إِنَّ ٱلَّذِينَ لَا يَرۡجُونَ لِقَآءَنَا وَرَضُواْ بِٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَٱطۡمَأَنُّواْ بِهَا وَٱلَّذِينَ هُمۡ عَنۡ ءَايَٰتِنَا غَٰفِلُونَ ﴿7﴾إِنَّ ٱلَّذِينَ لَا يَرۡجُونَ لِقَآءَنَا وَرَضُواْ بِٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَٱطۡمَأَنُّواْ بِهَا وَٱلَّذِينَ هُمۡ عَنۡ ءَايَٰتِنَا غَٰفِلُونَ
ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންރަސްކަލާނގެއާއި ބައްދަލުވުމަށް ބިރުވެތި ނުވާމީހާ (ނުވަތަ އެކަމަށް ނޭދޭމީހާ، (އަދި آخرة ގެ حياة ގެ ބަދަލުގައި) ދުނިޔޭގެ حياة އަށް ރުހި އަދި އެތަނާއިމެދު ހިތްހަމަޖެހި އަދި އެމީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އާޔަތްތަކަށް غافل ވެއްޖެމީހުން ދަންނައެވެ!
أُوْلَـٰٓئِكَ مَأۡوَىٰهُمُ ٱلنَّارُ بِمَا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ ﴿8﴾أُوْلَـٰٓئِكَ مَأۡوَىٰهُمُ ٱلنَّارُ بِمَا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ
އެމީހުންގެ ޖާގަޔަކީ، قيامة ދުވަހުން ނަރަކައެވެ. އެއީ އެމީހުންގެ ތަނެވެ. އެއީ އެމީހުން ހޯދައިގަތް ތަކެތީގެ ސަބަބުންނެވެ. ކުރި ފާފައިގެ ސަބަބުންނެވެ.
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّـٰلِحَٰتِ يَهۡدِيهِمۡ رَبُّهُم بِإِيمَٰنِهِمۡۖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهِمُ ٱلۡأَنۡهَٰرُ فِي جَنَّـٰتِ ٱلنَّعِيمِ ﴿9﴾إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّـٰلِحَٰتِ يَهۡدِيهِمۡ رَبُّهُم بِإِيمَٰنِهِمۡۖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهِمُ ٱلۡأَنۡهَٰرُ فِي جَنَّـٰتِ ٱلنَّعِيمِ
ހަމަކަށަވަރުން އީމާންވެގެންވާ صالح عمل ކުރިމީހުން ދަންނައެވެ! އެމީހުންގެ رَبُّ އެމީހުންނަށް ސުވަރުގެއަށް މަގުދައްކަވާނެއެވެ. އެއީ އެމީހުންގެ إيمان ކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ. އެސުވަރުގެއަކީ އެތާނގެ أهل ވެރިންގެދަށުން އާރުތައް ދެމޭ ތަނެކެވެ. (އެބަހީ: އެއާރުތައް އެމީހުންގެ އަތްފޯރާފަށުގައި އެމީހުންނަށް ފަސޭހަވާނޭގޮތަށް ދެމޭ އާރުތަކެކެވެ.) އެއީ نعمة ތަކުގެ ވެރި ސުވަރުގެއެވެ.
دَعۡوَىٰهُمۡ فِيهَا سُبۡحَٰنَكَ ٱللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمۡ فِيهَا سَلَٰمٞۚ وَءَاخِرُ دَعۡوَىٰهُمۡ أَنِ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ﴿10﴾دَعۡوَىٰهُمۡ فِيهَا سُبۡحَٰنَكَ ٱللَّهُمَّ وَتَحِيَّتُهُمۡ فِيهَا سَلَٰمٞۚ وَءَاخِرُ دَعۡوَىٰهُمۡ أَنِ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ
އެތާނގައި އެމީހުންގެ دعاء އަކީ نِداء އަކީ " سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ " މިއެވެ. (މިބަސްފުޅުގެ މާނައީ، އޭ މާތްވެގެންވާ ﷲ އެވެ. އިބަރަސްކަލާނގެ ހުސް طاهر ވަންތައެވެ. މިއެވެ.) އަދި އެތާނގައި އެމީހުންގެ تَحِيَّة އަކީ سَلام އެވެ. (އެއީ އެމީހުން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ކުރާ ސަލާމެވެ. ނުވަތަ ملائكة ން ވަޑައިގެންކުރައްވާ سلام އެވެ. އަދި އެމީހުންގެ އެންމެފަހުގެ دعاء އަކީ އަދި نداء އަކީ " الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ " އެވެ. (މާނައީ، އެންމެހައި حمد އާއި تعريف އާއި ثناء އެއް خاصّ ވެގެންވަނީ عالم ތައް ހައްދަވާ އެތަންތަން ބަލަހައްޓަވާ އެތަންތަން تربيّة ކުރައްވާ އެތަންތާގެވެރި رَبّ އަށެވެ. މިއެވެ.)
وَلَوۡ يُعَجِّلُ ٱللَّهُ لِلنَّاسِ ٱلشَّرَّ ٱسۡتِعۡجَالَهُم بِٱلۡخَيۡرِ لَقُضِيَ إِلَيۡهِمۡ أَجَلُهُمۡۖ فَنَذَرُ ٱلَّذِينَ لَا يَرۡجُونَ لِقَآءَنَا فِي طُغۡيَٰنِهِمۡ يَعۡمَهُونَ ﴿11﴾۞وَلَوۡ يُعَجِّلُ ٱللَّهُ لِلنَّاسِ ٱلشَّرَّ ٱسۡتِعۡجَالَهُم بِٱلۡخَيۡرِ لَقُضِيَ إِلَيۡهِمۡ أَجَلُهُمۡۖ فَنَذَرُ ٱلَّذِينَ لَا يَرۡجُونَ لِقَآءَنَا فِي طُغۡيَٰنِهِمۡ يَعۡمَهُونَ
އަދި ﷲ تعالى މީސްތަކުންނަށް ނުބައިގޮތް އަވަސްކުރައްވަންޏާ އެމީހުންނަށް ރަނގަޅުގޮތް އަވަސްކުރައްވައެވެ. (އެބަހީ: ބަޔަކުމީހުން ހަލާކު ކުރެއްވުމަށް އިރާދަކުރައްވަންޏާ އެބަޔަކަށް ރަނގަޅު ފަސޭހަގޮތްތައް އަވަސްކުރައްވައެވެ.) ދެން އެމީހުންނަށް އެމީހުންގެ أَجَلُ يعني: މަރު ނިޔާކުރައްވައެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެއާއި ބައްދަލުވުމަށް ބިރުވެތި ނުވާމީހުން އެމީހުންގެ ނުކިޔަމަންތެރިކަމާއި މަގުފުރެދުމުގެތެރޭގައި ދެފުށުއެޅިއެޅި ތިބުމަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދޫކޮށްލަމެވެ.
وَإِذَا مَسَّ ٱلۡإِنسَٰنَ ٱلضُّرُّ دَعَانَا لِجَنۢبِهِۦٓ أَوۡ قَاعِدًا أَوۡ قَآئِمٗا فَلَمَّا كَشَفۡنَا عَنۡهُ ضُرَّهُۥ مَرَّ كَأَن لَّمۡ يَدۡعُنَآ إِلَىٰ ضُرّٖ مَّسَّهُۥۚ كَذَٰلِكَ زُيِّنَ لِلۡمُسۡرِفِينَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ﴿12﴾وَإِذَا مَسَّ ٱلۡإِنسَٰنَ ٱلضُّرُّ دَعَانَا لِجَنۢبِهِۦٓ أَوۡ قَاعِدًا أَوۡ قَآئِمٗا فَلَمَّا كَشَفۡنَا عَنۡهُ ضُرَّهُۥ مَرَّ كَأَن لَّمۡ يَدۡعُنَآ إِلَىٰ ضُرّٖ مَّسَّهُۥۚ كَذَٰلِكَ زُيِّنَ لِلۡمُسۡرِفِينَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ
އަދި އިންސާނާއަށް އުނދަގުލެއް ދަތިކަމެއް ޖެހިޖެއްޔާ އޭނާ އަރިޔަށް އޮވެގެން ނުވަތަ އިށީނދެ އިނދެގެން ނުވަތަ ކޮޅަށްހުރެގެން އޭނާ ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް دعاء ކޮށް ދަންނަވައެވެ. ދެންފަހެ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އޭނާގެ ކިބައިން އޭނާގެ އުނދަގޫ ފިއްލަވާ ދުރުކޮށްދެއްވައިފިއްޔާ އޭނާ ކުރީވެސް އެހުރި ނުބައިކަންމަތީ (ކާފަރުކަންމަތީ) ދެމިހުރެއެވެ. އަދި އޭނާ ކޮންފަދަހެއްޔެވެ؟ އޭނަޔަށް ދައްޗެއް އުނދަގުލެއް ޖެހިގެން ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް دعاء ކޮށް ނުދަންނަވާކަހަލައެވެ. އެފަދައިން (އެބަހީ: މިނުކިޔަމަންތެރި އިންސާނާ ނުކިޔަމަންތެރިކަންމަތީ ދެމިހުންނަފަދައިން) ދޮގުހެދުމުގައި إسْراف ކޮށް نبي ންނަށް تبع ނުވި މީސްތަކުންނަށް އެމީހުންކުރާކަމުގައިވި ކަންތައްތައް ޒީނަތްތެރިކުރެވުނެވެ.
وَلَقَدۡ أَهۡلَكۡنَا ٱلۡقُرُونَ مِن قَبۡلِكُمۡ لَمَّا ظَلَمُواْ وَجَآءَتۡهُمۡ رُسُلُهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَمَا كَانُواْ لِيُؤۡمِنُواْۚ كَذَٰلِكَ نَجۡزِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡمُجۡرِمِينَ ﴿13﴾وَلَقَدۡ أَهۡلَكۡنَا ٱلۡقُرُونَ مِن قَبۡلِكُمۡ لَمَّا ظَلَمُواْ وَجَآءَتۡهُمۡ رُسُلُهُم بِٱلۡبَيِّنَٰتِ وَمَا كَانُواْ لِيُؤۡمِنُواْۚ كَذَٰلِكَ نَجۡزِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡمُجۡرِمِينَ
(އޭ قريش ންނޭވެ!) ކަލޭމެންގެ ކުރީގެ أمّة ތައްވެސް އެމީހުން شرك ކޮށް ﷲ ގެ أمر އާއި خلاف ވެ އަނިޔާވެރިވީހިނދުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުން ހަލާކުކުރެއްވީމެވެ. އެމީހުންގެ ގާތަށް ބަޔާންވެގެންވާ حجّة އާއި دليل އާއިގެން އެމީހުން رسول ން ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. އެމީހުން އީމާންވީބަޔަކު ކަމުގައި ނުވިއެވެ. އެހެންވެ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުން ހަލާކު ކުރެއްވީއެވެ. (އޭ قريش ންނޭވެ! ކަލޭމެންނަށްވެސް ބަސްނުއެހިއްޔާވާނީ ހަމަ އެހެންނެވެ.) ނުބައިނުލަފާ މީހުންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ جزاء ދެއްވަނީ އެފަދައިންނެވެ.
ثُمَّ جَعَلۡنَٰكُمۡ خَلَـٰٓئِفَ فِي ٱلۡأَرۡضِ مِنۢ بَعۡدِهِمۡ لِنَنظُرَ كَيۡفَ تَعۡمَلُونَ ﴿14﴾ثُمَّ جَعَلۡنَٰكُمۡ خَلَـٰٓئِفَ فِي ٱلۡأَرۡضِ مِنۢ بَعۡدِهِمۡ لِنَنظُرَ كَيۡفَ تَعۡمَلُونَ
ދެން އެމީހުންނަށްފަހު ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭމެން (قريش ން) ތިމަންރަސްކަލާނގެ ބިމުގައި خليفة ވެރިކުރެއްވީމުއެވެ. އެއީ ކަލޭމެން ކަންތައްކުރާގޮތް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެކެވޮޑިގެންވާކަން ފާޅުކުރައްވާ ދެއްކެވުމަށެވެ.