80:1 عَبَسَ وَتَوَلَّىٰٓ ﴿1﴾ عَبَسَ وَتَوَلَّىٰٓ
ڕووی گرژکردو ڕووی وهرگێڕا (مهبهست پێغهمبهره (صلی الله علیه وسلم) کاتێك (عبدالله ی کوڕی ام مکتوم) که ئیماندارێکی نابینابوو هات بۆ خزمهتی، ئهویش ههندێك له سهرانی قورهیشی کۆ کردبۆوه به ئومێدی هیدایهتیان، عبدالله وتی: ئهی پێغهمبهری خوا، خوا چی فێرکردوویت منیش فێر بکه، پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) پێی ناخۆش بوو که قسهکانی پێ دهبڕێت، لهبهرئهوه ڕووی گرژکرد و ڕووی وهرگێڕا. بۆیه سهرهتای ئهم سوورهته دابهزی که گلهییه له پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم).
80:2 أَن جَآءَهُ ٱلۡأَعۡمَىٰ ﴿2﴾ أَن جَآءَهُ ٱلۡأَعۡمَىٰ
لهبهرئهوهی نابیناکه هات بۆ لای.
80:3 وَمَا يُدۡرِيكَ لَعَلَّهُۥ يَزَّكَّىٰٓ ﴿3﴾ وَمَا يُدۡرِيكَ لَعَلَّهُۥ يَزَّكَّىٰٓ
جا تۆ چوزانیت بهڵکو ئهو هاتبێت تا دڵ و دهروونی خاوێن بکاتهوه.
80:4 أَوۡ يَذَّكَّرُ فَتَنفَعَهُ ٱلذِّكۡرَىٰٓ ﴿4﴾ أَوۡ يَذَّكَّرُ فَتَنفَعَهُ ٱلذِّكۡرَىٰٓ
یاخود ئامۆژگاری وهربگرێت، تا ئامۆژگاریهکه سوودی پێبگهیهنێت.
80:5 أَمَّا مَنِ ٱسۡتَغۡنَىٰ ﴿5﴾ أَمَّا مَنِ ٱسۡتَغۡنَىٰ
بهڵام ئهوهی که خۆی بێ نیاز نیشان دهدات و نایهوێت ڕێنموومایی وهربگرێت.
80:6 فَأَنتَ لَهُۥ تَصَدَّىٰ ﴿6﴾ فَأَنتَ لَهُۥ تَصَدَّىٰ
تۆ لهگهڵ ئهودا کۆدهبیتهوه و گرنگی بهو دهدهیت و ڕوو لهو دهکهیت.
80:7 وَمَا عَلَيۡكَ أَلَّا يَزَّكَّىٰ ﴿7﴾ وَمَا عَلَيۡكَ أَلَّا يَزَّكَّىٰ
جا تۆ هیچ گوناهبار نابیت که ئهو ئیمانی نهوێت و پاك و پوختهکردنی دهروونی نهوێت.
80:8 وَأَمَّا مَن جَآءَكَ يَسۡعَىٰ ﴿8﴾ وَأَمَّا مَن جَآءَكَ يَسۡعَىٰ
بهڵام ئهوهی که خۆی هاتوهته لات و کۆشش دهکات و مهبهستێتی که شارهزای بهرنامهی خوا ببێت...
80:9 وَهُوَ يَخۡشَىٰ ﴿9﴾ وَهُوَ يَخۡشَىٰ
لهکاتێکدا ئهو له خوا دهترسێت.
80:10 فَأَنتَ عَنۡهُ تَلَهَّىٰ ﴿10﴾ فَأَنتَ عَنۡهُ تَلَهَّىٰ
ئهوه تۆ گوێ بهو نادهیت و خۆتی لێ بێ ئاگا دهکهیت.
80:11 كَلَّآ إِنَّهَا تَذۡكِرَةٞ ﴿11﴾ كَلَّآ إِنَّهَا تَذۡكِرَةٞ
نهخێر وامهکهو وامهبه، چونکه بهڕاستی ئهم ئایهتانه، ئهم سورهته، یادخستنهوه و ئامۆژگاریه.
80:12 فَمَن شَآءَ ذَكَرَهُۥ ﴿12﴾ فَمَن شَآءَ ذَكَرَهُۥ
جا کهسێك بیهوێت ڕێنموویی وهرگرێت، ئهوه یادی دهکات.
80:13 فِي صُحُفٖ مُّكَرَّمَةٖ ﴿13﴾ فِي صُحُفٖ مُّكَرَّمَةٖ
(ئهو قورئانه) له چهندین لاپهڕهی بهڕێزو پیرۆزدا ههڵگیراوه و له (لوح المحفوظ) وهرگیراوه.
80:14 مَّرۡفُوعَةٖ مُّطَهَّرَةِۭ ﴿14﴾ مَّرۡفُوعَةٖ مُّطَهَّرَةِۭ
که بهرزو بڵند و پاك و خاوێنن.
80:15 بِأَيۡدِي سَفَرَةٖ ﴿15﴾ بِأَيۡدِي سَفَرَةٖ
بهدهستی فریشته نووسهرهکان.
80:16 كِرَامِۭ بَرَرَةٖ ﴿16﴾ كِرَامِۭ بَرَرَةٖ
که بهڕێزو خواناس و ملکهچ و فهرمانبهرداران.
80:17 قُتِلَ ٱلۡإِنسَٰنُ مَآ أَكۡفَرَهُۥ ﴿17﴾ قُتِلَ ٱلۡإِنسَٰنُ مَآ أَكۡفَرَهُۥ
ئهی ئادهمیزاد، بهکوشت بچیت، چهنده کافره، سپڵهیه، چهنده خوانهناس و یاخیه، یاخود بهکوشت چێت ئادهمیزاد چی وای لێکردووه که کافر بێت؟! چ پاساوێکی ههیه بۆ خوانهناسی و یاخی بوون.
80:18 مِنۡ أَيِّ شَيۡءٍ خَلَقَهُۥ ﴿18﴾ مِنۡ أَيِّ شَيۡءٍ خَلَقَهُۥ
(بۆ بیرناکاتهوه) خوا لهچی دروستی کردووه؟!
80:19 مِن نُّطۡفَةٍ خَلَقَهُۥ فَقَدَّرَهُۥ ﴿19﴾ مِن نُّطۡفَةٍ خَلَقَهُۥ فَقَدَّرَهُۥ
له نوتفهیهك (له خاڵێکی زۆر بچووك که به چاو نابینرێت) دروستی کردووه و ههموو ئهندامانی دهر و ناوی پێ بهخشیوه و ئهندازهگیری وردی له دروستکردنیدا ئهنجام داوه، (کات و شوێنی لهدایکبوونی و مردنی بۆ دیاری کردووه).
80:20 ثُمَّ ٱلسَّبِيلَ يَسَّرَهُۥ ﴿20﴾ ثُمَّ ٱلسَّبِيلَ يَسَّرَهُۥ
لهوهودوا ژیانی بۆ ئاسان کردووه و سهرپشکی کردووه له پهیڕهوی کردنی ڕێگهی چاکه یان خراپه، ئیمان یان کوفر، (دوای ئهوهی که دهست نیشانی ههردووکیانی بۆ کردووه و سهرهنجامی ڕوون کردۆتهوه).
80:21 ثُمَّ أَمَاتَهُۥ فَأَقۡبَرَهُۥ ﴿21﴾ ثُمَّ أَمَاتَهُۥ فَأَقۡبَرَهُۥ
لهوهودوا دهیمرێنێت و دهیخاته ناو گۆڕهوه.
80:22 ثُمَّ إِذَا شَآءَ أَنشَرَهُۥ ﴿22﴾ ثُمَّ إِذَا شَآءَ أَنشَرَهُۥ
پاشان کاتێك بیهوێت زیندووی دهکاتهوه.
80:23 كَلَّا لَمَّا يَقۡضِ مَآ أَمَرَهُۥ ﴿23﴾ كَلَّا لَمَّا يَقۡضِ مَآ أَمَرَهُۥ
بهڕاستی، ئهوهی که خوا فهرمانی پێداوه هێشتا ئادهمیزاد بهجێی نههێناوه.
80:24 فَلۡيَنظُرِ ٱلۡإِنسَٰنُ إِلَىٰ طَعَامِهِۦٓ ﴿24﴾ فَلۡيَنظُرِ ٱلۡإِنسَٰنُ إِلَىٰ طَعَامِهِۦٓ
دهبا ئادهمیزاد سهیری خواردنهکهی بکات و سهرنجی بدات و بیری لێ بکاتهوه.
80:25 أَنَّا صَبَبۡنَا ٱلۡمَآءَ صَبّٗا ﴿25﴾ أَنَّا صَبَبۡنَا ٱلۡمَآءَ صَبّٗا
بێگومان ئێمه ئاومان بۆ داباراندهوهته خوارهوه، چۆن دابارینێت.
80:26 ثُمَّ شَقَقۡنَا ٱلۡأَرۡضَ شَقّٗا ﴿26﴾ ثُمَّ شَقَقۡنَا ٱلۡأَرۡضَ شَقّٗا
لهوهودوا زهویمان بۆ لهت لهت به چهکهرهی ناسکی ڕووهك.
80:27 فَأَنۢبَتۡنَا فِيهَا حَبّٗا ﴿27﴾ فَأَنۢبَتۡنَا فِيهَا حَبّٗا
ئینجا دانهوێڵهمان تێادا ڕوواند.
80:28 وَعِنَبٗا وَقَضۡبٗا ﴿28﴾ وَعِنَبٗا وَقَضۡبٗا
ههروهها ترێ و سهوزهمان.
80:29 وَزَيۡتُونٗا وَنَخۡلٗا ﴿29﴾ وَزَيۡتُونٗا وَنَخۡلٗا
ههروهها زهیتوون و دارخورمایش.
80:30 وَحَدَآئِقَ غُلۡبٗا ﴿30﴾ وَحَدَآئِقَ غُلۡبٗا
باخچهی دهورهدراو به دارخورما یان درهختی تر، یاخود باخی چڕو پڕ.
80:31 وَفَٰكِهَةٗ وَأَبّٗا ﴿31﴾ وَفَٰكِهَةٗ وَأَبّٗا
جۆرهها میوه، هاوڕێ لهگهڵ ههموو ئهو گژو گیایانهی که خواکرده و ماڵات دهیخوات له لهوهڕگاکاندا.
80:32 مَّتَٰعٗا لَّكُمۡ وَلِأَنۡعَٰمِكُمۡ ﴿32﴾ مَّتَٰعٗا لَّكُمۡ وَلِأَنۡعَٰمِكُمۡ
(ههموو ئهمانه ئامادهمان کردووه) تا خۆتان و ماڵاتهکانتان سوودی لێ وهربگرن.
80:33 فَإِذَا جَآءَتِ ٱلصَّآخَّةُ ﴿33﴾ فَإِذَا جَآءَتِ ٱلصَّآخَّةُ
جا کاتێك قیامهت بهرپا بوو بههۆی دهنگێکی بههێزی گوێ کپ کهرهوه.
80:34 يَوۡمَ يَفِرُّ ٱلۡمَرۡءُ مِنۡ أَخِيهِ ﴿34﴾ يَوۡمَ يَفِرُّ ٱلۡمَرۡءُ مِنۡ أَخِيهِ
ئهو ڕۆژه (هێنده سامناکه) برا لهدهست براکهی ههڵدێت و ڕادهکات و خۆی لێ دهشارێتهوه.
80:35 وَأُمِّهِۦ وَأَبِيهِ ﴿35﴾ وَأُمِّهِۦ وَأَبِيهِ
ههروهها لهدهست دایك و باوکی...
80:36 وَصَٰحِبَتِهِۦ وَبَنِيهِ ﴿36﴾ وَصَٰحِبَتِهِۦ وَبَنِيهِ
لهدهست هاوسهرو کوڕهکانی...
80:37 لِكُلِّ ٱمۡرِيٕٖ مِّنۡهُمۡ يَوۡمَئِذٖ شَأۡنٞ يُغۡنِيهِ ﴿37﴾ لِكُلِّ ٱمۡرِيٕٖ مِّنۡهُمۡ يَوۡمَئِذٖ شَأۡنٞ يُغۡنِيهِ
لهو ڕۆژهدا ههرکهسێك لهوانه ئهوهنده سهرگهرمی کێشهی خۆیهتی، ناتوانێت فریای کهسی تر بکهوێت.
80:38 وُجُوهٞ يَوۡمَئِذٖ مُّسۡفِرَةٞ ﴿38﴾ وُجُوهٞ يَوۡمَئِذٖ مُّسۡفِرَةٞ
لهو ڕۆژهدا ڕووخسارانێك گهش و جوان و ڕوون و شادن.
80:39 ضَاحِكَةٞ مُّسۡتَبۡشِرَةٞ ﴿39﴾ ضَاحِكَةٞ مُّسۡتَبۡشِرَةٞ
دهم پێکهنینن، مژده و شادییان لێ دهدرهوشێتهوه.
80:40 وَوُجُوهٞ يَوۡمَئِذٍ عَلَيۡهَا غَبَرَةٞ ﴿40﴾ وَوُجُوهٞ يَوۡمَئِذٍ عَلَيۡهَا غَبَرَةٞ
لهو ڕۆژهدا ڕووخسارانێکیش ههن که گژو تاڵ و تۆزاوی و پهست غهمگینن.
80:41 تَرۡهَقُهَا قَتَرَةٌ ﴿41﴾ تَرۡهَقُهَا قَتَرَةٌ
دێزی و ڕهشی و تاریکی دایپۆشیوون.
80:42 أُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَفَرَةُ ٱلۡفَجَرَةُ ﴿42﴾ أُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَفَرَةُ ٱلۡفَجَرَةُ
ئا ئهوانه بێ باوهڕو خوانهناس و تاوانبارو گوناهکارهکانن.