދުރުކޮޅުން ބާރުހިގުމުގައި ހަރުގަންނަވާފައި އައިމީހަކު އަތުވެއްޖެއެވެ. އެމީހަކީ (حَبِيْبُ بنُ مُوسَى النَّجَّار ކިޔާމީހަކު ކަމުގައިވިއެވެ.) އަދި އެމީހާބުންޏެވެ. އޭ އަހުރެންގެ ޤައުމުގެމީހުންނޭވެ. ކަލޭމެން މިފޮނުއްވިގެންވާ ބޭކަލުންނާއި تَبَعَ ވާށެވެ! (އެބޭކަލުންނަކީ صَادِقُ އާއި صَدُوقُ އާއި އަދި شَلُوم އެވެ.)\n* قَتَادَةُ ކިޔާބޭކަލަކު ވިދާޅުވިއެވެ. ދަންނައެވެ. މި حَبِيْبُ بنُ مُوسَى النَّجَّار އަކީ ފަރުބަދައެއްގެ ހޮހޮޅުގައި ﷲއަށް އަޅުކަންކުރާމީހެކެވެ. އަދި އެބޭކަލުންވަޑައިގެން ދީނަށް ގޮވައިލައްވާ އަޑުއިވިގެން ހަރުގަންނަވާފައި އައީއެވެ. = زُبْدَةُ التفسِيْر =
ٱتَّبِعُواْ مَن لَّا يَسۡـَٔلُكُمۡ أَجۡرٗا وَهُم مُّهۡتَدُونَ ﴿٢١﴾
(އަދި އޭނާ އޭނާގެ ޤައުމުގެމީހުންނަށް ބުންޏެވެ.) ކަލޭމެންގެ ކިބައިން އެއްވެސް އުޖޫރައަކަށް ނޭދޭ ބަޔަކާއި އަދި އެބޭކަލުންނަށް ތެދުމަގު ލިބިވަޑައިގެންވާ ބަޔަކާއި ކަލޭމެން ތަބާވާށެވެ!
وَمَالِيَ لَآ أَعۡبُدُ ٱلَّذِي فَطَرَنِي وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ ﴿٢٢﴾
އަދި އަހުރެން ނެތުމުގެ ތެރެއިން އަހުރެން ހެއްދެވި ފަރާތަށް އަޅުކަން ނުކުރާންވީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ އަދި ކަލޭމެން ހުރިހާމީހުން އެނބުރިދިއުންވަނީ ވެސް ހަމަ ކަލާނގެ حَضْرَةُ އަށެވެ.
ءَأَتَّخِذُ مِن دُونِهِۦٓ ءَالِهَةً إِن يُرِدۡنِ ٱلرَّحۡمَٰنُ بِضُرّٖ لَّا تُغۡنِ عَنِّي شَفَٰعَتُهُمۡ شَيۡـٔٗا وَلَا يُنقِذُونِ ﴿٢٣﴾
އަޅެފަހެ އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އެހެން އިލާހުންތަކެއް އަހުރެން ހިފާނޭ ހެއްޔެވެ؟ / إخْتِيَارُ ކުރާނޭހެއްޔެވެ؟\nرَحْمَانُ ވަންތަ ކަލާނގެ އަހުރެންނާއިމެދު = އެއްވެސް ދަތި އުދަގުލެއް އިރާދަކުރައްވަންޏާވެސް އެމީހުންގެ އެއިލާހުންތައް (شَفِاعَة ތެރިންތައް) އެއްވެސްކަމެއް އަހުރެންނަށް ފުއްދައެއްނުދޭނެއެވެ. އަދި އަހުރެން ސަލާމަތްވެސް ނުކޮށްދޭނެއެވެ.
إِنِّيٓ إِذٗا لَّفِي ضَلَٰلٖ مُّبِينٍ ﴿٢٤﴾
ދެންއޭރުން އަހުރެން ވާހުށީ (އެބަހީ!ﷲ ފިޔަވައި އިލާހުންތަކެއް إخْتِيَارُ ކޮށްފިއްޔާ) ހަމަކަށަވަރުން އަހުރެންވާހުށީ ގެއްލި ހަލާކުވެ ބަޔާންވެގެންވާ މަގުފުރެދުމެއްގައެވެ.
إِنِّيٓ ءَامَنتُ بِرَبِّكُمۡ فَٱسۡمَعُونِ ﴿٢٥﴾
ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭމެންގެ رَبُّ އަށް އަހުރެން އީމާންވެއްޖައީމެވެ. ފަހެ ކަލޭމެން އަހުރެންގެ ބަސް އަހާށެވެ. * ދަންނައެވެ. މި حَبِيْبُ النَّجَّار އޭނާ އޭނާގެ އިސްލާމުކަން ފައުޅުކޮށް އެކަމަށް މީސްތަކުންނަށް ގޮވައިލެއްވުމުން އެ قَومُ ގެމީހުން އޭނާދެކެ ރުޅިއަރައިގަނެ އޭނާބިމަށް ވައްޓައިލާ މީސްތަކުންގެ ފައިތަކުން އެނާގެ ގަޔަށް އަރާފިތައި ބަނޑުގައި އޮތްގޮހޮރުވެސް ނެރެ ޗިސްކޮށްލީކަމުގައިވިއެވެ. އަދި އެހެންރިވާޔަތެއްގައިވަނީ އޭނާ އަންދައިލިކަމަށެވެ. އަދިއަނެއްބައި ރިވާޔަތުގައިވަނީ އޭނާގެ ގައިގާ ބޮޑުކީސްއަޅައި ކީހައިލީކަމަށެވެ. އެވަގުތު ސުވަރުގެވަނުމަށް އޭނާއަށް އެންގެވުނެވެ. އެވާހަކައާއި ދެންއެޔާގުޅިގެން އޭނާބުނިވާހަކަތައް މިހާރުމިގެންނަނީއެވެ.
قِيلَ ٱدۡخُلِ ٱلۡجَنَّةَۖ قَالَ يَٰلَيۡتَ قَوۡمِي يَعۡلَمُونَ ﴿٢٦﴾
އޭނާ އެބަހީ حَبِيْبُ النَّجَّار شَهِيْدُ ވުމުން ސުވަރުގެއަށް ވަނުމަށް އޭނާއަށް އެންގުނެވެ. ދެން އޭނާ ސުވަރުގެއަށްވަދެ އެތާގެ نِعْمَة އާއި!ﷲ އޭނާއަށް ދެއްވި ކަރާމާތް ފެނުމުން އެނާ ބުނެއެވެ.
بِمَا غَفَرَ لِي رَبِّي وَجَعَلَنِي مِنَ ٱلۡمُكۡرَمِينَ ﴿٢٧﴾
އަހުރެންގެ رَبُّ އަހުރެންނަށް ފުއްސަވައި މާތްމިހުންގެތެރެއަށް އަހުރެންލެއްވިގޮތް އަހުރެންގެ قَومُ ގެމީހުންނަށް އެނގޭނޭނަމަ ކިހާރަނގަޅު ހެއްޔެވެ؟ (އެއީ تَوْحِيْد އާއި إيْمَان ކަމެވެ.) އޭރުން އެމީހުންވެސް އީމާންވެ ރަނގަޅުބަޔަކު ކަމުގައިވުން އުއްމީދު ކުރެވެއެވެ.
۞وَمَآ أَنزَلۡنَا عَلَىٰ قَوۡمِهِۦ مِنۢ بَعۡدِهِۦ مِن جُندٖ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَمَا كُنَّا مُنزِلِينَ ﴿٢٨﴾
އަދި އޭނާގެ قَومُ އަށް އޭނާއަށްފަހު (حَبِيْبُ النَّجَّار ގެ قَومُ އަށް އޭނާ މަރުވުމަށްފަހު) އެޤައުމު ހަލާކު ކުރެއްވުމަށް އުޑުން އެއްވެސް މަލާއިކަތްބޭކަލަކު ނުފޮނުއްވަމެވެ.
إِن كَانَتۡ إِلَّا صَيۡحَةٗ وَٰحِدَةٗ فَإِذَا هُمۡ خَٰمِدُونَ ﴿٢٩﴾
ހަމައެކަނި އެންމެ އަޑުފަށެއް އައުންކަމުގައި މެނުވީ އެ ޤައުމު ހަލާކުވުން ނުވިއެވެ. (އެއީ جِبْرِيْل عَلَيْهِ السَلآم ގެއަޑުފުޅެވެ.) އެއަޑުފަށް އައުމުން (އެއަޑުފަށްގަދަކަމުން ޙިއްސުތަކަށް ކެއްނުކުރެވިގެން) މަރުވެ ދަނޑިވެފައިވާ ބަޔަކު ކަމުގައި އެމީހުން ވެއްޖެއެވެ.
يَٰحَسۡرَةً عَلَى ٱلۡعِبَادِۚ مَا يَأۡتِيهِم مِّن رَّسُولٍ إِلَّا كَانُواْ بِهِۦ يَسۡتَهۡزِءُونَ ﴿٣٠﴾
އޭއަޅުތަކުންގެމައްޗަށް ހުރި ހިތާމައެއްގެ ބޮޑުކަމާއެވެ! އެމީހުން މަލާމަތްކޮށް ފުރައްސާރަ ކުރާކަމުގައިނުވާ އެއްވެސް ރަސޫލުބޭކަލަކު އެމީހުންގެގާތަށް ވަޑައިނުގަންނަވައެވެ.
أَلَمۡ يَرَوۡاْ كَمۡ أَهۡلَكۡنَا قَبۡلَهُم مِّنَ ٱلۡقُرُونِ أَنَّهُمۡ إِلَيۡهِمۡ لَا يَرۡجِعُونَ ﴿٣١﴾
އެމީހުންގެކުރިން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ހަލާކު ކުރެއްވީ ކިހާވަރެއްކަން ކިތައްކިތައް އުއްމަތްކަން އެމީހުން ނުދެކެނީބާވައެވެ؟ / އެމީހުންނަކަށް ނޭނގޭބާވައެވެ؟ (އެބަހީ މައްކާގެ އަހުލުވެރިންނަށް ނޭނގޭބާވައެވެ؟) އަދި އެއިން އެއްވެސް އުއްމަތެއް މިމީހުންގެގާތަކަށް ދެންނާންނާނެއެވެ.
وَإِن كُلّٞ لَّمَّا جَمِيعٞ لَّدَيۡنَا مُحۡضَرُونَ ﴿٣٢﴾
އަދި އެހުރިހައި މީހުން ހިސާބު ބައްލަވާ ޖަޒާދެއްވުމަށްޓަކައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ حَضْرَةُ އަށް حَاضِرُ ނުވެނުދާނެއެވެ. އެބަހީ އެންމެންވެސް ތިމަންރަސްކަލާނގެ حَضْرَةُ އަށް حَاضِرُ ވާނެއެވެ.
وَءَايَةٞ لَّهُمُ ٱلۡأَرۡضُ ٱلۡمَيۡتَةُ أَحۡيَيۡنَٰهَا وَأَخۡرَجۡنَا مِنۡهَا حَبّٗا فَمِنۡهُ يَأۡكُلُونَ ﴿٣٣﴾
(مَحْشَرُ އަށް ފޮނުއްވާނެ ކަމުގެ عَقْلِى ދަލީލެއްކަމުގައި) ވާރޭނުވެހުމުގެ ސަބަބުން ހަނަފަސްވެފައިވާ ބިންގަނޑު އެއީ އެމީހުންނަށްވާ ދަލީލެކެވެ. އެބިންގަޑަށް (ވާރޭވެއްސަވައިގެން) ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބިންގަނޑު ދިރުއްވީމެވެ. އެއިން އެމީހުން ކައިހަދާނެ އޮށްޓަރު އެބިމުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ނެރުއްވީމެވެ.
وَجَعَلۡنَا فِيهَا جَنَّـٰتٖ مِّن نَّخِيلٖ وَأَعۡنَٰبٖ وَفَجَّرۡنَا فِيهَا مِنَ ٱلۡعُيُونِ ﴿٣٤﴾
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބިމުގައި ކަދުރާއި މޭބިސްކަދުރުގެ ބަގީޗާތައް ލެއްވީމެވެ. (ކަދުރާއި މޭބިސްކަދުރު ވަކިން ޒިކުރު ކުރައްވާފައިވަނީ އެދެއެތީގެ މުހިއްމު ކަމަށްޓަކައެވެ. އެދެވައްތަރުފިޔަވައި ދެންހުރި ބަގީޗާތަކާއި ގަސްތައް ހެއްދެވީވެސް ހަމައެކަލާނގެއެވެ. އެބިންގަނޑުން ގަސްތައްފަޅައިގެން ނުކުންނަގޮތަށް مَحْشَرُ އަށް ދިއުމަށްޓަކައި ކަށްވަޅުތަކުން މީސްތަކުން ނުކުންނާނެއެވެ.) އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބިންގަނޑުން ކޯރުތަކާއި ފެންގަނޑުތައް ނެރުއްވީމެވެ.
لِيَأۡكُلُواْ مِن ثَمَرِهِۦ وَمَا عَمِلَتۡهُ أَيۡدِيهِمۡۚ أَفَلَا يَشۡكُرُونَ ﴿٣٥﴾
އެއީ އެތާގެމޭވާއިން އެމީހުން ކެއުމަށްޓަކައެވެ. އަދި އެމީހުންގެ އަތްތަކުން އެތަކެތި ނުހަދައެވެވެ. އެތަކެތި ހެއްދެވީ ހަމަﷲ އެވެ. އެމީހުންފަހެ އެކަލާނގެއަށް ޝުކުރު ނުކުރާނެ ހެއްޔެވެ؟
سُبۡحَٰنَ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلۡأَزۡوَٰجَ كُلَّهَا مِمَّا تُنۢبِتُ ٱلۡأَرۡضُ وَمِنۡ أَنفُسِهِمۡ وَمِمَّا لَا يَعۡلَمُونَ ﴿٣٦﴾
އަދި ބިމުންފަޅާ ގަސްގަހާ ގެއްސާއި އަދި ތިމާމެންގެ ނަފުސުތަކުން އުފެދޭ ދަރިފަސްކޮޅުތަކުގައިވެސް ޖޯޑުޖޯޑު ލެއްވި ކަލާނގެ ހުސް طَاهِرُ ވަންތައެވެ. އަދިމީސްތަކުންނަށް ނޭނގޭތަކެތީގައިވެސް އެކަލާނގެ ޖޯޑުޖޯޑު ލެއްވިއެވެ. އަދި ހުރިހާތަކެތި ޖޯޑުޖޯޑުކޮށް ހެއްދެވިކަލާނގެ ހުސް طَاهِرُ ވަންތަކަމާއެވެ!
وَءَايَةٞ لَّهُمُ ٱلَّيۡلُ نَسۡلَخُ مِنۡهُ ٱلنَّهَارَ فَإِذَا هُم مُّظۡلِمُونَ ﴿٣٧﴾
އަދި ރޭނގަޑު އެއީ އެމީހުންނަށްވާ ދަލީލެކެވެ. (ﷲގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމާއި އެއްކައުވަންތަ ކަމުގެ ފުރިހަމަ ދަލީލެކެވެ،) އޭގެތެރެއިން (ރޭނގަޑުގެތެރެއިން) ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދުވާލުނެރެ ދަމައިގަންނަމެވެ. ފަހެ އެހައިރުން އެމީހުން އަދިރިވެވިގެންވެއެވެ. (އެމީހުންނަށް އަނދިރިވެގެންވެއެވެ.)
وَٱلشَّمۡسُ تَجۡرِي لِمُسۡتَقَرّٖ لَّهَاۚ ذَٰلِكَ تَقۡدِيرُ ٱلۡعَزِيزِ ٱلۡعَلِيمِ ﴿٣٨﴾
އަދި އިރު އެއަށްކަނޑައެޅިފައިވާ މަންޒިލުތަކުގައި ދުވެއެވެ. (އިރުދައުރުކުރެއެވެ.) އެއީ ގަދަކީރިތިވަންތަ އަދި ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެ މިންވަރުކުރެއްވި ކުރެއްވުމެވެ.
وَٱلۡقَمَرَ قَدَّرۡنَٰهُ مَنَازِلَ حَتَّىٰ عَادَ كَٱلۡعُرۡجُونِ ٱلۡقَدِيمِ ﴿٣٩﴾
އަދި ހަނދު އެއީވެސް އެމީހުންނަށްވާ ދަލީލެކެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެހަނދު މަންޒިލުތަކެއްގައި މިންވަރުކުރެއްވީމެވެ. އެއީ ކަދުރު ރުކުގެ ދުވަސްވީ އިހާގޮޑިއެއްފަދައިން އެހަނދު އެނބުރި ރުޖޫޢަވެއްޖައުމަށް ދާނދެނެވެ.
لَا ٱلشَّمۡسُ يَنۢبَغِي لَهَآ أَن تُدۡرِكَ ٱلۡقَمَرَ وَلَا ٱلَّيۡلُ سَابِقُ ٱلنَّهَارِۚ وَكُلّٞ فِي فَلَكٖ يَسۡبَحُونَ ﴿٤٠﴾
އިރު އެއީ ހަނދު އަތުލައިގަތުމަށް އެކަށީގެންވާ އެއްޗެއް ކަމުގައި ނުވެއެވެ. އަދިރޭނގަޑުވެސް ދުވާލުގެ ކުރިއަރައި ދެވޭނެ އެއްޗެއްކަމުގައި ނުވެއެވެ. އަދި ކޮންމެއެއްޗެއް ވަކި ފަލަކެއްގައި / ވަކިލައިނެއްގައި ފަތައެވެ. / ދަތުރުކުރެއެވެ.
وَءَايَةٞ لَّهُمۡ أَنَّا حَمَلۡنَا ذُرِّيَّتَهُمۡ فِي ٱلۡفُلۡكِ ٱلۡمَشۡحُونِ ﴿٤١﴾
އަދި އެމީހުންގެ ދަރިފަސްކޮޅު (އާދަމުގެފާނުގެ ދަރިފަސްކޮޅު) ފުރިބާރުވެފައިވާ ނަވުގައި (نُوحُ عَلَيْهِ السّلآم ގެ މަޝްހޫރުނައުކޮޅުގައި) ތިމަންރަސްކަލާނގެ އުފުއްލެވުން އެއީ އެމީހުންނަށްވާފުރިހަމަދަލީލެކެވެ. (ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމާއި އެއްކައުވަންތަ ކަމުގެ ފުރިހަމަ ދަލީލެކެވެ،)
وَخَلَقۡنَا لَهُم مِّن مِّثۡلِهِۦ مَا يَرۡكَبُونَ ﴿٤٢﴾
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންނަށްޓަކައި ދަތުރުފަތުރު ކުރެވޭނެތަކެތީގެ ތެރެއިން އެމީހުން ސަވާރުވާނޭ އެފަދަ ތަކެތި ހެއްދެވީމެވެ.
وَإِن نَّشَأۡ نُغۡرِقۡهُمۡ فَلَا صَرِيخَ لَهُمۡ وَلَا هُمۡ يُنقَذُونَ ﴿٤٣﴾
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވައިފިއްޔާ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުން غَرَقُ ކުރައްވައިފީހެވެ. ދެންއޭރުން އެމީހުންސަލާމަތް ކޮށްދޭނެ މީހަކު ނުވާނެއެވެ. އަދި ސަލާމަތްވާނޭ ބަޔަކުކަމުގައި އެމީހުންނުވާނެއެވެ.
إِلَّا رَحۡمَةٗ مِّنَّا وَمَتَٰعًا إِلَىٰ حِينٖ ﴿٤٤﴾
ހަމައެކަނި ތިމަންރަސްކަލާނގެ حَضْرَةُ ންވާ رَحْمَةُ އެއްމެނުވީ އެވެ. އަދި މުއްދަތަކަށް އަރާމު ކޮށްލުމަކާއި މެނުވީއެވެ.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱتَّقُواْ مَا بَيۡنَ أَيۡدِيكُمۡ وَمَا خَلۡفَكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ ﴿٤٥﴾
އަދި "ކަލޭމެންގެ ކުރިމަތީގައިވާތަނަށް (ކުރިމަތީގައިވާ މުސީބަތްތަކަށާއި އަތުވެދާނޭ عَذَابُ އަކަށާއި އަދި ކަލޭމެންގެ ފަހަތުން އަތުވެދާނޭ عَذَابُ އަކަށް (އެއީ އާޚިރަތުގެ عَذَابُއެވެ.) ކަލޭމެން ބިރުވެތިވާށެވެ. އެއީ ކަލޭމެންނަށް رَحْمَةُ ލައްވައިތޯއެވެ." މިފަދައިން އެމީހުންނަށް ބުނެވިއްޖެއްޔާ (އެމީހުން އެނބުރި ފުރަގަސްދެއެވެ.)
وَمَا تَأۡتِيهِم مِّنۡ ءَايَةٖ مِّنۡ ءَايَٰتِ رَبِّهِمۡ إِلَّا كَانُواْ عَنۡهَا مُعۡرِضِينَ ﴿٤٦﴾
އަދި އެމީހުންގެ رَبُّ ގެ ދަލީލުތަކުގެތެރެއިންދަލީލެއް ނުވަތަ އާޔަތްތަކުގެ ތެރެއިން އާޔަތެއް އެމީހުން ގާތަށް އަތުވެއްޖެ ކޮންމެހިނދެއްގައިވެސް އެމީހުން އެދަލީލަކަށް ނުވަތަ އެއާޔަތަކަށް ފުރަގަސްދީގެންވާބަޔަކު ކަމުގައިމެނުވީ ނުވެއެވެ.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ أَنفِقُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللَّهُ قَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لِلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَنُطۡعِمُ مَن لَّوۡ يَشَآءُ ٱللَّهُ أَطۡعَمَهُۥٓ إِنۡ أَنتُمۡ إِلَّا فِي ضَلَٰلٖ مُّبِينٖ ﴿٤٧﴾
އަދި "الله ކަލޭމެނައްދެއްވި ރިޒުޤުން ކަލޭމެން ހޭދަކުރާށެވެ. (ފަޤީރުންނަށް ދީހަދާށެވެ.) " އެމީހުންނަށް ބުނެވިއްޖެއްޔާ ކާފަރުވީމީސްތަކުން (މަލާމާތަށް) އީމާންވީމީސްތަކުންނަށް ބުނާނެއެވެ. "الله އިރާދަކުރައްވައިފިއްޔާ އެކަލާނގެ އެމީހަކަށް ކާންދެއްވައިފާނެ މީހަކަށް އަހުރެމެން ކާންދޭންވީ ހެއްޔެވެ"؟ (އެމީހުންނާއިމެދު الله އެއަންގަވަނީ) ބަޔާންވެގެންވާ މަގުފުރެދުމެއްގައިމެނުވީ ކަލޭމެން ނުވެއެވެ.
وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَٰذَا ٱلۡوَعۡدُ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ﴿٤٨﴾
އަދި އެމީހުން ބުނަނީއެވެ. (އެކާފަރުން ބުނަނީއެވެ.) "ކަލޭމެންތިޔަ وَعْدُ ކުރާ ކަމެއްދެންވާނީ ކޮންއިރަކުން ހެއްޔެވެ؟ ކަލޭމެން ތިޔަބުނަނީ ތެދެއްކަމުގައި ވަންޏާ (ނިކަންބުނެބެލާށެވެ.) "
مَا يَنظُرُونَ إِلَّا صَيۡحَةٗ وَٰحِدَةٗ تَأۡخُذُهُمۡ وَهُمۡ يَخِصِّمُونَ ﴿٤٩﴾
އެމީހުން އެއަޑުފަށެއް އަހާނޭ އެންމެ އަޑުފަށަކަށްމެނުވީ އެމީހުން އިންތިޒާރު ނުކުރެއެވެ. (އެއީ އިސްރާފީލުގެފާނު ތާޅަފިލި ފުންމަވާލައްވާ އަޑެވެ.) އެމީހުން އެއަޑު އަހާނީ (ދުނިޔޭގެ ކަންކަމުގައި) އެމީހުން އެކަކު އަނެކަކާއި އަރައިރުން ވޭވޭތިއްބައެވެ.
فَلَا يَسۡتَطِيعُونَ تَوۡصِيَةٗ وَلَآ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِمۡ يَرۡجِعُونَ ﴿٥٠﴾
(ދެން އޭރުން އެބަހީ އެތާޅަފިލީގެ އަޑުއިވުމުން) وَصِيَّةُ އެއްކޮށްލުމަށްވެސް އަދި އެމީހުން އެމީހުންގެ އަހުލުވެރިންގާތަށް އެނބުރިދާކަށްވެސް. އެމީހުންނަށް ކުޅަދާނަ ނުވާނެއެވެ. (އެހާވަގުތުކޮޅެއްވެސް ނުލިބޭނެއެވެ. އެމީހަކު އެހުރިތާކަށް ހުރިޙާލަތެއްގައި\nމަރުވެގެން ތިރިވާނީއެވެ. ކާންއިންމީހާ ނަގާސުވާވެސް އަގަޔާހަމައަށްނުފޯރައި އެގޮތަށްއިދެމަރުވެގެން ތިރިވާނީއެވެ.)
وَنُفِخَ فِي ٱلصُّورِ فَإِذَا هُم مِّنَ ٱلۡأَجۡدَاثِ إِلَىٰ رَبِّهِمۡ يَنسِلُونَ ﴿٥١﴾
އަދި (ދެވަނަފަހަރަށް) ތާޅަފިލި ފުމެލެވޭނެއެވެ. (އެއީ އިސްރާފީލުގެފާނުން ދެވަނަފަހަރަށް ތާޅަފިލި ފުމެލެއްވުމެވެ.) ފަހެ އެހައިރުންއެމީހުން (އެންމެހައި މީސްތަކުން) ކަށްވަޅުތަކުން (ނުކުމެގެން) އެމީހުންގެ رَبُّ ގެ حَضْرَةُ އަށް އަވަސްއަވަހަށް ދެމިގަންނާނެއެވެ.
قَالُواْ يَٰوَيۡلَنَا مَنۢ بَعَثَنَا مِن مَّرۡقَدِنَاۜۗ هَٰذَا مَا وَعَدَ ٱلرَّحۡمَٰنُ وَصَدَقَ ٱلۡمُرۡسَلُونَ ﴿٥٢﴾
އެމީހުންބުނާނެއެވެ. (ކާފަރުން ބުނާނެއެވެ.) "އޭއަހުރެމެންގެމައްޗަށް ހުރިހަލާކެއްގެ ބޮޑުކަމާއެވެ!! އަހުރެމެން އޮށޯވެތިބި ތަންމަތިތަކުން އަހުރެމެން (ދިރުއްވައި) ފޮނުއްވީކާކުހެއްޔެވެ؟" (އެވަގުތު މުއުމިނުން އެމީހުންނަށް ބުނާނެއެވެ.) "މިއީ رَحْمنُ ވަންތަކަލާނގެ ކުރެއްވި وَعْدُ ފުޅެވެ. އަދި ރަސޫލުބޭކަލުން ތެދުވިދާޅުވި ކަންތަކެވެ. (ފަހެ މަރުވުމަށްފަހު ހިސާބު ބައްލަވައި ފުރިހަމަ ޖަޒާދެއްވުމަށް مَحْشَرُ ކުރައްވަނީއެވެ.")
إِن كَانَتۡ إِلَّا صَيۡحَةٗ وَٰحِدَةٗ فَإِذَا هُمۡ جَمِيعٞ لَّدَيۡنَا مُحۡضَرُونَ ﴿٥٣﴾
(އެއީ އިސްރާފީލުގެފާނުން ތާޅަފިލީގައި) ފުމެލައްވާ އެއްމެ ފުމެލެއްވުމެއްކަމުގައިމެނުވީ އެކަންނުވެއެވެ. (مَحْشَرُ ކުރެއްވުން ނުވެއެވެ.) އެހައިރުން އެއެންމެން ތިމަން ރަސްކަލާނގެ حَضْرَةُއަށް حَاضِرُ ވާހުއްޓެވެ.
فَٱلۡيَوۡمَ لَا تُظۡلَمُ نَفۡسٞ شَيۡـٔٗا وَلَا تُجۡزَوۡنَ إِلَّا مَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ ﴿٥٤﴾
(އަދި الله تَعَالَ އަންގަވާނެއެވެ.) މިއަދު އެއްވެސް ނަފުސަކަށް އެއްވެސްކަމަކުން އަނިޔާނުވެވޭނެއެވެ. އަދިކަލޭމެން (ދުނިޔޭގައި) ކުރާކަމުގައިވީ ކަންތަކަށްމެނުވީ ކަލޭމެނަށް ޖަޒާނުދެވޭނެއެވެ.
إِنَّ أَصۡحَٰبَ ٱلۡجَنَّةِ ٱلۡيَوۡمَ فِي شُغُلٖ فَٰكِهُونَ ﴿٥٥﴾
ހަމަކަށަވަރުން ސުވަރުގޭގެ އެކުވެރިން މިއަދު (މިޤިޔާމަތްދުވަހު) نِعْمَة ތައްލިބިގަތުމުގައި مَشْغُولُ ވެގެންވާނެއެވެ.
هُمۡ وَأَزۡوَٰجُهُمۡ فِي ظِلَٰلٍ عَلَى ٱلۡأَرَآئِكِ مُتَّكِـُٔونَ ﴿٥٦﴾
އެމީހުންނާއި އެމިހުންގެ އަނބީން ތިބޭނީ ހިޔަލުގައެވެ. (ނުވަތަ ފަރުދާގެ ނިވަލުގައެވެ.) ސޯފާތަކުގައި ލެގިލައިގެންނެވެ.
لَهُمۡ فِيهَا فَٰكِهَةٞ وَلَهُم مَّا يَدَّعُونَ ﴿٥٧﴾
އެމީހުންނަށް އެތާގައި މޭވާތައްވެއެވެ. އަދިއެތާ އެމީހުން އެދުނުހާއެއްޗެއް އެމީހުންނަށްވެއެވެ.
سَلَٰمٞ قَوۡلٗا مِّن رَّبّٖ رَّحِيمٖ ﴿٥٨﴾
އެމީހުން އެބޮޑު نِعْمَة ގައި ތިބޭއިރު އެމީހުންނަށް އިވޭނީ رَحِيْم ވަންތަ رَبُّ ގެ حَضْرَةُ ން (ބަސްފުޅެއްގެ ގޮތުން) ސަލާމުގެ ބަސްފުޅުވެއެވެ.
وَٱمۡتَٰزُواْ ٱلۡيَوۡمَ أَيُّهَا ٱلۡمُجۡرِمُونَ ﴿٥٩﴾
(އަދި އެދުވަހުން ނުބައި މުޖްރިމުން ނަށް އެނގޭނެއެވެ.) "އޭ ނުބައި މުޖްރިމުންނޭވެ! މިއަދު ޞާލިޙް މާތް މީހުންނާއި ވަކިވާށެވެ. (ނުވަތަ ހުރިހާ މުޖްރިމުން އެއްބަޔަކު އަނެއެއްބަޔަކަށް ވަކިވާށެވެ. ޔަހޫދީން ވަކިތާކު، ނަޞާރާއިން ވަކިތާކު މަޖޫސީން ވަކިތާކު ޞާބިއީން ވަކިތާކު ބުދުތަކަށް އަޅުކަން ކުރިމީހުން ވަކި ތާކު މިގޮތަށް ބައިބައި ވާށެވެ.")
۞أَلَمۡ أَعۡهَدۡ إِلَيۡكُمۡ يَٰبَنِيٓ ءَادَمَ أَن لَّا تَعۡبُدُواْ ٱلشَّيۡطَٰنَۖ إِنَّهُۥ لَكُمۡ عَدُوّٞ مُّبِينٞ ﴿٦٠﴾
އޭ އާދަމުގެ ދަރިންނޭވެ! ކަލޭމެން ޝައިތާނާއަށް އަޅުކަން ނުކުޅައުމަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭމެންގެ ކިބައިން ޢަހްދު ކަށަވަރު ނުހިއްޕަވަންހެއްޔެވެ؟ (އެބަހީ ޢަހްދު ކަށަވަރު ހިއްޕެވީމެވެ. އެއީ ރަސޫލު ބޭކަލުން ފޮނުއްވައި އެބޭކަލުންގެ ދޫފުޅު މަތީންނެވެ.) އަދި ޝައިތާނާއީ ކަލޭމެންނަށް ބަޔާންވެގެންވާ ޢަދުއްވެއްކަން ހަމަކަށަވަރުން އެންގެވީމެވެ.
وَأَنِ ٱعۡبُدُونِيۚ هَٰذَا صِرَٰطٞ مُّسۡتَقِيمٞ ﴿٦١﴾
އަދި ހަމައެކަނި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަށް އެކަނި އަޅުކަން ކުރަންވެސް ތިޔަބައި މީހުންނަށް ޢަހްދު ކުރެއްވީމެވެ. ސީދާވެގެންވާ ތެދުމަގަކީ އެއީކަން އެންގެވީމެވެ.
وَلَقَدۡ أَضَلَّ مِنكُمۡ جِبِلّٗا كَثِيرًاۖ أَفَلَمۡ تَكُونُواْ تَعۡقِلُونَ ﴿٦٢﴾
އަދި ހަމަކަށަވަރުން އެޝައިތާނާ ކަލޭމެންގެތެރެއިން އެތައްގިނަ ޚަލްޤްތަކެއް އެ ޝައިތާނާ މަގުފުރައްދައިފިއެވެ. އަޅެފަހެ ކަލޭމެން ބުއްދިކޮށް ނަހަދަމުހެއްޔެވެ؟ ބުއްދިކޮށް ފިކުރުކުރާ ބަޔަކު ކަމުގައި ކަލޭމެންނުވާނެ ހެއްޔެވެ؟
هَٰذِهِۦ جَهَنَّمُ ٱلَّتِي كُنتُمۡ تُوعَدُونَ ﴿٦٣﴾
މިއަދު މިއޮތީ ނަރަކައެވެ. ޖަހަންނަމައެވެ. ކަލޭމެންނަށް ވަޢްދު ކުރެއްވުނު ނަރަކައެވެ. (ނުކިޔަމަންތެރީންނަށް ހުންނާނެކަމަށް ރަސޫލު ބޭކަލުންގެ ދޫފުޅު މަތީން އެންގެވުނު ނަރަކައެވެ.)
ٱصۡلَوۡهَا ٱلۡيَوۡمَ بِمَا كُنتُمۡ تَكۡفُرُونَ ﴿٦٤﴾
ކަލޭމެން (ﷲ އަށް) ކާފަރުވުމުގެ ސަބަބުން މިއަދު އެ ނަރަކައަށް ވަންނާށެވެ. (އެތާ ތިބެގެން އަނދާށެވެ.)
ٱلۡيَوۡمَ نَخۡتِمُ عَلَىٰٓ أَفۡوَٰهِهِمۡ وَتُكَلِّمُنَآ أَيۡدِيهِمۡ وَتَشۡهَدُ أَرۡجُلُهُم بِمَا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ ﴿٦٥﴾
އަދި މިއަދު ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންގެ އަނގަތަކުގެ މަތީގައި ވާހަކަ ނުދެއްކޭނެ ގޮތުން ސިއްކަ ޖައްސަވައި ބަންދުކުރައްވާ ހުށީމެވެ. އަދި އެމީހުންގެ އަތްތަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެއާއި ވާހަކަ ދައްކާ ހުއްޓެވެ. (އެތަކެއްޗަށް އެ ބާރު ދެއްވާ ހުށީމެވެ.) އަދި އެބައިމީހުން ކުރި ކަންތަކުގެ ހުރިހާ ކަމަކަށް އެމީހުންގެ ފައިތައް ހެކި ދޭނެއެވެ.
وَلَوۡ نَشَآءُ لَطَمَسۡنَا عَلَىٰٓ أَعۡيُنِهِمۡ فَٱسۡتَبَقُواْ ٱلصِّرَٰطَ فَأَنَّىٰ يُبۡصِرُونَ ﴿٦٦﴾
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެދިވޮޑިގަންނަވާނަމަ އެމީހުންގެ ލޯތައް އަނދިރި ކުރައްވައި ލޯ ހުރިތަން މުޅިން ނޭގޭ ގޮތަށް ހައްދަވައިފީހެވެ. ދެން އޭރުން އަވަސް އަވަހަށް މަގުހޯދަން އަވަސްވެ ގަތީހެވެ. އެކަމަކުދެން އޭރުން އެމީހުންނަށް މަގުފެންނާނީ ކޮންފަދަ އަކުންތޯއެވެ.
وَلَوۡ نَشَآءُ لَمَسَخۡنَٰهُمۡ عَلَىٰ مَكَانَتِهِمۡ فَمَا ٱسۡتَطَٰعُواْ مُضِيّٗا وَلَا يَرۡجِعُونَ ﴿٦٧﴾
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެދިވޮޑިގަންނަވާމަ އެމީހުން އެ ނުބައި ކަންތައްތައް ކުރަން ތިބި ތާގައި ތިއްބައި އެމީހުންގެ ހެއްދެވުން މުޅިން ބަދަލު ކޮއްލައިފީހެވެ. (ޙަރަކާތެއްވެސް ނުކުރެވޭގޮތަކަށް ހައްދަވައިފީހެވެ.) އޭރުން ދެން ކުރިއައްޖެހިލާކަށްވެސް އަދި ފަހަތައް އެބުރި އައުމަކަށްވެސް ކުޅަދާނަ ނުވާނެއެވެ.
وَمَن نُّعَمِّرۡهُ نُنَكِّسۡهُ فِي ٱلۡخَلۡقِۚ أَفَلَا يَعۡقِلُونَ ﴿٦٨﴾
އަދި ތިމަން ރަސްކަލާނގެ އެމީހެއްގެ ޢުމުރު ދިގު ކުރައްވާ މީހަކު (ދަންނައެވެ.) އެމީހެއްގެ ހެއްދެވުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިދިކޮޅު ކުރަށްވަމެވެ. (އެއީ ޒުވާންކަމަށްފަހު މުސްކުޅި ކަމަށް، ބާރު ގަދަކޮށް ހުރުމަށްފަހު ބަލިކަށިކަމަށް ދެން މިހެންގޮސް.. މިފަދަކަންކަމަށް އެމީހުން ބުއްދިކޮށް ނުބަލަނީ ކީއްވެގެންހެއްޔެވެ؟
وَمَا عَلَّمۡنَٰهُ ٱلشِّعۡرَ وَمَا يَنۢبَغِي لَهُۥٓۚ إِنۡ هُوَ إِلَّا ذِكۡرٞ وَقُرۡءَانٞ مُّبِينٞ ﴿٦٩﴾
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނަށް ޅެން ދަސްނުކޮށްދެއްވަމެވެ. އަދި އެއީ އެކަލޭގެފާނަށް އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެ ޤުރްއާން އެއީ وَعْظ އާއި نصيحة އެއް ކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ. އަދި އެއީ ބަޔާންވެގެންވާ ޤުރްއާން އެކެވެ. ސަމާވީ ފޮތްތަކުގެ ތެއިން ފޮތެކެވެ. (ޅެމެއް ފްލޯކެއް ނޫނެވެ.)
لِّيُنذِرَ مَن كَانَ حَيّٗا وَيَحِقَّ ٱلۡقَوۡلُ عَلَى ٱلۡكَٰفِرِينَ ﴿٧٠﴾
އެފޮތް ބާވައި ލައްވާފައިވަނީ ހިތުގައި ދިރުންހުރި މީހަކަށް އިންޒާރެއްގެ ގޮތުންނެވެ. (އެފަދަ މީހުންނަށް އެއިން ފައިދާ ކުރާނެއެވެ.) އަދި (ޢަޒާބު ގެ) ބަސްފުޅު ކާފަރުންގެ މައްޗަށް ޙައްޤު ވެއްޖެއެވެ.
أَوَلَمۡ يَرَوۡاْ أَنَّا خَلَقۡنَا لَهُم مِّمَّا عَمِلَتۡ أَيۡدِينَآ أَنۡعَٰمٗا فَهُمۡ لَهَا مَٰلِكُونَ ﴿٧١﴾
ތިމަންރަސްކަލާނގެ (ޤުދުރަތް ތެރިކަމުގެ (އަތްޕުޅުން) ހައްދަވާ ތަކެތީގެ ތެރޭގައި އެމީހުންނަށް ޓަކައި ނަޢަމު ސޫފިތައް ހައްދަވާފައިވާކަން ފަހެ އެމީހުން ވިސްނާ ފިކުރު ނުކުރަނީ ބާވައެވެ. ނުބަލަނީ ހެއްޔެވެ؟ އެމީހުން އެތަކެތި މިލްކު ކޮއްގެން އެތަކެތީގެ މައްޗަށް ގަދަވެގަނެއެވެ.
وَذَلَّلۡنَٰهَا لَهُمۡ فَمِنۡهَا رَكُوبُهُمۡ وَمِنۡهَا يَأۡكُلُونَ ﴿٧٢﴾
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންނަށްޓަކައި އެތަކެތި ކިޔަމަން ކުރެއްވީމެވެ. ފަހެ އޭގެތެރޭގައި އެމީހުން އެއަށް ސަވާރުވާ ތަކެތި ވެއެވެ. ޖަމަލުފަދަ ގެރިފަދަ ތަކެތި ވެއެވެ. އަދި އެމީހުން އެތަކެތީން މަސް ކައި ހަދައެވެ.
وَلَهُمۡ فِيهَا مَنَٰفِعُ وَمَشَارِبُۚ أَفَلَا يَشۡكُرُونَ ﴿٧٣﴾
އަދި ހިމަނައި ނުގަނެވޭހާ ގިނަ ފައިދާ އެތަކެތީގައި އެމީހުންނަށް ވެއެވެ. (އޭގެ ހަމާއި ކެހެރިޔާއި ސަރުބީޔާ ދަޅާއި އަދި ކަށިތައް ބޭނުން ކުރެވެއެވެ. އަދި ބަރު އުފުލުމަށާއި ދަނޑުގެ މަސައްކަތުގައިވެސް ބޭނުންކޮށް ހަދައެވެ. އަދި އޭގެ ކިރު ގިނަ ގޮތްގޮތަށް ހަދައިގެން ބޮއިހަދައެވެ. މިކަންކަމަށް ފަހެ އެމީހުން ޝުކުރު ނުކުރާނެހެއްޔެވެ؟ (މިމި ކަންކަމަކީ ޝުކުރުކުރުން ޙައްޤުވާ ކަންކަމެވެ.)
وَٱتَّخَذُواْ مِن دُونِ ٱللَّهِ ءَالِهَةٗ لَّعَلَّهُمۡ يُنصَرُونَ ﴿٧٤﴾
އަދި އެމީހުން ﷲ ފިޔަވައި އެހެން އިލާހުންތަކެއް އިޚްތިޔާރުކޮށް އެތަކެއްޗަށް އަޅުކަންކުރީއެވެ. އެއީ އެތަކެތީގެ ފަރާތުން އެމީހުން ނަޞްރާއި މަދަދު އެދިގެންނެވެ. ޝަފާޢަތް ތެރިވާނެކަމުގެ އުއްމީދުގައެވެ.
لَا يَسۡتَطِيعُونَ نَصۡرَهُمۡ وَهُمۡ لَهُمۡ جُندٞ مُّحۡضَرُونَ ﴿٧٥﴾
އެމީހުންނަށް އެއްވެސް ނަޞްރެއްދީ ޝަފާޢަތް ވުމަކީ އެތަކެއްޗަށް ކުޅަދާނަކަމެއް ނޫނެވެ. އަދި އެބުދުތަކުގެ ނިސްބަތުގައި އެމީހުންނަކީ އެބުދުތައް ބަލަހައްޓާން ޙާޟިރު ވެގެންވާ ސިފައިންނެވެ. (އެކަމަކު ބުދުތަކުގެ ފަރާތުން އެމީހުންނަށް އެއްވެސް އެހީއެއް ނުލިބޭނެއެވެ.)
فَلَا يَحۡزُنكَ قَوۡلُهُمۡۘ إِنَّا نَعۡلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعۡلِنُونَ ﴿٧٦﴾
އޭ ރަސޫލުﷲ އެވެ! އެމީހުންގެ ބަސްތަކުންނާއި ވާހަކަތަކުން ކަލޭގެފާނަށް ހިތާމަވެރިކަމެއް އަޔަނުދެއްވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުން ސިއްރުކުރާ ކަންތަކާއި އަދި އެމީހުން ފައުޅުގައި ކުރާ ކަންތައްވެސް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ.
أَوَلَمۡ يَرَ ٱلۡإِنسَٰنُ أَنَّا خَلَقۡنَٰهُ مِن نُّطۡفَةٖ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٞ مُّبِينٞ ﴿٧٧﴾
ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއިންސާނާ ހައްދަވާފައިވަނީ ކޮންގޮތަކައް ކޮން އެއްޗަކުންކަން އޭނާ ފަހެ ނުބަލަނީ ބާވައެވެ. އެކަމާއި ފިކުރު ނުކުރަނީ ބާވައެވެ؟ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އޭނާ ހައްދަވާފައިވަނީ نطفة އަކުންނެވެ. (ދެރަދެރަ) މަނި ފޮދުވަރަކުންނެވެ. ދެންފަހެ އެހައިރުން އޭނާ އެވަނީ ތިމަންރަސްކަލާނގެއާއި އިދިކޮޅު خصم އަކަށެވެ. ދެކޮޅުވެރިއަކަށެވެ. ބަޔާންވެގެންވާ ޢަދާވާތް ތެރިއަކަށެވެ.
وَضَرَبَ لَنَا مَثَلٗا وَنَسِيَ خَلۡقَهُۥۖ قَالَ مَن يُحۡيِ ٱلۡعِظَٰمَ وَهِيَ رَمِيمٞ ﴿٧٨﴾
އަދި ޤިޔާމަތް ޤަބޫލް ނުކުރާ އެމީހާ ތިމަން ރަސްކަލާނގެއަށް ޖެހީ މިސާލެކެވެ. (އެކަށިކޮޅު ދިރުއްވުމާމެދު އިންކާރު ކުރުމެވެ.) އެކަމަކު އޭނާގެ ފުރަތަމަ ހެއްދެވުން އޭނާ ހަނދާންނެތިއްޖެއެވެ. އަދި އޭނާ ބުންޏެވެ. "ދުވަސްވެ ފީވެގެންވާ ޙާލު މިކަށި ދިރުވާނީ ކާކު ހެއްޔެވެ"؟ (އާދަމުގެ ދަރިންނަށް އެފަދަ ކަންތައް ނުވާނެތީ އޭނާ އެ ޤިޔާސް ކުރަނީ ﷲ އަށްވެސް އެކަން ނުވާނެ ކަމަށެވެ.)
قُلۡ يُحۡيِيهَا ٱلَّذِيٓ أَنشَأَهَآ أَوَّلَ مَرَّةٖۖ وَهُوَ بِكُلِّ خَلۡقٍ عَلِيمٌ ﴿٧٩﴾
(އޭ ރަސޫލުﷲއެވެ!) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! "އެކަށި ދިރުއްވާނީ އެންމެފުރަތަމަ ނެތުމުގެތެރެއިން އެތަކެހެއްދެވި ކަލާނގެއެވެ. ﷲ އެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ހުރިހާ އެއްޗެއް ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ".
ٱلَّذِي جَعَلَ لَكُم مِّنَ ٱلشَّجَرِ ٱلۡأَخۡضَرِ نَارٗا فَإِذَآ أَنتُم مِّنۡهُ تُوقِدُونَ ﴿٨٠﴾
އެކަލާނގެއީ ފެހި ރޯގަހުން ކަލޭމެންނަށްޓަކައި އަލިފާން ލެއްވިކަލާނގެއެވެ. އޭރުން ދެން ކަލޭމެން އެ އަލިފާން ރޯކުރެއެވެ. ދަންނައެވެ. މަރުވިމީސްތަކުން މަޙްޝަރަށް ފޮނުވޭނެ ކަމުގެ ދަލީލެއްގެ ގޮތުން ފެހިކޮށް ރޯކޮށް ހުންނަގަހުން އަލިފާން ނުކުންނަ މިސާލު ލައްވާފައި އެވަނީ އެކަމާމެދު ވިސްނާ ފިކުރުކުރުމަށްޓަކައެވެ. ފަހެ އެފަދަ ގަހުގައި އަލިފާންލެއްވި ކަލަކަށް މީސްތަކުން މަރުވުމަށްފަހު ދެވަނަފަހަރަށް ދިރުއްވުންވާނީ ކޮން އުނދަގުލަކަށްހެއްޔެވެ؟ مرخ ކިޔާ ގަހަކާއި العفِّار އެވެ ކިޔާ ގަހަކާއި ދެގަހުންކުރެ ކޮންމެ ގަހަކުން ދަނޑިއެއްކަނޑައި އެ ޅަކޮއް އޮއްވައި އެކަތި އަނެކެތީގައި ޖެއްސީމާ އަލީފާން ރޯވާކަމުގައި ވެއެވެ. އަދި އާދައިގެ ގަސްގަހުންވެސް ފޮއިގޮނޑި އެޅީމާ އަލިފާން ނުކުންނަކަމަކީ ޝައްކެއްނެތި އެނގޭ ކަމެކެވެ.
أَوَلَيۡسَ ٱلَّذِي خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضَ بِقَٰدِرٍ عَلَىٰٓ أَن يَخۡلُقَ مِثۡلَهُمۚ بَلَىٰ وَهُوَ ٱلۡخَلَّـٰقُ ٱلۡعَلِيمُ ﴿٨١﴾
ނެތުމުގެތެރެއިން އުޑުތަކާއި ބިން އެހާ ފުރިހަމަކޮށް ހެއްދެވިފަރާތަކަށް އާދަމުގެ ދަރިން ދެވަނަފަހަރަށް އެފަދަ ގޮތަށް ހެއްދެވުން ކުޅަދާނަވެގެން ފަހެ ނުވާނެ ހެއްޔެވެ؟ ޖަވާބަކަށް ވާނީ އެގޮތަކަށްވެސް އެހެން ނުވާނެއެވެ. ކުޅަދާނަވާނެއެވެ. އެކަލާނގެއީ ހުރިހާތަކެތިހައްދަވާ އަދި ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.
إِنَّمَآ أَمۡرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيۡـًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ ﴿٨٢﴾
އެކަލާނގެ ކަމެއް ކުރެއްވުމަށް އިރާދަ ކުރައްވަންޏާ އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅު ވާކަން ކަށަވަރީ އެކަމަކަށް އެކަލާނގެ އަންގަވާނީ "ވާށޭ" އެހައިރުން އެކަމެއް އެވަނީ އެވެ.
فَسُبۡحَٰنَ ٱلَّذِي بِيَدِهِۦ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيۡءٖ وَإِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ ﴿٨٣﴾
ފަހެ އެކަލާނގެ ޤުދްރަތުގެ އަތްޕުޅުގައި ހުރިހާއެއްޗެއްގެ މިލްކު ވާކަލާނގެ ހުސް طَاهِرُ ވަންތައެވެ. ކަލޭމެން އެނބުރިރުޖޫޢަވުން ވަނީ ހަމަ އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށެވެ.