quranm◉

Hizb 8

Range
from 3:186 to 4:35
Surahs covered
ތަރުޖަމާ
50 ތަރުޖަމާ

◉

3:186

لَتُبۡلَوُنَّ فِيٓ أَمۡوَٰلِكُمۡ وَأَنفُسِكُمۡ وَلَتَسۡمَعُنَّ مِنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ مِن قَبۡلِكُمۡ وَمِنَ ٱلَّذِينَ أَشۡرَكُوٓاْ أَذٗى كَثِيرٗاۚ وَإِن تَصۡبِرُواْ وَتَتَّقُواْ فَإِنَّ ذَٰلِكَ مِنۡ عَزۡمِ ٱلۡأُمُورِ ﴿186﴾

އަދި ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭމެންގެ މުދަލުގައި (ބަލާ މުސީބާތްޖެހި ހަލާކުވުންފަދަ ކަންތައް މެދުވެރިކުރައްވައި) ކަލޭމެން إمتحان ކުރައްވާހުށީމެވެ. އަދި ކަލޭމެންގެ ގާތްތިމާގެ މީހުން މަރުވުންފަދަ ހިތްދަތިވާ ޒާތުގެ ކަންތައް މެދުވެރިކުރައްވައިގެންވެސް ކަލޭމެން (ގެ އީމާންކަން) إمتحان ކުރައްވާ ހުށީމެވެ. އަދި أهل كتاب ންގެ ކިބައިންނާއި އަދި شِرك ކުރިމީހުންގެ ކިބައިން އުނދަގޫވާފަދަ އެތައް ލަފުޒެއް ހަމަކަށަވަރުންވެސް ކަލޭމެން އަހާނެއެވެ. (އެފަދަ މީސްމީހުން ބުނާނެއެވެ. ﷲ އެއީ فقير ކަލެކެވެ. އަހުރެމެން މިއީ މުއްސަނދިންނެވެ. އަދި އެމީހުން ބުނެއެވެ. ﷲ فقير ވެގެން ހޭދަ ނުކުރުމަށް އެކަލާނގެ އަތްޕުޅުވަނީ ކަސްތޮޅު އެޅެވިފައެވެ. ފަހެ މިފަދަ މިފަދަ ބަސްބަހަކީ ތެދުވެރި مؤمن އެއްގެ ހިތަށް ވަރަށް އުނދަގޫތައްވާނެ كلمة އެވެ. ﷲ އަށްޓަކައި مؤمن އަޅާގެ ހިތުގައިވާ ލޯބިވެތިކަމާ غيرة ތެރިކަން އުތުރިގަންނަވަރުގެ ބަސްބަހެވެ. ދެން އެކަލާނގެ އެ އަންގަވަނީ) ކަލޭމެން (مؤمن ން) ކެތްތެރިވެ تقوى ވެރިވެއްޖެއްޔާ ހަމަކަށަވަރުން އެއީ އެމީހުންގެ އީމާންކަން ފުރިހަމަކަމުގެ ދަލީލެކެވެ. - އެބަހީ އެކެތްތެރިކަމާއި އެ تقوى ވެރިކަމަކީ އެކަންކަމަށް ﷲ أمر ކުރައްވާފައިވާ މަތިވެރި ކަންކަމެވެ. (عَزْمُ ވަރުގަދަ މީހުންނަށް މެނުވީ ނުވާނެކަންކަމެވެ.)

3:187

وَإِذۡ أَخَذَ ٱللَّهُ مِيثَٰقَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ لَتُبَيِّنُنَّهُۥ لِلنَّاسِ وَلَا تَكۡتُمُونَهُۥ فَنَبَذُوهُ وَرَآءَ ظُهُورِهِمۡ وَٱشۡتَرَوۡاْ بِهِۦ ثَمَنٗا قَلِيلٗاۖ فَبِئۡسَ مَا يَشۡتَرُونَ ﴿187﴾

އަދި ފޮތްދެވުނު މީހުންގެކިބައިން (އެބަހީ يهودي ންނާ نصارى އިންގެކިބައިން) ﷲ تعالى عَهْدُ ކަށަވަރު ހިއްޕެވިހިނދު (ހަނދުމަފުޅުކުރައްވާށެވެ!) އެ عَهْدُ ކަށަވަރަކީ ކަލޭމެން އެކަން މީހުންނަށް بَيان ކޮށްދެއްވާށެވެ! (އެބަހީ محمّد ﷺ ގެ رَسول ކަމާއި އެކަލޭގެފާނުންގެ خبر ތައް މީސްތަކުންނަށް بيان ކޮށްދެއްވާށެވެ!) އަދި އެކަން ކަލޭމެން ވަންހަނާ ނުކުރާށެވެ! ދެންފަހެ އެމީހުން އެކަން (އެ عَهْدُ ކަށަވަރު) އެމީހުންގެ ފުރަގަހަށް އެއްލައި ލައިފިއެވެ. (އެމީހުންނަށް ކުރުމަށް އެންގި ކަންތައް ނުކުރިއެވެ.) އަދި ދުނިޔޭގެ ދާދި ކުޑަކުޑަ ފައިދާކޮޅަކަށް އެމީހުން އޭތި ވިއްކައިފިއެވެ. (އޭތި ދީފާ ކުޑަފައިދާކޮޅެއް އެމީހުން ގަނެފިއެވެ. محمّد ގެފާނާބެހޭ خبر ތައް އެމީހުން ވަންހަނާކޮށް މީސްތަކުންނަށް އޮޅުވައިލީއެވެ.) ފަހެ އެމީހުން އެ އެއްޗެއްދީފައި އެގަތް އެތީގެ ނުބައިކަން ބޮޑުވެގެންވެއެވެ.

3:188

لَا تَحۡسَبَنَّ ٱلَّذِينَ يَفۡرَحُونَ بِمَآ أَتَواْ وَّيُحِبُّونَ أَن يُحۡمَدُواْ بِمَا لَمۡ يَفۡعَلُواْ فَلَا تَحۡسَبَنَّهُم بِمَفَازَةٖ مِّنَ ٱلۡعَذَابِۖ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٞ ﴿188﴾

އަދި ތިމާމެނަށް އެލިބުނު (ދުނިޔޭގެ ފައިދާކޮޅާމެދު) އުފާކުރާމީހުން އަދި އެމީހުން ނުކުރާ ކަންތަކުން އެމީހުންނަށް مَدَحَ އާއި تَعْرِيْفُ ލިބުމަށް ލޯބިކުރާމީހުން عذاب ން ސަލާމަތްވެގެންވާނޭކަމުގައި އެއްގޮތަކަށްވެސް ކަލޭގެފާނު ހީފުޅު ނުކުރައްވާށެވެ! އަދި އެމީހުންނަށްހުރީ ވޭންދެނިވި عذاب އެވެ. (މިއީ محمّد ﷺ ގެ خبر ތައް ވަންހަނާކޮށް އަދި އެކަމަށް އުފާކުރި يهودي ންނާއި نصارى އިންގެ ވާހަކަކަމުގައި تفسير ފޮތްތަކުގައި بيان ވެގެންވެއެވެ. والله أعلم)

3:189

وَلِلَّهِ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۗ وَٱللَّهُ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٌ ﴿189﴾

އަދި އުޑުތަކާއިބިމުގެ މުޅިވެރިކަމާއި އެތަންތާގައި ވާހާ އެއްޗެއް މިލްކުވެ خاصّ ވެގެންވަނީ ﷲ އަށެވެ. އަދި ކޮންމެކަމެއްގެމައްޗަށް ﷲ ކުޅަދުންވަންތަވެވޮޑިގެންވެއެވެ.

3:190

إِنَّ فِي خَلۡقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَٱخۡتِلَٰفِ ٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِ لَأٓيَٰتٖ لِّأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ ﴿190﴾

ހަމަކަށަވަރުން އުޑުތަކާއި ބިންހެއްދެވުމުގައި އަދި ރޭގަނޑާއި ދުވާލު ތަފާތުކުރެއްވުމުގައި އެކައްޗަށްފަހު އަނެކަތި އަންނާނޭގޮތް ލެއްވުމާއި މިކަންކަމުގައި ﷲ ގެ އެއްކައުވަންތަކަމާއި قدر ތެރިކަމުގެމައްޗަށް دليل ކުރާ حجّة ތަކާއި ހެކިތައްވާކަންކަށަވަރެވެ. އެއީ އެކަންކަމަށް ވިސްނާ فِكرކޮށްހަދާ ބުއްދިވެރިންނަށެވެ.

3:191

ٱلَّذِينَ يَذۡكُرُونَ ٱللَّهَ قِيَٰمٗا وَقُعُودٗا وَعَلَىٰ جُنُوبِهِمۡ وَيَتَفَكَّرُونَ فِي خَلۡقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ رَبَّنَا مَا خَلَقۡتَ هَٰذَا بَٰطِلٗا سُبۡحَٰنَكَ فَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ ﴿191﴾

އެމީހުންނަކީ (އެބަހީ އެބުއްދިވެރިންނަކީ) އެމީހުންކޮޅަށްތިބޭ حال ގައްޔާއި އިށީނދެތިބޭ حال ގައްޔާއި އަދި އެމީހުން އަރިކަށިމައްޗަށް އަރިޔަށް އޮށޯވެ އޮންނައިރު ގައިވެސް ﷲ އަށް ذِكر ކޮށް އެކަލާނގެ ހަނދާންކުރާ މީހުންނެވެ. އަދި އުޑުތަކާއި ބިން ހެއްދެވިފައިވާ ގޮތާއިމެދު އެމީހުން فِكر ކޮށް ވިސްނާހަދާމިހުންނެވެ. (އަދި އެމީހުން ދަންނަވައެވެ.) އޭއަޅަމެންގެ ربّ އެވެ! އިބަރަސްކަލާނގެ މިތަކެތި باطل ގޮތުގައި (އެއްވެސް ފައިދާއެއްނެތް ބޭކާރުގޮތުގައި) ނުހައްދަވަމުއެވެ. އިބަރަސްކަލާނގެ ހުސް طاهر ވަންތައެވެ. ފަހެ އަޅަމެން އަލިފާނުގެ عذاب ން ސަލާމަތްކޮށްދެއްވާނދޭވެ!

3:192

رَبَّنَآ إِنَّكَ مَن تُدۡخِلِ ٱلنَّارَ فَقَدۡ أَخۡزَيۡتَهُۥۖ وَمَا لِلظَّـٰلِمِينَ مِنۡ أَنصَارٖ ﴿192﴾

އޭ އަޅަމެންގެ ربّ އެވެ! ހަމަކަށަވަރުން އިބަރަސްކަލާނގެ ނަރަކައަށް ވައްދަވައިފި އަޅަކު ކަށަވަރުންވެސް އެއަޅަކު އިބަރަސްކަލާނގެ ގެއްލެނިކުރައްވާ ނިކަމެތި ކުރައްވައިފީމުއެވެ. އަދި އަނިޔާވެރިންނަށް އެއްވެސް نصر ވެރިއަކު ނުވެއެވެ.

3:193

رَّبَّنَآ إِنَّنَا سَمِعۡنَا مُنَادِيٗا يُنَادِي لِلۡإِيمَٰنِ أَنۡ ءَامِنُواْ بِرَبِّكُمۡ فَـَٔامَنَّاۚ رَبَّنَا فَٱغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَا وَكَفِّرۡ عَنَّا سَيِّـَٔاتِنَا وَتَوَفَّنَا مَعَ ٱلۡأَبۡرَارِ ﴿193﴾

އޭ އަޅަމެންގެ ربّ އެވެ! ހަމަކަށަވަރުން އީމާންކަމަށް ގޮވާލައްވާ ބޭކަލެއްގެ އަޑު އަޅަމެން އަހައިފީމުއެވެ. އެބޭކަލަކު ވިދާޅުވެއެވެ. އޭ ކަލޭމެންނޭވެ! ކަލޭމެން ކަލޭމެންގެ ربّ އަށް އީމާންވާށެވެ! ދެންފަހެ އަޅަމެން އީމާންވެއްޖައީމެވެ. ފަހެ އަޅަމެންނަށް އަޅަމެންގެ ފާފަތައް ފުއްސަވާދެއްވާނދޭވެ! އަދި އަޅަމެންގެ އެންމެހައި ކުށްތަކާއި ނުބައިތައް ނެތިކުރައްވާ ދުރުކުރައްވާނދޭވެ! އަދި ރަނގަޅު މާތްމީހުނާއެކު (އެބަހީ އިބަރަސްކަލާނގެ ރުހިވޮޑިގަންނަވާ ކިޔަމަންތެރި އަޅުންނާއެކު) އަޅަމެން މަރުގަންނަވާފާދޭވެ!

3:194

رَبَّنَا وَءَاتِنَا مَا وَعَدتَّنَا عَلَىٰ رُسُلِكَ وَلَا تُخۡزِنَا يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۖ إِنَّكَ لَا تُخۡلِفُ ٱلۡمِيعَادَ ﴿194﴾

އޭ އަޅަމެންގެ ربّ އެވެ! އަދި އިބަރަސްކަލާނގެ ފޮނުއްވި رسول ބޭކަލުންގެ ދޫފުޅުމަތިން އަޅަމެންނަށް وعد ކުރައްވާފައިވާ ކަންތައް އަޅަމެނަށް ދެއްވާނދޭވެ! (އެއީ عدواة ތެރިންގެމައްޗަށް نصر ދެއްވުންކަމުގައި ބައެއް مفسّر ން ލިއުއްވައެވެ. والله أعلم) އަދި قيامة ދުވަހުން އަޅަމެން ދެރަނުކުރައްވާނދޭވެ! ގެއްލެނި ނުކުރައްވާނދޭވެ! ހަމަކަށަވަރުން އިބަރަސްކަލާނގެ وعد ވެވޮޑިގެންނެވި وعد ފުޅަކާއި. خلاف ވެވޮޑިނުގަންނަވާހުއްޓެވެ.

3:195

فَٱسۡتَجَابَ لَهُمۡ رَبُّهُمۡ أَنِّي لَآ أُضِيعُ عَمَلَ عَٰمِلٖ مِّنكُم مِّن ذَكَرٍ أَوۡ أُنثَىٰۖ بَعۡضُكُم مِّنۢ بَعۡضٖۖ فَٱلَّذِينَ هَاجَرُواْ وَأُخۡرِجُواْ مِن دِيَٰرِهِمۡ وَأُوذُواْ فِي سَبِيلِي وَقَٰتَلُواْ وَقُتِلُواْ لَأُكَفِّرَنَّ عَنۡهُمۡ سَيِّـَٔاتِهِمۡ وَلَأُدۡخِلَنَّهُمۡ جَنَّـٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ ثَوَابٗا مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِۚ وَٱللَّهُ عِندَهُۥ حُسۡنُ ٱلثَّوَابِ ﴿195﴾

ދެންފަހެ އެބައިމީހުންގެ ربّ އެމީހުންނަށް إجابة ކުރައްވައިފިއެވެ. (އެކަލާނގެ އަންގަވައެވެ.) ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭމެންކުރެ ހެޔޮ عمل ކުރާމީހެއްގެ ދަރުމަ - ތިމަންރަސްކަލާނގެ ގެއްލެނިނުކުރައްވާހުށީމެވެ. ފިރިހެނުންގެތެރެއިންވިޔަސް އަންހެނުންގެތެރެއިންވިޔަސް މެއެވެ. ކަލޭމެންކުރެ އެއްބަޔަކުވަނީ އަނެއްބައެއްގެތެރެއިންނެވެ. (އެބަހީ عمل ކުރުމާ ކިޔަމަންތެރިވުމާއި އަދި دين ގެގޮތުން ހަމައެއްބައެކެވެ.) ފަހެ هجرة ކުރި މީސްތަކުން - އަދި އެމީހުން އެމީހުންގެ ގޮވަތިގެދޮރުން ނެރެވުނު މީހުން- އަދި އެމީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ މަގުގައި އުނދަގޫތައް ލިބެވުނުމީހުން - އަދި އެމީހުން ހަނގުރާމަކޮށް އަދި قتل ވެދިޔަ މީސްތަކުން (މިމީހުން ދަންނައެވެ!) ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންގެ ކުށްފާފަތައް ފުއްސަވާ ދުރުކުރައްވާހުށީމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އެތަންތާނގެދަށުން އެކިވައްތަރުގެ އާރުތައް ދެމޭ ބަގީޗާތަކަކަށް (ސުވަރުގެތަކަށް) ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުން ވައްދަވާހުށީމެވެ. އެއީ ﷲ ގެ حضرة ންދެއްވާ ދަރުމަޔާ ثواب އެއްގެ ގޮތުންނެވެ. އަދި ރަނގަޅު ثواب އާއި ދަރުމަވަނީ ހަމަ ﷲ ގެ حضرة ގައެވެ.

3:196

لَا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فِي ٱلۡبِلَٰدِ ﴿196﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ.) ކާފަރުންގެ މީހުން ރަށްތަކުގައި އެފުރޮޅޭ ފުރޮޅުމަށް (އެމީހުން އެރާވާ ޕްރޮޖެކްޓްތަކަށާއި ހަދާ جمعية ތަކަށާ ކުރާ ވިޔަފާރިތަކަށް އަދި އެމީހުންގެ تَرَقِّى ގެ ލަނޑުދަނޑިތަކާއި މެދު) ކަލޭގެފާނު ހެއްލުންތެރިވެވަޑައި ނުގަންނަވާށެވެ.

3:197

مَتَٰعٞ قَلِيلٞ ثُمَّ مَأۡوَىٰهُمۡ جَهَنَّمُۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمِهَادُ ﴿197﴾

އެއީ ދާދި ކުޑަކުޑަ ފައިދާކޮޅެކެވެ. އަރާމުކޮޅެކެވެ. ދެން قيامة ދުވަހުން އެމީހުންގޮސް ތިބޭނެތަނަކީ ހަމަ ނަރަކައެވެ.

3:198

لَٰكِنِ ٱلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْ رَبَّهُمۡ لَهُمۡ جَنَّـٰتٞ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَا نُزُلٗا مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِۗ وَمَا عِندَ ٱللَّهِ خَيۡرٞ لِّلۡأَبۡرَارِ ﴿198﴾

އެހެނެއްކަމަކު އެބަޔަކު އެބަޔަކުގެ ربّ އަށް تقوى ވެރިވެ ބިރުވެތިވެއްޖެބަޔަކު (ދަންނައެވެ!) އެބަޔަކަށް ހުރީ އެތަންތާނގެ ދަށުން އާރުތައް ދެމެމުންދާ ބަގީޗާތަކެވެ. ސުވަރުގެތަކެވެ. އެމީހުން އެތަންތާ ދެމިތިބޭގޮތަށެވެ. އެއީ ﷲ تعالى ގެ حضرة ން އެމީހުންނަށްވާ މެހްމާންދާރީއެވެ. އަދި ކިޔަމަންތެރި މާތްމީހުންނަށް ﷲ ގެ حضرة ގައިވާ ތަކެތި ހެޔޮވެގެންވެއެވެ.

3:199

وَإِنَّ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ لَمَن يُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكُمۡ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِمۡ خَٰشِعِينَ لِلَّهِ لَا يَشۡتَرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ ثَمَنٗا قَلِيلًاۚ أُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمۡ أَجۡرُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ سَرِيعُ ٱلۡحِسَابِ ﴿199﴾

އަދި ހަމަކަށަވަރުން أهل كتاب ންގެތެރޭގައިވެސް - يعني: ފޮތްދެއްވުނު މީހުންގެތެރޭގައިވެސް - (އެބަހީ: يهودي ންނާއި نصارى އިންގެތެރޭގައިވެސް) ކަނޑައެޅިގެން ﷲ އަށް އީމާންވާ މީހުން ވެއެވެ. އަދި ކަލޭމެން (مؤمن ން) ނަށް ބާވައިލެއްވުނު ތަކެއްޗަށާއި އަދި އެމީހުންނަށް ބާވައިލެއްވުނު ތަކެއްޗަށް އީމާންވާ މީހުންވެއެވެ. އެމީހުން ﷲ އަށް ބިރުވެތިވެ ކިޔަމަންތެރިވެ މަޑުމޮޅިވެގެންވެއެވެ. އަދި ކުޑައަގަކަށް ﷲ ގެ އާޔަތްތައް އެމީހުން ނުވިއްކައެވެ. (އެބަހީ ދުނިޔޭގެ ކުޑަފައިދާކޮޅަކަށް އެމީހުންނަށް އެނގިފައިވާ دين ގެ حكم އެމީހުން ބަދަލުކޮށް ނުހަދައެވެ.) އެމީހުން ދަންނައެވެ! އެމީހުންގެ ربّ ގެ حضرة ގައި އެމީހުންނަށް އެމީހުންގެ ދަރުމަވެއެވެ. ثواب ހުއްޓެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالى އީ ހިސާބުބެއްލެވުން އަވަސްވެވޮޑިގެންވަ ކަލާނގެއެވެ.

3:200

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱصۡبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ ﴿200﴾

އޭ އީމާންވެގެންވާ މީސްތަކުންނޭވެ! ކަލޭމެން (ﷲ އަށް ކިޔަމަންވެތިބުމަށް) ކެތްތެރިވާށެވެ! އަދި ކަލޭމެން (ކަލޭމެންގެ عداوة ތެރިންގެ ކަންތަކާއިމެދު) ކެތްތެރިކަންމަތީ ދެމިތިބޭށެވެ! އަދި ކަލޭމެން (ﷲ ގެމަގުގައި ކުރިޔަށްދާއިރު) އެކަކު އަނެކަކާއި އެކުވެރިވެ އެކަތިގަނޑަކަށްވާށެވެ. އަދި ކަލޭމެން ﷲ އަށް تقوى ވެރިވާށެވެ! ބިރުވެތިވާށެވެ! އެއީ ކަލޭމެންނަށް ކާމިޔާބުވެ ނަސީބު ލިބުމަށްޓަކައެވެ.

4:1

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ ٱتَّقُواْ رَبَّكُمُ ٱلَّذِي خَلَقَكُم مِّن نَّفۡسٖ وَٰحِدَةٖ وَخَلَقَ مِنۡهَا زَوۡجَهَا وَبَثَّ مِنۡهُمَا رِجَالٗا كَثِيرٗا وَنِسَآءٗۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِي تَسَآءَلُونَ بِهِۦ وَٱلۡأَرۡحَامَۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَيۡكُمۡ رَقِيبٗا ﴿1﴾

އޭ މީސްތަކުންނޭވެ! ކަލޭމެން ކަލޭމެންގެ رَبّ އަށް تقوى ވެރިވާށެވެ! ބިރުވެތިވާށެވެ! އެކަލާނގެއީ އެންމެ نفس އަކުން ކަލޭމެން ހެއްދެވި ކަލާނގެއެވެ. އެއީ آدم عليه السّلام ގެ نفس ފުޅެވެ. (ﷲ تعالى آدم عليه السّلام ހައްދަވައި އެކަލޭގެފާނުންގެ ދަރިފަސްކޮޅު ކަމުގައި އެންމެހައި އިންސާނުން ލެއްވިއެވެ. އެންމެންނަކީ آدم ގެ ދަރިންނެވެ.) އަދި آدم ގެފާނުންގެ ކިބައިން އެކަލޭގެފާނުންގެ އަނބިކަނބަލުން سِتُّنَا حَوَّاى ގެފާނު އެކަލާނގެ ހެއްދެވިއެވެ. (حَوَّاى ގެފާނުން ހައްދަވާފައިވަނީ آدم عليه السّلام ގެ އަރިކަށީގެ ކަށިކޮޅަކުން ކަމުގައި ރިވާވެގެން ވެއެވެ.) އަދި އެދެކަނބަލުންގެ ފަރާތުން އެތައްގިނަ ފިރިހެނުންނާއި އަންހެނުން އެކަލާނގެ ހެއްދެވިއެވެ. އަދި ކަލޭމެން ﷲ އަށް ބިރުވެތިވާށެވެ! އެކަލާނގެއީ އެކަލާނގެއާއިމެދު ކަލޭމެން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކާ ސުވާލުކުރާ ކަލާނގެއެވެ. އަދި އެކަލާނގެ މެދުވެރިކޮށް ކަލޭމެން ކަންކަމަށް އެދޭ ކަލާނގެއެވެ. އަދި رَحِم އާއިމެދުވެސް ކަލޭމެން ބިރުވެތިވާށެވެ. އެބަހީ ގާތްތިމާގެކަމުގެ ގުޅުން ކަލޭމެން ގުޅާ ދަމަހައްޓާށެވެ! އެގުޅުން ނުކަނޑާށެވެ! އެކަމާމެދު ބިރުވެތިވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭމެންކުރާ އެންމެހައި ކަންތަކަށް ބައްލަވާ (ފާރަވެރިވެވޮޑިގެންވާ) ކަލަކު ކަމުގައި ﷲ ވިއެވެ.

4:2

وَءَاتُواْ ٱلۡيَتَٰمَىٰٓ أَمۡوَٰلَهُمۡۖ وَلَا تَتَبَدَّلُواْ ٱلۡخَبِيثَ بِٱلطَّيِّبِۖ وَلَا تَأۡكُلُوٓاْ أَمۡوَٰلَهُمۡ إِلَىٰٓ أَمۡوَٰلِكُمۡۚ إِنَّهُۥ كَانَ حُوبٗا كَبِيرٗا ﴿2﴾

(އޭ يَتِيْمُ ކުދިންގެ مَسْؤل ވެރިންނޭވެ!) يَتِيْمُ ން (ބޮޑުވެ تَصَرّف ފުދުނީމާ) އެކުދިންގެ މުދާ އެކުދިންނަށް ދޭށެވެ. އަދި ވިޔާނުދާ ނުބައިތަކެތި ރަނގަޅު އެއްޗެއްސަށް ކަލޭމެން ބަދަލު ނުކުރާށެވެ! (حرام އެއްޗެތި حلال އެއްޗެއްސަށް ބަދަލު ނުކުރާށެވެ. / يَتِيْمُ ކުދިންގެ ރަނގަޅު މުދާ ކަލޭމެންގެ ދެރަ އަދި ދަށް މުދަލަށް ބަދަލު ނުކުރާށެވެ.) އަދި ކަލޭމެންގެ މުދަލާއިއެކު އެކުދިންގެ މުދާ ނުކާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން އެގޮތަށް ކަންތައް ކުރުމަކީ ބޮޑުވެގެންވާ ފާފައެކެވެ.

4:3

وَإِنۡ خِفۡتُمۡ أَلَّا تُقۡسِطُواْ فِي ٱلۡيَتَٰمَىٰ فَٱنكِحُواْ مَا طَابَ لَكُم مِّنَ ٱلنِّسَآءِ مَثۡنَىٰ وَثُلَٰثَ وَرُبَٰعَۖ فَإِنۡ خِفۡتُمۡ أَلَّا تَعۡدِلُواْ فَوَٰحِدَةً أَوۡ مَا مَلَكَتۡ أَيۡمَٰنُكُمۡۚ ذَٰلِكَ أَدۡنَىٰٓ أَلَّا تَعُولُواْ ﴿3﴾

އަދި يَتِيْمُ (އަންހެންކުދިންގެ) ކާވެނިރަން ފުރިހަމައަށް އަދާނުކުރެވޭނެކަމަށް ކަލޭމެން ބިރުވެތިވަންޏާ، އެކަމުގައި عدل ވެރި ނުވެވޭނެކަމަށް ބިރުވެތިވަންޏާ (އެކުދިން ފިޔަވައި) ކަލޭމެން ރުހޭ އަދި ހިތައިވާ އަންހެނުންކުރެ ދެމީހުނާ، އަދި ތިންމީހުނާ، ނުވަތަ ހަތަރުމީހުނާ އިންނާށެވެ! ދެންފަހެ އަނބީންގެ މެދުގައި عدل ވެރި ނުވެވޭނެކަމަށް ބިރުވެތިވަންޏާ އެކަކާ އިންނާށެވެ. އަދި އެންމެ އަންހެނެއްގެ ކަންތައް ނުބެލެހެއްޓޭނެކަމަށް ބިރުވެތިވަންޏާ ނުވަތައެންމެ އަނތްބަކުންނުފުދެންޏާ ދެން ކަލޭމެންގެ ކަނާތްތައް މިލްކުކުރި މީހުން ގެންގުޅޭށެވެ! އަޅު އަންހެނުން ގެންގުޅޭށެވެ! އެގޮތް އަނިޔާވެރިވުމުގެ ފަރާތަށް ލެބެވުން ކުޑަވާނެއެވެ.

4:4

وَءَاتُواْ ٱلنِّسَآءَ صَدُقَٰتِهِنَّ نِحۡلَةٗۚ فَإِن طِبۡنَ لَكُمۡ عَن شَيۡءٖ مِّنۡهُ نَفۡسٗا فَكُلُوهُ هَنِيٓـٔٗا مَّرِيٓـٔٗا ﴿4﴾

އަދި (އޭ ފިރިހެނުންނޭވެ!) އަންހެނުންނަށް އެކަނބަލުންގެ ކާވެނިރަން ކަނޑައެޅި ބަޔާންވެގެންވާ فرض އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި ދޭށެވެ! ދެންފަހެ އެކަނބަލުންގެ ހިތްހަމަޖެހިގެން އޭގެތެރެއިން މިންވަރެއް ކަލޭމެންނަށް ދީފިއްޔާ (ކަނޑައެޅޭ ރަނުގެ ބައެއް معاف ކޮށްފިއްޔާ) އެއެއްޗެއް ކަލޭމެން އުނދަގުލެއް އަދި މަކަރެއްނެތި ފަސޭހަކަމާއެކު ކާށެވެ. އޭގައި ބޭނުން ކުރާށެވެ!

4:5

وَلَا تُؤۡتُواْ ٱلسُّفَهَآءَ أَمۡوَٰلَكُمُ ٱلَّتِي جَعَلَ ٱللَّهُ لَكُمۡ قِيَٰمٗا وَٱرۡزُقُوهُمۡ فِيهَا وَٱكۡسُوهُمۡ وَقُولُواْ لَهُمۡ قَوۡلٗا مَّعۡرُوفٗا ﴿5﴾

އަދި (އޭ ފިރިހެނުންނޭވެ!) ކަލޭމެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ކަންތައް އޭގެމަތީގައި قائم ވެގެންވާ އެއްޗެއް ކަމުގައި ﷲ ކަލޭމެނަށް ލައްވާދެއްވާފައިވާ މުދާ سَفِيْهُ ން އަތަށް ނުދޭށެވެ! (މުދާ ގެންގުޅެން ނޭނގޭ މޮޔައިން އަތަށް ނުދޭށެވެ!) (ގިނަ تفسير ތަކުގައިވަނީ އެމީހުންނަކީ އަންހެނުންނާ ކުޑަކުދިން ކަމުގައެވެ. ނަމަވެސް حقّ ގޮތެއްކަމުގައި ފެންނަނީ ފިރިހެނުން ނެއްކަމަކު މުދާ ގެންގުޅެން ނޭނގޭ މީހުން އަތަށް ނުދޫކުރުމެވެ.) އަދި އެއިން އެމީހުންނަށް ކަލޭމެން ރިޒުގުދެށޭވެ! ކާންދޭށެވެ! އަދި އެއިން ކަލޭމެން އެމީހުން ނިވައިކޮށްދޭށެވެ! ފޭރާން ދޭށެވެ! އަދި ކަލޭމެން އެމީހުންނަށް އޯގާވެރި ރަނގަޅުބަސް ބުނާށެވެ.

4:6

وَٱبۡتَلُواْ ٱلۡيَتَٰمَىٰ حَتَّىٰٓ إِذَا بَلَغُواْ ٱلنِّكَاحَ فَإِنۡ ءَانَسۡتُم مِّنۡهُمۡ رُشۡدٗا فَٱدۡفَعُوٓاْ إِلَيۡهِمۡ أَمۡوَٰلَهُمۡۖ وَلَا تَأۡكُلُوهَآ إِسۡرَافٗا وَبِدَارًا أَن يَكۡبَرُواْۚ وَمَن كَانَ غَنِيّٗا فَلۡيَسۡتَعۡفِفۡۖ وَمَن كَانَ فَقِيرٗا فَلۡيَأۡكُلۡ بِٱلۡمَعۡرُوفِۚ فَإِذَا دَفَعۡتُمۡ إِلَيۡهِمۡ أَمۡوَٰلَهُمۡ فَأَشۡهِدُواْ عَلَيۡهِمۡۚ وَكَفَىٰ بِٱللَّهِ حَسِيبٗا ﴿6﴾

(އޭ يتيم ންގެ مَسْؤل ވެރިންނޭވެ!) يتيم ކުދިން بَالِغُ ވެއްޖައުމަށްދާންދެން (ނުވަތަ بَالغ ވީމާ) ކަލޭމެން އެކުދިން ބުއްދި ރަނގަޅުތޯ إمتحان ކުރައްވާށެވެ. ދެންފަހެ ކަލޭމެންނަށް އެކުދިންގެ ކިބައިން ބުއްދީގެ ރަނގަޅުކަމާއި صَلاَحِيّة ސާބިތުވެއްޖެއްޔާ ދެން އެކުދިންގެމުދާ އެކުދިންނަށް ދޭށެވެ! އެކުދިންނާ حوال ކުރާށެވެ! އަދި إسرافގެ ގޮތުގައި - އެބަހީ ނަހަމަގޮތުގައި - އަދި حرام ގޮތުގައި އަވަހަށް އެކުދިން ބޮޑުވެދާނެތީ އޭގެކުރިން ކައި އެއިން ބޭނުން ނުކުރާށެވެ! އަދި އެމުދާ ބަލަހައްޓާ މީހަކީ މުއްސަނދިމީހެއްނަމަ ފަހެ އޭނާ عِفَّة ތެރިވާށެވެ! އެމުދަލުން ބޭނުން ނުކުރާށެވެ! އަދި އެމުދާ ބަލަހައްޓާ މީހާއަކީ فقير އެއްނަމަ ރަނގަޅުގޮތުގައި އެއިން ކައިހަދާށެވެ! ބޭނުން ކުރާށެވެ! (އެމިންވަރަކީ އޭނާގެ މަސައްކަތުގެ އުޖޫރައަށް ވާވަރެވެ.) ދެންފަހެ ކަލޭމެން (އެކުދިން ބޮޑުވެ تصرّف ފުދުމަށްފަހު) އެކުދިންނާ މުދާ حوال ކުރަންޏާ އެކުދިންނަށް އެމުދާ حوال ކުރިކަމަށް (ދިންކަމަށް) ހެކިކުރުވާށެވެ! ހެކިންލާށެވެ! އަދި ހިސާބުކުރައްވާ ކަލަކުކަމުގައި ﷲ ފުދިވޮޑިގެންވެއެވެ. އެބަހީ ހެކިވޮޑިގަންނަވާ ކަލަކުކަމުގައި އެކަލާނގެ ފުދިވޮޑިގަންނަވައެވެ.

4:7

لِّلرِّجَالِ نَصِيبٞ مِّمَّا تَرَكَ ٱلۡوَٰلِدَانِ وَٱلۡأَقۡرَبُونَ وَلِلنِّسَآءِ نَصِيبٞ مِّمَّا تَرَكَ ٱلۡوَٰلِدَانِ وَٱلۡأَقۡرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنۡهُ أَوۡ كَثُرَۚ نَصِيبٗا مَّفۡرُوضٗا ﴿7﴾

މައިންބަފައިންނާއި ގާތްތިމާގެމީހުން މަރުވުމަށްފަހު ދޫކޮށްފައިދާ މުދަލުން (ތަރިކައިން) ފިރިހެނުންނަށް (ކަނޑައެޅި عيّن ވެގެންވާ) ބައެއްވެއެވެ. އަދި މައިންބަފައިންނާއި ގާތްތިމާގެ މީހުން މަރުވުމަށްފަހު ދޫކޮށްފައިދާ މުދަލުން (ތަރިކައިން) އަންހެނުންނަށް (ކަނޑައެޅި عيّن ވެގެންވާ) ބައެއްވެއެވެ. އެއީ ކިތަންމެ މަދު މުދަލެއްނަމަވެސް އަދި ގިނަމުދަލެއްނަމަވެސް ކަނޑައެޅި فرض ވެގެންވާ އެއްޗެއްގެ ގޮތުން އެމީސްމީހުންނަށް އެތަކެތި ދޭންވާނެއެވެ! (ދެންފަހެ މިކަމާބެހޭ تفصيل ތައް މިސޫރަތުގެ އެގާރަވަނަ އާޔަތުން ފެށިގެންވާ ދެތިން އާޔަތެއްގައިވެއެވެ.)

4:8

وَإِذَا حَضَرَ ٱلۡقِسۡمَةَ أُوْلُواْ ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينُ فَٱرۡزُقُوهُم مِّنۡهُ وَقُولُواْ لَهُمۡ قَوۡلٗا مَّعۡرُوفٗا ﴿8﴾

އަދި ތަރިކަމުދާ ބަހާތަނަށް (އެމުދާ ވާރުތަނާރާ ދުރުހިސާބުގެ) ގާތްތިމާގެމީހުންނާއި يتيم ންނާއި مسكين ންނާއި حاضر ވެއްޖެއްޔާ ކަލޭމެން އެއިން އެބަހީ އެމުދަލުން އެމީހުންނަށް ކޮންމެވެސް މިންވަރެއް ދޭހުށިކަމެވެ! އަދި އެމީހުންނަށް ރަނގަޅު އޯގާވެރި ހެޔޮބަސްބުނާށެވެ. • ދަންނައެވެ! މިއާޔަތުގައި މިބަޔާންކުރީ އާޔަތުގެ އެއްމާނައެވެ. އަދި ބައެއް ބޭކަލުން ވިދާޅުވަނީ މިއާޔަތަކީ ތަރިކަބެހުމުގެ تفصيل حكم އައުމުގެކުރިން އޮތްގޮތް ކަމަށެވެ. އެއާޔަތް ބާވައިލެއްވުމުން މިއާޔަތުގެ حكم مَنْسُوخ ވެގެންވާ ކަމަށެވެ. والله أعلم. ކޮންމެއަކަސް އާޔަތުގެ مُرَاد އާއިމެދު إختلاف ވެއެވެ. އެހެންވެ އެވާހަކަ ހަނދާންކޮށްލީއެވެ. مَنْسُوخ ނުވެޔޭ ބުނާބަސް ގަދައެވެ.

4:9

وَلۡيَخۡشَ ٱلَّذِينَ لَوۡ تَرَكُواْ مِنۡ خَلۡفِهِمۡ ذُرِّيَّةٗ ضِعَٰفًا خَافُواْ عَلَيۡهِمۡ فَلۡيَتَّقُواْ ٱللَّهَ وَلۡيَقُولُواْ قَوۡلٗا سَدِيدًا ﴿9﴾

(މަރަށް حاضر ވާމީހާ وصيّة ކުރާތަނަށް حاضر ވާމީހާ) އަދި ބިރުވެތިވާހުށިކަމެވެ. މަރަށް حاضر ވާމީހުން ދުނިޔެއަށް ނިކަމެތި ضَعِيْفُ ކުދިންކޮޅެއް ދޫކޮށްފާދާނަމަ އަދި އެކުދިން ގެއްލި ހަލާކުވެދާނެކަމަށް ބިރުވެތިވަންޏާ އޭނާގެ މުދާކޮޅު وصيّة ކޮށްފާ އެހެނިހެން މީހުންނަށް ދޭން قصد ކުރާނަމަ އެމީހުންގެ ދަރިންނަށް އެމުދާކޮޅު ބަހައްޓާހުށިކަމެވެ. ފަހެ އެމީހުން ﷲ އަށް تقوى ވެރިވާހުށިކަމެވެ. އެބަހީ އެ وصيّة އަޑުއަހަންތިބި މީހުން ﷲ އަށް تقوى ވެރިވެ އޭނާއަށް ރަނގަޅުގޮތް ވިސްނައިދޭށެވެ! ދަރިންނަށް މުދާކޮޅު ބެހެއްޓުމަށް ވިސްނައިދޭށެވެ! އަދި އެމީހުން ސީދާ ތެދުބަސް ބުނާހުށިކަމެވެ!

4:10

إِنَّ ٱلَّذِينَ يَأۡكُلُونَ أَمۡوَٰلَ ٱلۡيَتَٰمَىٰ ظُلۡمًا إِنَّمَا يَأۡكُلُونَ فِي بُطُونِهِمۡ نَارٗاۖ وَسَيَصۡلَوۡنَ سَعِيرٗا ﴿10﴾

އަދި يتيم ކުދިންގެ މުދާ އަނިޔާވެރިގޮތުގައި ކައިހަދާމީހުން އެމީހުންގެ ބަނޑުތަކަށް އެމީހުން އެއަޅަނީ އަލިފާނެއެވެ. އަދި ނިކަންހުރެ އެމީހުން ނަރަކައަށް ވަންނަހުއްޓެވެ.

4:11

يُوصِيكُمُ ٱللَّهُ فِيٓ أَوۡلَٰدِكُمۡۖ لِلذَّكَرِ مِثۡلُ حَظِّ ٱلۡأُنثَيَيۡنِۚ فَإِن كُنَّ نِسَآءٗ فَوۡقَ ٱثۡنَتَيۡنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَۖ وَإِن كَانَتۡ وَٰحِدَةٗ فَلَهَا ٱلنِّصۡفُۚ وَلِأَبَوَيۡهِ لِكُلِّ وَٰحِدٖ مِّنۡهُمَا ٱلسُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِن كَانَ لَهُۥ وَلَدٞۚ فَإِن لَّمۡ يَكُن لَّهُۥ وَلَدٞ وَوَرِثَهُۥٓ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ ٱلثُّلُثُۚ فَإِن كَانَ لَهُۥٓ إِخۡوَةٞ فَلِأُمِّهِ ٱلسُّدُسُۚ مِنۢ بَعۡدِ وَصِيَّةٖ يُوصِي بِهَآ أَوۡ دَيۡنٍۗ ءَابَآؤُكُمۡ وَأَبۡنَآؤُكُمۡ لَا تَدۡرُونَ أَيُّهُمۡ أَقۡرَبُ لَكُمۡ نَفۡعٗاۚ فَرِيضَةٗ مِّنَ ٱللَّهِۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمٗا ﴿11﴾

ކަލޭމެންގެ ދަރިންނާމެދު ﷲ ކަލޭމެނަށް أمر ކުރައްވަނީ تَرِكَة މުދާބެހުމުގައި ފިރިހެންދަރިއަކަށް ދެ އަންހެންދަރިންގެ ބައިދިނުމަށެވެ. ފަހެ ދެއަންހެންކުދިންނަށްވުރެ ގިނަ އަންހެނުން ތިބިއްޔާ (عَصَبَة ތެރިން ނެތްނަމަ) ތަރިކައިގެތެރެއިން އެކަނބަލުންނަށް ތިންބައިކުޅަ ދެބަޔެވެ. (އެބައި އެކަނބަލުންގެ މެދުގައި ބެހެވޭނެއެވެ.) އަދި އެއީ އެންމެ އަންހެނެއްނަމަ (عَصَبَة ކުރާނޭ މީހަކު ނެތިއްޔާ) އޭނާއަށް މުދަލުގެ ދެބައިކުޅައެއްބައެވެ. އަދި مَيّت އާގެ މައިންބަފައިންކުރެ ކޮންމެ މީހަކަށް مَيّت އާ ދޫކުރި ތަރިކައިގެ ހަބައިކުޅަ އެއްބައެވެ. އެއީ مَيّت އާ އަށް ދަރިންތިބި ކަމުގައި ވަންޏާއެވެ. އަދި مَيّت އާ ދަރިންނެތްނަމަ އޭނާގެ މައިން ބަފައިން ވާރުތަކުރާނެއެވެ. ފަހެ އޭނާގެ މަންމައަށް ތިންބައިކުޅަ އެއްބައެވެ. އަދި مَيّت އާއަށް أخ ންވާނަމަ އޭނާގެ މަންމައަށް ހަބައިކުޅަ އެއްބައެވެ. މިގޮތަށް މިކަން ހިނގާނީ مَيّت އާ ކޮށްފައިވާ وصيّة އާއި އަދި އޭނާގެ ދަރަނި (އޮތްނަމަ) އެދަރަނީގެ ކަންތަ އަދާކުރުމަށްފަހުގައެވެ. ކަލޭމެންގެ ބަފައިންނާ އަދި ދަރިންކުރެ ކަލޭމެނަށް مَنْفَعَ ބޮޑީ އެތަނުން ކާކުކަމެއް ކަލޭމެނަކަށް ނޭނގޭނެއެވެ. (އަދި އިސްވެދިޔަފަދައިން މުދާބެހުން) އެއީ ﷲ ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ فرض އެއްގެގޮތުން ކުރަންޖެހޭނެކަމެކެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالى އީ ދެނެވޮޑިގެންވާ حكمة ވަންތަ ކަލަކުކަމުގައިވިއެވެ.

4:12

وَلَكُمۡ نِصۡفُ مَا تَرَكَ أَزۡوَٰجُكُمۡ إِن لَّمۡ يَكُن لَّهُنَّ وَلَدٞۚ فَإِن كَانَ لَهُنَّ وَلَدٞ فَلَكُمُ ٱلرُّبُعُ مِمَّا تَرَكۡنَۚ مِنۢ بَعۡدِ وَصِيَّةٖ يُوصِينَ بِهَآ أَوۡ دَيۡنٖۚ وَلَهُنَّ ٱلرُّبُعُ مِمَّا تَرَكۡتُمۡ إِن لَّمۡ يَكُن لَّكُمۡ وَلَدٞۚ فَإِن كَانَ لَكُمۡ وَلَدٞ فَلَهُنَّ ٱلثُّمُنُ مِمَّا تَرَكۡتُمۚ مِّنۢ بَعۡدِ وَصِيَّةٖ تُوصُونَ بِهَآ أَوۡ دَيۡنٖۗ وَإِن كَانَ رَجُلٞ يُورَثُ كَلَٰلَةً أَوِ ٱمۡرَأَةٞ وَلَهُۥٓ أَخٌ أَوۡ أُخۡتٞ فَلِكُلِّ وَٰحِدٖ مِّنۡهُمَا ٱلسُّدُسُۚ فَإِن كَانُوٓاْ أَكۡثَرَ مِن ذَٰلِكَ فَهُمۡ شُرَكَآءُ فِي ٱلثُّلُثِۚ مِنۢ بَعۡدِ وَصِيَّةٖ يُوصَىٰ بِهَآ أَوۡ دَيۡنٍ غَيۡرَ مُضَآرّٖۚ وَصِيَّةٗ مِّنَ ٱللَّهِۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٞ ﴿12﴾

އަދި ކަލޭމެންގެ އަނބީން މަރުވެގެންދަމުން ދޫކުރި މުދަލުން ކަލޭމެން ފިރިންނަށް ދެބައިކުޅަ އެއްބައެވެ. އެއީ އެކަނބަލުންގެ ދަރިން ނެތިއްޔާއެވެ. ފަހެ އެކަނބަލުންގެ ދަރިން ތިބިކަމުގައިވަންޏާ އެކަނބަލުން ދޫކުރިމުދަލުން ކަލޭމެންނަށް ހަތަރުބައިކުޅައެއްބައެވެ. އެއީ وصيّة އެއް ކޮށްފައިވާނަމަ އެ وصيّة އަކުން ދޭންވީ އެއްޗެއް ދިނުމަށްފަހުގައެވެ. އަދި ميّت އާގެ ދަރަނިވާނަމަ ދަރަނި އަދާކުރުމަށްފަހުގައެވެ. އަދި ކަލޭމެން ފިރިން މަރުވެގެން ދަމުން ދޫކުރި މުދަލުން އެކަނބަލުންނަށް އެބަހީ އަނބީންނަށް ހަތަރުބައިކުޅައެއްބައެވެ. އެއީ ކަލޭމެންގެ ދަރިން ނެތިއްޔާއެވެ. ކަލޭމެންނަށް ދަރިން ތިބިކަމުގައިވާނަމަ ކަލޭމެން ދޫކުރި މުދަލުން އެކަނބަލުންނަށް އަށްބައިކުޅައެއްބައެވެ. އެއީ ކަލޭމެންކުރި وصيّة އެއްވާނަމަ އެ وصيّة ގެ ކަންތައް ނިންމުމަށްފަހުގައެވެ. އަދި ދަރަންޏެއްވާނަމަ އެދަރަނި ނިންމުމަށްފަހުގައެވެ. އަދި كلالة ގެގޮތުން ފިރިހެނަކު ނުވަތަ އަންހެނަކު ވާރުތަކޮށްދޭނަމަ (كلالة އަކީ) އެންމެ أخ އެއް ނުވަތަ أخت އެއްވާ (ميّت) މީހާއެވެ. އެހެން ދިމާވެއްޖެނަމަ އެއިން ކޮންމެ މީހަކަށް ހަބައިކުޅައެއްބައެވެ. ދެން އެއަށްވުރެ ގިނަ أخ ންނާ أخت ންތިބިނަމަ އެ އެންމެންގެ މެދުގައި ތިންބައިކުޅައެއްބައި ބެހެވޭނެއެވެ. އެއީ ކޮށްފައިވާ وصيّة އާއި ދަރަނީގެ ކަންތައް ނިންމުމަށްފަހުގައެވެ. ވާރުތަވެރިންނަށް އެއްވެސް އުނދަގުލެއް ދައްޗެއް ނުވާނެގޮތުންނެވެ. މިއީ ﷲ ގެ حضرة ންވާ އަމުރެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި ﷲ އީ ދެނެވޮޑިގެންވާ ކުއްލިއަކަށް ބަދަލު ނުހިއްޕަވާ ކޯފާމަޑު ކަލާނގެއެވެ.

4:13

تِلۡكَ حُدُودُ ٱللَّهِۚ وَمَن يُطِعِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ يُدۡخِلۡهُ جَنَّـٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَاۚ وَذَٰلِكَ ٱلۡفَوۡزُ ٱلۡعَظِيمُ ﴿13﴾

އެއީ ﷲ ގެ حدّ ތަކެވެ. (އެބަހީ: تَرِكَة މުދާ ބެހުމާ ބެހޭގޮތުން އަންގަވާފައި އެވަނީ ﷲ ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ މިންގަނޑުތަކެވެ. އެ حدّ ތަކަށް ކިޔަމަންތެރިވުން ވާޖިބުވެގެންވެއެވެ.) އަދި ﷲ އަށާއި އެކަލާނގެ رسول އާއަށް ކިޔަމަންތެރިވެއްޖެމީހާ (ދަންނައެވެ!) އެތަންތާނގެ ދަށުން އާރުތައް ދެމިދެމިއޮންނަ ބަގީޗާތަކަކަށް / - ސުވަރުގެތަކަކަށް - އެކަލާނގެ އެމީހުން ވައްދަވާނެއެވެ. އެތަންތާނގައި އެމީހުން ދެމިތިބޭ حال ގައެވެ. އެއީ ބޮޑުވެގެންވާ ނަސީބެވެ.

4:14

وَمَن يَعۡصِ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَيَتَعَدَّ حُدُودَهُۥ يُدۡخِلۡهُ نَارًا خَٰلِدٗا فِيهَا وَلَهُۥ عَذَابٞ مُّهِينٞ ﴿14﴾

އަދި ﷲ އަށާއި އެކަލާނގެ رسول އާއަށް އުރެދިއްޖެމީހާ އަދި އެކަލާނގެ ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ حدّ ތައް ފަހަނަޅައި ހިނގައްޖެމީހާ ދަންނައެވެ! އެކަނިވެރިކޮށް ހުންނަގޮތަށް އެކަލާނގެ އޭނާ އަލިފާނަކަށް (ނަރަކައަށް) ވައްދަވާހުއްޓެވެ. އެތާ ދެމިހުންނަ حال ގައެވެ. އަދި އޭނާއަށް ހުރީ އިހާނާތްތެރިވެގެންވާ عذاب އެކެވެ.

4:15

وَٱلَّـٰتِي يَأۡتِينَ ٱلۡفَٰحِشَةَ مِن نِّسَآئِكُمۡ فَٱسۡتَشۡهِدُواْ عَلَيۡهِنَّ أَرۡبَعَةٗ مِّنكُمۡۖ فَإِن شَهِدُواْ فَأَمۡسِكُوهُنَّ فِي ٱلۡبُيُوتِ حَتَّىٰ يَتَوَفَّىٰهُنَّ ٱلۡمَوۡتُ أَوۡ يَجۡعَلَ ٱللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلٗا ﴿15﴾

އަދި ކަލޭމެން (مؤمن) އަންހެނުންގެތެރެއިން ޒިނޭކުރުމުގެ فاحش ކަންތައް ގެނެސްގަންނަ މީހުން / - ޒިނޭކުރާމީހުން އެކަންކުރިކަމުގެމައްޗަށް ކަލޭމެންގެތެރެއިން ހަތަރުހެކިން ހެކިކުރުވާށެވެ! ދެންފަހެ އެމީހުން ހެކިދީ އެކަން ސާބިތުވެއްޖެނަމަ އެކަނބަލުން މަރުވަންދެން ނުވަތަ ﷲ އެމީހުންނަށް އެހެންގޮތެއް ކަނޑައަޅުއްވާދެން އެކަނބަލުން ގޭގައި ބަންދުކޮށްފާ ބައިތިއްބާށެވެ!

4:16

وَٱلَّذَانِ يَأۡتِيَٰنِهَا مِنكُمۡ فَـَٔاذُوهُمَاۖ فَإِن تَابَا وَأَصۡلَحَا فَأَعۡرِضُواْ عَنۡهُمَآۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ تَوَّابٗا رَّحِيمًا ﴿16﴾

އަދި ކަލޭމެންކުރެން އެ فاحش ކަންތައްކުރި ދެމީހުން އަންހެންމީހާޔާ ފިރިހެންމީހާޔާ ދެމީހުން ދަންނައެވެ! ކަލޭމެން އެމީހުނަށް އުނދަގޫކުރާށެވެ! (އެއީ ހުތުރު އެއްޗެތި ކިއުމާ ފައިވާނުންތެޅުމާއި މިފަދަ ކަންތައްކަމުގައި ރިވާވެގެންވެއެވެ. އަދި މިކަމަކީ ޒިނޭގެ حدّ ބާވައިލެއްވުމުގެ ކުރީގައި އޮތް حكم އެއްކަމުގައިވެއެވެ. އަދި حدّ ކަނޑައެޅުމުން މިއާޔަތުގެ حكم އެގޮތަށް ނެތްކަމަށް ވިދާޅުވާ ބޭކަލުން ވެއެވެ.) = تفسير بن كثير = - ދެންފަހެ އެދެމީހުން توبة ވެ إصلاح ކޮށްފިއްޔާ އެދެމީހުންގެ ފަރާތުން ކަލޭމެން އެނބުރިދުރުވެގަންނާށެވެ! ދޫކޮށްލާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ ގިނަގިނައިން توبة ލައްވާ رحمة ލެއްވުން ބޮޑުވެގެންވާ ކަލާނގެއެވެ. • ދަންނައެވެ! އަދި މިއާޔަތަކީ ފިރިހެނުން ފިރިހެނުންނާއެޅި لِواط ކޮށްހެދީމާ އެކަމާބެހޭގޮތުން އައިސްފައިވާ އާޔަތެއްކަމުގައި تفسير ފޮތްތަކުގައި ރިވާވެގެންވެއެވެ. ކޮންމެޔަކަސް މިއީ مفسّر ންގެ ބަސް ތަފާތުވެފައިވާ އާޔަތެކެވެ. ވީމާ އެވާހަކަ ހަނދާންކުރުން ހުއްޓެވެ. والله أعلم بالصّواب.

4:17

إِنَّمَا ٱلتَّوۡبَةُ عَلَى ٱللَّهِ لِلَّذِينَ يَعۡمَلُونَ ٱلسُّوٓءَ بِجَهَٰلَةٖ ثُمَّ يَتُوبُونَ مِن قَرِيبٖ فَأُوْلَـٰٓئِكَ يَتُوبُ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمۡۗ وَكَانَ ٱللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمٗا ﴿17﴾

توبة އޮންނާނެކަންކަށަވަރީ ތިމާމެންނަށް ނޭނގިގެން ކުށްކުރާ މީހުންނަށެވެ. ދެން ދާދިއަވަހަށް އެމީހުން އެކުށާމެދު توبة ވާ މީހުންނަށެވެ. ފަހެ ﷲ تعالى އެމީހުންގެމައްޗަށް توبة ލައްވައެވެ. އަދި ﷲ تعالى އީ ދެނެވޮޑިގެންވާ حكمة ވަންތަ ކަލާނގެކަމުގައިވިއެވެ.

4:18

وَلَيۡسَتِ ٱلتَّوۡبَةُ لِلَّذِينَ يَعۡمَلُونَ ٱلسَّيِّـَٔاتِ حَتَّىٰٓ إِذَا حَضَرَ أَحَدَهُمُ ٱلۡمَوۡتُ قَالَ إِنِّي تُبۡتُ ٱلۡـَٰٔنَ وَلَا ٱلَّذِينَ يَمُوتُونَ وَهُمۡ كُفَّارٌۚ أُوْلَـٰٓئِكَ أَعۡتَدۡنَا لَهُمۡ عَذَابًا أَلِيمٗا ﴿18﴾

އަދި ނުބައިކަންތައްތައް ކުރާމީހުން އެމީހުން ތައުބާނުވެތިއްބާ އެމީހުންނަށް މަރު حاضر ވެއްޖެއްޔާ މިއަޅާ މިހާރު توبة ވެއްޖައީމެވެ. ބުނާމީހުންގެ މައްޗަށާއި އަދި ކާފަރުކަންމަތީ މަރުވެގެންދާމީހުންގެ މައްޗަކަށް توبة އެއް ނުވެއެވެ. އެބައިމީހުންނަށް ވޭންދެނިވި عذاب އެއް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތައްޔާރުކުރެއްވީމެވެ.

4:19

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا يَحِلُّ لَكُمۡ أَن تَرِثُواْ ٱلنِّسَآءَ كَرۡهٗاۖ وَلَا تَعۡضُلُوهُنَّ لِتَذۡهَبُواْ بِبَعۡضِ مَآ ءَاتَيۡتُمُوهُنَّ إِلَّآ أَن يَأۡتِينَ بِفَٰحِشَةٖ مُّبَيِّنَةٖۚ وَعَاشِرُوهُنَّ بِٱلۡمَعۡرُوفِۚ فَإِن كَرِهۡتُمُوهُنَّ فَعَسَىٰٓ أَن تَكۡرَهُواْ شَيۡـٔٗا وَيَجۡعَلَ ٱللَّهُ فِيهِ خَيۡرٗا كَثِيرٗا ﴿19﴾

އޭ އީމާންވެއްޖެ މީހުންނޭވެ! އަންހެނުން ގަދަކަމުން ވާރުތަކުރުން حلال ވެގެން ނުވެއެވެ. އަދި އެކަނބަލުންނަށް ކަލޭމެން ދީފައިވާ ތަކެތީގެ ބައެއް ހިނގައިދާނެތީ އެކަނބަލުން (މީހުނާ އިނަނުދީ) ނުހިފަހައްޓާށެވެ! ބަންދު ނުކުރާށެވެ! އެކަނބަލުން بيان ވެގެންވާ فاحش ކަމެއް ގެނަސްގެންފިއްޔާ މެނުވީއެވެ. (އެފަދަކަމެއް ގެނެސްގަނެފިއްޔާ އެކަނބަލުން ހިފެހެއްޓިދާނެއެވެ.) އަދި ރަނގަޅުގޮތުގައި އެކަނބަލުންނާއި مُعاشرة ކުރާށެވެ! ގުޅުން ބަހައްޓާށެވެ! ފަހެ ކަލޭމެން އެކަނބަލުންނާމެދު ނުރުހިދާނެއެވެ. ނުރުހުނު ނަމަވެސް ކަލޭމެން ނުރުހޭކަމާއިމެދު ﷲ އެކަމުގައި އެތަކެއްގިނަ ހެޔޮތަކެއް ލެއްވުން أمّيد ކުރެވެއެވެ. • ދަންނައެވެ! މިއާޔަތުގެ މާނައިގައި تفسير علم ވެރިން ދެގޮތަކަށް މާނަކުރައްވައެވެ. ފުރަތަމަގޮތަކީ: މިއީ جاهليّة ޒަމާނުގެ ކަމެކެވެ. އެކަންވާގޮތަކީ ދެމަފިރިންކުރެ ފިރިހެންމީހާ މަރުވީމާ ދެން އެއިންނަ ހުވަފަތް އަންހެނުން އެފިރިހެންމީހާގެ އެންމެގާތް މީހެއްގެ حقّ ކަމުގައިވެއެވެ. އޭނާ ބޭނުންވިއްޔާ އެއަންހެންމީހާއާއި އިނދެއެވެ. ނުވަތަ އޭނާ އެދެންޏާ މީހަކާ އިނަ ނުދީ ހިފަހައްޓައެވެ. އެގޮތަށް މަރުވާންދެން ހިފަހައްޓައެވެ. ދެންހުރި މުދަލެއްވެސް ވާރުތަކުރެއެވެ. އަނެއްގޮތަކީ: ފިރިމީހާ އަނބިމީހާއާއިއެކު އުޅޭހިތް ނުވުމާއެކުވެސް އަނބިމީހާއަށް ދީފައިވާ ކާވެނިރަން ނުވަތަ ރަނުގެ ބައެއްދޭ ދެން ވަރިނުކޮށް ހިފެހެއްޓުމެވެ. އަދި މިނޫންގޮތްގޮތަށްވެސް މިއާޔަތުގެ ترجمة ގައި ވާހަކަދެކެވިފައިވެއެވެ. والله أعلم بالصّواب.

4:20

وَإِنۡ أَرَدتُّمُ ٱسۡتِبۡدَالَ زَوۡجٖ مَّكَانَ زَوۡجٖ وَءَاتَيۡتُمۡ إِحۡدَىٰهُنَّ قِنطَارٗا فَلَا تَأۡخُذُواْ مِنۡهُ شَيۡـًٔاۚ أَتَأۡخُذُونَهُۥ بُهۡتَٰنٗا وَإِثۡمٗا مُّبِينٗا ﴿20﴾

(އޭ ފިރިހެނުންނޭވެ!) ކަލޭމެން އަތްންބަކު ވަރިކޮށް އަދި އޭނާގެ ބަދަލުގައި އެހެންމީހަކު އިނދެގެން ގެންނަންޏާ އެވަރިކުރާން قصد ކުރާ އަތްންބަކަށް ކިތަންމެގިނަ عدد އެއްގެ މުދަލެއް ދީފައިވީނަމަވެސް ކަލޭމެން އެއިން އެކަތިކޮޅެއްވެސް ނުހިފާށެވެ! އަތްނުލާށެވެ! (އެއިން އެތިކޮޅެއް އަތުލުމަކީ އަނިޔާއެކެވެ. ފާފައެކެވެ.) އަނިޔާވެރިވެވޭ އަދި ފާފަވެރިވެވޭގޮތަކަށް އެމުދާ ހިފުން ކަލޭމެނަށް حلال ވާނީ ކޮންފަދައަކުންހެއްޔެވެ؟

4:21

وَكَيۡفَ تَأۡخُذُونَهُۥ وَقَدۡ أَفۡضَىٰ بَعۡضُكُمۡ إِلَىٰ بَعۡضٖ وَأَخَذۡنَ مِنكُم مِّيثَٰقًا غَلِيظٗا ﴿21﴾

ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭމެން ވަނީ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކު ނިވައިކޮށްފައެވެ. އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކު ކައިރިއަށް ވަދެފައެވެ. (جِمَاعُ ވެފައެވެ.) އަދި ކަލޭމެންގެ ކިބައިން އެކަނބަލުންވަނީ ގަދަވެގެންވާ عهد ކަށަވަރެއް ހިއްޕަވާފައެވެ. (އެއީ فرج ތައް حلال ކުރުމުގެ كلمة ފުޅެވެ. ކާވެނި عَقْد ކުރުމުގެ كلمة ފުޅެވެ. އެ كلمة ފުޅުގެމަތީން ކަލޭމެންވަނީ عهد ވެ ނިންމާފައެވެ.)

4:22

وَلَا تَنكِحُواْ مَا نَكَحَ ءَابَآؤُكُم مِّنَ ٱلنِّسَآءِ إِلَّا مَا قَدۡ سَلَفَۚ إِنَّهُۥ كَانَ فَٰحِشَةٗ وَمَقۡتٗا وَسَآءَ سَبِيلًا ﴿22﴾

އަދި އަންހެނުންގެތެރެއިން ކަލޭމެންގެ ބަފައިން ކާވަނިކޮށްފައިވާ މީހުންނާ (އިނދެވަރިކޮށްފައި ނުވަތަ ބައްޕަ މަރުވެ ހުވަފަތް ވެފައިވާ މީހުންނާއި) ކަލޭމެން ނުއިންނާށެވެ! އިސްވެދިޔަ ތަން ދެން އެދިޔައީއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެކަމަކީ - އެބަހީ ބައްޕައިން އިނދެފައިވާ މީހުންނާ ކަލޭމެން އިނުމަކީ ހަޑިހުތުރު فاحش ކަމެކެވެ. އަދި ﷲ ކޯފާވެވޮޑިގަންނަވާ ކަމެކެވެ. އަދި ނުބައިވެގެންވާ މަގެކެވެ.

4:23

حُرِّمَتۡ عَلَيۡكُمۡ أُمَّهَٰتُكُمۡ وَبَنَاتُكُمۡ وَأَخَوَٰتُكُمۡ وَعَمَّـٰتُكُمۡ وَخَٰلَٰتُكُمۡ وَبَنَاتُ ٱلۡأَخِ وَبَنَاتُ ٱلۡأُخۡتِ وَأُمَّهَٰتُكُمُ ٱلَّـٰتِيٓ أَرۡضَعۡنَكُمۡ وَأَخَوَٰتُكُم مِّنَ ٱلرَّضَٰعَةِ وَأُمَّهَٰتُ نِسَآئِكُمۡ وَرَبَـٰٓئِبُكُمُ ٱلَّـٰتِي فِي حُجُورِكُم مِّن نِّسَآئِكُمُ ٱلَّـٰتِي دَخَلۡتُم بِهِنَّ فَإِن لَّمۡ تَكُونُواْ دَخَلۡتُم بِهِنَّ فَلَا جُنَاحَ عَلَيۡكُمۡ وَحَلَـٰٓئِلُ أَبۡنَآئِكُمُ ٱلَّذِينَ مِنۡ أَصۡلَٰبِكُمۡ وَأَن تَجۡمَعُواْ بَيۡنَ ٱلۡأُخۡتَيۡنِ إِلَّا مَا قَدۡ سَلَفَۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ غَفُورٗا رَّحِيمٗا ﴿23﴾

(މިއަންނަނިވިމީހުން) ކަލޭމެންގެ މައްޗަށް حرام ކުރެވިއްޖެއެވެ. ކަލޭމެންގެމައިން - ކަލޭމެންގެ އަންހެން ދަރީން ކަލޭމެންގެ أُخْتُ ން ކަލޭމެންގެ ބަފައިފުށުގެ ބޮޑުދައިތައިން - ކަލޭމެންގެ މައިފުށުގެ ބޮޑުދައިތައިން - ކަލޭމެންގެ أَخُ ގެ އަންހެންދަރިން - ކަލޭމެންގެ أُخْتُ ގެ އަންހެން ދަރިން ކަލޭމެންނަށް ކިރުދިން ކިރުމައިން ކިރުބުއިމުގެ ގޮތުން ކަލޭމެންގެ أُخْتُ ން (އެއްކިރުބުއި އަންހެންކުއްޖާ) ކަލޭމެންގެ އަނބީންގެ މައިން (މައިދައިތަ) - ކަލޭމެން އެކަނބަލުންނާ އިނދެ ރޭކޮށްފައިވާ އަނބީންގެ ކަލޭމެން ގެންގުޅޭ ދޮންދަރިން - އެކަނބަލުންނާ ރޭ ނުކުރާނަމަ އެކުދިންނާ އިނުމަކުން ކަލޭމެންގެ މައްޗަކަށް ކުށެއްނެތެވެ. - ކަލޭމެންގެ އުފަން ފިރިހެން ދަރިންގެ އަނބިން (ދަނބިގޮއްޔެ / ދަނބިކޮއި) - އަދި އެއްފަހަރާ ދެ أُخْتُ ން ޖަމާކުރުން. (އެބަހީ އެކަކާއި އިނދެގެންހުރެ އެއަންހެންކުއްޖާގެ ދައްތަޔާ ނުވަތަ ކޮއްކޮޔާ އިނުން. މިއެވެ. - މީގެތެރެއިން މި حكم އައުމުގެ ކުރިން އިސްވެގޮސްފައިވާ ކަމެއް މެނުވީއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالى އީ ގިނަގިނައިން ފާފަފުއްސަވާ رحمة ލެއްވުން ބޮޑުވެގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.

4:24

وَٱلۡمُحۡصَنَٰتُ مِنَ ٱلنِّسَآءِ إِلَّا مَا مَلَكَتۡ أَيۡمَٰنُكُمۡۖ كِتَٰبَ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡۚ وَأُحِلَّ لَكُم مَّا وَرَآءَ ذَٰلِكُمۡ أَن تَبۡتَغُواْ بِأَمۡوَٰلِكُم مُّحۡصِنِينَ غَيۡرَ مُسَٰفِحِينَۚ فَمَا ٱسۡتَمۡتَعۡتُم بِهِۦ مِنۡهُنَّ فَـَٔاتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِيضَةٗۚ وَلَا جُنَاحَ عَلَيۡكُمۡ فِيمَا تَرَٰضَيۡتُم بِهِۦ مِنۢ بَعۡدِ ٱلۡفَرِيضَةِۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمٗا ﴿24﴾

އަދި އަންހެނުންގެތެރެއިން އެމީހުންގެ ފިރިން ތިބުމުގެ ސަބަބުން އެމީހުންގެ فرج ތައް ރައްކާތެރިކުރެވިފައިވާ އަންހެނުންނާއެވެ. އެބަހީ އެމީހުންނާ އިނުންވެސް حرام ވެގެންވެއެވެ. އެއީ އެމީހުންނަށް ފިރިންތިބި މީހުންނެވެ. އަދި އެކަމަކު ކަލޭމެންގެ އަޅުއަންހެނުން މެނުވީއެވެ. އެމީހުންގެ ކިބައިން އަރާމު ލިބިގަތުން ހުއްދައެވެ. ފަހެ އެފަދައިން ﷲ ކަލޭމެންގެމައްޗަށް فرض ކުރައްވާފައިވެއެވެ. ލިއުއްވާފައިވެއެވެ. އަދި އެމީހުން ފިޔަވައި އެބަހީ މިބަޔާންވެދިޔަ މީހުން ފިޔަވައި ދެންތިބި މީސްމީހުން އެމީހުންނަށް ކާވެނި ރަން އަދާކޮށް އެމީހުންނަށް އެދިގަތުން ކަލޭމެން ފިރިހެނުންނަށް حلال ވެގެންވެއެވެ. އެއީ އެކަނބަލުން عِفّة ތެރިވެ ޒިނޭ ނުކުރާމީހުންކަމުގައިވާ حال ގައެވެ. ދެން ކަލޭމެން ފިރިހެނުން އެކަނބަލުންގެ ކިބައިން އަރާމުލިބިލިބިގަނެ لَذّة حاصل ކުރަންޏާ އެކަނބަލުންނަށް އެކަނބަލުންގެ އުޖޫރަ فرض އެއްގެގޮތުން އަދާކުރާށެވެ! ކާވެނިރަން ދޭށެވެ! (ރަންކަނޑައެޅިފައިއޮވެ جماع ވެއްޖެއްޔާ ރަންއަދާކުރުން فرض ވީއެވެ.) އަދި ކާވެނިރަން ކަނޑައެޅުމަށްފަހު ދެފަރާތުން ވާހަކަދެކެވި ދެފަރާތް ރުހެވުނުކަމަކަށް އެނިންމާގޮތަކަށް ކަލޭމެންގެ މައްޗަށް ކުށެއްނެތެވެ. (އެބަހީ ކާވެނިރަން އުނިއިތުރު ކުރުމުގައި ދެފަރާތް އެއްބަސްވެ ރުހެންޏާ އެއީ ހުއްދަ ކަމެކެވެ.) ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالى އީ ދެނެވޮޑިގެންވާ حكمة ވަންތަ ކަލަކުކަމުގައި ވިއެވެ.

4:25

وَمَن لَّمۡ يَسۡتَطِعۡ مِنكُمۡ طَوۡلًا أَن يَنكِحَ ٱلۡمُحۡصَنَٰتِ ٱلۡمُؤۡمِنَٰتِ فَمِن مَّا مَلَكَتۡ أَيۡمَٰنُكُم مِّن فَتَيَٰتِكُمُ ٱلۡمُؤۡمِنَٰتِۚ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِإِيمَٰنِكُمۚ بَعۡضُكُم مِّنۢ بَعۡضٖۚ فَٱنكِحُوهُنَّ بِإِذۡنِ أَهۡلِهِنَّ وَءَاتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ بِٱلۡمَعۡرُوفِ مُحۡصَنَٰتٍ غَيۡرَ مُسَٰفِحَٰتٖ وَلَا مُتَّخِذَٰتِ أَخۡدَانٖۚ فَإِذَآ أُحۡصِنَّ فَإِنۡ أَتَيۡنَ بِفَٰحِشَةٖ فَعَلَيۡهِنَّ نِصۡفُ مَا عَلَى ٱلۡمُحۡصَنَٰتِ مِنَ ٱلۡعَذَابِۚ ذَٰلِكَ لِمَنۡ خَشِيَ ٱلۡعَنَتَ مِنكُمۡۚ وَأَن تَصۡبِرُواْ خَيۡرٞ لَّكُمۡۗ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ﴿25﴾

އަދި ކަލޭމެން ފިރިހެނުންގެތެރެއިން މިނިވަން އަންހެނުންނާ އިންނާނެ ތަނަވަސްކަމެއް ނެތްމީހާ، އަތްމަތި ދަތިމީހާ، ދެން مؤمن އަޅުއަންހެންކުއްޖަކާ އިންނާށެވެ! ކަލޭމެންގެ އީމާންކަން ﷲ ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. ކަލޭމެން އެއްބަޔަކު ކިބައިން އަނެއްބައެކެވެ. އެންމެންނަކީވެސް އާދަމުގެ ދަރިންނެވެ. އަދި އެކަނބަލުންގެ ސާހިބުމީހާގެ އިޒުނަ ހޯދައިގެން އެކަނބަލުންނާ އިންނާށެވެ! އަދި ރަނގަޅު ހެޔޮގޮތުގައި އެކަނބަލުންނަށް ކާވެނި ރަން ދޭށެވެ! އެއީ އެކަނބަލުން ޒިނޭ ނުކުރާ އަދި عِفّة ތެރިންކަމުގައި ވަންޏާއެވެ. ދެންފަހެ އެކަނބަލުން ކާވެނި ކުރުމަށްފަހު ޒިނޭކޮށްފިއްޔާ بِكُرُ ވެރި މިނިވަން އަންހެނުންނަށް ކަނޑައެޅިގެންވާ އަދަބުގެ ދެބައިކުޅައެއްބައި އެކަނބަލުންގެމައްޗަށް ހުއްޓެވެ. އެގޮތަށް އަޅުއަންހެންކުދިންނާ އިނުން ހުއްދަވެގެންވަނީ ކަލޭމެން ފިރިހެނުންކުރެ ޒިނޭކުރެވިދާނެކަމަށް ބިރުވެތިވާ ފިރިހެނުންގެ މައްޗަށެވެ. އަދި (އަޅުއަންހެނުންނާ ނުއިނދެ) ކެތްތެރިވެގެން ތިބުން ކަލޭމެންނަށް ހެޔޮވެގެންވެއެވެ. އަދި ﷲ އީ ގިނަގިނައިން ފާފަފުއްސަވާ رحمة ލެއްވުން ބޮޑުވެގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.

4:26

يُرِيدُ ٱللَّهُ لِيُبَيِّنَ لَكُمۡ وَيَهۡدِيَكُمۡ سُنَنَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكُمۡ وَيَتُوبَ عَلَيۡكُمۡۗ وَٱللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٞ ﴿26﴾

ﷲ تعالى އެދިވޮޑިގަންނަވަނީ އިސްވެދިޔަ نَبي ބޭކަލުންނާއި مؤمن ންގެމަގުތައް ކަލޭމެންނަށް بيان ކޮށްދެއްވައި ދައްކަވައިދެއްވާށެވެ. އަދި ކަލޭމެންގެމައްޗަށް އެކަލާނގެ توبة ލެއްވުމަށެވެ. އަދި ﷲ އީ ދެނެވޮޑިގެންވާ حِكْمَة ވަންތަ ކަލާނގެއެވެ.

4:27

وَٱللَّهُ يُرِيدُ أَن يَتُوبَ عَلَيۡكُمۡ وَيُرِيدُ ٱلَّذِينَ يَتَّبِعُونَ ٱلشَّهَوَٰتِ أَن تَمِيلُواْ مَيۡلًا عَظِيمٗا ﴿27﴾

އަދި ﷲ އެދިވޮޑިގަންނަވަނީ ކަލޭމެންގެމައްޗަށް توبة ލެއްވުމަށެވެ. އަދި هَوى نفس ގެ އެދުންތަކާއި شَهْوَة ތަކާއި تبع ވާމީހުން (يهودي ންނާއި نصارى އިންނާއި ޒިނޭކުރާ މީހުންނާއި ދެންވެސް އެބާވަތުގެމީހުންފަދަ މީހުން) އެދެނީ (އެމީހުންގޮތަށް) ކަލޭމެންވެސް އެނުބައިގެ ފަރާތަށް ބޮޑުވެގެންވާ ލެނބުމަކުން ލެނބުމަށެވެ. (އެޔަށް ވަދެ އެމީހުންފަދައިން ތެޔޮހަނުވުމަށެވެ.)

4:28

يُرِيدُ ٱللَّهُ أَن يُخَفِّفَ عَنكُمۡۚ وَخُلِقَ ٱلۡإِنسَٰنُ ضَعِيفٗا ﴿28﴾

ﷲ تعالى އެދިވޮޑިގަންނަވަނީ (مؤمن އަޅު އަންހެންކުދިންނާއި އިނުމުގެ ހުއްދަ ދެއްވުންފަދަ ކަންތައް މެދުވެރިކުރައްވައި) ކަލޭމެންނަށް ލުއިކޮށްދެއްވުމަށެވެ. އަދި އިންސާނާ ހެއްދެވިފައިވަނީ ބަލިކަށި ضعيف މީހަކުގެ ގޮތުގައެވެ. (އަންހެނުންނާ ގައިގޯޅިވުމުގައި ހިފެހެއްޓުން ކުޑަވުންފަދައިންނެވެ.)

4:29

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَأۡكُلُوٓاْ أَمۡوَٰلَكُم بَيۡنَكُم بِٱلۡبَٰطِلِ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَٰرَةً عَن تَرَاضٖ مِّنكُمۡۚ وَلَا تَقۡتُلُوٓاْ أَنفُسَكُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِكُمۡ رَحِيمٗا ﴿29﴾

އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ކަލޭމެންގެމުދާ ކަލޭމެންގެ ދެމެދު بَاطِل ގޮތުގައި ނުކާށެވެ! ބޭނުން ނުކުރާށެވެ! ވިޔަފާރީގެގޮތުގައި ދެފަރާތުގެ ދެމެދު ރުހެވިގެންވާ حال ގައިމެނުވީ އެކަކުގެ މުދައު އަނެކަކު ބޭނުންކޮށް ނުހަދާށެވެ! އަދި ކަލޭމެން ކަލޭމެންގެ نفس ތައް ނުމަރާށެވެ! އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކު ނުމަރާށެވެ! (مسلمންނަކީ އެއްދީނެއްގެ ބައެއްކަމުގައި ވެފައި އެންމެންނީ އެއްބަނޑުއެއްބަފާ ބަޔަކުކަމުގައި ވާތީ ކަލޭމެން ކަލޭމެންގެ نفس ތައް ނުމަރާށޭ وحي ކުރެއްވީއެވެ. والله أعلم) ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالى ވޮޑިގެންވަނީ ކަލޭމެންނަށް ނުހަނު އޯގާވަންތަ ކަލަކުކަމުގައެވެ.

4:30

وَمَن يَفۡعَلۡ ذَٰلِكَ عُدۡوَٰنٗا وَظُلۡمٗا فَسَوۡفَ نُصۡلِيهِ نَارٗاۚ وَكَانَ ذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرًا ﴿30﴾

އަދި عداوة ތެރިކަމާއި އަނިޔާވެރިކަމުގެގޮތުން އެކަން ކޮށްފިމީހާ (އެބަހީ އެއްވެސް حقّ އެއްނެތި نفس އެއް މަރައިފިމީހާ (ދަންނައެވެ!) ފަހެ ނިކަންހުރެ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހަކު (ބޮޑުވެގެންވާ) އަލިފާނަކަށް ވައްދާހުށީމެވެ. އަދި އެކަމަކީ ﷲ އަށް ދާދިފަސޭހަކަމެއް ކަމުގައިވިއެވެ.

4:31

إِن تَجۡتَنِبُواْ كَبَآئِرَ مَا تُنۡهَوۡنَ عَنۡهُ نُكَفِّرۡ عَنكُمۡ سَيِّـَٔاتِكُمۡ وَنُدۡخِلۡكُم مُّدۡخَلٗا كَرِيمٗا ﴿31﴾

ކަލޭމެނަށް ނަހީވެވުނު ބޮޑެތި ފާފަތަކާއި ކަލޭމެން ދުރުވެގެންފިއްޔާ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭމެންގެ އެހެނިހެން ކުދި ފާފަތައް ކަލޭމެނަށް ފުއްސަވާހުށީމެވެ. އަދި މާތްވެގެންވާ ތަނަކަށް (ސުވަރުގެއަށް) ކަލޭމެން ވައްދަވާހުށީމެވެ. * ދަންނައެވެ! ﷲ ގެ ކޯފާއަކުން ނުވަތަ ގަދަވެގެންވާ عذاب ހުރިކަމުގެ ވާހަކައިން ނިމިފައިވާ ކޮންމެ ކަމަކީ ބޮޑުފާފައެކެވެ. އޭގެ عدد އެއް ނޭނގެއެވެ. އަދި ކުދިފާފައިގެމަތީ ދެމިހުރެއްޖެއްޔާ ބޮޑު ފާފައަކަށް ބަދަލުވެދާނެކަމަށް علم ވެރިން ވިދާޅުވެއެވެ. والله أعلم.

4:32

وَلَا تَتَمَنَّوۡاْ مَا فَضَّلَ ٱللَّهُ بِهِۦ بَعۡضَكُمۡ عَلَىٰ بَعۡضٖۚ لِّلرِّجَالِ نَصِيبٞ مِّمَّا ٱكۡتَسَبُواْۖ وَلِلنِّسَآءِ نَصِيبٞ مِّمَّا ٱكۡتَسَبۡنَۚ وَسۡـَٔلُواْ ٱللَّهَ مِن فَضۡلِهِۦٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٗا ﴿32﴾

އަދި ކަލޭމެންގެ އެއްބައެއްގެމައްޗަށް އަނެއްބަޔަކަށް ﷲ ދެއްވާފައިވާ فضل ވަންތަކަމަށް ކަލޭމެން ނޭދޭށެވެ! އެކަމަށް އެދުންވެރިނުވާށެވެ! ފިރިހެނުންނަށް އެމީހުން ހޯދައިގަތް އެއްޗަކުން ބައެއްވެއެވެ. (ثواب އާއި عذاب ގެގޮތުން އެމީހުންގެ ބައި އެމީހުންނަށްވެއެވެ.) އަދި އަންހެނުންނަށްވެސް އެމީހުން ހޯދައިގަތް އެއްޗަކުން ބައެއްވެއެވެ. - (ثواب އާއި عذاب ގެގޮތުންނެވެ. އަދި މިދެމީހުންގެ ބައި ކޮންމެހެން އެއްވަރުވާނެކަމެއް ނޭނގެއެވެ. - އެހެން ނާންގަވައެވެ.) އަދި ﷲ ގެ فضل ވަންތަކަމުން ދެއްވައިތޯ ކަލޭމެން އެކަލާނގެ حَضْرَةُ ގައި އެދޭށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ ހުރިހާކަމެއް ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.

4:33

وَلِكُلّٖ جَعَلۡنَا مَوَٰلِيَ مِمَّا تَرَكَ ٱلۡوَٰلِدَانِ وَٱلۡأَقۡرَبُونَۚ وَٱلَّذِينَ عَقَدَتۡ أَيۡمَٰنُكُمۡ فَـَٔاتُوهُمۡ نَصِيبَهُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ شَهِيدًا ﴿33﴾

އަދި ކަލޭމެންގެ މައިން ބަފައިންނާ ގާތްތިމާގެ މީހުން ދޫކުރި ތަރިކަ މުދަލަށް އެކޮންމެ މުދަލަކަށްވެސް ވާރުތަވެރިންތަކެއް ތިމަން ރަސްކަލާނގެ ލެއްވީމެވެ. އެމީހުންނަށް އެމީހުންގެ ޙައްޤު ދޭށެވެ! އަދި ކަލޭމެން ހުވައިތައް ޢަޤުދު ކޮށްފައިވާ މީހުންނަށްވެސް އެމީހުންނަށް އެއްބަސްވީވަރެއް ދޭށެވެ! އެއީ ވާރުތަވެރިން ނޫން މީހުންނަށްވެސް ދެފަރާތް އެއްބަސްވެގެން ވާރުތަމުދަލުން ދޭގޮތަށް ދެފަރާތުން ހުވައި ކޮށް ކުރާ ޢަޤުދެކެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تَعَالى ހުރިހާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ހެކިވެ ވޮޑިގެންވާ ކަލަކު ކަމުގައި ވިއެވެ. • ނޯޓް: މިކަމަކީ ޖާހިލިއްޔަ ޒަމާނުގައި އޮތް ކަމެކެވެ. އަދި އިސްލާމް ދީނުގެ ކުރީކޮޅުގައިވެސް އޮތް ގޮތެވެ. ދެން وَأُلُو الأَرْحَامِ بَعْضُهُم أولى بِبَعْضٍ...... މިއާޔަތުން އެކަންއުވިގެން ދިޔައީ އެވެ. މިހާރު އޮތީ މިހާރު މުދާ ބަހާ ގޮތަށެވެ.

4:34

ٱلرِّجَالُ قَوَّـٰمُونَ عَلَى ٱلنِّسَآءِ بِمَا فَضَّلَ ٱللَّهُ بَعۡضَهُمۡ عَلَىٰ بَعۡضٖ وَبِمَآ أَنفَقُواْ مِنۡ أَمۡوَٰلِهِمۡۚ فَٱلصَّـٰلِحَٰتُ قَٰنِتَٰتٌ حَٰفِظَٰتٞ لِّلۡغَيۡبِ بِمَا حَفِظَ ٱللَّهُۚ وَٱلَّـٰتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَٱهۡجُرُوهُنَّ فِي ٱلۡمَضَاجِعِ وَٱضۡرِبُوهُنَّۖ فَإِنۡ أَطَعۡنَكُمۡ فَلَا تَبۡغُواْ عَلَيۡهِنَّ سَبِيلًاۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيّٗا كَبِيرٗا ﴿34﴾

ފިރިހެނުންނަކީ އަންހެނުން އަދަބުވެރިކުރުވާ ސީދާކުރުންމަތީ قائم ވެތިބޭމީހުންނެވެ. (ތިބެންވާނެ މީހުންނެވެ.) އެއީ އެމީހުންގެ އެއްބައެއްގެމައްޗަށް އަނެއްބަޔަކަށް ﷲ ދެއްވާފައިވާ فضل ވަންތަކަމުގެ ސަބަބުންނާއި (އެބަހީ އަންހެނުންގެ މައްޗަށް ފިރިހެނުންނަށްދެއްވާފައިވާ މާތްކަމުގެ ސަބަބުންނާއި) އަދި އެފިރިހެނުން އެމީހުންގެ މުދަލުން (އެކަނބަލުންނަށް) އެމީހުން ހޭދަކުރާ ކުރުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. ފަހެ صالح މާތް އަންހެނުންނަކީ ކިޔަމަންތެރި (އަދި ފިރިންގެ غَيْبُ ގައި އެމީހުންނެތް حاضر ގައި) ތިމާގެ نفس އަށާއި ފިރިމީހާގެ މުދަލާއި އޭނާގެ حقّ ތަކަށް) ރައްކާތެރިވެގަންނަ އަންހެނުންނެވެ. އެއީ އެކަނބަލުން ރައްކާތެރިވުމަށް ﷲ އަންގަވާ އަމާނާތްތެރިކުރުވާފައިވާ ކަންކަމުގައެވެ. އަދި އެކަނބަލުންނާއިމެދު އަދި އެކަނބަލުންގެ ނުކިޔަމަންތެރިކަމަށް ކަލޭމެން ބިރުވެތިވާ އަނބީން ދަންނައެވެ! ކަލޭމެން ފުރަތަމަ އެކަނބަލުންނަށް وعظ އާއި نصيحة ދޭށެވެ! (އެވަރުން ނުވިނަމަ) އެކަނބަލުންނާ ނިދާ ތަނުން ދުރުވެގެންނާށެވެ! (އެއްތާ ނުނިދާށެވެ!) (އަދި އެވަރުން ނުވިނަމަ) ކަލޭމެން އެކަނބަލުން ގައި ޖަހާށެވެ! (زخم ނުވާގޮތަށެވެ.) ދެންފަހެ އެކަނބަލުން ކަލޭމެންނަށް (އެގޮތުން) ކިޔަމަންވެއްޖެއްޔާ ދެން އެކަނބަލުންނަށް އަދަބުދޭނެ އެހެންގޮތަކަށް ކަލޭމެން ނޭދޭށެވެ! (އެބަހީ ދެން އަދަބު ނުދޭށެވެ!) ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالىއީ ނުހަނު މަތިވެރިވެވޮޑިގެންވާ ހައިބަބޮޑު ކަލަކުކަމުގައިވޮޑިގެންވެއެވެ.

4:35

وَإِنۡ خِفۡتُمۡ شِقَاقَ بَيۡنِهِمَا فَٱبۡعَثُواْ حَكَمٗا مِّنۡ أَهۡلِهِۦ وَحَكَمٗا مِّنۡ أَهۡلِهَآ إِن يُرِيدَآ إِصۡلَٰحٗا يُوَفِّقِ ٱللَّهُ بَيۡنَهُمَآۗ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ عَلِيمًا خَبِيرٗا ﴿35﴾

(އޭ މީސްތަކުންނޭވެ!) އެދެމީހުންގެ ދެމެދު އެބަހީ: ދެމަފިރިންގެދެމެދު އަރައިރުމާ ދެކޮޅުވެރިކަމާމެދު ކަލޭމެން ބިރުވެތިވެއްޖެއްޔާ ފިރިހެންމީހާގެ أهل ވެރިންކުރެ حكم ކުރާނެމީހަކާއި އަންހެންމީހާގެ أهل ވެރިންކުރެ حكم ކުރާނެމީހަކާއި ދެމީހުން ފޮނުވާށެވެ! (އެދެމީހުން ގޮތެއްނިންމާށެވެ!) އެދެމީހުން (އެދެ حَاكِم ން) ދެމަފިރިން ދެމެދު إصلاح ކުރަން އެދެންޏާ ﷲ تعالى އެދެމީހުންނަށް އެކަމުގެ توفيق ދެއްވައިފާނެއެވެ. (ދެމީހުންނަކީ عدل ވެރި ދެމީހުންކަމުގައި ވާންވާނެއެވެ. އަދި އެދެމީހުން އެއްބަސްވާ ގޮތެއްގެމަތިން حكم ކުރެވޭނެއެވެ. ދެމީހުންނަށް نصيحة ދޭން ފެންނަންޏާ އެގޮތް ނުވަތަ ދެމީހުން ދުރުކުރަން ފެންނަންޏާ އެގޮތްވެސް އެދެމީހުންނަށް ނިންމޭނެއެވެ.) ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالى އީ خبر ތައް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލަކުކަމުގައިވެއެވެ.