قُلۡ هَلۡ مِن شُرَكَآئِكُم مَّن يَبۡدَؤُاْ ٱلۡخَلۡقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥۚ قُلِ ٱللَّهُ يَبۡدَؤُاْ ٱلۡخَلۡقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥۖ فَأَنَّىٰ تُؤۡفَكُونَ ﴿34﴾قُلۡ هَلۡ مِن شُرَكَآئِكُم مَّن يَبۡدَؤُاْ ٱلۡخَلۡقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥۚ قُلِ ٱللَّهُ يَبۡدَؤُاْ ٱلۡخَلۡقَ ثُمَّ يُعِيدُهُۥۖ فَأَنَّىٰ تُؤۡفَكُونَ
(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! (އޭ މިތިބަ مشرك ންނޭވެ!) ކަލޭމެންގެ شريك ންގެ ތެރޭގައި އިސްވެދިޔަ އެއްވެސް مثال އެއްނެތި خلق ތަކުން އަލަށް ފަށައިގެން ހައްދަވާނޭ شريك އަކު އަދި (އެތަކެތި މަރުވުމަށްފަހު) ހަމައެގޮތަށް ހައްދަވައި إعاد ކުރައްވާނޭ شريك އަކު ވޭހެއްޔެވެ؟ ﷲ އެއްވެސް مثال އެއްނެތި ހަމަ އަލަށް ފައްޓަވައިގެން خلق ތަކުން ހައްދަވައެވެ. ދެން އެކަލާނގެ އެ خلق ތަކުން إعاد ކުރައްވާނެއެވެ. حقّ ފިޔަވައި ކަލޭމެން އެނބުރިދަނީ ކޮންފަދައަކުންހެއްޔެވެ؟ (ދާން ހެޔޮނުވާނެއެވެ.)
قُلۡ هَلۡ مِن شُرَكَآئِكُم مَّن يَهۡدِيٓ إِلَى ٱلۡحَقِّۚ قُلِ ٱللَّهُ يَهۡدِي لِلۡحَقِّۗ أَفَمَن يَهۡدِيٓ إِلَى ٱلۡحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لَّا يَهِدِّيٓ إِلَّآ أَن يُهۡدَىٰۖ فَمَا لَكُمۡ كَيۡفَ تَحۡكُمُونَ ﴿35﴾قُلۡ هَلۡ مِن شُرَكَآئِكُم مَّن يَهۡدِيٓ إِلَى ٱلۡحَقِّۚ قُلِ ٱللَّهُ يَهۡدِي لِلۡحَقِّۗ أَفَمَن يَهۡدِيٓ إِلَى ٱلۡحَقِّ أَحَقُّ أَن يُتَّبَعَ أَمَّن لَّا يَهِدِّيٓ إِلَّآ أَن يُهۡدَىٰۖ فَمَا لَكُمۡ كَيۡفَ تَحۡكُمُونَ
(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ކަލޭގެފާނު (އެ مشرك ންނަށް) ވިދާޅުވާށެވެ! ކަލޭމެންގެ شريك ންގެ ތެރޭގައި حقّ އަށް ތެދުމަގުދައްކާނޭ އެއްވެސް شريك އެއްވޭހެއްޔެވެ؟ (ނުވާނެކަން ކަށަވަރެވެ.) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ﷲ حقّ އަށް ތެދުމަގުދައްކަވައެވެ. އަޅެފަހެ އެފަރާތަކާއި تبع ވުން حقّ ކަންބޮޑީ حقّ މަގަށް ތެދުމަގުދައްކަވާ ފަރާތަކާ ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ އެހެން ފަރާތަކުން ތެދުމަގު ލިބިގެންމެނުވީ ތެދުމަގު ނުދެއްކެވޭ ފަރާތަކާ ހެއްޔެވެ؟ ފަހެ ކަލޭމެނަށް ތިޔަތިބީ ކީއްވެފައިހެއްޔެވެ؟ ކަލޭމެން ތިޔަ حكم ކުރަނީ ކޮންފަދައަކުންހެއްޔެވެ؟
وَمَا يَتَّبِعُ أَكۡثَرُهُمۡ إِلَّا ظَنًّاۚ إِنَّ ٱلظَّنَّ لَا يُغۡنِي مِنَ ٱلۡحَقِّ شَيۡـًٔاۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِمَا يَفۡعَلُونَ ﴿36﴾وَمَا يَتَّبِعُ أَكۡثَرُهُمۡ إِلَّا ظَنًّاۚ إِنَّ ٱلظَّنَّ لَا يُغۡنِي مِنَ ٱلۡحَقِّ شَيۡـًٔاۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلِيمُۢ بِمَا يَفۡعَلُونَ
އަދި އެމީހުންކުރެ ގިނަމީހުން ހަމަ ހީއަކަށް މެނުވީ تبع ވާކަމުގައި ނުވެއެވެ. حقّ ގެ مُقَابِلُ ގައި ހީއަކުން އެއްވެސްކަމެއް ފުއްދައިނުދޭނެއެވެ. އަދި އެމީހުން އެކުރާކަންތައް ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ.
وَمَا كَانَ هَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانُ أَن يُفۡتَرَىٰ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَٰكِن تَصۡدِيقَ ٱلَّذِي بَيۡنَ يَدَيۡهِ وَتَفۡصِيلَ ٱلۡكِتَٰبِ لَا رَيۡبَ فِيهِ مِن رَّبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ﴿37﴾وَمَا كَانَ هَٰذَا ٱلۡقُرۡءَانُ أَن يُفۡتَرَىٰ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَلَٰكِن تَصۡدِيقَ ٱلَّذِي بَيۡنَ يَدَيۡهِ وَتَفۡصِيلَ ٱلۡكِتَٰبِ لَا رَيۡبَ فِيهِ مِن رَّبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ
އަދި މި قرآن އަކީ ﷲ ބާވައިލައްވާފައިވާ އެއްޗެއް ފިޔަވައި މީހަކު ހަދައިފައިވާ ދޮގެއްނޫނެވެ. (އެބަހީ: މި قرآن އަކީ ހަމަ ﷲ ގެ حضرة ން އައިސްފައިވާ އެކަލާނގެ ބަސްފުޅެވެ. މީހަކު ދޮގުހަދައިގެން ދައްކާވާހަކައެއްނޫނެވެ.) އަދި ކިއެއްހެއްޔެވެ؟ މި قرآن އަކީ އޭގެކުރީގައި ﷲ ބާވައިލެއްވި ފޮތްތައް ތެދުކުރާ ފޮތެކެވެ. އަދި ﷲ ބާވައިލައްވާ حكم ތައް تفصيل ކޮށް بيان ކޮށްދެއްވުމެކެވެ. އެކަންކަމާމެދު އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތެވެ. އަދި އެފޮތަކީ عالم ތަކުގެވެރި رَبّ ގެ حضرة ންވާ ފޮތެއްކަމާއިމެދަކު އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތެވެ.
أَمۡ يَقُولُونَ ٱفۡتَرَىٰهُۖ قُلۡ فَأۡتُواْ بِسُورَةٖ مِّثۡلِهِۦ وَٱدۡعُواْ مَنِ ٱسۡتَطَعۡتُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ﴿38﴾أَمۡ يَقُولُونَ ٱفۡتَرَىٰهُۖ قُلۡ فَأۡتُواْ بِسُورَةٖ مِّثۡلِهِۦ وَٱدۡعُواْ مَنِ ٱسۡتَطَعۡتُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ
އަދި އެމީހުން އެބުނަނީއެވެ. އެ قرآن އެކަލޭގެފާނު އަމިއްލަފުޅަށް ހެއްދެވީ ކަމުގައެވެ. (ދެން ﷲ އަށް نسبة ކުރަނީއެވެ.) ކަލޭގެފާނު އެމީހުނަށް ވިދާޅުވާށެވެ! (އެހެންކަމަށްވަންޏާ ކަލޭމެނަކީ ހަމަ ބަހަށް ކުޅަދާނަ أديب ންނެވެ.) ކަލޭމެން އެފަދަ އެންމެ سورة އެއް ނިކަން ގެނަސްބަލާށެވެ! އަދި އެކަމުގައި ކަލޭމެންނަށް އެހީވުމަށް ﷲ ފިޔަވައި ކަލޭމެންނަށް ކުޅަދާނަވީހާބަޔަކަށް ގޮވައިބަލާށެވެ. ކަލޭމެންނަކީ ތެދުވެރިންކަމުގައިވަންޏާއެވެ.
بَلۡ كَذَّبُواْ بِمَا لَمۡ يُحِيطُواْ بِعِلۡمِهِۦ وَلَمَّا يَأۡتِهِمۡ تَأۡوِيلُهُۥۚ كَذَٰلِكَ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۖ فَٱنظُرۡ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿39﴾بَلۡ كَذَّبُواْ بِمَا لَمۡ يُحِيطُواْ بِعِلۡمِهِۦ وَلَمَّا يَأۡتِهِمۡ تَأۡوِيلُهُۥۚ كَذَٰلِكَ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۖ فَٱنظُرۡ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلظَّـٰلِمِينَ
އެހެންނޫނެވެ. އަދި ކިއެއްހެއްޔެވެ؟ އެމީހުނަށް އޭގެ خبر ދަބަރު ނޭނގޭ އަދި އެކަމުގެ معلومات ނެތްކަމެއްވީމާ އެމީހުން ދޮގުކުރަނީއެވެ. އަދި އެމީހުނަށް އޭގެފުރިހަމަ تفسير އެއް شرح އެއް ނުވިސްނެއެވެ. މިމީހުންގެ يعني: މި مكّة މީހުންގެ ކުރީގައި ވޭތިވެދިޔަ أمّة ތަކުގެމީހުންވެސް ހަމައެފަދައިން އެމީހުންގެ رسول ން ދޮގުކުރީއެވެ. ދެންފަހެ އަނިޔާވެރި مشرك ންގެ ކަންތައް ވެގެންދިޔައީ ކޮންފަދައަކުންކަން އެމީހުންގެ ފަހުކޮޅު ނިކަން ދެކެވަޑައިގަންނަވާށެވެ!
وَمِنۡهُم مَّن يُؤۡمِنُ بِهِۦ وَمِنۡهُم مَّن لَّا يُؤۡمِنُ بِهِۦۚ وَرَبُّكَ أَعۡلَمُ بِٱلۡمُفۡسِدِينَ ﴿40﴾وَمِنۡهُم مَّن يُؤۡمِنُ بِهِۦ وَمِنۡهُم مَّن لَّا يُؤۡمِنُ بِهِۦۚ وَرَبُّكَ أَعۡلَمُ بِٱلۡمُفۡسِدِينَ
مكّة ގެ مشرك ންގެތެރޭގައި އެ قرآن އެއީ حقّ ތެދުކަމުގައި ތިމާ އަމިއްލައަށް قبول ކޮށް ތެދުކުރާމީހުން ވެއެވެ. (ދޮގުކުރަނީ ބޮޑާކަމާއި ދެކޮޅުވެރިކަމުންނެވެ.) އަދި ތިމާގެ އަމިއްލަ نفس އަށް ތެދުނުކުރާ މީހުންވެއެވެ. (އެމީހާގެ جاهل ކަމުން ދޮގުކުރަނީއެވެ.) އޭ رسول ﷲ އެވެ! ކަލޭގެފާނުންގެ ربّ އެދޮގުކުރާ މީހުންގެ ކަންތައްތައް ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ.
وَإِن كَذَّبُوكَ فَقُل لِّي عَمَلِي وَلَكُمۡ عَمَلُكُمۡۖ أَنتُم بَرِيٓـُٔونَ مِمَّآ أَعۡمَلُ وَأَنَا۠ بَرِيٓءٞ مِّمَّا تَعۡمَلُونَ ﴿41﴾وَإِن كَذَّبُوكَ فَقُل لِّي عَمَلِي وَلَكُمۡ عَمَلُكُمۡۖ أَنتُم بَرِيٓـُٔونَ مِمَّآ أَعۡمَلُ وَأَنَا۠ بَرِيٓءٞ مِّمَّا تَعۡمَلُونَ
(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) އަދި އެމީހުން ކަލޭގެފާނު ދޮގުކުރަންޏާ ފަހެ ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ عمل ވެއެވެ. - އޭ ގެ جزاء ވެއެވެ. ނުވަތަ دِين ވެއެވެ. އަދި ކަލޭމެނަށް ކަލޭމެންގެ عملގެ جزاء ވެއެވެ. ނުވަތަ دين ވެއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނުން ކުރާކަންތަކުން ކަލޭމެން ބަރީއަވެގެންވެއެވެ. އަދި ކަލޭމެންކުރާ ކަންތަކުން ތިމަންކަލޭގެފާނު ބަރީއަވެގެންވެއެވެ.
وَمِنۡهُم مَّن يَسۡتَمِعُونَ إِلَيۡكَۚ أَفَأَنتَ تُسۡمِعُ ٱلصُّمَّ وَلَوۡ كَانُواْ لَا يَعۡقِلُونَ ﴿42﴾وَمِنۡهُم مَّن يَسۡتَمِعُونَ إِلَيۡكَۚ أَفَأَنتَ تُسۡمِعُ ٱلصُّمَّ وَلَوۡ كَانُواْ لَا يَعۡقِلُونَ
އަދި އެމީހުންގެތެރޭގައި އެބަހީ: އެ مشرك ންގެތެރޭގައި ކަލޭގެފާނުން ވިދާޅުވާ ބަސްފުޅު އަޑުއަހާމީހުންވެއެވެ. ކަލޭގެފާނު ފަހެ ވިސްނައި فِكر ނުކުރެވޭބަޔަކަށް އިއްވައިދީފާނުތޯއެވެ. (އަޑުއިވުނަސް ވިސްނަން ނޭނގޭނަމަ އެއިވޭ އަޑުގެ ފައިދާއެއް ނޯންނާނެއެވެ.)