إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلۡمَرۡوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِۖ فَمَنۡ حَجَّ ٱلۡبَيۡتَ أَوِ ٱعۡتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيۡهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَاۚ وَمَن تَطَوَّعَ خَيۡرٗا فَإِنَّ ٱللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ ﴿158﴾۞إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلۡمَرۡوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِۖ فَمَنۡ حَجَّ ٱلۡبَيۡتَ أَوِ ٱعۡتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيۡهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَاۚ وَمَن تَطَوَّعَ خَيۡرٗا فَإِنَّ ٱللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ
بهڕاستی سهفا و مهروه (كه دوو جێگهن له پاڵ كهعبهدا) له دروشمهكانی خوای پهروهردگارن، جا ئهوهی حهجی ماڵی خوا دهكات، یاخود عهمره ئهنجام دهدات (كه له ههموو كاتێكی ساڵدا دهكرێت) ئهوه هیچ گوناهێكی لهسهر نییه ئهگهر هاتوچۆو بكات له نێوانیاندا، ئهوهش خۆبهخشی دهكات و (عهمره و تهواف)ی زیاتر دهكات با بزانێت كه خوا سوپاسگوزارو زانایه.
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكۡتُمُونَ مَآ أَنزَلۡنَا مِنَ ٱلۡبَيِّنَٰتِ وَٱلۡهُدَىٰ مِنۢ بَعۡدِ مَا بَيَّنَّـٰهُ لِلنَّاسِ فِي ٱلۡكِتَٰبِ أُوْلَـٰٓئِكَ يَلۡعَنُهُمُ ٱللَّهُ وَيَلۡعَنُهُمُ ٱللَّـٰعِنُونَ ﴿159﴾إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكۡتُمُونَ مَآ أَنزَلۡنَا مِنَ ٱلۡبَيِّنَٰتِ وَٱلۡهُدَىٰ مِنۢ بَعۡدِ مَا بَيَّنَّـٰهُ لِلنَّاسِ فِي ٱلۡكِتَٰبِ أُوْلَـٰٓئِكَ يَلۡعَنُهُمُ ٱللَّهُ وَيَلۡعَنُهُمُ ٱللَّـٰعِنُونَ
بهڕاستی ئهوانهی كه بهرنامه و ڕێنمووییهكانی ئاشكرای ڕهوانه كراوی ئێمه دهشارنهوه كه ناردوومانه، دوای ئهوهی بۆ خهڵكیمان ڕوون كردۆتهوه له كتێبهكاندا، ئا ئهوانه خوا نهفرینیان لێدهكات و نهفرین كارانیش نهفرهتیان لێدهكهن...
إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُواْ وَأَصۡلَحُواْ وَبَيَّنُواْ فَأُوْلَـٰٓئِكَ أَتُوبُ عَلَيۡهِمۡ وَأَنَا ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ﴿160﴾إِلَّا ٱلَّذِينَ تَابُواْ وَأَصۡلَحُواْ وَبَيَّنُواْ فَأُوْلَـٰٓئِكَ أَتُوبُ عَلَيۡهِمۡ وَأَنَا ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ
جگه لهوانهی كه تهوبهیان كردووه و چاكسازیان ئهنجامداوهو ئهو حهقیقهت و ڕاستیان ڕوون كردۆتهوه كه جاران شاردبوویانهوه، ئا ئهوانه گهڕانهوهكهیان لێ وهردهگرم و تهنها منیشم زۆر تهوبه وهرگرو دلۆڤان و میهرهبانم.
إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَمَاتُواْ وَهُمۡ كُفَّارٌ أُوْلَـٰٓئِكَ عَلَيۡهِمۡ لَعۡنَةُ ٱللَّهِ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةِ وَٱلنَّاسِ أَجۡمَعِينَ ﴿161﴾إِنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَمَاتُواْ وَهُمۡ كُفَّارٌ أُوْلَـٰٓئِكَ عَلَيۡهِمۡ لَعۡنَةُ ٱللَّهِ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةِ وَٱلنَّاسِ أَجۡمَعِينَ
بهڕاستی ئهوانهی كه بێ باوهڕ بوون و به بێ باوهڕی مردوون، ئا ئهوانه لهعنهت و نهفرینی خواو فریشتهكان و ههموو خهڵكیان بهگشتی بهسهردا دادهبارێت...
خَٰلِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنۡهُمُ ٱلۡعَذَابُ وَلَا هُمۡ يُنظَرُونَ ﴿162﴾خَٰلِدِينَ فِيهَا لَا يُخَفَّفُ عَنۡهُمُ ٱلۡعَذَابُ وَلَا هُمۡ يُنظَرُونَ
ئهوانه بهو نهفرینهوه له ئاگری دۆزهخدا بۆ ههمیشه دهمێننهوه و ئهو سزایهیان لهسهر سووك ناكرێت و به چاوی سۆزهوه تهماشا ناكرێن.
وَإِلَٰهُكُمۡ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞۖ لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلرَّحۡمَٰنُ ٱلرَّحِيمُ ﴿163﴾وَإِلَٰهُكُمۡ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞۖ لَّآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ ٱلرَّحۡمَٰنُ ٱلرَّحِيمُ
خوای ئێوه خوایهكی تاك و تهنهایه، جگه لهو زاته خوایهكی تر نیه، ههر ئهو خوایهش بهخشندهو میهرهبان و بهبهزهییه.
إِنَّ فِي خَلۡقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَٱخۡتِلَٰفِ ٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِ وَٱلۡفُلۡكِ ٱلَّتِي تَجۡرِي فِي ٱلۡبَحۡرِ بِمَا يَنفَعُ ٱلنَّاسَ وَمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مِن مَّآءٖ فَأَحۡيَا بِهِ ٱلۡأَرۡضَ بَعۡدَ مَوۡتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَآبَّةٖ وَتَصۡرِيفِ ٱلرِّيَٰحِ وَٱلسَّحَابِ ٱلۡمُسَخَّرِ بَيۡنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يَعۡقِلُونَ ﴿164﴾إِنَّ فِي خَلۡقِ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَٱخۡتِلَٰفِ ٱلَّيۡلِ وَٱلنَّهَارِ وَٱلۡفُلۡكِ ٱلَّتِي تَجۡرِي فِي ٱلۡبَحۡرِ بِمَا يَنفَعُ ٱلنَّاسَ وَمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مِن مَّآءٖ فَأَحۡيَا بِهِ ٱلۡأَرۡضَ بَعۡدَ مَوۡتِهَا وَبَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَآبَّةٖ وَتَصۡرِيفِ ٱلرِّيَٰحِ وَٱلسَّحَابِ ٱلۡمُسَخَّرِ بَيۡنَ ٱلسَّمَآءِ وَٱلۡأَرۡضِ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يَعۡقِلُونَ
بهڕاستی له دروستكردنی ئاسمانهكان و زهوی و ئاڵو گۆڕی شهوو ڕۆژدا و لهو كهشتیانهدا كه دهگهڕێن به دهریادا و بههۆیهوه سوود به خهڵكی دهگهیهنن و لهو ئاوهی كه خوا له ئاسمانهوه دهیبارێنێت و ئینجا بههۆیهوه زهوی پێ زیندوو دهكاتهوه دوای وشك بوون و مردنی، ههروهها جۆرهها زیندهوهر و گیانلهبهر و مارو مێرووی لهسهر ڕووكاری زهویدا بڵاو كردۆتهوه و گۆڕاندن و هاتووچۆ پێكردنی باو شهماڵ و ڕاگیر كردنی ههورهكان له نێوان ئاسمان و زهویدا، ئهمانه ههموو بهڵگهو نیشانهی بههێزن بۆ ئهوانهی كه عهقڵ و بیروهۆشیان دهخهنهكارو بیر له دهسهڵاتی بێ سنووری خوا دهكهنهوه.
وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ ٱللَّهِ أَندَادٗا يُحِبُّونَهُمۡ كَحُبِّ ٱللَّهِۖ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَشَدُّ حُبّٗا لِّلَّهِۗ وَلَوۡ يَرَى ٱلَّذِينَ ظَلَمُوٓاْ إِذۡ يَرَوۡنَ ٱلۡعَذَابَ أَنَّ ٱلۡقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعٗا وَأَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعَذَابِ ﴿165﴾وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَتَّخِذُ مِن دُونِ ٱللَّهِ أَندَادٗا يُحِبُّونَهُمۡ كَحُبِّ ٱللَّهِۖ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَشَدُّ حُبّٗا لِّلَّهِۗ وَلَوۡ يَرَى ٱلَّذِينَ ظَلَمُوٓاْ إِذۡ يَرَوۡنَ ٱلۡعَذَابَ أَنَّ ٱلۡقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعٗا وَأَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعَذَابِ
(لهگهڵ ئهو ههموو بهڵگه ئاشكرایانهدا) ههندێك كهس ههیه لهجیاتی ئهوهی خواپهرست بێت، شتانی تر دادهتاشێت بۆ خۆی و (شوێن ڕێنمووییهكانی خوا ناكهوێت و) خۆشهویستی و سۆزی دهدات بهو بت و بهرنامۆلكهو تووله ڕێگهیانه و خۆشی دهوێن، وهك چۆن ئیمانداران خوایان خۆش دهوێت، بهڵام ئهوانهی ئیمان و باوهڕیان هێناوه زۆر زیاتر خوایان خۆش دهوێت (ههر بهراورد ناكرێت) جا ئهوانهی كه ستهمیان كردووه گهر دهیانزانی له كاتێكدا كه بهچاوی خۆیان ڕووبهڕووی ئهو سزایه دهبنهوه، كه بهڕاستی بۆیان دهردهكهوێت كه هێزو تواناو دهسهڵات ههر ههمووی به دهست خوایه و دڵنیا دهبوون كه ئهو خوایه سزاكهی زۆر به ئازاره (بۆ ستهمكاران).
إِذۡ تَبَرَّأَ ٱلَّذِينَ ٱتُّبِعُواْ مِنَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُواْ وَرَأَوُاْ ٱلۡعَذَابَ وَتَقَطَّعَتۡ بِهِمُ ٱلۡأَسۡبَابُ ﴿166﴾إِذۡ تَبَرَّأَ ٱلَّذِينَ ٱتُّبِعُواْ مِنَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُواْ وَرَأَوُاْ ٱلۡعَذَابَ وَتَقَطَّعَتۡ بِهِمُ ٱلۡأَسۡبَابُ
لهو كاتهدا سزای ڕۆژی دوایی دهبینن، ئهوانهی كه خهڵكی شوێنیان كهوتبوون خۆیان بهریی دهكهن و له شوێنكهوتهكانیان حاشا دهكهن، بهتایبهت كاتێك ئهو سزا توندو تیژه دهبینن، ههموو پهیوهندیهكان دهبچڕێت كه له نێوانیاندا ههبوو و هیچ بهڵگهو بیانویهكیان بهدهستهوه نامێنێت كه خۆیانی پێ ڕزگار بكهن.
وَقَالَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُواْ لَوۡ أَنَّ لَنَا كَرَّةٗ فَنَتَبَرَّأَ مِنۡهُمۡ كَمَا تَبَرَّءُواْ مِنَّاۗ كَذَٰلِكَ يُرِيهِمُ ٱللَّهُ أَعۡمَٰلَهُمۡ حَسَرَٰتٍ عَلَيۡهِمۡۖ وَمَا هُم بِخَٰرِجِينَ مِنَ ٱلنَّارِ ﴿167﴾وَقَالَ ٱلَّذِينَ ٱتَّبَعُواْ لَوۡ أَنَّ لَنَا كَرَّةٗ فَنَتَبَرَّأَ مِنۡهُمۡ كَمَا تَبَرَّءُواْ مِنَّاۗ كَذَٰلِكَ يُرِيهِمُ ٱللَّهُ أَعۡمَٰلَهُمۡ حَسَرَٰتٍ عَلَيۡهِمۡۖ وَمَا هُم بِخَٰرِجِينَ مِنَ ٱلنَّارِ
ئهوانهی كه شوێنكهوته بوون دهڵێن: خۆزگه نۆرهیهكمان بۆ بلوایه ئێمهش ئاوا خۆمان بهری دهكرد لهوان، ههروهك ئهوان خۆیان بهریی كرد له ئێمه، ئا بهو شێوهیه خوا سهرئهنجامی كارو كردهوهكانیان نیشان دهدات و بۆیان دهكاته ئاخ و حهسرهت لهسهریان، بهڕاستی ئهوانه ههرگیز له دۆزهخ دهرچوونیان نییه.
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ كُلُواْ مِمَّا فِي ٱلۡأَرۡضِ حَلَٰلٗا طَيِّبٗا وَلَا تَتَّبِعُواْ خُطُوَٰتِ ٱلشَّيۡطَٰنِۚ إِنَّهُۥ لَكُمۡ عَدُوّٞ مُّبِينٌ ﴿168﴾يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ كُلُواْ مِمَّا فِي ٱلۡأَرۡضِ حَلَٰلٗا طَيِّبٗا وَلَا تَتَّبِعُواْ خُطُوَٰتِ ٱلشَّيۡطَٰنِۚ إِنَّهُۥ لَكُمۡ عَدُوّٞ مُّبِينٌ
ئهی خهڵكینه! له ڕزق و ڕۆزی حهڵاڵ و پاكی زهوی بخۆن (توخنی قهدهغه كراوهكان مهكهون) و شوێن ههنگاوهكانی شهیتان مهكهون، چونكه بێگومان ئهو دوژمنێكی ئاشكراتانه.
إِنَّمَا يَأۡمُرُكُم بِٱلسُّوٓءِ وَٱلۡفَحۡشَآءِ وَأَن تَقُولُواْ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ ﴿169﴾إِنَّمَا يَأۡمُرُكُم بِٱلسُّوٓءِ وَٱلۡفَحۡشَآءِ وَأَن تَقُولُواْ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ
بێگومان ئهو شهیتانه ههر فهرمان به خراپهو گوناهو تاوان دهكات و ههروهها هانتان دهدات بۆ وتنی ههندێك شت یان ههڵبهستنی ههندێك گوفتار بهدهم خواوه بێ ئهوهی بزانن (كه سهرئهنجامی ئهو كارهتان چهنده مهترسیداره).
وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱتَّبِعُواْ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ قَالُواْ بَلۡ نَتَّبِعُ مَآ أَلۡفَيۡنَا عَلَيۡهِ ءَابَآءَنَآۚ أَوَلَوۡ كَانَ ءَابَآؤُهُمۡ لَا يَعۡقِلُونَ شَيۡـٔٗا وَلَا يَهۡتَدُونَ ﴿170﴾وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱتَّبِعُواْ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ قَالُواْ بَلۡ نَتَّبِعُ مَآ أَلۡفَيۡنَا عَلَيۡهِ ءَابَآءَنَآۚ أَوَلَوۡ كَانَ ءَابَآؤُهُمۡ لَا يَعۡقِلُونَ شَيۡـٔٗا وَلَا يَهۡتَدُونَ
ئهگهر بهو خهڵكه نادانه بوترێت: شوێنی ئهو بهرنامهیه بكهون كه لهلایهن خواوه ڕهوانه كراوه، دهڵێن: نهخێر، ههر شوێنی ئهوه دهكهوین كه باوو باپیرانمان پێوهی ئالووده بوون و لهسهری ڕاهاتوون، ئایا ئهگهر باوو باپیرانیشیان تێ نهگهیشتوو هیچ نهزان و ناشارهزاو ڕێنمووییش وهرنهگرن (ههر شوێنیان دهكهون؟!).
وَمَثَلُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ كَمَثَلِ ٱلَّذِي يَنۡعِقُ بِمَا لَا يَسۡمَعُ إِلَّا دُعَآءٗ وَنِدَآءٗۚ صُمُّۢ بُكۡمٌ عُمۡيٞ فَهُمۡ لَا يَعۡقِلُونَ ﴿171﴾وَمَثَلُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ كَمَثَلِ ٱلَّذِي يَنۡعِقُ بِمَا لَا يَسۡمَعُ إِلَّا دُعَآءٗ وَنِدَآءٗۚ صُمُّۢ بُكۡمٌ عُمۡيٞ فَهُمۡ لَا يَعۡقِلُونَ
نموونهی بێ باوهڕان (لهگهڵ پێغهمبهردا لهوهی كه سوود وهرناگرن لهم قورئانه) وهكو ئهو شوانه وایه: كه هاوار دهكات بهسهر ئاژهڵهكهیدا، بهڵام تێی ناگهن، تهنها ئهوهیه كه گوێیان له هات و هاوارێكه، ئهوانه كهڕو لاڵ و كوێرن و ژیری و هۆشمهندیان له دهستداوه.
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُلُواْ مِن طَيِّبَٰتِ مَا رَزَقۡنَٰكُمۡ وَٱشۡكُرُواْ لِلَّهِ إِن كُنتُمۡ إِيَّاهُ تَعۡبُدُونَ ﴿172﴾يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُلُواْ مِن طَيِّبَٰتِ مَا رَزَقۡنَٰكُمۡ وَٱشۡكُرُواْ لِلَّهِ إِن كُنتُمۡ إِيَّاهُ تَعۡبُدُونَ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه، بخۆن لهو ڕزق و ڕۆزیه چاك و باشانهی كه پێمان بهخشیوون و بهردهوام سوپاسگوزاری خوا بكهن ئهگهر ئێوه تهنها ئهو دهپهرستن.
إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡمَيۡتَةَ وَٱلدَّمَ وَلَحۡمَ ٱلۡخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ بِهِۦ لِغَيۡرِ ٱللَّهِۖ فَمَنِ ٱضۡطُرَّ غَيۡرَ بَاغٖ وَلَا عَادٖ فَلَآ إِثۡمَ عَلَيۡهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٌ ﴿173﴾إِنَّمَا حَرَّمَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡمَيۡتَةَ وَٱلدَّمَ وَلَحۡمَ ٱلۡخِنزِيرِ وَمَآ أُهِلَّ بِهِۦ لِغَيۡرِ ٱللَّهِۖ فَمَنِ ٱضۡطُرَّ غَيۡرَ بَاغٖ وَلَا عَادٖ فَلَآ إِثۡمَ عَلَيۡهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٌ
(خوای پهروهردگار) تهنها مردارهوه بوو و خوێن و گۆشتی بهراز و ئهو ماڵاتانهی كه ناوی غهیری خوایان لهكاتی سهربڕیندا لهسهر هێنراوه، حهرامی كردووه لێتان، جا ئهگهر كهسێك پێویستی ناچاری كرد بهخواردنیان بێ زیادهڕهوی و له سنوور دهرچوون، ئهوه هیچ گوناهێكی لهسهرنی یه، بهڕاستی خوا زۆر لێخۆشبوو به بهزهیی و دلۆڤانه.
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكۡتُمُونَ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَيَشۡتَرُونَ بِهِۦ ثَمَنٗا قَلِيلًا أُوْلَـٰٓئِكَ مَا يَأۡكُلُونَ فِي بُطُونِهِمۡ إِلَّا ٱلنَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ ٱللَّهُ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمۡ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿174﴾إِنَّ ٱلَّذِينَ يَكۡتُمُونَ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَيَشۡتَرُونَ بِهِۦ ثَمَنٗا قَلِيلًا أُوْلَـٰٓئِكَ مَا يَأۡكُلُونَ فِي بُطُونِهِمۡ إِلَّا ٱلنَّارَ وَلَا يُكَلِّمُهُمُ ٱللَّهُ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ وَلَا يُزَكِّيهِمۡ وَلَهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٌ
بێگومان ئهوانهی نیگای خوا دهشارنهوه كه له كتێبهكانیاندا ڕهوانهی كردوون (تهورات و ئینجیل و قورئان) و بهو شاردنهوهیه نرخێكی كهم بهدهست دههێنن (ئهگهر ههموو دنیاشیان دهستكهوێت له بهرامبهریهوه ههركهمه)، ئا ئهوانه تهنها ئاگر دهخۆن و سكیانی لێ پڕ دهكهن و له ڕۆژی قیامهتدا خوای گهوره نایاندوێنێت و خاوێنیان ناكاتهوه (له چڵك و چهپهڵی گوناهیان) و ههر سزای بهئێشیان بۆ ههیه...
أُوْلَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ ٱشۡتَرَوُاْ ٱلضَّلَٰلَةَ بِٱلۡهُدَىٰ وَٱلۡعَذَابَ بِٱلۡمَغۡفِرَةِۚ فَمَآ أَصۡبَرَهُمۡ عَلَى ٱلنَّارِ ﴿175﴾أُوْلَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ ٱشۡتَرَوُاْ ٱلضَّلَٰلَةَ بِٱلۡهُدَىٰ وَٱلۡعَذَابَ بِٱلۡمَغۡفِرَةِۚ فَمَآ أَصۡبَرَهُمۡ عَلَى ٱلنَّارِ
ئا ئهوانه كهسانێكن كه گومڕاییان وهرگرتووه له باتی هیدایهت و سزایان كڕیوه له باتی چاوپۆشی و لێبووردن، ئای چهنده خۆگرن لهسهر ئاگری دۆزهخ!!
ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ نَزَّلَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّۗ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ ٱخۡتَلَفُواْ فِي ٱلۡكِتَٰبِ لَفِي شِقَاقِۭ بَعِيدٖ ﴿176﴾ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ نَزَّلَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّۗ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ ٱخۡتَلَفُواْ فِي ٱلۡكِتَٰبِ لَفِي شِقَاقِۭ بَعِيدٖ
(ئهو ههڕهشهیه) لهبهر ئهوهیه بهڕاستی خوا كتێبه پیرۆزهكانی بهحهق و ڕاستی دابهزاندووه، بێگومان ئهوانهش كه ناكۆكیان لهسهری ههیهو ههر ڕایان جیاوازه له بهرامبهر كتێبه ئاسمانیهكانهوه، ئهوانه ههر له كێشمه كێش و بهربهرهكانیهكی دوور له ڕاستیدان.
لَّيۡسَ ٱلۡبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ قِبَلَ ٱلۡمَشۡرِقِ وَٱلۡمَغۡرِبِ وَلَٰكِنَّ ٱلۡبِرَّ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةِ وَٱلۡكِتَٰبِ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ وَءَاتَى ٱلۡمَالَ عَلَىٰ حُبِّهِۦ ذَوِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينَ وَٱبۡنَ ٱلسَّبِيلِ وَٱلسَّآئِلِينَ وَفِي ٱلرِّقَابِ وَأَقَامَ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَى ٱلزَّكَوٰةَ وَٱلۡمُوفُونَ بِعَهۡدِهِمۡ إِذَا عَٰهَدُواْۖ وَٱلصَّـٰبِرِينَ فِي ٱلۡبَأۡسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَحِينَ ٱلۡبَأۡسِۗ أُوْلَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ صَدَقُواْۖ وَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُتَّقُونَ ﴿177﴾۞لَّيۡسَ ٱلۡبِرَّ أَن تُوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ قِبَلَ ٱلۡمَشۡرِقِ وَٱلۡمَغۡرِبِ وَلَٰكِنَّ ٱلۡبِرَّ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةِ وَٱلۡكِتَٰبِ وَٱلنَّبِيِّـۧنَ وَءَاتَى ٱلۡمَالَ عَلَىٰ حُبِّهِۦ ذَوِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينَ وَٱبۡنَ ٱلسَّبِيلِ وَٱلسَّآئِلِينَ وَفِي ٱلرِّقَابِ وَأَقَامَ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتَى ٱلزَّكَوٰةَ وَٱلۡمُوفُونَ بِعَهۡدِهِمۡ إِذَا عَٰهَدُواْۖ وَٱلصَّـٰبِرِينَ فِي ٱلۡبَأۡسَآءِ وَٱلضَّرَّآءِ وَحِينَ ٱلۡبَأۡسِۗ أُوْلَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ صَدَقُواْۖ وَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُتَّقُونَ
كرداری چاك و كاری باش تهنها بریتی نیه له ڕووكردنتان بهرهو ڕۆژههڵات و ڕۆژئاوا (چونكه جولهكه زۆر لهسهر گۆڕانی قیبله دووان و پڕو پاگهندهی زۆریان كرد)، بهڵكو كرداری چاك و كاری باش بریتیه لهوهی كه ئادهمیزاد باوهڕی هێنابێت به خواو به ڕۆژی دوایی و به فریشتهكان و بهكتێبهكان و به پێغهمبهران، ههروهها ماڵ و سامانی بهخشی بێت ـ لهگهڵ خۆشهویستیدا بۆی ـ بهخزمان و ههتیوان و ههژاران و ڕێبواران و داواكاران و له پێناوی ئازادكرنی بهندهكاندا؛ ههروهها نوێژی بهچاكی ئهنجام دابێت و زهكاتیشی له ماڵ و سامانی دهركردبێت و ئهوانهی وهفاداربن بهپهیمانهكانیان كاتێك پهیمانیان دابێت، ئهوانهش كه له كاتی نهداری و ههژاری و نهخۆشی و ناخۆشی و كاتی جهنگ و شهڕو شۆڕدا ئارامگرن، ئا ئهوانه كهسانێكن ڕاستیان كردووه و ههر ئهوانهشن پارێزكارو خواناس و دیندارن.
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡقِصَاصُ فِي ٱلۡقَتۡلَىۖ ٱلۡحُرُّ بِٱلۡحُرِّ وَٱلۡعَبۡدُ بِٱلۡعَبۡدِ وَٱلۡأُنثَىٰ بِٱلۡأُنثَىٰۚ فَمَنۡ عُفِيَ لَهُۥ مِنۡ أَخِيهِ شَيۡءٞ فَٱتِّبَاعُۢ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَأَدَآءٌ إِلَيۡهِ بِإِحۡسَٰنٖۗ ذَٰلِكَ تَخۡفِيفٞ مِّن رَّبِّكُمۡ وَرَحۡمَةٞۗ فَمَنِ ٱعۡتَدَىٰ بَعۡدَ ذَٰلِكَ فَلَهُۥ عَذَابٌ أَلِيمٞ ﴿178﴾يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡقِصَاصُ فِي ٱلۡقَتۡلَىۖ ٱلۡحُرُّ بِٱلۡحُرِّ وَٱلۡعَبۡدُ بِٱلۡعَبۡدِ وَٱلۡأُنثَىٰ بِٱلۡأُنثَىٰۚ فَمَنۡ عُفِيَ لَهُۥ مِنۡ أَخِيهِ شَيۡءٞ فَٱتِّبَاعُۢ بِٱلۡمَعۡرُوفِ وَأَدَآءٌ إِلَيۡهِ بِإِحۡسَٰنٖۗ ذَٰلِكَ تَخۡفِيفٞ مِّن رَّبِّكُمۡ وَرَحۡمَةٞۗ فَمَنِ ٱعۡتَدَىٰ بَعۡدَ ذَٰلِكَ فَلَهُۥ عَذَابٌ أَلِيمٞ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه، پێویست كراوه لهسهرتان: تۆڵهسهندنهوه بۆ كوژراوهكان، كهسێكی ئازاد بهكهسێكی ئازاد و بهندهش له جیاتی بهنده و ئافرهت له جیاتی ئافرهت (واته ههر كهسێك به تاوانی كوشتنی ناحهق ههستا دهبێت بكوژرێتهوه)، جا ئهوهی چاوپۆشی شتێكی لێكرا لهلایهن براكهیهوه، با حهقداری كوژراوهكه چاك ڕهفتاربێت لهگهڵ بكوژهكهداو بكوژهكه بهجوانی خوێن بههای كوژراوهكه بدات و ئهوه كار ئاسانكردن و سۆزو میهرهبانیهكه لهلایهن پهروهردگارتانهوه (كه لهجیاتی كوشتنهوه خوێنبایی وهربگیرێت) ئهوسا ئیتر ئهوهی لهوهودوا دهستدرێژی بكات و له سنوور بترازێت سزای بهئێشی بۆ ئامادهكراوه.
وَلَكُمۡ فِي ٱلۡقِصَاصِ حَيَوٰةٞ يَـٰٓأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ ﴿179﴾وَلَكُمۡ فِي ٱلۡقِصَاصِ حَيَوٰةٞ يَـٰٓأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ
ئهی هۆشمهندهكان ژیانتان تهنها له تۆڵهسهندنهوهدایه (لهو كهسانهی خهڵكی بهناحهق دهكوژن)، بۆ ئهوهی تهقواو له خوا ترسان ببێته پیشهتان و خۆ له دهستدرێژی و تاوان به دوور بگرن.
كُتِبَ عَلَيۡكُمۡ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ ٱلۡمَوۡتُ إِن تَرَكَ خَيۡرًا ٱلۡوَصِيَّةُ لِلۡوَٰلِدَيۡنِ وَٱلۡأَقۡرَبِينَ بِٱلۡمَعۡرُوفِۖ حَقًّا عَلَى ٱلۡمُتَّقِينَ ﴿180﴾كُتِبَ عَلَيۡكُمۡ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ ٱلۡمَوۡتُ إِن تَرَكَ خَيۡرًا ٱلۡوَصِيَّةُ لِلۡوَٰلِدَيۡنِ وَٱلۡأَقۡرَبِينَ بِٱلۡمَعۡرُوفِۖ حَقًّا عَلَى ٱلۡمُتَّقِينَ
پێویستكراوه لهسهرتان كاتێك یهكێكتان مهرگی نزیك بوهوهو سامان و ماڵ و داراییهكی بهجێ دههێشت، با وهسیهت بكات كه ههندێكی بدرێت به دایك و باوكی و خزمانی بهشێوهیهكی جوان و لهبارو ئهمه پێویست و ئهركه لهسهر خواناس و پارێزكاران.
فَمَنۢ بَدَّلَهُۥ بَعۡدَ مَا سَمِعَهُۥ فَإِنَّمَآ إِثۡمُهُۥ عَلَى ٱلَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُۥٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٞ ﴿181﴾فَمَنۢ بَدَّلَهُۥ بَعۡدَ مَا سَمِعَهُۥ فَإِنَّمَآ إِثۡمُهُۥ عَلَى ٱلَّذِينَ يُبَدِّلُونَهُۥٓۚ إِنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٞ
جا ئهوهی ئهو وهسیهته دهگۆڕێت دوای ئهوهی بیستی و بهباشی وهری گرت، گوناهی تهنها لهسهر ئهوانهیه كه دهیگۆڕن، بهڕاستی خوای پهروهردگار بیسهرو زانایه (به گوفتار و نیهتیان).
فَمَنۡ خَافَ مِن مُّوصٖ جَنَفًا أَوۡ إِثۡمٗا فَأَصۡلَحَ بَيۡنَهُمۡ فَلَآ إِثۡمَ عَلَيۡهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ﴿182﴾فَمَنۡ خَافَ مِن مُّوصٖ جَنَفًا أَوۡ إِثۡمٗا فَأَصۡلَحَ بَيۡنَهُمۡ فَلَآ إِثۡمَ عَلَيۡهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ
جا ههر كهس دهترسا له وهسیهت كارهكه ههڵه یان گوناهێك یان ماف خۆرییهكی ئهنجام بدات (گیروگرفت بۆ وهرهسه دروست بكات) ئینجا ڕێكی خستن، ئهوه هیچ گوناهی لهسهرنیه (بهڵكو بهخێرخواز له قهڵهم دهدرێت) بهڕاستی خوا زۆر لێخۆشبوو میهرهبانه.
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيۡكُمُ ٱلصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ ﴿183﴾يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ كُتِبَ عَلَيۡكُمُ ٱلصِّيَامُ كَمَا كُتِبَ عَلَى ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ
ئهی ئهو كهسانهی باوهڕتان هێناوه ڕۆژووی ڕهمهزان لهسهرتان پێویست كراوه ههر وهكو لهسهر گهلانی پێش ئێوه پێویست كرابوو، بۆ ئهوهی خواناسی و پارێزكاری بكهن.
أَيَّامٗا مَّعۡدُودَٰتٖۚ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٖ فَعِدَّةٞ مِّنۡ أَيَّامٍ أُخَرَۚ وَعَلَى ٱلَّذِينَ يُطِيقُونَهُۥ فِدۡيَةٞ طَعَامُ مِسۡكِينٖۖ فَمَن تَطَوَّعَ خَيۡرٗا فَهُوَ خَيۡرٞ لَّهُۥۚ وَأَن تَصُومُواْ خَيۡرٞ لَّكُمۡ إِن كُنتُمۡ تَعۡلَمُونَ ﴿184﴾أَيَّامٗا مَّعۡدُودَٰتٖۚ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٖ فَعِدَّةٞ مِّنۡ أَيَّامٍ أُخَرَۚ وَعَلَى ٱلَّذِينَ يُطِيقُونَهُۥ فِدۡيَةٞ طَعَامُ مِسۡكِينٖۖ فَمَن تَطَوَّعَ خَيۡرٗا فَهُوَ خَيۡرٞ لَّهُۥۚ وَأَن تَصُومُواْ خَيۡرٞ لَّكُمۡ إِن كُنتُمۡ تَعۡلَمُونَ
چهند ڕۆژێكی ژمێرراوی دیاریكراو (كه مانگی ڕهمهزانه) خۆ ئهگهر كهسێك له ئێوه نهخۆش بوو یان له سهفهردا بوو با به ئهندازهی ئهو ڕۆژانهی بۆی نهگیراوه له ڕۆژانێكی تردا بیانگێڕێتهوهو ئهوانهش كه به زهحمهت دهتوانن بهڕۆژوو بن (وهكو پیرهمێردو نهخۆشه بهردهوامهكان) ئهوه با ژهمێك خواردن ببهخشن به ههژارێك، ئهوهی زیاتر ببهخشێت ئهوه باشتره بۆی، بێگومان ئهگهر بهڕۆژوو بن چاكترهو پاداشتی زۆرتره ئهگهر بزانن و (بتوانن).
شَهۡرُ رَمَضَانَ ٱلَّذِيٓ أُنزِلَ فِيهِ ٱلۡقُرۡءَانُ هُدٗى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَٰتٖ مِّنَ ٱلۡهُدَىٰ وَٱلۡفُرۡقَانِۚ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ ٱلشَّهۡرَ فَلۡيَصُمۡهُۖ وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٖ فَعِدَّةٞ مِّنۡ أَيَّامٍ أُخَرَۗ يُرِيدُ ٱللَّهُ بِكُمُ ٱلۡيُسۡرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ ٱلۡعُسۡرَ وَلِتُكۡمِلُواْ ٱلۡعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُواْ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَىٰكُمۡ وَلَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ ﴿185﴾شَهۡرُ رَمَضَانَ ٱلَّذِيٓ أُنزِلَ فِيهِ ٱلۡقُرۡءَانُ هُدٗى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَٰتٖ مِّنَ ٱلۡهُدَىٰ وَٱلۡفُرۡقَانِۚ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ ٱلشَّهۡرَ فَلۡيَصُمۡهُۖ وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٖ فَعِدَّةٞ مِّنۡ أَيَّامٍ أُخَرَۗ يُرِيدُ ٱللَّهُ بِكُمُ ٱلۡيُسۡرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ ٱلۡعُسۡرَ وَلِتُكۡمِلُواْ ٱلۡعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُواْ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا هَدَىٰكُمۡ وَلَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ
مانگی ڕهمهزان (ئهو مانگهیه) كه قورئانی تیادا هاتۆته خوارهوه، لهكاتێكدا ئهم قورئانه ڕێنموویی بهخشه به خهڵكی و بهڵگهی زۆری تیادایه، له ڕێنموویی و جیاكردنهوهی ڕاست و ناڕاست و حهق و ناحهق، جا كهسێك له ئێوه مانگی ڕهمهزانی بینی (یان ههواڵی بینینی پێدرا)، دهبا ئهو مانگه بهڕۆژوو بێت، ئهوهش كه نهخۆش بێت یان له سهفهردا بێت با لهڕۆژانی تردا بهو ئهندازه بیگرێتهوه، چونكه خوا ئاسانكاری بۆ ئێوه دهوێت و نایهوێت (پهرستن و فهرزهكانتان) لهسهر قورس و گران بكات و بۆ ئهوهی ئهو ماوه دیاریكراوه تهواو بكهن و خوا بهگهوره بگرن و سوپاسگوزاریشی بكهن لهسهر ئهوهی كه ڕێنموویی كردوون (سروودی جهژن: الله اكبر الله اكبر الله اكبر، لا اله الا الله والله اكبر، الله اكبر ولله الحمد، بهجێهێنانی ئهم فهرمانه خواییهیه).
وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌۖ أُجِيبُ دَعۡوَةَ ٱلدَّاعِ إِذَا دَعَانِۖ فَلۡيَسۡتَجِيبُواْ لِي وَلۡيُؤۡمِنُواْ بِي لَعَلَّهُمۡ يَرۡشُدُونَ ﴿186﴾وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌۖ أُجِيبُ دَعۡوَةَ ٱلدَّاعِ إِذَا دَعَانِۖ فَلۡيَسۡتَجِيبُواْ لِي وَلۡيُؤۡمِنُواْ بِي لَعَلَّهُمۡ يَرۡشُدُونَ
(ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) ئهگهر بهندهكانم پرسیارت لێبكهن دهربارهم، ئهوه من نزیكم لێیانهوه، به هاناو هاواری دۆعا گۆیانهوه دهچم ههر كاتێك لێم بپاڕێنهوهو نزا بكهن، دهبا ئهوانیش بهدهم بانگهوازی منهوه بێن و باوهڕی دامهزراو به من بهێنن، بۆ ئهوهی ڕێگای هۆشیاری و ئاگایی بگرنهبهر (بۆ بهدهستهێنانی سهربهرزی و سهرفرازی ههردوو جیهان).
أُحِلَّ لَكُمۡ لَيۡلَةَ ٱلصِّيَامِ ٱلرَّفَثُ إِلَىٰ نِسَآئِكُمۡۚ هُنَّ لِبَاسٞ لَّكُمۡ وَأَنتُمۡ لِبَاسٞ لَّهُنَّۗ عَلِمَ ٱللَّهُ أَنَّكُمۡ كُنتُمۡ تَخۡتَانُونَ أَنفُسَكُمۡ فَتَابَ عَلَيۡكُمۡ وَعَفَا عَنكُمۡۖ فَٱلۡـَٰٔنَ بَٰشِرُوهُنَّ وَٱبۡتَغُواْ مَا كَتَبَ ٱللَّهُ لَكُمۡۚ وَكُلُواْ وَٱشۡرَبُواْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ ٱلۡخَيۡطُ ٱلۡأَبۡيَضُ مِنَ ٱلۡخَيۡطِ ٱلۡأَسۡوَدِ مِنَ ٱلۡفَجۡرِۖ ثُمَّ أَتِمُّواْ ٱلصِّيَامَ إِلَى ٱلَّيۡلِۚ وَلَا تُبَٰشِرُوهُنَّ وَأَنتُمۡ عَٰكِفُونَ فِي ٱلۡمَسَٰجِدِۗ تِلۡكَ حُدُودُ ٱللَّهِ فَلَا تَقۡرَبُوهَاۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ ءَايَٰتِهِۦ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمۡ يَتَّقُونَ ﴿187﴾أُحِلَّ لَكُمۡ لَيۡلَةَ ٱلصِّيَامِ ٱلرَّفَثُ إِلَىٰ نِسَآئِكُمۡۚ هُنَّ لِبَاسٞ لَّكُمۡ وَأَنتُمۡ لِبَاسٞ لَّهُنَّۗ عَلِمَ ٱللَّهُ أَنَّكُمۡ كُنتُمۡ تَخۡتَانُونَ أَنفُسَكُمۡ فَتَابَ عَلَيۡكُمۡ وَعَفَا عَنكُمۡۖ فَٱلۡـَٰٔنَ بَٰشِرُوهُنَّ وَٱبۡتَغُواْ مَا كَتَبَ ٱللَّهُ لَكُمۡۚ وَكُلُواْ وَٱشۡرَبُواْ حَتَّىٰ يَتَبَيَّنَ لَكُمُ ٱلۡخَيۡطُ ٱلۡأَبۡيَضُ مِنَ ٱلۡخَيۡطِ ٱلۡأَسۡوَدِ مِنَ ٱلۡفَجۡرِۖ ثُمَّ أَتِمُّواْ ٱلصِّيَامَ إِلَى ٱلَّيۡلِۚ وَلَا تُبَٰشِرُوهُنَّ وَأَنتُمۡ عَٰكِفُونَ فِي ٱلۡمَسَٰجِدِۗ تِلۡكَ حُدُودُ ٱللَّهِ فَلَا تَقۡرَبُوهَاۗ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ ءَايَٰتِهِۦ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمۡ يَتَّقُونَ
له شهوگاری ڕهمهزاندا تێكهڵ بوونتان لهگهڵ هاوسهرانتاندا حهڵاڵكراوه، ئهوان پۆشاكن بۆ ئێوه و ئێوهش پۆشاكن بۆ ئهوان، خوای گهوره دهیزانی كه ئێوه خۆتان دهخهڵهتاند (له نزیك بوونهوهتان له هاوسهرهكانتانهوه، چونكه دوودڵ بوون و نهتاندهزانی حهڵاڵه یان نا)، بهڵام خوای میهرهبان تۆبهی لێ وهرگرتن و لێتان خۆشبوو، كهوابوو له ئێسته بهدواوه (له شهوگاردا) نزیكییان بكهن و ئهوه داوابكهن خوا بۆی بڕیار داون (له نهوهی چاك و خواناس)، ده بخۆن و بخۆنهوه ههتا به ڕوونی بهرهبهیان و سپێدهتان بۆ دهردهكهوێت و له ڕۆژههڵاتهوه دیاردهدات و تاریكی شهو لادهبات، لهوهودوا ڕۆژووهكهتان ببهنه سهر تا شهو دادێت و (خۆرئاوا دهبێت) و نزیكیی لهگهڵ هاوسهرهكانتاندا مهكهن له كاتێكدا كه ئێوه بڕیاری مانهوهتان (بۆ خوا پهرستی) له مزگهوتهكاندا داوه، جا ئهوانهی كه باسكران چهند سنوورێكی خوان و مهیانبهزێنن و نزیكیان مهكهون، ئا بهوشێوهیه خوا ئایهت و ڕێنمووییهكانی خۆی ڕوون دهكاتهوه بۆ خهڵكی بۆ ئهوهی پارێزكاری بكهن.
وَلَا تَأۡكُلُوٓاْ أَمۡوَٰلَكُم بَيۡنَكُم بِٱلۡبَٰطِلِ وَتُدۡلُواْ بِهَآ إِلَى ٱلۡحُكَّامِ لِتَأۡكُلُواْ فَرِيقٗا مِّنۡ أَمۡوَٰلِ ٱلنَّاسِ بِٱلۡإِثۡمِ وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ ﴿188﴾وَلَا تَأۡكُلُوٓاْ أَمۡوَٰلَكُم بَيۡنَكُم بِٱلۡبَٰطِلِ وَتُدۡلُواْ بِهَآ إِلَى ٱلۡحُكَّامِ لِتَأۡكُلُواْ فَرِيقٗا مِّنۡ أَمۡوَٰلِ ٱلنَّاسِ بِٱلۡإِثۡمِ وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ
نهكهن ماڵ و دارایی یهكتر له نێوانتاندا به ناحهق بخۆن (وهك بهرتیل و سوو، یان داگیركردن و فڕوفێڵ...) نهكهن ههندێكی بدهن بهكاربهدهستان بۆ ئهوهی ههندێك ماڵی خهڵكی بخۆن له ڕێگهی ناحهق و گوناههوه، له كاتێكدا خۆشتان دهزانن كه ئهو كاره ڕهوا نیه.
يَسۡـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلۡأَهِلَّةِۖ قُلۡ هِيَ مَوَٰقِيتُ لِلنَّاسِ وَٱلۡحَجِّۗ وَلَيۡسَ ٱلۡبِرُّ بِأَن تَأۡتُواْ ٱلۡبُيُوتَ مِن ظُهُورِهَا وَلَٰكِنَّ ٱلۡبِرَّ مَنِ ٱتَّقَىٰۗ وَأۡتُواْ ٱلۡبُيُوتَ مِنۡ أَبۡوَٰبِهَاۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ ﴿189﴾۞يَسۡـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلۡأَهِلَّةِۖ قُلۡ هِيَ مَوَٰقِيتُ لِلنَّاسِ وَٱلۡحَجِّۗ وَلَيۡسَ ٱلۡبِرُّ بِأَن تَأۡتُواْ ٱلۡبُيُوتَ مِن ظُهُورِهَا وَلَٰكِنَّ ٱلۡبِرَّ مَنِ ٱتَّقَىٰۗ وَأۡتُواْ ٱلۡبُيُوتَ مِنۡ أَبۡوَٰبِهَاۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ
پرسیارت لێدهكهن دهربارهی نوێ بوونهوهی مانگهكان، پێیان بڵێ ئهوه بۆ دیاریكردنی كاتهكانه بۆ خهڵكی و بۆ زانینی كاتی حهج (خوای گهوره ڕێكی خستووه)، چاكه و چاكهكاریش ئهوه نیه كه له پشتهوه خۆتان بكهن به ماڵاندا (كه ئهمه كارێك بوو له سهردهمی نهفامیدا ئهنجام دهدرا دوای گهڕانهوه له حهج) بهڵكو چاكه ئهوهیه كه ئهو كهسه له خواترس و پارێزكار بێت، له دهرگای ماڵهكانهوه بچنه ژورهوه، له خوا بترسن بۆ ئهوهی سهرفراز بن.
وَقَٰتِلُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ ٱلَّذِينَ يُقَٰتِلُونَكُمۡ وَلَا تَعۡتَدُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُعۡتَدِينَ ﴿190﴾وَقَٰتِلُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ ٱلَّذِينَ يُقَٰتِلُونَكُمۡ وَلَا تَعۡتَدُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُعۡتَدِينَ
بجهنگن له پێناوی ڕێبازی خوادا دژی ئهوانهی كه دژتان دهجهنگن، نهكهن دهستدرێژی بكهن (دژی ژن و مناڵ و ماڵات و... هتد) چونكه بهڕاستی خوا ئهو دهستدرێژكهرانهی خۆش ناوێت.
وَٱقۡتُلُوهُمۡ حَيۡثُ ثَقِفۡتُمُوهُمۡ وَأَخۡرِجُوهُم مِّنۡ حَيۡثُ أَخۡرَجُوكُمۡۚ وَٱلۡفِتۡنَةُ أَشَدُّ مِنَ ٱلۡقَتۡلِۚ وَلَا تُقَٰتِلُوهُمۡ عِندَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ حَتَّىٰ يُقَٰتِلُوكُمۡ فِيهِۖ فَإِن قَٰتَلُوكُمۡ فَٱقۡتُلُوهُمۡۗ كَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلۡكَٰفِرِينَ ﴿191﴾وَٱقۡتُلُوهُمۡ حَيۡثُ ثَقِفۡتُمُوهُمۡ وَأَخۡرِجُوهُم مِّنۡ حَيۡثُ أَخۡرَجُوكُمۡۚ وَٱلۡفِتۡنَةُ أَشَدُّ مِنَ ٱلۡقَتۡلِۚ وَلَا تُقَٰتِلُوهُمۡ عِندَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ حَتَّىٰ يُقَٰتِلُوكُمۡ فِيهِۖ فَإِن قَٰتَلُوكُمۡ فَٱقۡتُلُوهُمۡۗ كَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلۡكَٰفِرِينَ
(دهستدرێژكهران) بكوژن له ههر كوێدا دهستان كهوتن و دهستان بهسهریاندا ڕۆیشت و دهریان بكهن لهو شوێنهی كه دهریان كردوون (كه شاری مهككه بوو)، بێگومان هاوهڵگهری و زۆر كردن له ئیماندار تا پاشگهز ببێتهوه له ئاینهكهی له كوشتن خراپتره، مهجهنگن دژی كافران له سنووری مزگهوتی حهرام و (كهعبه)دا ههتا ئهوان شهڕتان پێ نهفرۆشن و نه جهنگن دژتان، خۆ ئهگهر شهڕیان پێ فرۆشتن و جهنگان دژتان ئێوهش بجهنگن دژیان، چونكه ههر ئاوایه پاداشتی ئهو بێباوهڕانه.
فَإِنِ ٱنتَهَوۡاْ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ﴿192﴾فَإِنِ ٱنتَهَوۡاْ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ
خۆ ئهگهر ئهوانه كۆڵیانداو شهڕیان وهستان، ئهوه خوا زۆر لێبورده و میهرهبانه.
وَقَٰتِلُوهُمۡ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتۡنَةٞ وَيَكُونَ ٱلدِّينُ لِلَّهِۖ فَإِنِ ٱنتَهَوۡاْ فَلَا عُدۡوَٰنَ إِلَّا عَلَى ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿193﴾وَقَٰتِلُوهُمۡ حَتَّىٰ لَا تَكُونَ فِتۡنَةٞ وَيَكُونَ ٱلدِّينُ لِلَّهِۖ فَإِنِ ٱنتَهَوۡاْ فَلَا عُدۡوَٰنَ إِلَّا عَلَى ٱلظَّـٰلِمِينَ
(خۆ ئهگهر كافران كۆڵیان نهداو ههر جهنگان و پیلانیان گێڕا) ئێوهش بجهنگن دژیان تا وهكو هاوهڵگهری و ئاشوب و ناخۆشی نهمێنێت، ههروهها تا دین و ئاین و بهرنامهو فهرمانڕهوایی ههر بۆ خوای گهوره بێت، خۆ ئهگهر كۆڵیانداو وازیان هێنا، ئهوا هیچ جۆره دژایهتیهكیان نامێنێت تهنها دژ به ستهمكارهكانیان نهبێت.
ٱلشَّهۡرُ ٱلۡحَرَامُ بِٱلشَّهۡرِ ٱلۡحَرَامِ وَٱلۡحُرُمَٰتُ قِصَاصٞۚ فَمَنِ ٱعۡتَدَىٰ عَلَيۡكُمۡ فَٱعۡتَدُواْ عَلَيۡهِ بِمِثۡلِ مَا ٱعۡتَدَىٰ عَلَيۡكُمۡۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلۡمُتَّقِينَ ﴿194﴾ٱلشَّهۡرُ ٱلۡحَرَامُ بِٱلشَّهۡرِ ٱلۡحَرَامِ وَٱلۡحُرُمَٰتُ قِصَاصٞۚ فَمَنِ ٱعۡتَدَىٰ عَلَيۡكُمۡ فَٱعۡتَدُواْ عَلَيۡهِ بِمِثۡلِ مَا ٱعۡتَدَىٰ عَلَيۡكُمۡۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلۡمُتَّقِينَ
ڕێزی مانگی حهرام پهیوهسته به ڕێز گرتنی ئهوان بۆ مانگی حهرام (واته: ئهگهر لهو مانگانهدا جهنگان دژتان كه جهنگ تیایدا حهرامه ئێوه حهقی بهرگریتان ههیه) و دهستدرێژی بۆ سهر ههر شتێكی حورمهتدار دهبێت تۆڵهی بسهنرێت بهبێ زیادهڕهوی، جا ئهوهی كه دهستدرێژی دهكاته سهرتان، ئێوهش مافتان ههیه بهقهدهر دهست درێژییهكهی ئهو، تۆڵهی خۆتان بكهنهوه و له خوا بترسن و، چاك بزانن كه بهڕاستی خوا یارو یاوهری پارێزكارانه.
وَأَنفِقُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلَا تُلۡقُواْ بِأَيۡدِيكُمۡ إِلَى ٱلتَّهۡلُكَةِ وَأَحۡسِنُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ﴿195﴾وَأَنفِقُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلَا تُلۡقُواْ بِأَيۡدِيكُمۡ إِلَى ٱلتَّهۡلُكَةِ وَأَحۡسِنُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ
له ڕێ و ڕێبازی خوادا بۆ ڕهزامهندی ئهو، ماڵ و سامانتان ببهخشن، بهدهستی خۆتان، خۆتان بهرهو تیاچوون مهبهن (چونكه ڕهزیلی و دهست نوقاوی مایهی تیاچوونه)، ههمیشه خێرو چاكه ئهنجام بدهن و چاكهخواز بن و (ماڵ و سامانتان له پێناوی خوادا ببهخشن) چونكه بهڕاستی خوا ئهو چاكه كارانهی خۆشدهوێت.
وَأَتِمُّواْ ٱلۡحَجَّ وَٱلۡعُمۡرَةَ لِلَّهِۚ فَإِنۡ أُحۡصِرۡتُمۡ فَمَا ٱسۡتَيۡسَرَ مِنَ ٱلۡهَدۡيِۖ وَلَا تَحۡلِقُواْ رُءُوسَكُمۡ حَتَّىٰ يَبۡلُغَ ٱلۡهَدۡيُ مَحِلَّهُۥۚ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوۡ بِهِۦٓ أَذٗى مِّن رَّأۡسِهِۦ فَفِدۡيَةٞ مِّن صِيَامٍ أَوۡ صَدَقَةٍ أَوۡ نُسُكٖۚ فَإِذَآ أَمِنتُمۡ فَمَن تَمَتَّعَ بِٱلۡعُمۡرَةِ إِلَى ٱلۡحَجِّ فَمَا ٱسۡتَيۡسَرَ مِنَ ٱلۡهَدۡيِۚ فَمَن لَّمۡ يَجِدۡ فَصِيَامُ ثَلَٰثَةِ أَيَّامٖ فِي ٱلۡحَجِّ وَسَبۡعَةٍ إِذَا رَجَعۡتُمۡۗ تِلۡكَ عَشَرَةٞ كَامِلَةٞۗ ذَٰلِكَ لِمَن لَّمۡ يَكُنۡ أَهۡلُهُۥ حَاضِرِي ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ ﴿196﴾وَأَتِمُّواْ ٱلۡحَجَّ وَٱلۡعُمۡرَةَ لِلَّهِۚ فَإِنۡ أُحۡصِرۡتُمۡ فَمَا ٱسۡتَيۡسَرَ مِنَ ٱلۡهَدۡيِۖ وَلَا تَحۡلِقُواْ رُءُوسَكُمۡ حَتَّىٰ يَبۡلُغَ ٱلۡهَدۡيُ مَحِلَّهُۥۚ فَمَن كَانَ مِنكُم مَّرِيضًا أَوۡ بِهِۦٓ أَذٗى مِّن رَّأۡسِهِۦ فَفِدۡيَةٞ مِّن صِيَامٍ أَوۡ صَدَقَةٍ أَوۡ نُسُكٖۚ فَإِذَآ أَمِنتُمۡ فَمَن تَمَتَّعَ بِٱلۡعُمۡرَةِ إِلَى ٱلۡحَجِّ فَمَا ٱسۡتَيۡسَرَ مِنَ ٱلۡهَدۡيِۚ فَمَن لَّمۡ يَجِدۡ فَصِيَامُ ثَلَٰثَةِ أَيَّامٖ فِي ٱلۡحَجِّ وَسَبۡعَةٍ إِذَا رَجَعۡتُمۡۗ تِلۡكَ عَشَرَةٞ كَامِلَةٞۗ ذَٰلِكَ لِمَن لَّمۡ يَكُنۡ أَهۡلُهُۥ حَاضِرِي ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ
حهج و عهمره بهچاكی و تهواوی بۆ بهدهستهێنانی ڕهزامهندی خوا ئهنجام بدهن، جا ئهگهر ڕێتان لێگیراو ئهركهكانتان بۆ ئهنجام نهدرا (بههۆی نهخۆشی یان ههر هۆیهكی تر) ئهوه دهتوانن ماڵاتێك بكهن بهقوربانی بهگوێرهی توانا، سهرتان مهتاشن و (ئیحرام مهشكێنن) تا قوربانییهكه ئهنجام نهدرێت و بهجێی خۆی نهگات، جا ههر كهسێكتان نهخۆش بوو یان برین و ئازارێك له سهریدا ههبوو (پێویست بوو مووی سهری یان ههندێكی لاببات) با فیدیه بدات (كه بریتیه لهوهی) بهڕۆژوو بێت، یان خێرێك یان قوربانیهك بكات، جا ههر كاتێك كه له ئاسوودهیی و ئاسایدا بوون، ئهوهی كه دهیهوێت نێوان حهج و عهمره (ئیحرام بشكێنێت و پۆشاكی ئاسایی لهبهر بكات) دهبێت به گوێرهی توانای خۆی قوربانییهك بكات، ئهوهش كه نهیبوو قوربانی بكات، با سێ ڕۆژ له حهج بهرۆژوو بێت و حهوت ڕۆژیش كه گهڕانهوه (ناو ماڵ و حاڵی خۆیان) ئهوه دهكاته، ده، ڕۆژی تهواو، جا ئهمه بۆ ئهو كهسانهیه كه خهڵكی مهككهو دهورو بهری نین، له خوا بترسن و پارێزكاربن و بزانن كه بهڕاستی خوا سزاو تۆڵهی زۆر سهخته (لهوانهی كه سهرپێچی دهكهن).
ٱلۡحَجُّ أَشۡهُرٞ مَّعۡلُومَٰتٞۚ فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ ٱلۡحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِي ٱلۡحَجِّۗ وَمَا تَفۡعَلُواْ مِنۡ خَيۡرٖ يَعۡلَمۡهُ ٱللَّهُۗ وَتَزَوَّدُواْ فَإِنَّ خَيۡرَ ٱلزَّادِ ٱلتَّقۡوَىٰۖ وَٱتَّقُونِ يَـٰٓأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ ﴿197﴾ٱلۡحَجُّ أَشۡهُرٞ مَّعۡلُومَٰتٞۚ فَمَن فَرَضَ فِيهِنَّ ٱلۡحَجَّ فَلَا رَفَثَ وَلَا فُسُوقَ وَلَا جِدَالَ فِي ٱلۡحَجِّۗ وَمَا تَفۡعَلُواْ مِنۡ خَيۡرٖ يَعۡلَمۡهُ ٱللَّهُۗ وَتَزَوَّدُواْ فَإِنَّ خَيۡرَ ٱلزَّادِ ٱلتَّقۡوَىٰۖ وَٱتَّقُونِ يَـٰٓأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِ
حهج له چهند مانگێکی دیاریکراودایه و (خۆی بۆ ئاماده دهکرێت و نیهتی لێدههێنرێت) جا ئهوهی که لهو مانگانهدا دهستبهکار بوو و بڕیاریدا حهج بکات، ئهوه دهبێت نزیکی هاوسهری نهکهوێت و شهڕه چهپۆک و گوناهو موجادهله و گوفتاری نادروست ئهنجام نهدات، بێگومان ههر خێرو چاکهیهک ئهنجام بدهن خوا پێی دهزانێت و ئاگاداره لێی، بهردهوام ههوڵ بدهن که زهخیرهو توێشوو بخهن، بێگومان چاکترین زهخیرهش تهقواو پارێزکاریه، بهردهوامیش له من بترسن ئهی خاوهن بیرو هۆشهکان.
لَيۡسَ عَلَيۡكُمۡ جُنَاحٌ أَن تَبۡتَغُواْ فَضۡلٗا مِّن رَّبِّكُمۡۚ فَإِذَآ أَفَضۡتُم مِّنۡ عَرَفَٰتٖ فَٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ عِندَ ٱلۡمَشۡعَرِ ٱلۡحَرَامِۖ وَٱذۡكُرُوهُ كَمَا هَدَىٰكُمۡ وَإِن كُنتُم مِّن قَبۡلِهِۦ لَمِنَ ٱلضَّآلِّينَ ﴿198﴾لَيۡسَ عَلَيۡكُمۡ جُنَاحٌ أَن تَبۡتَغُواْ فَضۡلٗا مِّن رَّبِّكُمۡۚ فَإِذَآ أَفَضۡتُم مِّنۡ عَرَفَٰتٖ فَٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ عِندَ ٱلۡمَشۡعَرِ ٱلۡحَرَامِۖ وَٱذۡكُرُوهُ كَمَا هَدَىٰكُمۡ وَإِن كُنتُم مِّن قَبۡلِهِۦ لَمِنَ ٱلضَّآلِّينَ
هیچ گوناهبار نابن ئهگهر له کاتی حهجدا له فهزڵی پهروهردگارتان، خۆتان بههرهوهر بکهن (وهک بازرگانی و شت کڕین) ههر کاتێک له عهرهفات دابهزین و گهڕانهوه، یادی خوا بکهن لهلای (مشعر الحرام که: کێوێکه له داوێنی مزدلفة دا) و یادیشی بکهن وهک چۆن ڕێنموویی کردوون و هیدایهتی داوون، چونکه بهڕاستی ئێوه پێش ئهم ئاین و ڕێنووماییه سهرگهردان و گومڕا بوون.
ثُمَّ أَفِيضُواْ مِنۡ حَيۡثُ أَفَاضَ ٱلنَّاسُ وَٱسۡتَغۡفِرُواْ ٱللَّهَۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ﴿199﴾ثُمَّ أَفِيضُواْ مِنۡ حَيۡثُ أَفَاضَ ٱلنَّاسُ وَٱسۡتَغۡفِرُواْ ٱللَّهَۚ إِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ
لهوهودوا (روو به قوڕهیش و سهرکرده و دهوڵهمهندان دهفهرموێت): خهڵکی له کوێوه دابهزین و گهڕانهوه ئێوهش لهوێوه دابهزن و بگهڕێنهوهو (خۆتان جیامهکهنهوه) و داوای لێخۆشبوون له خوا بکهن، چونکه بهڕاستی پهروهردگارتان زۆر لێخۆشبوو میهرهبانه.
فَإِذَا قَضَيۡتُم مَّنَٰسِكَكُمۡ فَٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ كَذِكۡرِكُمۡ ءَابَآءَكُمۡ أَوۡ أَشَدَّ ذِكۡرٗاۗ فَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَقُولُ رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِي ٱلدُّنۡيَا وَمَا لَهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنۡ خَلَٰقٖ ﴿200﴾فَإِذَا قَضَيۡتُم مَّنَٰسِكَكُمۡ فَٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ كَذِكۡرِكُمۡ ءَابَآءَكُمۡ أَوۡ أَشَدَّ ذِكۡرٗاۗ فَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَقُولُ رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِي ٱلدُّنۡيَا وَمَا لَهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنۡ خَلَٰقٖ
جا ههر کاتێک ئهرک و مهناسیکهکانتان بهجێ هێنا، ئهوکاته یادی خوا بکهن ههروهکو چۆن یادی باو وباپیرانتان دهکهن (کاتی خۆی عهرهب زۆر خۆیان ههڵکێشاوه به باوو باپیریانهوهو باسیان کردوون) یاخود زۆر زیاتریش لهوان، جا ههندێک له خهڵکی ههیه که دهڵێت: پهروهردگارا ههرچیمان پێ دهبهخشیت له دنیادا پێمان ببهخشه، بێگومان ئهو جۆره کهسه له قیامهتدا بێ بههرهو بێ بهش و بێ ڕێزه.
وَمِنۡهُم مَّن يَقُولُ رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِي ٱلدُّنۡيَا حَسَنَةٗ وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِ حَسَنَةٗ وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ ﴿201﴾وَمِنۡهُم مَّن يَقُولُ رَبَّنَآ ءَاتِنَا فِي ٱلدُّنۡيَا حَسَنَةٗ وَفِي ٱلۡأٓخِرَةِ حَسَنَةٗ وَقِنَا عَذَابَ ٱلنَّارِ
ههشیانه که دهڵێت: پهروهردگارا له دنیادا خێرو چاکهو نازو نیعمهتمان پێ ببهخشهو، له قیامهتیشدا له نازو نیعمهتهکانی بهههشت بههرهمهندمان بکهو، له سزای ئاگری دۆزهخ بمانپارێزه.
أُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمۡ نَصِيبٞ مِّمَّا كَسَبُواْۚ وَٱللَّهُ سَرِيعُ ٱلۡحِسَابِ ﴿202﴾أُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمۡ نَصِيبٞ مِّمَّا كَسَبُواْۚ وَٱللَّهُ سَرِيعُ ٱلۡحِسَابِ
ئا ئهوانه له ههندێک لهو کارو کردهوانهی که ئهنجامیانداوه بههرهوهر دهبن له دنیاو قیامهتدا و خوا زۆر به خێرایی لێپرسینهوه ئهنجام دهدات (ههرکهسه بهو شوێنه دهگهیهنێت که له دنیادا دهست پێشخهری بۆ کردووه).
وَٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ فِيٓ أَيَّامٖ مَّعۡدُودَٰتٖۚ فَمَن تَعَجَّلَ فِي يَوۡمَيۡنِ فَلَآ إِثۡمَ عَلَيۡهِ وَمَن تَأَخَّرَ فَلَآ إِثۡمَ عَلَيۡهِۖ لِمَنِ ٱتَّقَىٰۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّكُمۡ إِلَيۡهِ تُحۡشَرُونَ ﴿203﴾۞وَٱذۡكُرُواْ ٱللَّهَ فِيٓ أَيَّامٖ مَّعۡدُودَٰتٖۚ فَمَن تَعَجَّلَ فِي يَوۡمَيۡنِ فَلَآ إِثۡمَ عَلَيۡهِ وَمَن تَأَخَّرَ فَلَآ إِثۡمَ عَلَيۡهِۖ لِمَنِ ٱتَّقَىٰۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ وَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّكُمۡ إِلَيۡهِ تُحۡشَرُونَ
له ڕۆژانێکی دیاریکراودا (که ڕۆژانی جهژنی قوربانه) یادی خوا بکهن ئهوهی که پهله بکات و له دوو ڕۆژدا شهیتان ڕهجم بکات ئهوه هیچ گوناهی لهسهرنییه، ئهوهش دوای بخات و (به سێ ڕۆژ ئهنجامی بدات) ههرگوناهی لهسهر نییه، بهتایبهت بۆ ئهوانهی که خۆیان له نافهرمانی خوا دهپارێزن، جا له خوا بترسن و بزانن سهرئهنجام ئێوه بۆ لای ئهو دهگهڕێنهوه، (لهبهردهم دادگای ئهودا) کۆ دهکرێنهوه.
وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يُعۡجِبُكَ قَوۡلُهُۥ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَيُشۡهِدُ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا فِي قَلۡبِهِۦ وَهُوَ أَلَدُّ ٱلۡخِصَامِ ﴿204﴾وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يُعۡجِبُكَ قَوۡلُهُۥ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَيُشۡهِدُ ٱللَّهَ عَلَىٰ مَا فِي قَلۡبِهِۦ وَهُوَ أَلَدُّ ٱلۡخِصَامِ
ههندێ کهس ههن قسهو گوفتارو دهم پاراوییان له بارهی ژیانی ئهم دنیایهوه سهرسامت دهکات، خوایش به شایهت دهگرێت و دهڵێت: دڵ و زمانم یهکسانن، له کاتێکدا ئهو سهرسهختترین کهسه له ههموو جۆره دوژمنایهتیهکدا.
وَإِذَا تَوَلَّىٰ سَعَىٰ فِي ٱلۡأَرۡضِ لِيُفۡسِدَ فِيهَا وَيُهۡلِكَ ٱلۡحَرۡثَ وَٱلنَّسۡلَۚ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلۡفَسَادَ ﴿205﴾وَإِذَا تَوَلَّىٰ سَعَىٰ فِي ٱلۡأَرۡضِ لِيُفۡسِدَ فِيهَا وَيُهۡلِكَ ٱلۡحَرۡثَ وَٱلنَّسۡلَۚ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلۡفَسَادَ
ههر کاتێک ئهو جۆره کهسه پشتی ههڵکردو دهسهڵاتی پهیدا کرد؛ ههوڵ و کۆشش دهدات له زهویدا تا ئاشوب بهرپا بکات و خراپه بڕوێنێت و کشتوکاڵ لهناو ببات و پاکتاو کردنی ڕهگهزی ئهنجام بدات، بێگومان خوا فهسادو خراپه و تاوانی ناوێت.
وَإِذَا قِيلَ لَهُ ٱتَّقِ ٱللَّهَ أَخَذَتۡهُ ٱلۡعِزَّةُ بِٱلۡإِثۡمِۚ فَحَسۡبُهُۥ جَهَنَّمُۖ وَلَبِئۡسَ ٱلۡمِهَادُ ﴿206﴾وَإِذَا قِيلَ لَهُ ٱتَّقِ ٱللَّهَ أَخَذَتۡهُ ٱلۡعِزَّةُ بِٱلۡإِثۡمِۚ فَحَسۡبُهُۥ جَهَنَّمُۖ وَلَبِئۡسَ ٱلۡمِهَادُ
خۆ ئهگهر پێی بوترێت: له خوا بترسه، (ههروا بۆت نالوێت)، غهڕڕایی دهیگرێت و شانازیی به گوناهو تاوانهوه دهکات و سوور دهبێت لهسهری، تۆڵه له ئیمانداره دڵسۆزهکه دهسێنێت و تاوانباریشی دهکات، جا ئهو خوانهناسه دۆزهخی بهسه، سوێند بهخوا ئهو دۆزهخه شوێن و جێگهو لانکهیهکی نالهباره.
وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشۡرِي نَفۡسَهُ ٱبۡتِغَآءَ مَرۡضَاتِ ٱللَّهِۚ وَٱللَّهُ رَءُوفُۢ بِٱلۡعِبَادِ ﴿207﴾وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَشۡرِي نَفۡسَهُ ٱبۡتِغَآءَ مَرۡضَاتِ ٱللَّهِۚ وَٱللَّهُ رَءُوفُۢ بِٱلۡعِبَادِ
ههندێ خهڵکیش ههن (پێچهوانهی ئهوانهی باسکران) خۆیان دهفرۆشن بۆ بهدهستهێنانی ڕهزامهندی بهخوا، خوای گهورهش بهسۆزو میهرهبانه بهرامبهر بهرامبهر ئهو جۆره بهندانهی.
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱدۡخُلُواْ فِي ٱلسِّلۡمِ كَآفَّةٗ وَلَا تَتَّبِعُواْ خُطُوَٰتِ ٱلشَّيۡطَٰنِۚ إِنَّهُۥ لَكُمۡ عَدُوّٞ مُّبِينٞ ﴿208﴾يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱدۡخُلُواْ فِي ٱلسِّلۡمِ كَآفَّةٗ وَلَا تَتَّبِعُواْ خُطُوَٰتِ ٱلشَّيۡطَٰنِۚ إِنَّهُۥ لَكُمۡ عَدُوّٞ مُّبِينٞ
ئهی ئهوانهی ئیمان و باواڕتان هێناوه ههر ههمووتان خۆتان بخهنه ژێر سایهی ئیسلامهوه و به تهواوی پهیڕهوی بکهن و شوێنی ههنگاوهکانی شهیتان مهکهون، چونکه بهڕاستی ئهو دوژمنی ئاشکراتانه (ههمیشه دهیهوێت شهڕو جهنگ له نێوان خهڵکیدا بهرپا بکات و له ئیسلام دووریان بخاتهوه).
فَإِن زَلَلۡتُم مِّنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَتۡكُمُ ٱلۡبَيِّنَٰتُ فَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ ﴿209﴾فَإِن زَلَلۡتُم مِّنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَتۡكُمُ ٱلۡبَيِّنَٰتُ فَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ
خۆ ئهگهر لاتانداو ههڵهو گوناهتان کرد دوای ئهوهی که ههموو شتێکتان بۆ ڕوون کرابۆوه، ئهوه چاک بزانن که خوا بهدهسهڵاته (تۆڵهتان لێ بسێنێت)و دانایه (پهله ناکات بهڵکو بگهڕێنهوه بۆ سهر ڕاسته شهقام).
هَلۡ يَنظُرُونَ إِلَّآ أَن يَأۡتِيَهُمُ ٱللَّهُ فِي ظُلَلٖ مِّنَ ٱلۡغَمَامِ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ وَقُضِيَ ٱلۡأَمۡرُۚ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرۡجَعُ ٱلۡأُمُورُ ﴿210﴾هَلۡ يَنظُرُونَ إِلَّآ أَن يَأۡتِيَهُمُ ٱللَّهُ فِي ظُلَلٖ مِّنَ ٱلۡغَمَامِ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ وَقُضِيَ ٱلۡأَمۡرُۚ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرۡجَعُ ٱلۡأُمُورُ
ئایا ئهوانهی که ڕێبازی ئیسلامیان ناوێت چاوهڕێی چی دهکهن؟ جگه له هاتنی خوای گهوره بۆ لایان له نێو سێبهری پهڵه ههوری سپی لهگهڵ فریشتهکاندا، ئهوکاته ههموو شتێک کۆتایی پێ هێنرا (دهرگای تهوبه داخراو کۆتایی به دنیا هات)، ئهوسا ههموو کارو فرمانێک ههر بۆ لای خوای پهروهردگار دهگهڕێتهوه.
سَلۡ بَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ كَمۡ ءَاتَيۡنَٰهُم مِّنۡ ءَايَةِۭ بَيِّنَةٖۗ وَمَن يُبَدِّلۡ نِعۡمَةَ ٱللَّهِ مِنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَتۡهُ فَإِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ ﴿211﴾سَلۡ بَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ كَمۡ ءَاتَيۡنَٰهُم مِّنۡ ءَايَةِۭ بَيِّنَةٖۗ وَمَن يُبَدِّلۡ نِعۡمَةَ ٱللَّهِ مِنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَتۡهُ فَإِنَّ ٱللَّهَ شَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ
(ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) له نهوهی ئیسرائیل بپرسه: چهنده بهڵگهی ڕوون و ئاشکرامان پێ بهخشیوون؟ جا ئهوهی نیعمهتی خوا بگۆڕێت، (له یهکخواناسی لابدات) دوای ئهوهی بۆی هاتووه، ئهوه بهڕاستی خوا تۆڵهی زۆر سهخت و به ئازاره (لهو جۆره کهسانه).
زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَا وَيَسۡخَرُونَ مِنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْۘ وَٱلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْ فَوۡقَهُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۗ وَٱللَّهُ يَرۡزُقُ مَن يَشَآءُ بِغَيۡرِ حِسَابٖ ﴿212﴾زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَا وَيَسۡخَرُونَ مِنَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْۘ وَٱلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْ فَوۡقَهُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۗ وَٱللَّهُ يَرۡزُقُ مَن يَشَآءُ بِغَيۡرِ حِسَابٖ
ژیانی دنیا ڕازێنراوهتهوه بۆ بێ باوهڕان (بهڵام لهباتی سوپاسگوزاری) گاڵته دهکهن به باوهڕداران (لهبهر ههژاری و نهداری و کهم دهسهڵاتی)، بێگومان ئهوانهی که خاوهنی تهقواو له خوا ترسان بوون له ڕۆژی قیامهتدا له سهرویانهوهن (له بهههشتی بهرزو بهریندا، ئهوانیش له ناخی دۆزهخدان) و خوا (له دنیادا) ڕزق و ڕۆزی دهبهخشێت به ههموو کهس بێ ئهوهی گوێ بداته بیرو باوهڕیان.
كَانَ ٱلنَّاسُ أُمَّةٗ وَٰحِدَةٗ فَبَعَثَ ٱللَّهُ ٱلنَّبِيِّـۧنَ مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ وَأَنزَلَ مَعَهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ لِيَحۡكُمَ بَيۡنَ ٱلنَّاسِ فِيمَا ٱخۡتَلَفُواْ فِيهِۚ وَمَا ٱخۡتَلَفَ فِيهِ إِلَّا ٱلَّذِينَ أُوتُوهُ مِنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَتۡهُمُ ٱلۡبَيِّنَٰتُ بَغۡيَۢا بَيۡنَهُمۡۖ فَهَدَى ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لِمَا ٱخۡتَلَفُواْ فِيهِ مِنَ ٱلۡحَقِّ بِإِذۡنِهِۦۗ وَٱللَّهُ يَهۡدِي مَن يَشَآءُ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٍ ﴿213﴾كَانَ ٱلنَّاسُ أُمَّةٗ وَٰحِدَةٗ فَبَعَثَ ٱللَّهُ ٱلنَّبِيِّـۧنَ مُبَشِّرِينَ وَمُنذِرِينَ وَأَنزَلَ مَعَهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ لِيَحۡكُمَ بَيۡنَ ٱلنَّاسِ فِيمَا ٱخۡتَلَفُواْ فِيهِۚ وَمَا ٱخۡتَلَفَ فِيهِ إِلَّا ٱلَّذِينَ أُوتُوهُ مِنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَتۡهُمُ ٱلۡبَيِّنَٰتُ بَغۡيَۢا بَيۡنَهُمۡۖ فَهَدَى ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لِمَا ٱخۡتَلَفُواْ فِيهِ مِنَ ٱلۡحَقِّ بِإِذۡنِهِۦۗ وَٱللَّهُ يَهۡدِي مَن يَشَآءُ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٍ
(له سهرهتای پهیدابونی خهڵکیدا، پێش تۆفانهکهی نوح) خهڵکی یهک ئوممهت بوون و خاوهنی تهنها بیروباوهڕی یهکتاناسین بون، (بهڵام بهرهبهره لایاندا) خوایش وێڵی نهکردن و پێغهمبهرانی ڕهوانهکرد، تا مژدهدهرو ترسێنهربن هاوڕێ لهگهڵ کتێبی ئاسمانیدا، بۆ ڕوون کردنهوهی حهق و ڕاستی، تا لهنێوان خهڵکیدا فهرمانڕهوایی و دادوهری ئهنجام بدات لهسهر ئهو شتانهی که بۆته کێشهیان و ڕاو بۆچوونیان لهسهری جیاوازه، کهسیش جیاوازی و کێشهی لهسهر بهرپا نهکرد جگه لهوانهی که ئهو کتێبانهیان پێ بهخشراوه (که گاورو جولهکهن) دوای ئهوهی بهڵگهو نیشانهی ڕوون و ئاشکرایان بۆ هات (که قورئانه، ئینجا کێشه و دووبهرهکیان تێدا دروست بوو)، ئهمهش بههۆی حهسادهت و ستهم کردنیانهوه (بۆیه پهیڕهوی حهق و ڕاستیان نهکرد)، ئهوسا خوا هیدایهت و ڕێنمووی ئیماندارانی کرد بۆ دۆزینهوهی حهق و پهیڕهوی کردنی له نێوان ئهو مهسهلانهی که ئهوان کێشهیان له سهری ههبوو و خوا ڕێنموویی ههرکهسێک دهکات که بیهوێت و (شایسته بێت) بۆ ڕێگه و ڕێبازی ڕاست و دروست.
أَمۡ حَسِبۡتُمۡ أَن تَدۡخُلُواْ ٱلۡجَنَّةَ وَلَمَّا يَأۡتِكُم مَّثَلُ ٱلَّذِينَ خَلَوۡاْ مِن قَبۡلِكُمۖ مَّسَّتۡهُمُ ٱلۡبَأۡسَآءُ وَٱلضَّرَّآءُ وَزُلۡزِلُواْ حَتَّىٰ يَقُولَ ٱلرَّسُولُ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُۥ مَتَىٰ نَصۡرُ ٱللَّهِۗ أَلَآ إِنَّ نَصۡرَ ٱللَّهِ قَرِيبٞ ﴿214﴾أَمۡ حَسِبۡتُمۡ أَن تَدۡخُلُواْ ٱلۡجَنَّةَ وَلَمَّا يَأۡتِكُم مَّثَلُ ٱلَّذِينَ خَلَوۡاْ مِن قَبۡلِكُمۖ مَّسَّتۡهُمُ ٱلۡبَأۡسَآءُ وَٱلضَّرَّآءُ وَزُلۡزِلُواْ حَتَّىٰ يَقُولَ ٱلرَّسُولُ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَعَهُۥ مَتَىٰ نَصۡرُ ٱللَّهِۗ أَلَآ إِنَّ نَصۡرَ ٱللَّهِ قَرِيبٞ
ئایا لاتان وایه ههروا به ئاسانی دهچنه بهههشتهوه (بێ تهنگانه و ناخۆشی)؟! مهگهر نموونهی ئیماندارانی پێشووتان بۆ باس نهکراوه، که تووشی شهڕو ناخۆشی و تهنگانهو گرانی و نهداری بوون و تهکانیان خواردوه و زۆریان بۆ هاتووه بهڕادایهک، ههتا پیغهمبهرهکهیان و ئهوانهی باوهڕیان هێناوه لهگهڵیدا، دهیانوت: کهی پهروهردگار سهرکهوتن دهبهخشێت؟! ئیتر کهی خوا یارمهتی دهنێرێت؟! ئاگاداربن و دڵنیابن بهڕاستی یارمهتی خوایی زۆر نزیکه. له تۆ دهپرسن (ئهی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم)کهچی ببهخشن و بهکێی ببهخشن؟ پێیان بڵێ: ههر خێرێک دهکهن سهرهتا دایک و باوکتان فهرامۆش مهکهن، ههروهها خزمان و ههتیوان و ههژاران و ڕێبوارانی نهداریش، ههر خێرو چاکهیهکیش ئهنجام دهدهن، دڵنیابن که خوا زانا و ئاگاداره لێی.
يَسۡـَٔلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَۖ قُلۡ مَآ أَنفَقۡتُم مِّنۡ خَيۡرٖ فَلِلۡوَٰلِدَيۡنِ وَٱلۡأَقۡرَبِينَ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينِ وَٱبۡنِ ٱلسَّبِيلِۗ وَمَا تَفۡعَلُواْ مِنۡ خَيۡرٖ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِهِۦ عَلِيمٞ ﴿215﴾يَسۡـَٔلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَۖ قُلۡ مَآ أَنفَقۡتُم مِّنۡ خَيۡرٖ فَلِلۡوَٰلِدَيۡنِ وَٱلۡأَقۡرَبِينَ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينِ وَٱبۡنِ ٱلسَّبِيلِۗ وَمَا تَفۡعَلُواْ مِنۡ خَيۡرٖ فَإِنَّ ٱللَّهَ بِهِۦ عَلِيمٞ
جهنگ لهسهرتان بڕیار دراوه کهشتێکی گرانه لاتان (ئیماندار به جهسته لای گرانه بهڵام ڕۆحی پێی ئاسوودهیه بۆ بهرگری له ئیسلام و لابردنی کۆسپهکان) بهڵام لهوانهیه شتێکتان لا ناخۆش بێت کهچی خێر لهوهدا بێت، ههروهها لهوانهیه شتێکتان پێ خۆش بێت کهچی شهڕ لهوهدا بێت، بێگومان ههر خوا خۆی دهزانێت (خێر له چیدایه)، ئێوه نایزانن. (جهنگ له ئیسلامدا بۆ بهرههڵستی کردنی دوژمنانی داگیرکهرو دوژمنانی دینه و بۆ لابردنی ئهو کۆسپانهیه که نایهڵن خهڵک ئازادانه بژین و ئازادانه ئهو ڕێبازه ههڵبژێرن که خۆیان قهناعهتیان پێیهتی، ههرگیز بۆ ئهوه نیه که به زۆر خهڵک موسوڵمان ببێت و مێژووی ئیسلام شایهتی حاڵهو ئهگهر کارێکی وا ڕووی دابێت ئهوه ئاینی ئیسلام لێی بهرییه).
كُتِبَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡقِتَالُ وَهُوَ كُرۡهٞ لَّكُمۡۖ وَعَسَىٰٓ أَن تَكۡرَهُواْ شَيۡـٔٗا وَهُوَ خَيۡرٞ لَّكُمۡۖ وَعَسَىٰٓ أَن تُحِبُّواْ شَيۡـٔٗا وَهُوَ شَرّٞ لَّكُمۡۚ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ وَأَنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ ﴿216﴾كُتِبَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡقِتَالُ وَهُوَ كُرۡهٞ لَّكُمۡۖ وَعَسَىٰٓ أَن تَكۡرَهُواْ شَيۡـٔٗا وَهُوَ خَيۡرٞ لَّكُمۡۖ وَعَسَىٰٓ أَن تُحِبُّواْ شَيۡـٔٗا وَهُوَ شَرّٞ لَّكُمۡۚ وَٱللَّهُ يَعۡلَمُ وَأَنتُمۡ لَا تَعۡلَمُونَ
جهنگ لهسهرتان بڕیار دراوه کهشتێکی گرانه لاتان (ئیماندار به جهسته لای گرانه بهڵام ڕۆحی پێی ئاسوودهیه بۆ بهرگری له ئیسلام و لابردنی کۆسپهکان) بهڵام لهوانهیه شتێکتان لا ناخۆش بێت کهچی خێر لهوهدا بێت، ههروهها لهوانهیه شتێکتان پێ خۆش بێت کهچی شهڕ لهوهدا بێت، بێگومان ههر خوا خۆی دهزانێت (خێر له چیدایه)، ئێوه نایزانن. (جهنگ له ئیسلامدا بۆ بهرههڵستی کردنی دوژمنانی داگیرکهرو دوژمنانی دینه و بۆ لابردنی ئهو کۆسپانهیه که نایهڵن خهڵک ئازادانه بژین و ئازادانه ئهو ڕێبازه ههڵبژێرن که خۆیان قهناعهتیان پێیهتی، ههرگیز بۆ ئهوه نیه که به زۆر خهڵک موسوڵمان ببێت و مێژووی ئیسلام شایهتی حاڵهو ئهگهر کارێکی وا ڕووی دابێت ئهوه ئاینی ئیسلام لێی بهرییه).
يَسۡـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلشَّهۡرِ ٱلۡحَرَامِ قِتَالٖ فِيهِۖ قُلۡ قِتَالٞ فِيهِ كَبِيرٞۚ وَصَدٌّ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَكُفۡرُۢ بِهِۦ وَٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ وَإِخۡرَاجُ أَهۡلِهِۦ مِنۡهُ أَكۡبَرُ عِندَ ٱللَّهِۚ وَٱلۡفِتۡنَةُ أَكۡبَرُ مِنَ ٱلۡقَتۡلِۗ وَلَا يَزَالُونَ يُقَٰتِلُونَكُمۡ حَتَّىٰ يَرُدُّوكُمۡ عَن دِينِكُمۡ إِنِ ٱسۡتَطَٰعُواْۚ وَمَن يَرۡتَدِدۡ مِنكُمۡ عَن دِينِهِۦ فَيَمُتۡ وَهُوَ كَافِرٞ فَأُوْلَـٰٓئِكَ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِۖ وَأُوْلَـٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ ﴿217﴾يَسۡـَٔلُونَكَ عَنِ ٱلشَّهۡرِ ٱلۡحَرَامِ قِتَالٖ فِيهِۖ قُلۡ قِتَالٞ فِيهِ كَبِيرٞۚ وَصَدٌّ عَن سَبِيلِ ٱللَّهِ وَكُفۡرُۢ بِهِۦ وَٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِ وَإِخۡرَاجُ أَهۡلِهِۦ مِنۡهُ أَكۡبَرُ عِندَ ٱللَّهِۚ وَٱلۡفِتۡنَةُ أَكۡبَرُ مِنَ ٱلۡقَتۡلِۗ وَلَا يَزَالُونَ يُقَٰتِلُونَكُمۡ حَتَّىٰ يَرُدُّوكُمۡ عَن دِينِكُمۡ إِنِ ٱسۡتَطَٰعُواْۚ وَمَن يَرۡتَدِدۡ مِنكُمۡ عَن دِينِهِۦ فَيَمُتۡ وَهُوَ كَافِرٞ فَأُوْلَـٰٓئِكَ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِۖ وَأُوْلَـٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ
پرسیارت لێدهکهن دهربارهی جهنگ له مانگی حهرامدا (که بریتین له ـ ذوالعقدة ـ ذوالحجة ـ محرم ـ ڕجب)، بڵێ: جهنگ لهو جۆره مانگانهدا کارهسات و ههڵهیهکی گهورهیه، بهرههڵستی ڕێبازی خواو بێ باوهڕی پێی، جهنگ لهمزگهوتی حهرامدا و دهربهدهر کردنی خهڵکهکهی زۆر گهورهتره لای خوا (له کوشتنی کهسێک یان چهند کهسێک له مانگی حهرامدا) ههروهها ئازاردانی ئیماندار تا هاوهڵگهر بێت پاشگهز بێتهوه تاوانێکه له کوشتن گهورهتره، (بێگومان بێ باوهڕان) بهردهوام دژتان دهجهنگن ههتا واتان لێبکهن له دین و ئاینتان پاشگهز ببنهوه، ئهگهر بۆیان بکرێت، جا ههر کهس له ئێوه پاشگهز بێتهوه له ئاینهکهی و به کافریش بمرێت، ئا ئهو جۆره کهسانه کارهکانیان پووچهڵ دهبێت له دنیاو قیامهتدا و ئهوانه جێنشینی ناو ئاگری دۆزهخن و ژیانی ههمیشهیی تیایدا دهبهنه سهر.
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَٱلَّذِينَ هَاجَرُواْ وَجَٰهَدُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ أُوْلَـٰٓئِكَ يَرۡجُونَ رَحۡمَتَ ٱللَّهِۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ﴿218﴾إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَٱلَّذِينَ هَاجَرُواْ وَجَٰهَدُواْ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ أُوْلَـٰٓئِكَ يَرۡجُونَ رَحۡمَتَ ٱللَّهِۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ
بهڕاستی ئهوانهی که باوهڕیان هێناوهو ئهوانهی کۆچ و جیهادو تێکۆشانیان کردووه له پێناو ڕێبازی خوادا، ئا ئهوانه بههیوا و بهتهمای ڕهحمهت و میهرهبانی خوای پهروهردگارن، بهڕاستی خوایش زۆر لێخۆشبوو و دلۆڤانه.