quranm◉

Hizb 9

Range
from 4:36 to 4:99
Surahs covered
ތަރުޖަމާ
64 ތަރުޖަމާ

◉

4:36

وَٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ وَلَا تُشۡرِكُواْ بِهِۦ شَيۡـٔٗاۖ وَبِٱلۡوَٰلِدَيۡنِ إِحۡسَٰنٗا وَبِذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينِ وَٱلۡجَارِ ذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡجَارِ ٱلۡجُنُبِ وَٱلصَّاحِبِ بِٱلۡجَنۢبِ وَٱبۡنِ ٱلسَّبِيلِ وَمَا مَلَكَتۡ أَيۡمَٰنُكُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ مَن كَانَ مُخۡتَالٗا فَخُورًا ﴿36﴾

(އޭ މީސްތަކުންނޭވެ!) ކަލޭމެން ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރާށެވެ! (އެކަލާނގެއަށް ބޯލަނބައި ކިޔަމަންވާށެވެ!) އަދި ހަމައެކައްޗަކާވެސް އެކަލާނގެއާއި شريك ނުކުރާށެވެ! ބައިވެރި ނުކުރާށެވެ! އަދި މައިންބަފައިންނަށް إحسان ތެރިވާށެވެ! ހެޔޮކޮށް ހިތާށެވެ! އަދި ގާތްތިމާގެ މީހުންނަށާއި - يتيم ންނަށާއި مسكين ންނަށާއި ގާތްތިމާގެ އަވައްޓެރިންނަށާއި އަދި ގާތްތިމާގެނޫން އަވައްޓެރިންނަށާއި (ނުވަތަ ބީރައްޓެހިންނަށާއި) އަދި ދަތުރުގެ އެކުވެރިންނަށާއި ދަތުރުވެރިންނަށާއި އަދި އަޅުންނަށާއި މިއެންމެންނަށްވެސް ކަލޭމެން إحسان ތެރިވެ ހެޔޮކޮށްހިތާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން އެމީހަކު ބޮޑާވެ فخر ވެރިވާ މީހަކަށް ﷲ ލޯބިވެވޮޑިނުގަންނަވައެވެ.

4:37

ٱلَّذِينَ يَبۡخَلُونَ وَيَأۡمُرُونَ ٱلنَّاسَ بِٱلۡبُخۡلِ وَيَكۡتُمُونَ مَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦۗ وَأَعۡتَدۡنَا لِلۡكَٰفِرِينَ عَذَابٗا مُّهِينٗا ﴿37﴾

އެމީހުންނަކީ (އެބަހީ ބޮޑާވެ فَخْرُ ވެރިވާމީހުންނަކީ) بَخِيْلُ ވާ މީހުންނެވެ. ދަހިވެތިވާމީހުންނެވެ. އަދި بَخِيْلُ ވުމަށް މީސްތަކުންނަށް أمر ކުރާމީހުންނެވެ. އަދި ﷲ އެކަލާނގެ فضل ވަންތަވެރިކަމުގެތެރެއިން އެމީހުންނަށް ދެއްވި ތަކެތި ވަންހަނާ ކުރާމީހުންނެވެ. (އެއީ يهودي ންކަމުގައި ބުނެވެއެވެ. އެމީހުން بَخِيْلُ ވީކަމެއްކަމުގައިވަނީ توراة ގައިވާ رسول ﷲ ﷺ ގެ ސިފަފުޅުތަކާއި خبر ތައް މީސްތަކުންނަށް ނާންގައި ވަންހަނާ ކުރުމެވެ.) އަދި ކާފަރުވެއްޖެ މީސްތަކުންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިހާނާތްތެރި عذاب އެއް ތައްޔާރު ކުރެއްވީމެވެ.

4:38

وَٱلَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمۡوَٰلَهُمۡ رِئَآءَ ٱلنَّاسِ وَلَا يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَلَا بِٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۗ وَمَن يَكُنِ ٱلشَّيۡطَٰنُ لَهُۥ قَرِينٗا فَسَآءَ قَرِينٗا ﴿38﴾

އަދި ތިމާމެންގެ މުދާތައް މީސްތަކުންނަށް ދެއްކުމަށް ހޭދަކުރާމީހުން، އަދި އެމީހުން ﷲ އަށް އީމާންނުވާ އަދިއެކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަކަން قبول ނުކުރާ އަދި އެމީހުން آخرة ދުވަހަށްވިޔަސް އީމާންނުވާމީހުން (ދަންނައެވެ! އެމީހުންނަކީ شيطان އާގެ އެކުވެރިންނެވެ.) އަދި އެމީހެއްގެ އެކުވެރިޔާކަމުގައި شيطان އާ ވެއްޖެމީހާ (ދަންނައެވެ!) ހަމަކަށަވަރުން އެކުވެރިއެއްގެ ގޮތުން އޭނާ ނުބައިވެގެންވެއެވެ.

4:39

وَمَاذَا عَلَيۡهِمۡ لَوۡ ءَامَنُواْ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَأَنفَقُواْ مِمَّا رَزَقَهُمُ ٱللَّهُۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِهِمۡ عَلِيمًا ﴿39﴾

އެމީހުން ﷲ އަށާއި އަދި آخرة ދުވަހަށް އީމާންވެ އަދި ﷲ އެމީހުންނަށް ދެއްވި رِزْقُ ން އެމީހުން ﷲ ގެމަގުގައި ހޭދަކުރިނަމަވެސް އެމީހުންގެމައްޗަށް އޮންނާނީ ކޮންކަމެއްހެއްޔެވެ؟ (އެމީހުންނަށް ވާނީ ކޮން ގެއްލުމެއްހެއްޔެވެ؟) އަދި ﷲ އީ އެމީހުންގެ އެންމެހައި ކަންތައް ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލަކުކަމުގައި ވެއެވެ.

4:40

إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَظۡلِمُ مِثۡقَالَ ذَرَّةٖۖ وَإِن تَكُ حَسَنَةٗ يُضَٰعِفۡهَا وَيُؤۡتِ مِن لَّدُنۡهُ أَجۡرًا عَظِيمٗا ﴿40﴾

ހަމަކަށަވަރުން مِثْقَال އެއްގެ ބަރުމިނުގެ މިންވަރުވިޔަސް ﷲ އަނިޔާވެރިވެވޮޑި ނުގަންނަވައެވެ. އަދި އެ (عمل އަކީ) ހެޔޮ عمل އެއްކަމުގައިވަންޏާ އެކަލާނގެ އޭގެ ދަރުމަ އިތުރުކޮށްދެއްވައެވެ. އަދި އެކަލާނގެ حضرة ން ބޮޑުވެގެންވާ ދަރުމަ އެކަލާނގެ ދެއްވައެވެ. (އެއީ ސުވަރުގެޔާ އެތާނގެ نعمة ތަކެވެ.)

4:41

فَكَيۡفَ إِذَا جِئۡنَا مِن كُلِّ أُمَّةِۭ بِشَهِيدٖ وَجِئۡنَا بِكَ عَلَىٰ هَـٰٓؤُلَآءِ شَهِيدٗا ﴿41﴾

އަދި ކޮންމެ أمّة އަކުން ތިމަންރަސްކަލަނގެ ހެކިވެރިއަކު ގެންނަވައި އަދި އެއެންމެންގެ މައްޗަށް ހެކިދިނުމަށް ކަލޭގެފާނު ގެންނަވައިފިއްޔާ ދެން ކަންތައްވާނީ ކޮންފަދައަކުންހެއްޔެވެ؟

4:42

يَوۡمَئِذٖ يَوَدُّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَعَصَوُاْ ٱلرَّسُولَ لَوۡ تُسَوَّىٰ بِهِمُ ٱلۡأَرۡضُ وَلَا يَكۡتُمُونَ ٱللَّهَ حَدِيثٗا ﴿42﴾

އެދުވަހުން ކާފަރުވީ މީހުންނާއި رسول އާއަށް އުރެދުނުމީހުން ތިމާމެން ބިމުގެވެއްޔާ ހަމަހަމަވާނެނަމައޭ ހިތަށްއަރާނެއެވެ. އެކަމަށް ލޯބިކުރާނެއެވެ. އަދި ﷲ އަށް އެމީހުން އެއްވެސް ވާހަކައެއް ވަންހަނާ ނުކުރި ނަމައޭވެސް ހިތައް އަރާނެއެވެ.

4:43

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَقۡرَبُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَنتُمۡ سُكَٰرَىٰ حَتَّىٰ تَعۡلَمُواْ مَا تَقُولُونَ وَلَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغۡتَسِلُواْۚ وَإِن كُنتُم مَّرۡضَىٰٓ أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوۡ جَآءَ أَحَدٞ مِّنكُم مِّنَ ٱلۡغَآئِطِ أَوۡ لَٰمَسۡتُمُ ٱلنِّسَآءَ فَلَمۡ تَجِدُواْ مَآءٗ فَتَيَمَّمُواْ صَعِيدٗا طَيِّبٗا فَٱمۡسَحُواْ بِوُجُوهِكُمۡ وَأَيۡدِيكُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا ﴿43﴾

އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ. ކަލޭމެން މަސްތުވެގެންވާ حال ކަލޭމެން ނަމާދައި ގާތްނުވާށެވެ. އެއީ ކަލޭމެން ކިޔާ ނުކިޔާއެއްޗެއް ކަލޭމެންނަށް އެނގޭން ދެންނެވެ. (އެވަރަށް ހޭވަރިވާންދެނެވެ.) އަދި جُنُبُ ވެރިވެގެންވާ حال ވެސް (ނަމާދުކުރާތަނާއި އެބަހީ މިސްކިތާ) ގާތްނުވާށެވެ. މިސްކިތަށް ނުވަންނާށެވެ. ހަމައެކަނި މަގުހުރަސްކޮށްލާ މީހަކު މެނުވީއެވެ. އެއީ ދަތުރުވެރިންފަދަ މީހުންނެވެ. އަދި ކަލޭމެންނީ ބަލިމީހުންކަމުގައިވަންޏާ ނުވަތަ ދަތުރެއްގެ މަތީގައިވަންޏާ ނުވަތަ ކަލޭމެންކުރެ މީހަކު ފާޚާނާކޮށްގެން އަތުވެއްޖެއްޔާ - ނުވަތަ ކަލޭމެން އަންހެނުންގައިގާ ބީހިއްޖެއްޔާ (އެއީ އެދުންވެރިކަމާއިއެކު ބީހުމެވެ. ނުވަތަ جماع ވުމެވެ.) ދެން ކަލޭމެން (طاهر ވެގަންނާނޭ!) ފެން ކަލޭމެންނަށް ނުފެނިއްޖެއްޔާ (ނުވަތަ ފެނުން إستعمال ކުރެވޭގޮތް ނުވެއްޖެއްޔާ) ދެން طاهر ވެލިން ކަލޭމެން تَيَمّم ކުރާށެވެ! ފަހެ ކަލޭމެންގެ މޫނުތަކުގައްޔާ ކަލޭމެންގެ އަތްތަކުގައި (އެވެލިން) ފުހޭށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالى އީ عفوء ކުރެއްވުން ބޮޑު އަދި ގިނަގިނައިން ފާފަފުއްސަވާކަލަކު ކަމުގައި ވޮޑިގެންވިއެވެ.

4:44

أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُواْ نَصِيبٗا مِّنَ ٱلۡكِتَٰبِ يَشۡتَرُونَ ٱلضَّلَٰلَةَ وَيُرِيدُونَ أَن تَضِلُّواْ ٱلسَّبِيلَ ﴿44﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ފޮތުގެ ކޮންމެވެސްވަރެއް ދެވުނުމީހުންނަށް (އެބަހީ يهودي ންނާއި نصارى އިންނަށް) ކަލޭގެފާނު ނުބައްލަވަމުތޯއެވެ؟ އެމީހުން މަގުފުރެދުންގަންނަނީއެވެ. (އެއީ އެމީހުން حقّ ނު حقّ އަށް ބަދަލުކުރަނީއެވެ. އެމީހުންގެ ފޮތުން ރަނގަޅަށް އެނގެންއޮތް محمّد ﷺ ގެ ސިފަފުޅުތައް ވަންހަނާކޮށް، އަދި އެކަލޭގެފާނު އެއީ حقّ ނަބިއްޔާކަން އެނގިތިބުމާއެކުވެސް އެކަލޭގެފާނު ދޮގުކުރަނީއެވެ. އެމީހުން މަގުފުރެދުން ގަންނަކަމުގައި އެ وحي ކުރައްވަނީ އެހެންވެގެންނެވެ.) އަދި އެމީހުން އެދެނީ ކަލޭމެން (مؤمن ން) މަގުފުރައްދައިލާށެވެ.

4:45

وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِأَعۡدَآئِكُمۡۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ وَلِيّٗا وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ نَصِيرٗا ﴿45﴾

އަދި ﷲ تعالى ކަލޭމެން مؤمن ންގެ عداوة ތެރިންގެ عداوة ތެރިކަމާއި ދެކޮޅުވެރިކަން މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. އަދި ސަހަރޯވެރިއަކުކަމުގައި ﷲ ފުދިވޮޑިގެންވެއެވެ. އަދި نصر ދެއްވާ نصر ވެރިއަކުކަމުގައި ﷲ ފުދިވޮޑިގެންވެއެވެ.

4:46

مِّنَ ٱلَّذِينَ هَادُواْ يُحَرِّفُونَ ٱلۡكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِۦ وَيَقُولُونَ سَمِعۡنَا وَعَصَيۡنَا وَٱسۡمَعۡ غَيۡرَ مُسۡمَعٖ وَرَٰعِنَا لَيَّۢا بِأَلۡسِنَتِهِمۡ وَطَعۡنٗا فِي ٱلدِّينِۚ وَلَوۡ أَنَّهُمۡ قَالُواْ سَمِعۡنَا وَأَطَعۡنَا وَٱسۡمَعۡ وَٱنظُرۡنَا لَكَانَ خَيۡرٗا لَّهُمۡ وَأَقۡوَمَ وَلَٰكِن لَّعَنَهُمُ ٱللَّهُ بِكُفۡرِهِمۡ فَلَا يُؤۡمِنُونَ إِلَّا قَلِيلٗا ﴿46﴾

އަދި ފޮތްދެވުނު يهودي ންގެތެރޭގައި (ބާވައިލެއްވި كلمة ނުވަތަ އެ كلمة ގެ މާނަ) ބަދަލުކުރާ މީހުންވެއެވެ. އަދި އެމީހުން ބުނެއެވެ. (رسول ﷲ އާއި مُخاطب ކޮށް އެމީހުން ބުނެއެވެ.) [އަހުރެމެން އަހައިފީމެވެ. އަދި އަހުރެމެން އުރެދިއްޖައީމެވެ. އަދި] ކަލޭގެފާނު އައްސަވާށެވެ. ކަލޭގެފާނަށް ނުއިވޭށިއެވެ! ﷲ ކަލޭގެފާނަށް ނުއިއްވާށިއެވެ! އަދި "ކަލޭގެފާނު އަހުރެމެންނަށް ބައްލަވާށޭ" މިހެން އޮތް عرب ބަސް އެމީހުން ބޭނުންކުރަނީ ހުތުރުއެއްޗެތިކިޔާ މާނައިގައެވެ. އެއީ رَاعِنَا އޭ އޮތް كلمة އެވެ. މި كلمة މިހާރު ﷲ ބަދަލުކުރައްވައި އޭގެ ބަދަލުގައި أُنْظُرْنَا މި كلمة ވާނީ ބާވައިލައްވާފައެވެ. ފަހެ އެމީހުން އެބާވަތުގެ كلمة ކިޔަނީ ދޫފުރޮޅުމުގެގޮތުންނެވެ. އަދި دين އަށް عَيْبُ ކިއުމުގެ ގޮތުންނެވެ. އަދި އެމީހުން (އޭގެބަދަލުގައި) އަހުރެމެން އަހައިފީމެވެ. އަދި އަހުރެމެން ކިޔަމަންތެރި ވެއްޖައީމެވެ. އަދި އައްސަވާށެވެ! އަދި އަހުރެމެންނަށް إنتظار ކުރައްވާށެވެ. މިހެން ބުނިނަމަ އެމީހުންނަށް މާހެޔޮވެފައި ސީދާކަން މާބޮޑުވީހެވެ. އަދި އެހެނެއްކަމަކު އެމީހުންގެ ކާފަރުކަމުގެ ސަބަބުން ﷲ އެމީހުންނަށް لعنة ލެއްވީއެވެ. ފަހެ އެމީހުން ދާދި މަދުންނޫނީ އީމާން ނުވެއެވެ.

4:47

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ ءَامِنُواْ بِمَا نَزَّلۡنَا مُصَدِّقٗا لِّمَا مَعَكُم مِّن قَبۡلِ أَن نَّطۡمِسَ وُجُوهٗا فَنَرُدَّهَا عَلَىٰٓ أَدۡبَارِهَآ أَوۡ نَلۡعَنَهُمۡ كَمَا لَعَنَّآ أَصۡحَٰبَ ٱلسَّبۡتِۚ وَكَانَ أَمۡرُ ٱللَّهِ مَفۡعُولًا ﴿47﴾

އޭފޮތް ދެވުނު މީހުންނޭވެ! ކަލޭމެންނާއިއެކުވާ ފޮތް ތެދުކުރާ حال ތިމަންރަސްކަލާނގެ ބާވައިލެއްވި ތަކެއްޗަށް ކަލޭމެން އީމާންވާށެވެ. އެއީ މޫނުތަކެއް މުޅިން އަނދިރިކުރައްވާ އެމޫނުތައް އެހުރި ފަރާތްނޫން އަނެއްފަރާތަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ބަދަލުކުރެއްވުމުގެ ކުރިންނެވެ. ނުވަތަ ހޮނިހިރުދުވަހުގެ އެކުވެރިންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ لعنة ލެއްވިފަދައިން ތިމަންރަސްކަލާނގެ لعنة ލެއްވުމުގެކުރިން ކަލޭމެން އީމާންވާށެވެ. (އެބަހީ މިކީރިތި قرآن އަށް ކަލޭމެން އީމާން ނުވެއްޖެއްޔާ ކަލޭމެންގެ މޫނުތައް ހުރިތަން ނޫން އަނެއްފަރާތަށް ބަދަލުކުރައްވައިފާހުށީމެވެ. ނުވަތަ ހޮނިހިރުދުވަހު ކެއޮޅުކަން ކުރި މީހުންނަށް لعنة ލެއްވިފަދައިން لعنة ލައްވާފާހުށީމެވެ.) އަދި ﷲ ގެ أمر ފުޅު އެއީ تَنْفِيْذُ ވެވޭނޭ އެއްޗެކެވެ.

4:48

إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَغۡفِرُ أَن يُشۡرَكَ بِهِۦ وَيَغۡفِرُ مَا دُونَ ذَٰلِكَ لِمَن يَشَآءُۚ وَمَن يُشۡرِكۡ بِٱللَّهِ فَقَدِ ٱفۡتَرَىٰٓ إِثۡمًا عَظِيمًا ﴿48﴾

ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالى އެކަލާނގެއާއި شريك ކުރި ފާފަ (قيامة ދުވަހުން) އެކަލާނގެ ނުފުއްސަވާނެއެވެ. އަދި އެހެނިހެން ފާފަ އެކަލާނގެ އިރާދަކުރެއްވި އަޅަކަށް ފުއްސަވާނެއެވެ. އަދި ﷲ އަށް شريك ކުރިމީހާ ހަމަކަށަވަރުން އެއުފައްދައިގަތީ ބޮޑުވެގެންވާ ފާފައެކެވެ.

4:49

أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنفُسَهُمۚ بَلِ ٱللَّهُ يُزَكِّي مَن يَشَآءُ وَلَا يُظۡلَمُونَ فَتِيلًا ﴿49﴾

ތިމާމެންގެ نفس ތައް ތިމާމެން އަމިއްލައަށް طاهر ކޮށް ކުށުން ބަރީއަކުރާމީހުންނަށް ކަލޭގެފާނު ނުބައްލަވަމުތޯއެވެ؟ (އެއީ يهودي ންނެވެ. އެމީހުން އެބުނަނީ އަހުރެމެންނަކީ ﷲ ގެ ދަރިންނެވެ. އަދިއެކަލާނގެ ލޯބިވެވޮޑިގަންނަވާ މީހުންނެވެ.) އެއްގޮތަކަށްވެސް އެހެންނޫނެވެ. އަދި ކިއެއްހެއްޔެވެ؟ (طاهر ކޮށް ކުށުން ބަރީއަ ކުރައްވަނީ ﷲ އެވެ.) އެކަލާނގެ އިރާދަކުރެއްވި އަޅަކު އެކަލާނގެ طاهر ކުރައްވައެވެ. އަދި فَتِيْلَة އެއްގެ މިންވަރުވެސް އެމީހުންނަށް އަނިޔާ ނުވެވޭނެއެވެ. (فَتِيْلَة އަކީ ކަދުރު ނޮޅައިލީމާ އޮށުގެ ފެޅުނު ދިމާ މަތީގައިވާ ފަށްވަރެވެ.)

4:50

ٱنظُرۡ كَيۡفَ يَفۡتَرُونَ عَلَى ٱللَّهِ ٱلۡكَذِبَۖ وَكَفَىٰ بِهِۦٓ إِثۡمٗا مُّبِينًا ﴿50﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) އެމީހުން ﷲ އަށް ދޮގުހަދަނީ ކޮންފަދައަކުންކަން ކަލޭގެފާނު ނިކަން ބައްލަވާށެވެ! އަދި އެކަން އެއީ ބޮޑުވެގެންވާ ފާފައެއްކަމުގައި ފުދެއެވެ.

4:51

أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ أُوتُواْ نَصِيبٗا مِّنَ ٱلۡكِتَٰبِ يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡجِبۡتِ وَٱلطَّـٰغُوتِ وَيَقُولُونَ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ هَـٰٓؤُلَآءِ أَهۡدَىٰ مِنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ سَبِيلًا ﴿51﴾

ފޮތުން މިންވަރެއް ދެވުނުމީހުންނަށް (يهودي ންނަށް) ކަލޭގެފާނު ނުބައްލަވަމުތޯއެވެ؟ (އެމީހުންގެ ކަންތައް ހުރިގޮތް ނިކަން ބައްލަވާށެވެ!) އެމީހުން އެ އީމާންވަނީ جِبْت އާއި طَاغُوت އަށެވެ. (جِبْت އަކީ سِحْر އެވެ. طَاغُوت އަކީ شيطان އާއެވެ. / ނުވަތަ އެއީ އެދެނަމުގައިވާ ދެބުދެވެ. ނުވަތަ މި ދެ كلمة އިން މުރާދުކުރެވެނީ يهودي ންގެ حُيَيُّ بنُ أخْطَب އާއި كَعْبُ بن أَشْرف އެވެ. އަދި އެހެން ގޮތްގޮތަށްވެސް ކިޔާފައިވެއެވެ. والله أعلم بالصّواب) އަދި ކާފަރުވީމީހުންނަށް އެމީހުން ބުނަނީ އީމާންވީ މީހުންނަށްވުރެން މިކާފަރުން މާހެޔޮވެފައި ތެދުމަގުގައިވުން ބޮޑެވެ.

4:52

أُوْلَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَعَنَهُمُ ٱللَّهُۖ وَمَن يَلۡعَنِ ٱللَّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُۥ نَصِيرًا ﴿52﴾

އެމީހުން އެއީ (އެބަހީ جِبْت އާއި طَاغُوت އަށް އީމާންވާމީހުން އެއީ) ﷲ އެމީހުންނަށް لعنة ލައްވާފައިވާ ބައެކެވެ. އަދި ﷲ އެބައެއްގެ މައްޗަށް لعنة ލެއްވި މީހަކަށް نصر ދޭނޭ އެކަކުވެސް ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައި ނުގަންނަވާނެއެވެ.

4:53

أَمۡ لَهُمۡ نَصِيبٞ مِّنَ ٱلۡمُلۡكِ فَإِذٗا لَّا يُؤۡتُونَ ٱلنَّاسَ نَقِيرًا ﴿53﴾

އަދި ނުވަތަ އެމީހުންނަށް ވެރިކަމާއި މުދަލުގެތެރެއިން ކޮންމެވެސް މިންވަރެއް ލިބިގެންވަނީހެއްޔެވެ؟ އެހެންކަމަށްވަންޏާ އެމީހުން މީސްތަކުންނަށް (ނުވަތަ رسول ﷲ ﷺ އަށް) نقير އެއްގެ މިންވަރުވެސް ނުދިނީހެވެ. (نقيرއަކީ ކަދުރު ނޮޅައިލީމާ އޭގެ އަޑީގައިވާ އޮށުގެ ބުރިކަށިފަރާތުގައި އިންނަ ހިމަލޯވަޅެކެވެ. ވިދެކެވެ.)

4:54

أَمۡ يَحۡسُدُونَ ٱلنَّاسَ عَلَىٰ مَآ ءَاتَىٰهُمُ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦۖ فَقَدۡ ءَاتَيۡنَآ ءَالَ إِبۡرَٰهِيمَ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَءَاتَيۡنَٰهُم مُّلۡكًا عَظِيمٗا ﴿54﴾

ނުވަތަ އެމީހުން މީސްތަކުންނަށް ﷲ އެކަލާނގެ فضل ވަންތަކަމުގެ ތެރެއިން ދެއްވާފައިވާ ތަކެއްޗަށް حسد ވެރިވަނީހެއްޔެވެ. (މިއާޔަތުގައި މީސްތަކުންނޭ އޮތްބަސްފުޅުގެ މާނައީ ހަމަސީދާ رسول ﷲ ﷺ އެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް އެދެއްވި އެއްޗަކީ نبي ކަމެވެ. ވީމާ: އެމީހުން އެކަލޭގެފާނުންގެ نبي ކަމަށް حسد ވެރިވަނީހެއްޔެވެ.) ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން إبراهيم عليه السّلام އަށާއި އެކަލޭގެފާނުންގެ آل ންނަށް - އެބަހީ އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވެ تبع ވީމީހުންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފޮތާއި حكمة ދެއްވީމެވެ. (މިބައިމީހުން އެމީހުންނަށް حسد ވެރިނުވަނީ ކީއްވެބާވައެވެ؟ محمّد ގެފާނަށް نبي ކަންދެއްވީމާ حسد ވެރިވާންވީ ކީއްވެގެންހެއްޔެވެ؟) އަދި އެމީހުންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ބޮޑުވެގެންވާ ވެރިކަމާއި ތަކެތިދެއްވީމެވެ. (سليمان عليه السّلام އަށްދެއްވިފަދަ ވެރިކަމެވެ.) والله أعلم.

4:55

فَمِنۡهُم مَّنۡ ءَامَنَ بِهِۦ وَمِنۡهُم مَّن صَدَّ عَنۡهُۚ وَكَفَىٰ بِجَهَنَّمَ سَعِيرًا ﴿55﴾

ފަހެ އެމީހުންގެތެރޭގައި އެބަހީ: يهودي ންގެތެރޭގައި އެކަލޭގެފާނަށް (އެބަހީ محمّد ﷺ އަށް) އީމާންވީ މީހުންވެއެވެ. އަދި އެމީހުންގެތެރޭގައި އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންނުވެ އެނބުރިފުރަގަސް ދިންމީހުން ވެއެވެ. އަދި ނަރަކަ އެއީ (ދޮގުވެރިންނަށް) އަލިފާނަކަށް ފުދޭވަރު ތަނެކެވެ.

4:56

إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِـَٔايَٰتِنَا سَوۡفَ نُصۡلِيهِمۡ نَارٗا كُلَّمَا نَضِجَتۡ جُلُودُهُم بَدَّلۡنَٰهُمۡ جُلُودًا غَيۡرَهَا لِيَذُوقُواْ ٱلۡعَذَابَۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمٗا ﴿56﴾

ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އާޔަތްތަކަށް ކާފަރުވީ މީސްތަކުން (ދަންނައެވެ!) ނިކަންހުރެ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުން ނަރަކައަށް ލާހުށީމެވެ. އަދި އެމީހުންގެ ގައިގެ ހަންތައް ފިހެވި ފައްކާވާ ކޮންމެ ހިނދެއްގައި އެމީހުންނަށް އެނޫން އެހެން އައު ހަން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ބަދަލުކުރައްވާހުށީމެވެ. އެއީ عذاب ގެ ރަހަ އެމީހުން ލިބިގަތުމަށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالى އީ عزّة ވަންތަ حكمة ވަންތަ ކަލާނގެއެވެ. (ދަންނައެވެ! އިންސާނާގެ ހަމަކީ އަސަރުތައް إحساس ކުރުމުގެ އެންމެބޮޑު ތަނެވެ. އެހެންވެ ނަރަކަވަންތަވެރިންގެ ހަންގަނޑު އެއްފަހަރު ފިހި އަނދާ ދިއުމުން އަނެއްކާވެސް އާހަންގަނޑު ފިހިއަނދާ ފިހެވިވުމީ عذاب ގެ ކޮޅުނެތްކޮޅެވެ. ﷲ އަޅަމެން އެތަނުން ސަލާމަތްކުރައްވާށިއެވެ. آمين)

4:57

وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّـٰلِحَٰتِ سَنُدۡخِلُهُمۡ جَنَّـٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدٗاۖ لَّهُمۡ فِيهَآ أَزۡوَٰجٞ مُّطَهَّرَةٞۖ وَنُدۡخِلُهُمۡ ظِلّٗا ظَلِيلًا ﴿57﴾

އަދި އީމާންވެގެން صالح عمل ކުރިމީހުން (ދަންނައެވެ!) ނިކަންހުރެ އެތަންތާނގެ ދަށުން އާރުތައް ހިނގަހިނގާ އޮންނަ ބަގީޗާތަކަކަށް (ސުވަރުގެތަކަށް) ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުން ވައްދަވާހުށީމެވެ. އެމީހުން އެތާ ދާއިމީގޮތެއްގައި ތިބޭގޮތަށެވެ. އަދި އެތާނގައި އެމީހުންނަށް طاهر ވެގެންވާ އަނބީންތައް ވެއެވެ. އަދި ބޯހިޔާނގަޑަކަށް ނުވަތަ ދާއިމީ ހިޔާގަނޑަކަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުން ވައްދަވާހުށީމެވެ.

4:58

إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُكُمۡ أَن تُؤَدُّواْ ٱلۡأَمَٰنَٰتِ إِلَىٰٓ أَهۡلِهَا وَإِذَا حَكَمۡتُم بَيۡنَ ٱلنَّاسِ أَن تَحۡكُمُواْ بِٱلۡعَدۡلِۚ إِنَّ ٱللَّهَ نِعِمَّا يَعِظُكُم بِهِۦٓۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ سَمِيعَۢا بَصِيرٗا ﴿58﴾

(އޭ މީސްތަކުންނޭވެ!) ހަމަކަށަވަރުން އަމާނާތްތައް އޭގެ أهل ވެރިންނަށް އަދާކުރުމަށް ﷲ تعالى ކަލޭމެނަށް أمر ކުރައްވައެވެ. އަދި މީސްތަކުންގެމެދުގައި ކަލޭމެން حكم ކުރަންޏާ عدل ވެރިކޮށް حكم ކުރުމަށްވެސް އެކަލާނގެ أمر ކުރައްވައެވެ. އެފަދަ ކަންކަންކަމުން ކަލޭމެންނަށް އެކަލާނގެ وعظ އާއި نصيحة ދެއްވުންއެއީ އެކަލާނގެ ދެއްވާ ބޮޑު نعمة އެކެވެ. (އެކަމުގައި ހުރި ރަނގަޅުކަމާއެވެ!) ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالى އީ އައްސަވާވޮޑިގެންވާ ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.

4:59

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَأُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنكُمۡۖ فَإِن تَنَٰزَعۡتُمۡ فِي شَيۡءٖ فَرُدُّوهُ إِلَى ٱللَّهِ وَٱلرَّسُولِ إِن كُنتُمۡ تُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ ذَٰلِكَ خَيۡرٞ وَأَحۡسَنُ تَأۡوِيلًا ﴿59﴾

އޭ އީމާންވެއްޖެ މީހުންނޭވެ! ކަލޭމެން ﷲ އަށް ކިޔަމަންތެރިވާށެވެ! އަދި ކަލޭމެން رسول އާއަށް ކިޔަމަންތެރިވާށެވެ! އަދި ކަލޭމެންގެ ކަންކަމުގެ ވެރިންނަށްވެސް (ކިޔަމަންވާށެވެ!) (ވެރިންނަށް ކިޔަމަންވުމުގައި ދެތިން شرط އެއްވެއެވެ. އެއީ ﷲ އަށް އުރެދެވޭ ކަމަކަށް އޭނާ އަމުރު ނުކުރުން - عَدْل އަށް އޭނާ حكم ކުރުން - مسلم ންނަށް މަންފާ ކުރާކަމަކަށް އަމުރުކުރުން - ފަހެ ﷲ އަށް އުރެދެވޭ ކަމަކަށް އޭނާ އަމުރުކުރިޔަސް އެ އަމުރަށް ކިޔަމަންވުމެއްނެތެވެ. އެނޫން حالت ގައި އޭނާއަށް ކިޔަމަންވުން واجب އެވެ.) ދެންފަހެ ކަލޭމެންގެތެރޭގައި ކަމަކާމެދު (خاصّ ކޮށް دين ގެކަމަކާމެދު) ދެބަސްވެ އަރައިރުން ވަންޏާ ކަލޭމެން އެކަމެއް ﷲ އަށް ރައްދުކުރާށެވެ! (އެބަހީ ﷲ ގެ ފޮތުގައި އެކަން އޮތްގޮތެއް ބަލައި އެއޮތްގޮތަކަށް ހަދާށެވެ! އޭގައިވާ ގޮތަކަށް ހަދާށެވެ.) އަދި رسول އާ އަށް ރައްދުކުރާށެވެ! (އެބަހީ އެކަމުގައި رسول ﷲ ﷺ ވިދާޅުވިގޮތެއް ބަލައި އެގޮތަށް ހަދާށެވެ!) އެހެން ހަދަންޖެހެނީ ކަލޭމެން ﷲ އަށާއި آخرة ދުވަހަށް އީމާންވެގެންވަންޏާއެވެ. (އެބަހީ ﷲ އަށާއި آخرة އަށް އީމާންވެގެންވާ ބަޔަކުވިއްޔާ دين ގެ ހުރިހާކަމެއް ކުރަންވާނީ ﷲ ގެ ފޮތާއި رسول އާގެ سنّة ގައި ވާގޮތަށެވެ. قرآن އާއި حديث ން ފެންނަގޮތަށެވެ. مذهب އެއްގައި އޮތްގޮތަކަށްނޫނެވެ. مذهب އަށް އަޅުކަންކުރުމީ ﷲ ގެ أمر ފުޅެއްނޫނެވެ. އަދި رسول އާގެ އަމުރުފުޅެއްނޫނެވެ. އަދި مذهب އެއްގެ إمام އެއްގެ އަމުރެއްވެސް ނޫނެވެ. އެއީ އަރައިގެންއުޅޭ އޮޅުމެކެވެ.) ދެންފަހެ އެދެ أصل ގައިވާގޮތަށް ހެދުން އެއީ އެންމެހެޔޮ ރަނގަޅު ގޮތެވެ. އަދި حقّ އަށް رجوع ވުމުގެ އެންމެ ހެޔޮގޮތެވެ.

4:60

أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ يَزۡعُمُونَ أَنَّهُمۡ ءَامَنُواْ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبۡلِكَ يُرِيدُونَ أَن يَتَحَاكَمُوٓاْ إِلَى ٱلطَّـٰغُوتِ وَقَدۡ أُمِرُوٓاْ أَن يَكۡفُرُواْ بِهِۦۖ وَيُرِيدُ ٱلشَّيۡطَٰنُ أَن يُضِلَّهُمۡ ضَلَٰلَۢا بَعِيدٗا ﴿60﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނަށް ބާވައިލެއްވި ތަކެއްޗަށާއި އަދި ކަލޭގެފާނުންގެ ކުރީގައި ބާވައިލެއްވި ތަކެއްޗަށްވެސް އީމާންވެގެންވާ ކަމުގައި ހީކުރާ ބަޔަކަށް ކަލޭގެފާނު ނުބައްލަވަމުތޯއެވެ؟ އެމީހުން އެ އެދެނީ طاغوت ގެ ފަރާތުން حكم ހޯދުމަށެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުންނަށް أَمْرُ ވެވިގެންވަނީ طاغوت އަށް ކާފަރުވާށެވެ. އޭގެފަރާތުން حكم ނުހޯދުމަށެވެ. އަދި شيطان އާ އެދެނީ އެމީހުން ވަރަށް ދުރު މަގުފުރެދުމަކުން މަގުފުރައްދައިލާށެވެ. އޮޅުވައިލާށެވެ.

4:61

وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ تَعَالَوۡاْ إِلَىٰ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَإِلَى ٱلرَّسُولِ رَأَيۡتَ ٱلۡمُنَٰفِقِينَ يَصُدُّونَ عَنكَ صُدُودٗا ﴿61﴾

އަދި އެމީހުންނަށް ކަލޭމެންގެ ﷲ ގެ ފޮތުގައިވާގޮތަށާއި އަދި رسول އާ ވިދާޅުވާގޮތަކަށް حكم ކުރަން ދަމާއަންނާށޭ ބުނެވިއްޖެއްޔާ ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަންނަވާނީ އެ منافق ންގެމީހުން ކަލޭގެފާނާއި ދުރުވެ މަނާވެގަންނާތީއެވެ.

4:62

فَكَيۡفَ إِذَآ أَصَٰبَتۡهُم مُّصِيبَةُۢ بِمَا قَدَّمَتۡ أَيۡدِيهِمۡ ثُمَّ جَآءُوكَ يَحۡلِفُونَ بِٱللَّهِ إِنۡ أَرَدۡنَآ إِلَّآ إِحۡسَٰنٗا وَتَوۡفِيقًا ﴿62﴾

ފަހެ އެމީހުންގެ އަތްތައް އިސްކޮށްފައިވާ ކަންތަކުގެ ސަބަބުން (އެބަހީ طاغوت ގެފަރާތުން حكم ހޯދުމުގެ ސަބަބުން ފާފަވެރިވެގެން) ﷲ ގެ ކޯފާއެއް އެމީހުނަށް އަތުވެއްޖެއްޔާ ދެން އެމީހުން ކަލޭގެފާނުންގެ އަރިހަށް އައިސް ﷲ ގަންދީ ހުވައިކޮށްފައި ބުނާނެއެވެ. އަހުރެމެން އެކަމުގައި (އެބަހީ طاغوت ގެފަރާތުން حكم ހޯދުމުގައި) ހަމަރަނގަޅު ގޮތްމެނުވީ އަދި ދެފަރާތް އެއްބަސްވެ ހަމަޖެހުންމެނުވީ ނޭދެމެވެ.

4:63

أُوْلَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ يَعۡلَمُ ٱللَّهُ مَا فِي قُلُوبِهِمۡ فَأَعۡرِضۡ عَنۡهُمۡ وَعِظۡهُمۡ وَقُل لَّهُمۡ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ قَوۡلَۢا بَلِيغٗا ﴿63﴾

އެމީހުންނަކީ (އެބަހީ އެ منافق ންނަކީ) އެމީހުންގެ ހިތްތަކުގައިވާ (حقّ އާއި ދުރަށް ލެނބުމާއި نفاق ކަމުގެ) އެންމެހައި ތަކެތި ﷲ ދެނެވޮޑިގެންވާ ބައެކެވެ. ފަހެ ކަލޭގެފާނު އެމީހުންކުރާ ކަންތަކަށް ނުބައްލަވައި އެމީހުންގެ ކިބައިން އެނބުރިވަޑައިގަންނަވާށެވެ! އަދި އެމީހުންނަށް وعظ އާއި نصيحة ދެއްވާށެވެ! އަދި އެހެންމީހުންނާއި ނުލައި ހަމައެކަނި އެމީހުންނަށް / ނުވަތަ އެމީހުންގެ نفس ތަކުގެ حقّ ގައި ކަލޭގެފާނު އެމީހުންނަށް އަސަރުކުރާފަދަ بلاغة ތެރި ބަސްފުޅު ވިދާޅުވާށެވެ.

4:64

وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن رَّسُولٍ إِلَّا لِيُطَاعَ بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَلَوۡ أَنَّهُمۡ إِذ ظَّلَمُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ جَآءُوكَ فَٱسۡتَغۡفَرُواْ ٱللَّهَ وَٱسۡتَغۡفَرَ لَهُمُ ٱلرَّسُولُ لَوَجَدُواْ ٱللَّهَ تَوَّابٗا رَّحِيمٗا ﴿64﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއްވެސް رسول ބޭކަލަކު ﷲ ގެ އިޒުނަފުޅަށް އެބޭކަލަކަށް މީސްތަކުން ކިޔަމަންތެރިވުމަށް މެނުވީ ނުފޮނުއްވަމެވެ. (ކަލޭގެފާނުވެސް ތިޔައީ އެފަދަ رسول ބޭކަލެކެވެ. ކަލޭގެފާނަށް ކިޔަމަންވުންވަނީ ކަލޭގެފާނުންގެ قوم ގެމީހުންނަށް فرض ވެފައެވެ.) އަދި އެމީހުން (طاغوت ގެ ފަރާތުން حكم އަށް އެދިގަތުމުގެ ސަބަބުން) އެމީހުންގެ އަމިއްލަ نفس ތަކަށް އަނިޔާވެރިވީހިނދު އެމީހުން ކަލޭގެފާނުންގެ އަރިހަށްއައިސް ދެން އެމީހުންގެ ފާފަ ފުއްސެވުމަށް ﷲ ގެ حضرة ގައި އެމީހުން އެދި އަދި އެމީހުންގެ ފާފަފުއްސަވައިދެއްވުމަށް رسول އާ އެދިވަޑައިގެންފިއްޔާ ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ توبة ލެއްވުން ބޮޑު ގިނަގިނައިން رحمة ލައްވާކަލަކުކަމުގައި އެމީހުން ދެކޭނެއެވެ. (އެމީހުންނަށް އެކަން ރަނގަޅަށް އެނގޭނެއެވެ.) • މިއާޔަތުން މިދަލީލުކުރަނީ ކިތަންމެބޮޑު ފާފައެއްކުރެވުނަސް ﷲ ގެ حضرة ގައި އެފާފަ ފުއްސެވުމަށް އެދި توبة ވެއްޖެނަމަ އެކަމެއް އެކަލާނގެ އިރާދަކުރެއްވި ފަރާތަކަށް ފުއްސަވައިފާނޭކަމެވެ. والله أعلم.

4:65

فَلَا وَرَبِّكَ لَا يُؤۡمِنُونَ حَتَّىٰ يُحَكِّمُوكَ فِيمَا شَجَرَ بَيۡنَهُمۡ ثُمَّ لَا يَجِدُواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ حَرَجٗا مِّمَّا قَضَيۡتَ وَيُسَلِّمُواْ تَسۡلِيمٗا ﴿65﴾

ފަހެ ކަލޭގެފާނުންގެ ربّ ގަންދެއްވައި ހުވައި وحي ކުރައްވަނީ: އެމީހުންގެމެދުގައި (އެބަހީ އެންމެންގެ މެދުގައިވެސް) ދެބަސްވެވި އަރައިރުން ވެވޭކަންކަމުގައި އެމީހުންނަށް حكم ކުރާމީހަކުކަމުގައި ކަލޭގެފާނު ހަދައި، އަދި ކަލޭގެފާނު ދެން އެކުރެއްވި حكم އަކާއިމެދު ކުރެއްވި ނިޔާއަކާއިމެދު (އެމީހުން ހިތްހަމަޖެހި) އެމީހުންގެ ހިތުގައި އެއްވެސް ނުރުހުމެއް ހިތްބަރުވުމެއްނެތި އެތެރެފުށާއި ބޭރުފުށުން އެމީހުން ރުހި قبول ވެ ކިޔަމަންތެރިވެއްޖައުމަށްދާން އެމީހުން އީމާންނުވެއެވެ. • ދަންނަވަންތޯއެވެ. މިއީ ވަރަށްބޮޑު މައްސަލައެކެވެ. އިސްލާމްދީނުގެ حكم އަކަށް ހިތްހަމަނުޖެހުނު މީހާގެ އީމާކަންވެސް ސަލާމަތަކުން ނެތެވެ. އެހެންވީއިރު ދީނުގެ حكم ތައް ކަމުނުގޮސްގެން އެހެން حكم ތަކެއްހަދައި تنفيذ ކުރާމީހުންނާމެދު ތިޔަބޭފުޅުންގެ خيال އަކީ ކޮބައިތޯއެވެ؟ މިއަކީ މީހަކު ޖަވާބުދޭންޖެހޭކަމެއްވެސްނޫނެވެ. ހަތްވަނަ އުޑުގެވެސް މަތިން އެވަނީ އޭގެ جواب ބާވައިލައްވާފައެވެ. ﷲ ގަންދެއްވައި އެ وحي ކުރައްވަނީ އެމީހުން އީމާންނުވާކަމަށެވެ. އިސްލާމްދީނާއި ދިމާނުވާ وَضْعِى قانون ތައް މި حكم ގެތެރެއަށް ނުވަދެނުދާނެ އިނގޭތޯއެވެ.

4:66

وَلَوۡ أَنَّا كَتَبۡنَا عَلَيۡهِمۡ أَنِ ٱقۡتُلُوٓاْ أَنفُسَكُمۡ أَوِ ٱخۡرُجُواْ مِن دِيَٰرِكُم مَّا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٞ مِّنۡهُمۡۖ وَلَوۡ أَنَّهُمۡ فَعَلُواْ مَا يُوعَظُونَ بِهِۦ لَكَانَ خَيۡرٗا لَّهُمۡ وَأَشَدَّ تَثۡبِيتٗا ﴿66﴾

އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންގެމައްޗަށް (އެބަހީ طَاغُوت ގެ حكم ހޯދުމަށް އެދުނުމީހުންނަށް) އެމީހުން އެމީހުންގެ نفس ތައް މެރުމަށް ނުވަތަ އެމީހުން އެމީހުންގެ ގޯތިގެދޮރުތަކުން ނުކުމެގެން ދިއުމަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ فرض ކުރައްވާ ކަނޑައެޅުއްވިނަމަ ހަމަކަށަވަރުން އޭގެ މަދުބަޔަކުމެނުވީ އެކަންނުކުރީހެވެ. އަދި އެމީހުންނަށް وعظ އާއި نصيحة ދެވޭ ކަންތައް އެމީހުންކުރިނަމަ (އެބަހީ ﷲ އަށް ކިޔަމަންވެ އެމީހުންނަށް މަނާކުރެވުނު ކަންތަކުން އެމީހުން މަނާވެގަތްނަމަ) ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުންނަށް އެކަންހެޔޮވެގެންވެއެވެ. އަދި އީމާންކަން ސާބިތުވުމުގެގޮތުން މާގަދަވީހެވެ.

4:67

وَإِذٗا لَّأٓتَيۡنَٰهُم مِّن لَّدُنَّآ أَجۡرًا عَظِيمٗا ﴿67﴾

އަދި އޭރުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ حضرة ން އެމީހުންނަށް ބޮޑުވެގެންވާ ދަރުމަ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެއްވާ ހުށީމެވެ.

4:68

وَلَهَدَيۡنَٰهُمۡ صِرَٰطٗا مُّسۡتَقِيمٗا ﴿68﴾

އަދި ހަމަކަށަވަރުން ސީދާވެގެންވާ ތެދުމަގަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންނަށް މަގުދައްކަވާ ހުށީމެވެ.

4:69

وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَٱلرَّسُولَ فَأُوْلَـٰٓئِكَ مَعَ ٱلَّذِينَ أَنۡعَمَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِم مِّنَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ وَٱلصِّدِّيقِينَ وَٱلشُّهَدَآءِ وَٱلصَّـٰلِحِينَۚ وَحَسُنَ أُوْلَـٰٓئِكَ رَفِيقٗا ﴿69﴾

އަދި ﷲ އަށާއި رسول އާއަށް ކިޔަމަންތެރިވެއްޖެމީހުން (ދަންނައެވެ.) ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުންވާހުށީ (قيامة ދުވަހުން) ﷲ އެބޭކަލުންގެމައްޗަށް نعمة ލެއްވި ބޭކަލުންކަމުގައިވާ نبي ބޭކަލުންނާ صدّيق ންނާއި شهيد ންނާ އަދި صالح މާތްމީހުންނާއި އެކުގައެވެ. (ސުވަރުގޭގައެވެ.) އަދި އެކުވެރިންގެގޮތުގައިވުމަށް އެބޭކަލުން ރަނގަޅުވެގެންވެއެވެ.

4:70

ذَٰلِكَ ٱلۡفَضۡلُ مِنَ ٱللَّهِۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ عَلِيمٗا ﴿70﴾

އެމާތްކަމާއި އެ فضل ވަންތަކަމަކީ ﷲ ގެ حضرة ންދެއްވާ ދެއްވުމެކެވެ. އަދި ދެނެވޮޑިގެންވުމުގެ ގޮތުން ﷲ ފުދިވޮޑިގެންވެއެވެ. (އެބަހީ ކިޔަމަންތެރިވާ އަޅުންނާއި ނުކިޔަމަންތެރި އަޅުން އެކަލާނގެ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ.)

4:71

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ خُذُواْ حِذۡرَكُمۡ فَٱنفِرُواْ ثُبَاتٍ أَوِ ٱنفِرُواْ جَمِيعٗا ﴿71﴾

އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ކަލޭމެން ކަލޭމެންގެ ރައްކާތެރިކަމުގައި ހިފާށެވެ! (ހަނގުރާމައިގެ ހަތިޔާރު ހިފާށެވެ!) އަދި ދެން جماعة جماعة އަށް ކަލޭމެން ހަނގުރާމައަށް ނުކުންނާށެވެ! ނުވަތަ ކަލޭމެން އެންމެން (رسول އާއި އެކު އެކަލޭގެފާނު އަރިހުގައި) ހަނގުރާމައަށް ނުކުންނާށެވެ! (عَدُوّ ންނާ ދިމާކުރާށެވެ!)

4:72

وَإِنَّ مِنكُمۡ لَمَن لَّيُبَطِّئَنَّ فَإِنۡ أَصَٰبَتۡكُم مُّصِيبَةٞ قَالَ قَدۡ أَنۡعَمَ ٱللَّهُ عَلَيَّ إِذۡ لَمۡ أَكُن مَّعَهُمۡ شَهِيدٗا ﴿72﴾

އަދި ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭމެންގެތެރޭގައި ހަނގުރާމައަށް ނުނުކުމެ ނުވަތަ ނުކުތުން ލަސްވެ ބަރުހެލިވެފައިވާ މީހުންވެއެވެ. (އެއީ مؤمن ންނަށް ހެދިގެންއުޅޭ منافق ންނެވެ. އެމީހުން ހަނގުރާމައަށް ނުގޮސް ތިބުމާއެކު ހަނގުރާމައަށް ދިޔަ مؤمن ންނަށް) އެބަހީ ކަލޭމެން مؤمن ންނަށް مُصِيْبَة އެއް ދިމާވެ ދެރަގޮތެއް މެދުވެރިވެއްޖެއްޔާ އެމީހުން ބުނާނެއެވެ. އެ منافق ން ބުނާނެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އަހުރެން އެމީހުންނާއެކު އެތަނަށް حاضر ނުވުމުން - ހަނގުރާމައިގެ ميدان އަށް ނުދެވުނުކަމުން ﷲ އަހުރެންނަށް نعمة ލައްވައިފިއެވެ. (އެފަދަ ދެރަގޮތް އަހުރެންނަށް ދިމާނުވިއެވެ.)

4:73

وَلَئِنۡ أَصَٰبَكُمۡ فَضۡلٞ مِّنَ ٱللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَن لَّمۡ تَكُنۢ بَيۡنَكُمۡ وَبَيۡنَهُۥ مَوَدَّةٞ يَٰلَيۡتَنِي كُنتُ مَعَهُمۡ فَأَفُوزَ فَوۡزًا عَظِيمٗا ﴿73﴾

އަދި ކަލޭމެންނަށް (އެބަހީ ހަނގުރާމައަށް ދިޔަ مؤمن ންނަށް) ﷲ ގެ حضرة ން فَضْلَ ވަންތަކަމެއް ލިބިއްޖެއްޔާ عَدُوّ ންގެ އަތުން غِنِيْمَة މުދަލެއް ލިބިއްޖެއްޔާ -) ކަލޭމެންނާ އޭނާޔާ ދެމެދު އަމުދުން އެއްވެސް ގުޅުމެއް ލޯބިވެރިކަމެއް ނެތްފަދައެވެ. (އެހިނދު އޭނާ ބުނާނެއެވެ. އަހަރެންވެސް އެމީހުންނާއެކުވީނަމަ ކޮންފަދަ ރަނގަޅުވީސްހެއްޔެވެ؟ ފަހެ އޭރުން އަހުރެންނަށް ބޮޑުވެގެން ނަސީބުން ނަސީބު ލިބުނީހެވެ.

4:74

فَلۡيُقَٰتِلۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ ٱلَّذِينَ يَشۡرُونَ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا بِٱلۡأٓخِرَةِۚ وَمَن يُقَٰتِلۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ فَيُقۡتَلۡ أَوۡ يَغۡلِبۡ فَسَوۡفَ نُؤۡتِيهِ أَجۡرًا عَظِيمٗا ﴿74﴾

ފަހެ آخرة ގެ ދަރުމަޔާ ثواب އަށްއެދިގެން އެމީހާ އެމީހާގެދުނިޔޭގެ ޙަޔާތް ވިއްކައިލާމީހާ އެމީހާ ﷲ ގެމަގުގައި ހަނގުރާމަކުރާހުށިކަމެވެ! (އެބަހީ ދުނިޔޭގެ حياة ގެ ބަދަލުގައި آخرة ގެ ދަރުމަޔާ ثواب އެދޭމީހާ ﷲ ގެމަގުގައި ހަނގުރާމަކުރާށެވެ!) އަދި ﷲ ގެމަގުގައި ހަނގުރާމަކުރާމީހާ އޭނާ ހަނގުރާމައިގައި މަރުވެ شهيد ވެގެންދިޔަޔަސް އަދި ނުވަތަ عَدُوّ ންގެ އަތުން ގަދަވެ ނަސީބުލިބި قتح ލިބުނަސް (މިދެގޮތުންކުރެ ކޮންމެގޮތެއްދިމާވިޔަސް) ނިކަންހުރެ ތިމަންރަސްކަލާނގެ (قيامة ދުވަހުން) އޭނާޔަށް ބޮޑުވެގެންވާ ދަރުމަ ދެއްވާހުށީމެވެ.

4:75

وَمَا لَكُمۡ لَا تُقَٰتِلُونَ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَٱلۡمُسۡتَضۡعَفِينَ مِنَ ٱلرِّجَالِ وَٱلنِّسَآءِ وَٱلۡوِلۡدَٰنِ ٱلَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَآ أَخۡرِجۡنَا مِنۡ هَٰذِهِ ٱلۡقَرۡيَةِ ٱلظَّالِمِ أَهۡلُهَا وَٱجۡعَل لَّنَا مِن لَّدُنكَ وَلِيّٗا وَٱجۡعَل لَّنَا مِن لَّدُنكَ نَصِيرًا ﴿75﴾

(އޭ مؤمن ންނޭވެ!) ކަލޭމެން ﷲ ގެމަގުގައި ހަނގުރާމަ ނުކުރާންވީ ކީއްވެގެންހެއްޔެވެ؟ (مكّة ގައި ތިބި) ނިކަމެތި ފިރިހެނުންނާއި އަންހެނުންނާއި އަދި ކުޑަކުދިން މިއެންމެން އެމީހުންގެ ربّ އަށް އެދަންނަވަނީއެވެ. އޭ އަޅަމެންގެ ربّ އެވެ! މިރަށުގެ أهل ވެރިން އަނިޔާވެރިވެގެން މިވާ ރަށުން (مكّة އިން) އަޅަމެން ނެރެދެއްވާނދޭވެ! އަދި އިބަރަސްކަލާނގެ حضرة ން އަޅަމެނަށް ސަހަރޯވެރިއަކު ލައްވައިދެއްވާށެވެ! އަދި އިބަރަސްކަލާނގެ حضرة ން އަޅަމެނަށް نصر ވެރިއަކު ލައްވާނދޭވެ! • ދަންނައެވެ. މިއީ އޭރު مكّة ގައިތިބި ނިކަމެތިންގެ دعاء އެވެ. ކާފަރުންގެ އަނިޔާވެރިކަމުން مدينة އަށް هجرة އަށް ނުދެވިތިބި ނިކަމެތިންގެ دعاء އެވެ. މިއަދު އަޅުގަނޑުމެންނަށް މިއިވެނީ ކިތައްމެ ރަށްރަށަކުން މިފަދަ އަސަރުގަދަ އާދޭހުގެ އަޑުތަކެވެ. އެއްރަށެއް ދެރަށެއް ނޫނެވެ. ކިތައްމެ ރަށެކެވެ. فلسطين ގެ އަޑެވެ. عراق ގެ އަޑެވެ. ހަބްޝްކަރަޔާ ސޫދާނުގެ އަޑެވެ. މުޅިދުނިޔޭގެ مؤمن ންގެ އަޑެވެ. އެމިސްކީނުންނަށް އެހީތެރިވުމަށް ميدان އަށް ނުކުންނާނެ ބަޔަކަށެވެ. ﷲ ގެ މަގުގައެވެ. ހަމަ އެ ﷲ އެވެ. އެދީނެވެ. ހަނގުރާމަ ނުކުރާންވީ ކީއްވެގެންހެއްޔެވެ؟ ހަމަ އެދަރުމަޔާ ثواب އެވެ. އެޔަކަށް ބަދަލެއްނެތެވެ. އާޔަތްތައް މިއީ عامّ އާޔަތްތަކެވެ. إسلام دين އާއި مسلم ން ރޮނީއެވެ. އަހުރެމެން ދުންޔަވީ މުނިފޫހިވިލުވުންތަކުގައި غرق ވެފައެވެ. ބޮޑުބެރުޖެހުމާ ވާދެމުމެވެ. ބައިބަލާދިއުމާ އެހަނދާނުގެ ލަވަތަކެވެ. ﷲ حرام ކުރެއްވި ކަންކަމުގައި ހޭބޯނާރާ މަޖާނަގަނީއެވެ. އޭރުތިބި مؤمن ންދިޔަސުވަރުގެއަށް ހަމަ އަހުރެމެން ވަންނާން ކަމުދާނެބާވައެވެ؟ وﷲ المستعان

4:76

ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ يُقَٰتِلُونَ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِۖ وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ يُقَٰتِلُونَ فِي سَبِيلِ ٱلطَّـٰغُوتِ فَقَٰتِلُوٓاْ أَوۡلِيَآءَ ٱلشَّيۡطَٰنِۖ إِنَّ كَيۡدَ ٱلشَّيۡطَٰنِ كَانَ ضَعِيفًا ﴿76﴾

އީމާންވީ މީސްތަކުން ﷲ ގެމަގުގައި ހަނގުރާމަ ކުރެއެވެ. އަދި ކާފަރުވީ މީސްތަކުން طَاغُوت ގެ މަގުގައި ހަނގުރާމަ ކުރެއެވެ. (طاغوت ގެމަގަކީ شيطان ގެމަގެވެ. އެމަގުގައި ހަނގުރާމަކުރާނީ އޭނާޔާ تبع ވާ މީހުންނެވެ. އޭނާގެ وِلِىُّ ންނެވެ. އޭނާގެ نصر ވެރިންނެވެ.) އޭ مؤمن ންނޭވެ! شيطان ގެ نصر ވެރިންނާއި އިދިކޮޅަށް ކަލޭމެން ހަނގުރާމަކުރާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން شيطانގެ ރޭވުމަކީ ދެރަނިކަމެތި އެއްޗެއްކަމުގައިވިއެވެ.

4:77

أَلَمۡ تَرَ إِلَى ٱلَّذِينَ قِيلَ لَهُمۡ كُفُّوٓاْ أَيۡدِيَكُمۡ وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيۡهِمُ ٱلۡقِتَالُ إِذَا فَرِيقٞ مِّنۡهُمۡ يَخۡشَوۡنَ ٱلنَّاسَ كَخَشۡيَةِ ٱللَّهِ أَوۡ أَشَدَّ خَشۡيَةٗۚ وَقَالُواْ رَبَّنَا لِمَ كَتَبۡتَ عَلَيۡنَا ٱلۡقِتَالَ لَوۡلَآ أَخَّرۡتَنَآ إِلَىٰٓ أَجَلٖ قَرِيبٖۗ قُلۡ مَتَٰعُ ٱلدُّنۡيَا قَلِيلٞ وَٱلۡأٓخِرَةُ خَيۡرٞ لِّمَنِ ٱتَّقَىٰ وَلَا تُظۡلَمُونَ فَتِيلًا ﴿77﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) އެބައިމީހުންނަށް ކަލޭމެން (ހަނގުރާމަ ނުކޮށް) ކަލޭމެންގެ އަތްތައް ހުއްޓައިލާށޭ އަދި ކަލޭމެން ނަމާދު قائم ކުރާށޭ އަދި ކަލޭމެން ޒަކާތްދޭށޭ، މިހެން އެންގުނު މީހުންނަށް ކަލޭގެފާނު ނުބައްލަވަމުތޯއެވެ؟ (އެމީހުންގެ ކަންތައް ހުރިގޮތާމެދު ނުވިސްނަވަމުތޯއެވެ؟ މިމީހުންނަކީ مشرك ންނާ ހަނގުރާމަ ކުރުމަށް އެދުނު މީހުންނެވެ. އަދި އޭރު ހަނގުރާމަ فرض ނުކުރައްވައެވެ.) ދެންފަހެ އެމީހުންގެމައްޗަށް ހަނގުރާމަ فرض ކުރެއްވުމުން އޭގެތެރެއިން جماعة އެއްގެބަޔަކު ﷲ އަށް ބިރުވެތިވާ ވަރަށް ނުވަތަ އެއަށްވުރެވެސް މާގަދަ ބިރަކުން މީސްތަކުންދެކެ ބިރުވެތިވެއްޖެއެވެ. އަދި އެމީހުން ދެންނެވިއެވެ. އޭ އަޅަމެންގެ ربّ އެވެ! އަޅަމެންގެ މައްޗަށް ހަނގުރާމަ فرض ކުރެއްވީ ކީއްވެގެންތޯއެވެ؟ ކުޑަ مدّت އަކަށް (ހަނގުރާމަ فرض ނުކުރައްވައި) އަޅަމެންނަށް ލަސްކޮށްލެއްވިނަމައެވެ. (އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ދުނިޔޭގެ އަރާމާ ތަކެއްޗަކީ ދާދި މަދު އެތިކޮޅެކެވެ. އަދި تقوى ވެރިވެއްޖެ މީހަކަށް آخرة ގެ نعمة އާއި ދަރުމަ މާހެޔޮވެގެންވެއެވެ. އަދި فَتِيْلَة އެއްގެ މިންވަރުވެސް އެމީހުންނަށް އަނިޔާ ނުވެވޭނެއެވެ. (فَتِيْلَة އަކީ: ކަދުރު ނޮޅައިލީމާ އޮށުގެ ފެޅުނު ފަރާތުގައި އިންނަ ހިމަ ފަށްވަރެކެވެ.)

4:78

أَيۡنَمَا تَكُونُواْ يُدۡرِككُّمُ ٱلۡمَوۡتُ وَلَوۡ كُنتُمۡ فِي بُرُوجٖ مُّشَيَّدَةٖۗ وَإِن تُصِبۡهُمۡ حَسَنَةٞ يَقُولُواْ هَٰذِهِۦ مِنۡ عِندِ ٱللَّهِۖ وَإِن تُصِبۡهُمۡ سَيِّئَةٞ يَقُولُواْ هَٰذِهِۦ مِنۡ عِندِكَۚ قُلۡ كُلّٞ مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِۖ فَمَالِ هَـٰٓؤُلَآءِ ٱلۡقَوۡمِ لَا يَكَادُونَ يَفۡقَهُونَ حَدِيثٗا ﴿78﴾

(އޭ މީސްތަކުންނޭވެ!) ކަލޭމެން ވީކޮންމެތަނަކުން މަރު ކަލޭމެން އަތުލާނެއެވެ. ގަދަފަދަ ކިއްލާއެއްގައި ކަލޭމެންވިޔަސް ކަލޭމެންގެ أَجَلُ ޖެހުމުން މަރުވާނެއެވެ. (ލަހެއް އަވަހެއް ނުވާނެއެވެ.) އަދި އެމީހުންނަށް (فتح އެއްވުންފަދަ غنيمة އެއް حاصل ވުންފަދަ) ރަނގަޅު ހެޔޮކަމެއް ދިމާވެއްޖެއްޔާ އެމީހުން ބުނެއެވެ. މިއީ ﷲ ގެ حضرة ން އައި ހެޔޮކަމެކެވެ. (އެކަލާނގެ މިންވަރުފުޅާ تقدير ންނެވެ.) އަދި އެމީހުންނަށް (ނާކާމިޔާބުވުންފަދަ ތަދުމަޑުކަމެއް ޖެހުންފަދަ ދެރަކަމެއް ދިމާވެއްޖެއްޔާ) އެމީހުން ބުނެއެވެ. މިއީ ކަލޭގެފާނުންގެ ސަބަބުން ދިމާވި ކަމެކެވެ. (އެކަލާނގެ ވަޙީކުރެއްވިއެވެ.) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ހުރިހާކަމަކީވެސް ﷲ ގެ حضرة ން އަންނަ ކަންކަމެވެ. މިމީހުންނަށް ފަހެ މިތިބީ ކިހިނެއްވެފައިހެއްޔެވެ؟ އެއްވެސް ބަހެއްގެ حقيقة އެއް ވިސްނާން އަދި މިމީހުން ގާތްވެސްނުވެއެވެ.

4:79

مَّآ أَصَابَكَ مِنۡ حَسَنَةٖ فَمِنَ ٱللَّهِۖ وَمَآ أَصَابَكَ مِن سَيِّئَةٖ فَمِن نَّفۡسِكَۚ وَأَرۡسَلۡنَٰكَ لِلنَّاسِ رَسُولٗاۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ شَهِيدٗا ﴿79﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ތިޔާގިކަމާއި ސަލާމަތްކަމާއި نعمة އާއި މިބާވަތުގެ ކަންކަމުގެތެރެއިން) ކަލޭގެފާނަށް ހެޔޮކަމެއް ރަނގަޅުކަމެއް ދިމާވެއްޖެއްޔާ އެކަމެއް އެއީ ﷲ ގެ حضرة ން ވާކަންކަމެވެ. އަދި (ތަދުމަޑުކަންފަދަ އުނދަގުލާއި ނޭދެވޭ ކަންކަމުގެތެރެއިން ކަލޭގެފާނަށް ދިމާވާ ކޮންމެކަމަކީ އެއީ ކަލޭގެފާނުންގެ نفس ގެފަރާތުން ދިމާވާކަމެކެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނު އެންމެހައި މީސްތަކުންގެގާތަށް رسول ކަމާއިގެން ފޮނުއްވީމެވެ. އަދި ހެކިވެވޮޑިގެންވާ ކަލަކުކަމުގައި ﷲ ފުދިވޮޑިގެންވެއެވެ. (އެބަހީ ކަލޭގެފާނުންގެ رسول ކަން ތެދުކަމަށާއި އަދި ކަލޭގެފާނީ ތެދުވެރިއެއްކަމަށް ﷲ ހެކިވެވޮޑިގަންނަވައެވެ.)

4:80

مَّن يُطِعِ ٱلرَّسُولَ فَقَدۡ أَطَاعَ ٱللَّهَۖ وَمَن تَوَلَّىٰ فَمَآ أَرۡسَلۡنَٰكَ عَلَيۡهِمۡ حَفِيظٗا ﴿80﴾

رسول އާ އަށް ކިޔަމަންތެރިވެއްޖެމީހާ ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އަށް އެމީހަކު ކިޔަމަންތެރިވެއްޖެއެވެ. އަދި އެނބުރި ފުރަގަސްދީފިމީހަކު ދަންނައެވެ! ފަހެ ކަލޭގެފާނު އެމީހުންކުރާ عمل ތައް ބަލަހައްޓަވާ ހިސާބުކުރައްވާ ބޭކަލަކުކަމުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ނުފޮނުއްވަމުއެވެ.

4:81

وَيَقُولُونَ طَاعَةٞ فَإِذَا بَرَزُواْ مِنۡ عِندِكَ بَيَّتَ طَآئِفَةٞ مِّنۡهُمۡ غَيۡرَ ٱلَّذِي تَقُولُۖ وَٱللَّهُ يَكۡتُبُ مَا يُبَيِّتُونَۖ فَأَعۡرِضۡ عَنۡهُمۡ وَتَوَكَّلۡ عَلَى ٱللَّهِۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ وَكِيلًا ﴿81﴾

(ފަހެ ﷲ އަށްވުރެ ބޮޑަށް މީސްތަކުންދެކެ ބިރުގަންނަމީހުންކުރެ ބައެއްމީހުން ހަނގުރާމަ فرض ކުރެއްވީމާ ބުންޏެވެ.) ކަލޭގެފާނަށް ކިޔަމަނެވެ. (ކަލޭގެފާނުންގެ أمر ފުޅަށް އަހުރެމެން ކިޔަމަނެވެ.) ފަހެ އެމީހުން ކަލޭގެފާނުންގެ އަރިހުން ނުކުމެއްޖެއްޔާ، ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެތި ނޫން އެހެން އެއްޗަކަށް އެމީހުން ރޭގަނޑު ބަދަލުކޮށްލައެވެ. އަދި ﷲ تعالى އެމީހުން ރޭގަނޑު އެބަދަލުކުރާ ތަކެތި (އެމީހުންގެ عمل ގެފަތުގައި) ލިއުއްވައެވެ. ފަހެ ކަލޭގެފާނު އެމީހުންގެ ފަރާތުން އެނބުރި ވަޑައިގަންނަވާށެވެ! އަދި ﷲ އަށް وكيل ކުރައްވާށެވެ! އެކަލާނގެއަށް ބަރޯސާކުރައްވާށެވެ! އަދި وكيل އަކުކަމުގައި ﷲ ފުދިވޮޑިގެންވެއެވެ.

4:82

أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ ٱلۡقُرۡءَانَۚ وَلَوۡ كَانَ مِنۡ عِندِ غَيۡرِ ٱللَّهِ لَوَجَدُواْ فِيهِ ٱخۡتِلَٰفٗا كَثِيرٗا ﴿82﴾

އެމީހުން ފަހެ قرآن އަށް تدبير ކޮށް ވިސްނާ فِكْرُ ކޮށް ނުހަދަނީބާވައެވެ. އެ قرآن އެއީ ﷲ ނޫން ފަރާތަކުން ބާވައިލައްވާފައިވާ ފޮތެއްނަމަ އޭގައި ވަރަށް إختلاف ތައް - ތަފާތުތައް - ވާތީ އެމީހުން ދެކޭނެކަން ކަށަވަރެވެ.

4:83

وَإِذَا جَآءَهُمۡ أَمۡرٞ مِّنَ ٱلۡأَمۡنِ أَوِ ٱلۡخَوۡفِ أَذَاعُواْ بِهِۦۖ وَلَوۡ رَدُّوهُ إِلَى ٱلرَّسُولِ وَإِلَىٰٓ أُوْلِي ٱلۡأَمۡرِ مِنۡهُمۡ لَعَلِمَهُ ٱلَّذِينَ يَسۡتَنۢبِطُونَهُۥ مِنۡهُمۡۗ وَلَوۡلَا فَضۡلُ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ وَرَحۡمَتُهُۥ لَٱتَّبَعۡتُمُ ٱلشَّيۡطَٰنَ إِلَّا قَلِيلٗا ﴿83﴾

އަދި (رسول الّله ﷺ ފޮނުއްވާފައިވާ ހަނގުރާމަ لشكر އެއްގެފަރާތުން) އަމާންކަމުގެ خبر އެއް - فتح އާއި كامياب ގެ خبر އެއް - ނުވަތަ ބިރުވެތި خبر އެއް އެބަހީ ދެރަވުމާއި ناكاميابى ގެ خبر އެއް އެމީހުންނަށް ހަމަ ވާއިރަށް (އެބަހީ އެ منافق މީހުންނަށްއެ خبر ހަމަވާއިރަށް) (އެ خبر އެއްގެ ދޮގުތެދެއްވެސް ނުބަލައި) އެ خبر އަވަހަށް ފަތުރާ شائع ކޮށްލައެވެ. ހާމަކޮށްލައެވެ. އެމީހުން އެ خبر رسول الّله ﷺ އަށް ނުވަތަ ކަންކަމުގެވެރިން ކަމުވޮށިވެގެންވާ ހަރުދަނާ عالم ންނަށް ދިންނަމަ އެ خبر ގެތެރެއިން عامّ ންނަށް އަންގާ ހާމަކުރާނެ މިންވަރެއް އެބޭބޭކަލުންނަށް ރަނގަޅަށް އެނގިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. އަދި ކަލޭމެން مؤمن ންގެ މައްޗަށް ﷲ ގެ فضل ވަންތަކަމާއި އެކަލާނގެ رحمة ނުވާނަމަ ކަލޭމެން شيطان އާ އާއި تبع ވީސްކަން ކަށަވަރެވެ. އަދި މަދުބަޔަކުމެނުވީ އެ خبر ފަތުރާ ހާމަކޮށްފީހެވެ.

4:84

فَقَٰتِلۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ لَا تُكَلَّفُ إِلَّا نَفۡسَكَۚ وَحَرِّضِ ٱلۡمُؤۡمِنِينَۖ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَكُفَّ بَأۡسَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۚ وَٱللَّهُ أَشَدُّ بَأۡسٗا وَأَشَدُّ تَنكِيلٗا ﴿84﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ﷲ ގެމަގުގައި ކަލޭގެފާނު ހަނގުރާމަކުރައްވާށެވެ! އަދި ކަލޭގެފާނުންގެ نفس ފުޅު މެނުވީ ކަލޭގެފާނަށް تَكْلِيفُ ޖެހިވަޑައިގެން ނުވެއެވެ. (ކަލޭގެފާނުންގެމައްޗަށް އޮތީ އަމުރުފުޅަށް ކިޔަމަންވެވަޑައިގެންނެވުމެވެ.) އަދި ކަލޭގެފާނު مؤمن ންނަށް (ހަނގުރާމަކުރުމަށް) ހިތްވަރުދެއްވާ ގަދައަޅުއްވާށެވެ! (އެމީހުންނަށް ކުރައްވާ أمر ގެ مسؤليّة އޮންނާނީ އެމީހުންގެމައްޗަށެވެ.) ކާފަރުންގެ ހަނގުރާމައާއި އުނދަގޫ ﷲ ހުއްޓުވުން أمّيد ކުރެވެއެވެ. ހުއްޓުވާނެއެވެ. އަދި ﷲ އީ ހަނގުރާމަ ގަދަފަދަކަންބޮޑު އަދި عقوبة ދެއްވުމާ عذاب ދެއްވުން ގަދަފަދަވެގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.

4:85

مَّن يَشۡفَعۡ شَفَٰعَةً حَسَنَةٗ يَكُن لَّهُۥ نَصِيبٞ مِّنۡهَاۖ وَمَن يَشۡفَعۡ شَفَٰعَةٗ سَيِّئَةٗ يَكُن لَّهُۥ كِفۡلٞ مِّنۡهَاۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ مُّقِيتٗا ﴿85﴾

ރަނގަޅު شفاعة އަކުން شفاعة ތެރިވާމީހާއަށް (ހެޔޮކަންތައްކުރުމަށާއި ކިޔަމަންތެރިވުމަށް އަމުރުކުރާ މީހާއަށް) އެކަމުގެ ثواب އާއި ދަރުމައިގެ ބައެއްވެއެވެ. އަދި ނުބައި شفاعة އަކުން شفاعة ތެރިވާ މީހާއަށް (ނުބައިކަންތައް ކުރުމަށާއި ނުކިޔަމަންތެރިވުމަށް ގޮވާމީހާއަށް) އެއިން މިންވަރެއްވެއެވެ. އެފާފައިގެ މިންވަރެއްވެއެވެ. އަދި ކޮންމެ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ކުޅަދުންވަންތަ ކަލާނގެކަމުގައި ﷲ ވޮޑިގެންވެއެވެ. (ޢަމަލުތަކުގެ ހިސާބުކުރައްވާ ކަލަކުކަމުގައި ﷲ ވޮޑިގެންވެއެވެ.)

4:86

وَإِذَا حُيِّيتُم بِتَحِيَّةٖ فَحَيُّواْ بِأَحۡسَنَ مِنۡهَآ أَوۡ رُدُّوهَآۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٍ حَسِيبًا ﴿86﴾

ކަނޑައެޅިގެން މީހަކު ކަލޭމެންނާ سلام ކޮށްފިއްޔާ ފަހެ ކަލޭމެން އެއަށްވުރެ ރަނގަޅަށް سلام ކުރާށެވެ! ނުވަތަ، އެ سلام ކަލޭމެން ރައްދުކުރާށެވެ! (سلام ރަނގަޅަށް ކުރުމަކީ سلام ކުރިމީހާ السّلام عليكم ކިޔައިފިއްޔާ އަޑުއެހިމީހާ وعليكم السّلام ورحمة ﷲ މިފަދައިން ކިއުމެވެ. އެ سلام ރައްދުކުރުމަކީ سلام ކުރިމީހާކީ ހިސާބަށް އަޑުއެހިމީހާވެސް ކިއުމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ ހުރިހާ އެއްޗެއްވެސް ހިސާބުކުރައްވާ ކަލާނގެކަމުގައިވެވޮޑިގެންވެއެވެ.

4:87

ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۚ لَيَجۡمَعَنَّكُمۡ إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِ لَا رَيۡبَ فِيهِۗ وَمَنۡ أَصۡدَقُ مِنَ ٱللَّهِ حَدِيثٗا ﴿87﴾

ﷲ އެއީ އެކަލާނގެ ނޫން އެހެންއެއްވެސް (حقّ) إله އަކުނުވާ ކަލާނގެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން قيامة ދުވަހުން ކަލޭމެން އެންމެން އެކަލާނގެ ޖަމާކުރައްވާހުއްޓެވެ. އެދުވަހާއިމެދު އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތެވެ. އެއީ އަންނާނެ ދުވަހެކެވެ. އަދި ބަސް وحي ކުރެއްވުމާއި خبر ދެއްވުމުގެގޮތުން ﷲ އަށްވުރެން ތެދުވެރިކަން ބޮޑީ ކާކުހެއްޔެވެ؟ އެއަށްވުރެން ތެދުވެރިކަންބޮޑު އެކަކުވެސް ނުވެއެވެ.

4:88

فَمَا لَكُمۡ فِي ٱلۡمُنَٰفِقِينَ فِئَتَيۡنِ وَٱللَّهُ أَرۡكَسَهُم بِمَا كَسَبُوٓاْۚ أَتُرِيدُونَ أَن تَهۡدُواْ مَنۡ أَضَلَّ ٱللَّهُۖ وَمَن يُضۡلِلِ ٱللَّهُ فَلَن تَجِدَ لَهُۥ سَبِيلٗا ﴿88﴾

(އޭ مؤمن ންނޭވެ!) منافق ންނާމެދު ކަލޭމެން ދެބަޔަކަށް ބެހި ދެ خيال އެއްވާންވީ ކޮން مقصد އެއްގައި ހެއްޔެވެ؟ އަދި ﷲ تعالى އެމީހުންކުރި ފާފައިގެ ސަބަބުން އެމީހުން އެކޮޅު މިކޮޅުން ޖައްސަވައިފިއެވެ. (ކާފަރުންގެ حكم ގެތެރެއަށް ލައްވައިފިއެވެ.) ﷲ މަގުފުރައްދަވައިފި ބަޔަކަށް ތެދުމަގު ދެއްކެވުމަށް ކަލޭމެން އެދެނީހެއްޔެވެ؟ އަދި ﷲ މަގުފުރައްދައިފި މީހަކު ތެދުމަގަށް واصل ވާނެ އެއްވެސްގޮތެއް އެއްވެސްމަގެއް ވާތީ ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައި ނުގަންނަވާނެއެވެ. • ދަންނައެވެ. މިއާޔަތުގައި ސިފަވެގެން މިދާބަޔަކީ مكّة ގެ ބަޔަކުކަމުގައި ވިއެވެ. އެމީހުން نبي ﷺ ގެ އަރިހަށް އައިސް މީހުންނަށް ދައްކަން إسلام ކަން ފައުޅުކޮށް ދެން އެނބުރި އެމީހުންގެ ރަށަށް ގޮސް ބުދުކައިރިއަށްގޮސް އަޅުކަންކުރާކަމުގައިވިއެވެ. އެމީހުން އެގޮތުން ދެފަރާތުގެ އަމާންކަން ހޯދާކަމުގައިވިއެވެ. އެމީހުން އެގޮތް ހުއްޓާލާ ނުވަތަ صُلحَ ވެ ނުހެދިނަމަ އެމީހުންނާ ހަނގުރާމަކުރުމަށް އަމުރު އައިސްފައިވެއެވެ. ދެންފަހެ أصحاب ބޭކަލުންކުރެ އެއްބަޔަކު އެއީ منافق ންކަމުގައި ދެކެއެވެ. އަނެއްބަޔަކު އެއީ مؤمن ންކަމުގައި ދެކެއެވެ. 88 ވަނަ އާޔަތުގައި مؤمن ން منافق ންނާމެދު ދެ خيال އެއްވާކަމުގައި އެވަނީ އެހެންވެއެވެ. = زبْدَةُ التّفْسِير =

4:89

وَدُّواْ لَوۡ تَكۡفُرُونَ كَمَا كَفَرُواْ فَتَكُونُونَ سَوَآءٗۖ فَلَا تَتَّخِذُواْ مِنۡهُمۡ أَوۡلِيَآءَ حَتَّىٰ يُهَاجِرُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِۚ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَخُذُوهُمۡ وَٱقۡتُلُوهُمۡ حَيۡثُ وَجَدتُّمُوهُمۡۖ وَلَا تَتَّخِذُواْ مِنۡهُمۡ وَلِيّٗا وَلَا نَصِيرًا ﴿89﴾

އަދި އެމީހުން އެދެނީ ކަލޭމެން (مؤمن ންވެސް) އެމީހުންނެކޭ އެއްގޮތަށް ކާފަރުވުމަށެވެ. އެމީހުން ކާފަރުވީފަދައިން ކާފަރުވުމަށެވެ. ދެން އޭރުން އެމީހުންނެކޭ ކަލޭމެންނެކޭ (ދީނުގެގޮތުން) އެއްގޮތްވެ ހަމަހަމަ ވުމަށެވެ. (ރީތިކޮށް އޮމާން ތެޔޮހަނަކަށްވުމަށެވެ.) ފަހެ އެމީހުން ﷲ ގެމަގުގައި هجرة ކޮށްފުމަށްދާންދެން އެމީހުންގެތެރެއިން އެކަކުވެސް ސަހަރޯވެރިއަކުކަމުގައި ولِىُّ އަކުކަމުގައި ކަލޭމެން ނުހަދާށެވެ! ދެން އަދި އެމީހުން (އީމާންވެގެން هجرة އަށް ދިއުމުން) މަނާވެ ފުރަގަސްދީފިއްޔާ ކަލޭމެނަށް ފެނުނުތާކުން އެމީހުން ހިފައިގަނެ އަތުލައިގަނެ މަރާށެވެ! އަދި އެމީހުންގެތެރެއިން އެއްވެސް نصر ވެރިއަކުއަދި ސަހަރޯވެރިއަކު ކަލޭމެން ހިފާ إختيار ނުކުރާށެވެ!

4:90

إِلَّا ٱلَّذِينَ يَصِلُونَ إِلَىٰ قَوۡمِۭ بَيۡنَكُمۡ وَبَيۡنَهُم مِّيثَٰقٌ أَوۡ جَآءُوكُمۡ حَصِرَتۡ صُدُورُهُمۡ أَن يُقَٰتِلُوكُمۡ أَوۡ يُقَٰتِلُواْ قَوۡمَهُمۡۚ وَلَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ لَسَلَّطَهُمۡ عَلَيۡكُمۡ فَلَقَٰتَلُوكُمۡۚ فَإِنِ ٱعۡتَزَلُوكُمۡ فَلَمۡ يُقَٰتِلُوكُمۡ وَأَلۡقَوۡاْ إِلَيۡكُمُ ٱلسَّلَمَ فَمَا جَعَلَ ٱللَّهُ لَكُمۡ عَلَيۡهِمۡ سَبِيلٗا ﴿90﴾

މީގެތެރެއިން ކަލޭމެން مؤمن ންނާއި އެބަޔަކާދެމެދު عَهْدُ އެއްވެ އެގްރީމެންޓެއް ވެފައިވާ ބަޔަކުގެ ތެރެއަށް ގޮސް އެމީހުންގެ މީހަކަށް ވީމީހަކުމެނުވީއެވެ. (އެފަދަމީހާއަށް އެމީހުންނަށް އޮތް حكم އެއް އޮންނާނެއެވެ.) ނުވަތަ އަދި ކަލޭމެން مؤمن ންނާ ހަނގުރާމަކުރުމަށް ހިތްދަތިވެގެންވާ حال ނުވަތަ އެމީހުންގެ قوم ގެ މީހުންނާ ހަނގުރާކުރުމަށް ހިތްދަތިވެގެންވާ حال ކަލޭމެން ކައިރިއަށް އައިބަޔަކު މެނުވީއެވެ. (އެމީހުންނަށް އަމާންކަން އޮންނާނެއެވެ.) އަދި ﷲ އިރާދަކުރެއްވިނަމަ އެމީހުން ކަލޭމެން (مؤمن ން) ގެމައްޗަށް ފާކުރައްވާ ގަދަކުރައްވައިފީހެވެ. ދެން އޭރުން އެމީހުން ކަލޭމެންނާ ހަނގުރާމަކޮށްފީހެވެ. ދެންފަހެ އެމީހުން އެތިބިގޮތުން ދުރުވެ އަދި ކަލޭމެނާއި ހަނގުރާމަނުކޮށް صلح ވުމަށް ހުށަހަޅައިފިއްޔާ (ދެން ކަލޭމެން صلح ވާށެވެ!) ދެން އަދި ކަލޭމެން އެމީހުންގެމައްޗަށް އަރައިގަންނާނޭ މަގެއް ކަލޭމެނަކަށް ނުލައްވައެވެ. ނަމަވެސް މިހުރިހާ حكم ތަކެއް توبة ސޫރަތުގެ فَإِذَا انسَلَخَ الأَشْهُرُ الْحُرُمُ فَاقْتُلُواْ الْمُشْرِكِينَ........ މިއާޔަތްތަކުން مَنْسُوخ ވެގެން ހިނގައްޖެއެވެ. = تفسير الطّبرى =

4:91

سَتَجِدُونَ ءَاخَرِينَ يُرِيدُونَ أَن يَأۡمَنُوكُمۡ وَيَأۡمَنُواْ قَوۡمَهُمۡ كُلَّ مَا رُدُّوٓاْ إِلَى ٱلۡفِتۡنَةِ أُرۡكِسُواْ فِيهَاۚ فَإِن لَّمۡ يَعۡتَزِلُوكُمۡ وَيُلۡقُوٓاْ إِلَيۡكُمُ ٱلسَّلَمَ وَيَكُفُّوٓاْ أَيۡدِيَهُمۡ فَخُذُوهُمۡ وَٱقۡتُلُوهُمۡ حَيۡثُ ثَقِفۡتُمُوهُمۡۚ وَأُوْلَـٰٓئِكُمۡ جَعَلۡنَا لَكُمۡ عَلَيۡهِمۡ سُلۡطَٰنٗا مُّبِينٗا ﴿91﴾

އަދި ކަލޭގެފާނު (منافق ންގެ) އެހެންބަޔަކު ދެކެވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. އެމީހުން އެދެނީ ކަލޭމެން مؤمن ންގެ ގާތުގައި އަމާންވުމަށެވެ. ކަލޭމެންގެ ކިބައިން އަމާންކަން ހޯދުމަށެވެ. (އެމީހުން إسلام ކަން ފާޅުކޮށްގެން އުޅެއެވެ.) އަދި އެމީހުން އެދެނީ އެމީހުންގެ قوم ގެމީހުންގެގާތުގައިވެސް އަމާންކަން ލިބިގަތުމަށެވެ. (އެމީހުން ކައިރިޔަށްގޮސް އެމީހުންކުރާގޮތަށް ބުދަށް އަޅުކަން ކުރެއެވެ.) އެމީހުންނަށް شِرْك ކުރުމަށް ދިމާވާ ކޮންމެހިނދެއްގައި އެމީހުން އޭގެތެރެއަށް ވަދެގަނެއެވެ. ދެންފަހެ އެމީހުން ކަލޭމެންނާ ހަނގުރާމަކުރުން ހުއްޓައި ނުލިއްޔާ އަދި އެމީހުން ކަލޭމެންނާ صلح ވެ އެމީހުންގެ އަތްތައް ކަލޭމެންނަށް ގޯނާކުރުމުން ހުއްޓައި ނުލިއްޔާ ދެން ކަލޭމެންނަށް އެމީހުން ފެނުނުތާކުން ހިފައި މަރާށެވެ! އަދި އެމީހުންނަކީ އެމީހުންގެމައްޗަށް ކަލޭމެނަށް بيان ވެގެންވާ ބާރެއް - دليل އެއް - ތިމަންރަސްކަލާނގެ ލެއްވި ބައެކެވެ. (އެބަހީ އެމީހުންނާ ހަނގުރާމަކުރުން ހުއްދަ ކުރެއްވި ބައެކެވެ.)

4:92

وَمَا كَانَ لِمُؤۡمِنٍ أَن يَقۡتُلَ مُؤۡمِنًا إِلَّا خَطَـٔٗاۚ وَمَن قَتَلَ مُؤۡمِنًا خَطَـٔٗا فَتَحۡرِيرُ رَقَبَةٖ مُّؤۡمِنَةٖ وَدِيَةٞ مُّسَلَّمَةٌ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِۦٓ إِلَّآ أَن يَصَّدَّقُواْۚ فَإِن كَانَ مِن قَوۡمٍ عَدُوّٖ لَّكُمۡ وَهُوَ مُؤۡمِنٞ فَتَحۡرِيرُ رَقَبَةٖ مُّؤۡمِنَةٖۖ وَإِن كَانَ مِن قَوۡمِۭ بَيۡنَكُمۡ وَبَيۡنَهُم مِّيثَٰقٞ فَدِيَةٞ مُّسَلَّمَةٌ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِۦ وَتَحۡرِيرُ رَقَبَةٖ مُّؤۡمِنَةٖۖ فَمَن لَّمۡ يَجِدۡ فَصِيَامُ شَهۡرَيۡنِ مُتَتَابِعَيۡنِ تَوۡبَةٗ مِّنَ ٱللَّهِۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمٗا ﴿92﴾

އަދި އެއްވެސް مؤمن އަކު ކުށުން (އޮޅިގެން މެނުވީ) އެހެން مؤمن އަކު މެރުމަކީ އޮތްކަމެއްނޫނެވެ. ހުއްދަ ވެގެންވާ ކަމެއްނޫނެވެ. އަދި އޮޅުމަކުން (قصد އަކާއިނުލައި) މީހަކު މެރިމީހާ (ދަންނައެވެ!) ފަހެ އެމީހާ مؤمن އަޅަކު މިނިވަންކުރާށެވެ! އަދި އޭނާގެ أهل ވެރިންނަށް - އެބަހީ مَيّت އާގެ أهل ވެރިންނަށް قواعد ން دِيَة އަދާކުރާށެވެ! (دِيَة އަކީ މުދަލުގެތެރެއިން ކަނޑައެޅިގެންވާ މިންވަރެކެވެ.) އެއީ ميّت އާގެ ވާރުތަވެރިން معاف ނުކުރިއްޔާއެވެ. (އެކަމުގެ تفصيل حكم حديث ފޮތްތަކާ فقه ފޮތްތަކުން ބައްލަވާށެވެ!)\nދެންފަހެ މަރުވިމީހާއީ ކަލޭމެން مؤمن ންގެ عداوة ތެރިބަޔަކުގެތެރެއިންވާ މީހެއްކަމުގައި ވަންޏާ (އެބަހީ ކާފަރުބައެއްގެތެރޭގައިވާ مؤمن އެއްނަމަ) ފަހެ އެމީހާ މެރިމީހާ مؤمن އަޅަކު މިނިވަންކުރާށެވެ! (دِيَة ދިނުމެއްނެތެވެ.) އަދި މަރުވިމީހާއީ ކަލޭމެން (مؤمن ން) ނާއެބަޔަކާ ދެމެދު عَهْدُ ކަށަވަރެއް (އެގްރީމެންޓެއް) ވާބަޔަކު މީހުންގެތެރެއިންވާ މީހަކު ކަމުގައިވަންޏާ ފަހެ އޭނާގެ (އެބަހީ ميّت އާގެ) أهل ވެރިންނަށް އަދާކުރެވޭ دِيَة އެއްދިނުން ހުއްޓެވެ. އަދި مؤمن ކަނދުރާއެއް (مؤمن އަޅަކު) މިނިވަންކުރުން ހުއްޓެވެ. ދެންފަހެ މިތިންގޮތުންވެސް އަޅަކު މިނިވަންކުރަން ކުޅަދާނަ ނުވިނަމީހާ ދެން ވިދިވިދިގެން ދެމަސްދުވަހު ރޯދަހިފާށެވެ! އެއީ ﷲ ގެ حضرة އަށް އޭނާވާ توبة އެއްގެ ގޮތުންނެވެ. އަދި ދެނެވޮޑިގެންވާ حكمة ވަންތަ ކަލަކުކަމުގައި ﷲ ވޮޑިގެންވެއެވެ.

4:93

وَمَن يَقۡتُلۡ مُؤۡمِنٗا مُّتَعَمِّدٗا فَجَزَآؤُهُۥ جَهَنَّمُ خَٰلِدٗا فِيهَا وَغَضِبَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِ وَلَعَنَهُۥ وَأَعَدَّ لَهُۥ عَذَابًا عَظِيمٗا ﴿93﴾

އަދި ހަމަ قصد ގައި مؤمن އަކު މަރައިފިމީހާ (ދަންނައެވެ!) ފަހެ އޭނާގެ جزاء އަކީ - އޭނާގެ عقوبة އަކީ އޭނާ އެތާ ދެމިހުންނަނިވިގޮތުގައި ނަރަކައެވެ. އަދި އޭނާގެމައްޗަށްވާ ﷲ ގެ ކޯފާއެވެ. އަދި އެކަލާނގެ އޭނާއަށް لعنة ލެއްވިއެވެ. އަދި ބޮޑުވެގެންވާ عذاب އެއް އެކަލާނގެ އޭނާއަށް ތައްޔާރުކުރެއްވިއެވެ.\n• ދަންނައެވެ! އިސްވެދިޔަ އާޔަތްތަކުގެ އިތުރު تفصيل ތަކާއި بيان ތައް ފޮތްތަކުގައި بيان ވެގެންވެއެވެ. މިފޮތް އަދި އެކަމަށް ތަނަވަސްވެގެން ނުވެއެވެ. މިފޮތުގައި މިވަނީ ބާވައިލެއްވި ބަސްފުޅުގެ ترجمة އެކަންޏެވެ.

4:94

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا ضَرَبۡتُمۡ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ فَتَبَيَّنُواْ وَلَا تَقُولُواْ لِمَنۡ أَلۡقَىٰٓ إِلَيۡكُمُ ٱلسَّلَٰمَ لَسۡتَ مُؤۡمِنٗا تَبۡتَغُونَ عَرَضَ ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا فَعِندَ ٱللَّهِ مَغَانِمُ كَثِيرَةٞۚ كَذَٰلِكَ كُنتُم مِّن قَبۡلُ فَمَنَّ ٱللَّهُ عَلَيۡكُمۡ فَتَبَيَّنُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِمَا تَعۡمَلُونَ خَبِيرٗا ﴿94﴾

އޭ إيمان ވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! - ކަލޭމެން ﷲ ގެމަގުގައި جهاد ކޮށް ހަނގުރާމަކުރުމަށް ބިންމަތީގައި ހިނގާފައިދަންޏާ (ދިމާވާ މީހުން އެއީ ލެޔާ މުދާ حلال ކާފަރުންތޯ ނުވަތަ ލެޔާ މުދާ حَرَام ވެގެންވާ مؤمن ންތޯ ބަލައި) ރަނގަޅަށް ސާފުކޮށް تحقيق ކުރާށެވެ. އަދި ކަލޭމެންނަށް إسلام ކަން ފާޅުކޮށް ކިޔަމަންތެރިވެއްޖެ މީހާ (އޭނާގެ މުދަލާއި غنيمة ގެ ދަހިވެތިކަމުގައި) އޭނާޔާ ދިމާއަށް ކަލޭ ތިޔައީ مؤمن އެއްނޫނޭ ކަލޭމެން ނުބުނާށެވެ! އަދި އޭނާ ނުމަރާށެވެ! އެފަދަ ކަންތައް ކަލޭމެން އެކުރަނީ ދުނިޔޭގެ حياة ގެ ބޭނުންތައް އެދިގެންނެވެ. ފަހެ ﷲ ގެ حضرة ގައިވާ ހެވާއި غنيمة ތައް މާގިނައެވެ. އަދި މީގެ ކުރިން - އެބަހީ ކަލޭމެންވެސް إسلام ވުމުގެކުރިން ހަމައެފަދައިންވީމުއެވެ. (ކަލޭމެންގެ ލެޔާ މުދާވެސް ސަލާމަތްވީ އެ كلمة ކިއުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.) ދެންފަހެ ﷲ تعالى ކަލޭމެންގެމައްޗަށް ދަރުމަވަންތަވެވޮޑިގެން توبة ލެއްވީމެވެ. ފަހެ އެހެންވެ ކަލޭމެންވެސް ރަނގަޅަށް ބަލާ تحقيق ކުރާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالى ކަލޭމެން ކުރާހާ ކަންކަމުގެ خبر ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލަކުކަމުގައި ވޮޑިގެންވެއެވެ. • ދަންނައެވެ. އިސްވެދިޔަ އާޔަތް ބާވައިލެއްވި ސަބަބަކާމެދު ގިނަ ރިވާޔަތްތައް އައިސްފައިވެއެވެ. ހުރިހާ ރިވާޔަތެއްގެ خُلاَصة އަކީ ގާތްގަނޑަކަށް އެކެއްޗެކެވެ. تفسير طبري ގައި ރިވާވެގެންވެއެވެ. مسلم ންގެ މީހަކު مشرك ންގެމީހެއްގެ މައްޗަށް އަރައިގަތެވެ. ދެން مشرك މީހާ ބުންޏެވެ. - އަހުރެންނަކީ مسلم އެކެވެ. أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِ لاَّ ﷲ ކިޔައި އޭނާ إسلام ކަން ފާޅުކޮށްފިއެވެ. - (ނަމަވެސް مسلم މީހާއަށް ހީވީ އޭނާ ކަނޑިދަށުން ސަލާމަތްވާންވެގެން ދެއްކި ބަހަނާއެއް ކަމަށެވެ.) އެހެންވެ އޭނާ މަރައިލައިފިއެވެ. އެކަމުގެ خبر رسول ﷲ ﷺ އަށް ލިބިވަޑައިގަތުމުން އޭނާ މަރައިލިމީހާއާއި ދިމާއަށް حديث ކުރެއްވިއެވެ. އޭނާ لاَ إِلَهَ إِ لاَّ ﷲ ކިއުމަށްފަހުވެސް ކަލޭ އޭނާ މެރީހެއްޔެވެ؟ އެމީހާ عُذْرُ ވެރިވަމުން ދެންނެވިއެވެ. އޭ نبي ﷲ އެވެ. އޭނާ އެހެންބުނީ ސަލާމަތްވާންވެގެންނެވެ. نبي ﷲ ﷺ حديث ކުރެއްވިއެވެ. "فَهَلاَّ شَقَقْتَ عَنْ قَلْبِهِ" (يعني: ކަލޭ އޭނާގެ ހިތް ފަޅައިގެން ބެލިނަމައެވެ. ނުބެލީ ކީއްވެގެންހެއްޔެވެ؟) މިއެވެ. އަދި މީގެ އިތުރު ރިވާޔަތްތައްވެސްވެއެވެ. - والله أعلم بالصّواب

4:95

لَّا يَسۡتَوِي ٱلۡقَٰعِدُونَ مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ غَيۡرُ أُوْلِي ٱلضَّرَرِ وَٱلۡمُجَٰهِدُونَ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ بِأَمۡوَٰلِهِمۡ وَأَنفُسِهِمۡۚ فَضَّلَ ٱللَّهُ ٱلۡمُجَٰهِدِينَ بِأَمۡوَٰلِهِمۡ وَأَنفُسِهِمۡ عَلَى ٱلۡقَٰعِدِينَ دَرَجَةٗۚ وَكُلّٗا وَعَدَ ٱللَّهُ ٱلۡحُسۡنَىٰۚ وَفَضَّلَ ٱللَّهُ ٱلۡمُجَٰهِدِينَ عَلَى ٱلۡقَٰعِدِينَ أَجۡرًا عَظِيمٗا ﴿95﴾

(ލޯއަނދިރިވުންފަދަ ގައިބާރު ދެރަވުންފަދަ ދެންވެސް) އެކި عُذْر ދިމާވެގެންމެނުވީ އެއްވެސް ސަބަބެއްނެތި ﷲ ގެމަގުގައި جهاد ކުރުމަށް ނުގޮސް ތިމާމެންގެ ގޯތިގެދޮރުތަކުގައިތިބި مؤمن ންނާއި ތިމާމެންގެ މުދަލާއި ޖާނުން ﷲ ގެމަގުގައި جهاد ކުރާމީހު ންނާއި މިދެބައިމީހުން އެއްވަރުވެ ހަމަހަމަވެގެން ނުވެއެވެ. ފަހެ ތިމާމެންގެ މުދަލާއި ޖާނުން جهاد ކުރާ مجاهد ން ގޭގައި ނުގޮސްތިބިމީހުންގެމައްޗަށް ﷲ تعالى خاصّ ދަރަޖައެއް މާތްކުރެއްވިއެވެ. އަދި ކޮންމެ ބަޔަކަށްވެސް ﷲ وعد ކުރައްވާފައިވަނީހެވެވެ. ސުވަރުގެއެވެ. އަދި ގޯތިގެދޮރުގައި (جهاد ކުރުމަށް ނުގޮސް) ތިބިމީހުންގެމައްޗަށް ﷲ تعالى مجاهد ންނަށް ބޮޑުވެގެންވާ ދަރުމައެއް ދެއްވުމުން މާތްކުރައްވާ މަތިވެރިކުރެއްވިއެވެ.

4:96

دَرَجَٰتٖ مِّنۡهُ وَمَغۡفِرَةٗ وَرَحۡمَةٗۚ وَكَانَ ٱللَّهُ غَفُورٗا رَّحِيمًا ﴿96﴾

އެއީ އެކަލާނގެ حضرة ންވާ އެތައް ދަރަޖަ ތަކެކެވެ. (އިސްލާމްވުމުން ދަރަޖައެކެވެ. إسلام ކަމުގައި هجرة ކުރުމުން ދަރަޖައެކެވެ. އަދިވެސް އަދިވެސް.....) އަދި ފާފަފުއްސެވުމާއި رحمة އެވެ. އަދި ގިނަގިނައިން ފާފަފުއްސަވާ رحمة ލެއްވުން ބޮޑުވެގެންވާ ކަލަކުކަމުގައި ﷲ تعالى ވޮޑިގެންވެއެވެ.

4:97

إِنَّ ٱلَّذِينَ تَوَفَّىٰهُمُ ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ ظَالِمِيٓ أَنفُسِهِمۡ قَالُواْ فِيمَ كُنتُمۡۖ قَالُواْ كُنَّا مُسۡتَضۡعَفِينَ فِي ٱلۡأَرۡضِۚ قَالُوٓاْ أَلَمۡ تَكُنۡ أَرۡضُ ٱللَّهِ وَٰسِعَةٗ فَتُهَاجِرُواْ فِيهَاۚ فَأُوْلَـٰٓئِكَ مَأۡوَىٰهُمۡ جَهَنَّمُۖ وَسَآءَتۡ مَصِيرًا ﴿97﴾

ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުން އެމީހުންގެ نفس ތަކަށް އަނިޔާވެރިވެގެންވާ حال (مشرك ންކަމުގައިވާ حال) މަލާއިކަތްބޭކަލުން އެމީހުންގެ ފުރާނަތައް ހިއްޕަވާ މީހުންނަށް މަލާއިކަތްބޭކަލުން ވިދާޅުވާނެއެވެ. ދީނުގެގޮތުން ކަލޭމެންވީ ކޮންފަދައަކުން ކިހިނަކުންހެއްޔެވެ؟ އެމީހުން ދަންނަވާނެއެވެ. އަހުރެމެންވީ ބިމުގައި ބަލިކަށި ދެރަ ضَعِيْفُ ބަޔަކުކަމުގައެވެ. (مُشْرك ން ގަދަފަދަކަމުން شرك ދޫކޮށް އިސްލާމްދީން ފާޅުކޮށް އިސްލާމްވެގެން އުޅެވޭވަރު ނުވީއެވެ.) އެބޭކަލުން ވިދާޅުވާނެއެވެ. އަޅެފަހެ ކަލޭމެން هجرةކުރުމަށްޓަކައި ﷲގެ ބިންގަނޑު ތަނަވަސްވެގެން ނުވޭހެއްޔެވެ؟ (ތަނަވަސްވެގެންވާނެއެވެ. هجرة ނުކުރީ ކީއްވެގެންހެއްޔެވެ؟) ފަހެ އެފަދަމީހުން (ދަންނައެވެ!) އެމީހުންގެ قيامة ދުވަހުގެ މަރުކަޒަކީ ނަރަކައެވެ. އެއީ ގޮސްތިބުން ނުބައިވެގެންވާ ތަނެކެވެ.

4:98

إِلَّا ٱلۡمُسۡتَضۡعَفِينَ مِنَ ٱلرِّجَالِ وَٱلنِّسَآءِ وَٱلۡوِلۡدَٰنِ لَا يَسۡتَطِيعُونَ حِيلَةٗ وَلَا يَهۡتَدُونَ سَبِيلٗا ﴿98﴾

ފިރިހެނުންކުރެ ދެރަނިކަމެތިންނާއި އަންހެނުންނާއި އަދި ކުޑަކުދިންމެނުވީއެވެ. އެމީހުންނަކީ އެމީހުންނަށް އެމީހުން مدينة އަށްދާނެ އެއްވެސް حيلة އެއް އަދި ދާނެ މަގެއްވެސް ނުވާމީހުންނެވެ. މަގު ނޭނގޭމީހުންނެވެ.

4:99

فَأُوْلَـٰٓئِكَ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَعۡفُوَ عَنۡهُمۡۚ وَكَانَ ٱللَّهُ عَفُوًّا غَفُورٗا ﴿99﴾

ފަހެ އެމީހުންނަށް ﷲ އެމީހުންގެ ފާފަތައް ފުއްސެވުން أمّيد ކުރެވެއެވެ. ގިނަގިނައިން عفو ކުރައްވާ ފާފަ ފުއްސެވުން ބޮޑުވެގެންވާކަލަކުކަމުގައި. ﷲ ވޮޑިގެންވެއެވެ.