وَلَقَدۡ جَآءَكُم مُّوسَىٰ بِٱلۡبَيِّنَٰتِ ثُمَّ ٱتَّخَذۡتُمُ ٱلۡعِجۡلَ مِنۢ بَعۡدِهِۦ وَأَنتُمۡ ظَٰلِمُونَ ﴿92﴾۞وَلَقَدۡ جَآءَكُم مُّوسَىٰ بِٱلۡبَيِّنَٰتِ ثُمَّ ٱتَّخَذۡتُمُ ٱلۡعِجۡلَ مِنۢ بَعۡدِهِۦ وَأَنتُمۡ ظَٰلِمُونَ
سوێند به خوا بهڕاستی موسا نیشانهی فرهو موعجیزهی بۆ هێنان، كهچی (كاتێ كهچوو بۆ نزای پهروهردگار، له كێوی گور) ئێوه گوێرهكهكهتان پهرست، بهڕاستی ئێوه ستهمكارن.
وَإِذۡ أَخَذۡنَا مِيثَٰقَكُمۡ وَرَفَعۡنَا فَوۡقَكُمُ ٱلطُّورَ خُذُواْ مَآ ءَاتَيۡنَٰكُم بِقُوَّةٖ وَٱسۡمَعُواْۖ قَالُواْ سَمِعۡنَا وَعَصَيۡنَا وَأُشۡرِبُواْ فِي قُلُوبِهِمُ ٱلۡعِجۡلَ بِكُفۡرِهِمۡۚ قُلۡ بِئۡسَمَا يَأۡمُرُكُم بِهِۦٓ إِيمَٰنُكُمۡ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ ﴿93﴾وَإِذۡ أَخَذۡنَا مِيثَٰقَكُمۡ وَرَفَعۡنَا فَوۡقَكُمُ ٱلطُّورَ خُذُواْ مَآ ءَاتَيۡنَٰكُم بِقُوَّةٖ وَٱسۡمَعُواْۖ قَالُواْ سَمِعۡنَا وَعَصَيۡنَا وَأُشۡرِبُواْ فِي قُلُوبِهِمُ ٱلۡعِجۡلَ بِكُفۡرِهِمۡۚ قُلۡ بِئۡسَمَا يَأۡمُرُكُم بِهِۦٓ إِيمَٰنُكُمۡ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ
(یادیان بێنهرهوه ئهو سهردهمهی) كه پهیمانمان لێ وهرگرتن و كێوی گورمان بهسهردا بهرزكردنهوه و (فهرمانمان پێدان): ئهوهی پێمان بهخشیوون (له تهورات) به توندی بیگرن و لێی لامهدهن و گوێ بیستبن، (بهدهم) وتیان: گوێڕایهڵین، (بهڵام بهكردهوه) پێچهوانهیان كردو یاخی بوون و گوێرهكه پهرستی له دڵ و دهروونیاندا ڕوابوو به هۆی بێ باوهڕییانهوه، پێیان بڵێ: ئیمانهكهتان شتی ناڕهواتان پێ دهكات ئهگهر ئێوه ئیماندارن؟! (باوو باپیرانتان گوێرهكه پهرست و پێغهمبهر كوژ، ئێوهش سهرسهخت و بێ باوهڕ).
قُلۡ إِن كَانَتۡ لَكُمُ ٱلدَّارُ ٱلۡأٓخِرَةُ عِندَ ٱللَّهِ خَالِصَةٗ مِّن دُونِ ٱلنَّاسِ فَتَمَنَّوُاْ ٱلۡمَوۡتَ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ﴿94﴾قُلۡ إِن كَانَتۡ لَكُمُ ٱلدَّارُ ٱلۡأٓخِرَةُ عِندَ ٱللَّهِ خَالِصَةٗ مِّن دُونِ ٱلنَّاسِ فَتَمَنَّوُاْ ٱلۡمَوۡتَ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ
(ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) پێیان) بڵێ: ئهگهر ڕاست دهكهن و باوهڕتان وایه كه ماڵی ئهو دنیا (بهههشت) لای خوا تایبهتمهنده به ئێوه نهك خهڵكی تر، ده ئاواتی مردن بخوازن ئهگهر ڕاست دهكهن (تا زوو بچنه ناو بهههشت)!!
وَلَن يَتَمَنَّوۡهُ أَبَدَۢا بِمَا قَدَّمَتۡ أَيۡدِيهِمۡۚ وَٱللَّهُ عَلِيمُۢ بِٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿95﴾وَلَن يَتَمَنَّوۡهُ أَبَدَۢا بِمَا قَدَّمَتۡ أَيۡدِيهِمۡۚ وَٱللَّهُ عَلِيمُۢ بِٱلظَّـٰلِمِينَ
(بهڵام ئهوانه) ههرگیز بههۆی ڕهفتاری نادروست و دهست پێشخهری ناپهسهندیانهوه ئاواتی مهرگ ناخوازن، خوایش چاك ئاگاداره له حاڵی ستهمكاران.
وَلَتَجِدَنَّهُمۡ أَحۡرَصَ ٱلنَّاسِ عَلَىٰ حَيَوٰةٖ وَمِنَ ٱلَّذِينَ أَشۡرَكُواْۚ يَوَدُّ أَحَدُهُمۡ لَوۡ يُعَمَّرُ أَلۡفَ سَنَةٖ وَمَا هُوَ بِمُزَحۡزِحِهِۦ مِنَ ٱلۡعَذَابِ أَن يُعَمَّرَۗ وَٱللَّهُ بَصِيرُۢ بِمَا يَعۡمَلُونَ ﴿96﴾وَلَتَجِدَنَّهُمۡ أَحۡرَصَ ٱلنَّاسِ عَلَىٰ حَيَوٰةٖ وَمِنَ ٱلَّذِينَ أَشۡرَكُواْۚ يَوَدُّ أَحَدُهُمۡ لَوۡ يُعَمَّرُ أَلۡفَ سَنَةٖ وَمَا هُوَ بِمُزَحۡزِحِهِۦ مِنَ ٱلۡعَذَابِ أَن يُعَمَّرَۗ وَٱللَّهُ بَصِيرُۢ بِمَا يَعۡمَلُونَ
سوێند بێت ئهو جوولهكانه دهبینیت كه له ههموو خهڵك به پهرۆشترن لهسهر دنیاو ژیانی دنیا بهههر جۆرێك بێت، ههتا بگره له هاوهڵپهرست و موشریكهكانیش، ههریهك لهوانه ئاوات دهخوازێت كه: ههزار ساڵ تهمهنی ببێت، ههر چهنده وهنهبێت تهمهنی درێژیان له سزا ڕزگاریان بكات، خوایش زۆر بینایه بهو كردهوانهی كه ئهنجامی دهدهن.
قُلۡ مَن كَانَ عَدُوّٗا لِّـجِبۡرِيلَ فَإِنَّهُۥ نَزَّلَهُۥ عَلَىٰ قَلۡبِكَ بِإِذۡنِ ٱللَّهِ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ وَهُدٗى وَبُشۡرَىٰ لِلۡمُؤۡمِنِينَ ﴿97﴾قُلۡ مَن كَانَ عَدُوّٗا لِّـجِبۡرِيلَ فَإِنَّهُۥ نَزَّلَهُۥ عَلَىٰ قَلۡبِكَ بِإِذۡنِ ٱللَّهِ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ وَهُدٗى وَبُشۡرَىٰ لِلۡمُؤۡمِنِينَ
(ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) پێیان بڵێ: ههر كهسێك دوژمنی جوبرهئیله، (با بزانێت) كه ههر ئهو جوبرهئیله به فهرمانی خوا ئهو قورئانهی دابهزاندۆته سهر دڵت كه كتێبه پێشووهكان بهڕاست دادهنێت و ڕێنموویی (بۆ چاكه) دهكات و مژده بهخشیشه به ئیمانداران.
مَن كَانَ عَدُوّٗا لِّلَّهِ وَمَلَـٰٓئِكَتِهِۦ وَرُسُلِهِۦ وَجِبۡرِيلَ وَمِيكَىٰلَ فَإِنَّ ٱللَّهَ عَدُوّٞ لِّلۡكَٰفِرِينَ ﴿98﴾مَن كَانَ عَدُوّٗا لِّلَّهِ وَمَلَـٰٓئِكَتِهِۦ وَرُسُلِهِۦ وَجِبۡرِيلَ وَمِيكَىٰلَ فَإِنَّ ٱللَّهَ عَدُوّٞ لِّلۡكَٰفِرِينَ
ئهو كهسهی دوژمن بێت به خواو فریشتهكانی و پێغهمبهرهكانی، بهتایبهت جوبرهئیل و میكائیل، ئهوه با بزانێت و دڵنیا بێت كه خوای گهوره دوژمنی كافرو بێباوهڕانه.
وَلَقَدۡ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ءَايَٰتِۭ بَيِّنَٰتٖۖ وَمَا يَكۡفُرُ بِهَآ إِلَّا ٱلۡفَٰسِقُونَ ﴿99﴾وَلَقَدۡ أَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ءَايَٰتِۭ بَيِّنَٰتٖۖ وَمَا يَكۡفُرُ بِهَآ إِلَّا ٱلۡفَٰسِقُونَ
سوێند بێت به خوا ئێمه بێگومان نیشانهو ئایهتی ڕوونمان بۆ تۆ ناردووه (ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) كهس باوهڕی پێی لهق نابێت، جگه له دهروون نهخۆش و یاخی بووهكان.
أَوَكُلَّمَا عَٰهَدُواْ عَهۡدٗا نَّبَذَهُۥ فَرِيقٞ مِّنۡهُمۚ بَلۡ أَكۡثَرُهُمۡ لَا يُؤۡمِنُونَ ﴿100﴾أَوَكُلَّمَا عَٰهَدُواْ عَهۡدٗا نَّبَذَهُۥ فَرِيقٞ مِّنۡهُمۚ بَلۡ أَكۡثَرُهُمۡ لَا يُؤۡمِنُونَ
ئهوه بۆ ههر جارێك پهیمانێكیان بهستبێت (لهگهڵ خواو پێغهمبهرو موسوڵماناندا) خێرا دهستهیهكیان پهیمانهكهیان شكاندووه، بهڵكو زۆربهی زۆریان باوهڕ ناهێنن (ڕێزو قهدری پهیمان و ئیمان ناگرن).
وَلَمَّا جَآءَهُمۡ رَسُولٞ مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِ مُصَدِّقٞ لِّمَا مَعَهُمۡ نَبَذَ فَرِيقٞ مِّنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ كِتَٰبَ ٱللَّهِ وَرَآءَ ظُهُورِهِمۡ كَأَنَّهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ ﴿101﴾وَلَمَّا جَآءَهُمۡ رَسُولٞ مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِ مُصَدِّقٞ لِّمَا مَعَهُمۡ نَبَذَ فَرِيقٞ مِّنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ كِتَٰبَ ٱللَّهِ وَرَآءَ ظُهُورِهِمۡ كَأَنَّهُمۡ لَا يَعۡلَمُونَ
كاتێكیش كه پێغهمبهرێكیان له لایهن خواوه بۆ هات (مهبهست حهزرهتی محمد (صلی الله علیه وسلم) لهگهڵ ئهوهشدا كه پشتگیری له ڕاستی تهورات دهكات، دهستهیهك له خاوهن كتێبهكان (جووهكان) كتێبی خوایان پشتگوێ خست و خۆیان لێ گێل كرد، ههروهك ههواڵی وا نهزانن و (نهیان بیستبێت).
وَٱتَّبَعُواْ مَا تَتۡلُواْ ٱلشَّيَٰطِينُ عَلَىٰ مُلۡكِ سُلَيۡمَٰنَۖ وَمَا كَفَرَ سُلَيۡمَٰنُ وَلَٰكِنَّ ٱلشَّيَٰطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحۡرَ وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلۡمَلَكَيۡنِ بِبَابِلَ هَٰرُوتَ وَمَٰرُوتَۚ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡۖ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنۡهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَزَوۡجِهِۦۚ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنۡ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡۚ وَلَقَدۡ عَلِمُواْ لَمَنِ ٱشۡتَرَىٰهُ مَا لَهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنۡ خَلَٰقٖۚ وَلَبِئۡسَ مَا شَرَوۡاْ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمۡۚ لَوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ ﴿102﴾وَٱتَّبَعُواْ مَا تَتۡلُواْ ٱلشَّيَٰطِينُ عَلَىٰ مُلۡكِ سُلَيۡمَٰنَۖ وَمَا كَفَرَ سُلَيۡمَٰنُ وَلَٰكِنَّ ٱلشَّيَٰطِينَ كَفَرُواْ يُعَلِّمُونَ ٱلنَّاسَ ٱلسِّحۡرَ وَمَآ أُنزِلَ عَلَى ٱلۡمَلَكَيۡنِ بِبَابِلَ هَٰرُوتَ وَمَٰرُوتَۚ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنۡ أَحَدٍ حَتَّىٰ يَقُولَآ إِنَّمَا نَحۡنُ فِتۡنَةٞ فَلَا تَكۡفُرۡۖ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنۡهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِۦ بَيۡنَ ٱلۡمَرۡءِ وَزَوۡجِهِۦۚ وَمَا هُم بِضَآرِّينَ بِهِۦ مِنۡ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذۡنِ ٱللَّهِۚ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمۡ وَلَا يَنفَعُهُمۡۚ وَلَقَدۡ عَلِمُواْ لَمَنِ ٱشۡتَرَىٰهُ مَا لَهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ مِنۡ خَلَٰقٖۚ وَلَبِئۡسَ مَا شَرَوۡاْ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمۡۚ لَوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ
جا جووهكان (وازیان له كتێبی خوا ـ تهورات ـ هێناو) شوێنی ئهوه كهوتن، كه شهیتانهكان دهیانخوێندهوه دهربارهی دهسهڵات و حكومهتی سولهیمان، (ئاشكرایه كه) ههرگیز سولهیمان كافر نهبووه، بهڵكو شهیتانهكان كافربوون و خهڵكیان فێری سیحرو جادوو دهكرد، ههروهها مهردومیان فێری ئهوه دهكرد كه بۆ هاروت و ماروت دابهزی بوو (كه دوو فریشته بوون) له بابل (مهبهستیشیان تێگهیاندنی خهڵكی بوو له سیحرو جادوو). ئهوانیش كهسیان فێری هیچ شتێك نهدهكرد تا پێیان نهوتایه: ئهم كارهی ئێمه بۆ تاقی كردنهوهیهو خۆت كافر مهكه (كهچی ههندێك ههر كۆڵیان نهداو) لهو فریشتانهوه شتی وافێر دهبوون كه ژن و مێردی پێ له یهك جوودا بكهن، (ههر چهنده) ئهو جادووگهرانه ناتوانن هیچ زیانێك به كهس بگهیهنن، مهگهر ویستی خوای لهسهر بێت، ئهو خهڵكه سهرگهردانه ههمیشه فێری شتێك دهبن كه زیانیان لێدهداو سوودی نیه بۆیان، بێگومان دهشزانن ئهوهی كاڵای وای كڕی بێت و شتی وافێر ببێت لهو دونیا هیچ بههرهیهكی دهست ناكهوێت، (بهڕاستی) ئهو شتهی ئهوان خۆیان پێ فرۆشتووه و كهوتونهته داوییهوه شتێكی زۆر ناپهسهنده ئهگهر بزانن و تێبگهن (چونكه سیحرو جادوو چهواشه كاریه و كارێكی نادروسته).
وَلَوۡ أَنَّهُمۡ ءَامَنُواْ وَٱتَّقَوۡاْ لَمَثُوبَةٞ مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِ خَيۡرٞۚ لَّوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ ﴿103﴾وَلَوۡ أَنَّهُمۡ ءَامَنُواْ وَٱتَّقَوۡاْ لَمَثُوبَةٞ مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِ خَيۡرٞۚ لَّوۡ كَانُواْ يَعۡلَمُونَ
خۆ ئهگهر بهڕاستی ئهو جوولهكانه ئیمان و باوهڕیان بهێنایه و خۆیان بپاڕاستایه و جوانكار بوونایه (كه بێگومان ئهمهش نایهته دی) ئهوا پاداشتێكیان له لایهن خوای گهورهوه كه چاكترو بهفهڕتر بوو دهست دهكهوت، ئهگهر بیانزانیایه (بیرو هۆشیان بهكار بهێنایه).
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَقُولُواْ رَٰعِنَا وَقُولُواْ ٱنظُرۡنَا وَٱسۡمَعُواْۗ وَلِلۡكَٰفِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٞ ﴿104﴾يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَقُولُواْ رَٰعِنَا وَقُولُواْ ٱنظُرۡنَا وَٱسۡمَعُواْۗ وَلِلۡكَٰفِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٞ
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه مهڵێن (راعِنا) (چونكه له زمانی عیبریدا واتاكهی ناشرینه بۆ توانج و پلار بهكار دێت، بهڵكو) بڵێن: (انڤرنا) چاوهڕێ و سهیرمان بكه و به چاكی ئهو فهرمانه لهگوێ بگرن، (چونكه) بۆ كافرو بێباوهران سزایهكی به ئێشمان ئاماده كردووه (بهتایبهت ئهوانهی گاڵته بهدین و ئیمان و موقهددهسات دهكهن).
مَّا يَوَدُّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ وَلَا ٱلۡمُشۡرِكِينَ أَن يُنَزَّلَ عَلَيۡكُم مِّنۡ خَيۡرٖ مِّن رَّبِّكُمۡۚ وَٱللَّهُ يَخۡتَصُّ بِرَحۡمَتِهِۦ مَن يَشَآءُۚ وَٱللَّهُ ذُو ٱلۡفَضۡلِ ٱلۡعَظِيمِ ﴿105﴾مَّا يَوَدُّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ وَلَا ٱلۡمُشۡرِكِينَ أَن يُنَزَّلَ عَلَيۡكُم مِّنۡ خَيۡرٖ مِّن رَّبِّكُمۡۚ وَٱللَّهُ يَخۡتَصُّ بِرَحۡمَتِهِۦ مَن يَشَآءُۚ وَٱللَّهُ ذُو ٱلۡفَضۡلِ ٱلۡعَظِيمِ
چ ئهوانهی كه كافرن له خاوهن كتێبه ئاسمانیهكان، چ موشریك و هاوهڵگهران حهز ناكهن لهلایهن پهروهردگارتانهوه هیچ خێرو بهرهكهتێك دابارێت بۆتان و ڕوتان تێبكات، لهگهڵ ئهوهشدا خوا ڕهحمهتی خۆی تایبهت دهكات به ههر كهسێك (بیهوێت و شایسته بێت) ههر خوایش خاوهنی فهزڵ و بهخششی گهورهیه.
مَا نَنسَخۡ مِنۡ ءَايَةٍ أَوۡ نُنسِهَا نَأۡتِ بِخَيۡرٖ مِّنۡهَآ أَوۡ مِثۡلِهَآۗ أَلَمۡ تَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٌ ﴿106﴾۞مَا نَنسَخۡ مِنۡ ءَايَةٍ أَوۡ نُنسِهَا نَأۡتِ بِخَيۡرٖ مِّنۡهَآ أَوۡ مِثۡلِهَآۗ أَلَمۡ تَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٌ
ههر ئایهتێكبسڕینهوه، یان بیخهینه بارودۆخی فهرامۆشییهوه و پشتگوێی بخهین، چاكتر لهو، یان وێنهی ئهو دهخهینه ڕوو، مهگهر نهتزانیوه كه خوا دهسهڵاتی بهسهر ههموو شتێكدا ههیه؟
أَلَمۡ تَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ لَهُۥ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۗ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِن وَلِيّٖ وَلَا نَصِيرٍ ﴿107﴾أَلَمۡ تَعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ لَهُۥ مُلۡكُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۗ وَمَا لَكُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ مِن وَلِيّٖ وَلَا نَصِيرٍ
ئایا نهتزانیوه (ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم)، ئهی ئیماندار) كه بهڕاستی ههر خوا خاوهنی ههموو ئاسمانهكان و زهوییه، جگه لهو خوایه هیچ پشتیوان و یاریدهدهرێكتان نیه؟
أَمۡ تُرِيدُونَ أَن تَسۡـَٔلُواْ رَسُولَكُمۡ كَمَا سُئِلَ مُوسَىٰ مِن قَبۡلُۗ وَمَن يَتَبَدَّلِ ٱلۡكُفۡرَ بِٱلۡإِيمَٰنِ فَقَدۡ ضَلَّ سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ ﴿108﴾أَمۡ تُرِيدُونَ أَن تَسۡـَٔلُواْ رَسُولَكُمۡ كَمَا سُئِلَ مُوسَىٰ مِن قَبۡلُۗ وَمَن يَتَبَدَّلِ ٱلۡكُفۡرَ بِٱلۡإِيمَٰنِ فَقَدۡ ضَلَّ سَوَآءَ ٱلسَّبِيلِ
(ئهی هاوهڵان) ئاخۆ ئێوهش دهتانهوێت داخوازی (گهورهو ناقۆڵا) له پێغهمبهرهكهتان (محمد (صلی الله علیه وسلم) بكهن، ههر وهك كاتی خۆی داخوازی له موسا كرا، جا ههر كهسێك ئیمان و باوهڕ بگۆرێتهوه به كوفر، ئهوه بێگومان ڕێبازی ڕاست و دروستی ون كردووه.
وَدَّ كَثِيرٞ مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ لَوۡ يَرُدُّونَكُم مِّنۢ بَعۡدِ إِيمَٰنِكُمۡ كُفَّارًا حَسَدٗا مِّنۡ عِندِ أَنفُسِهِم مِّنۢ بَعۡدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ ٱلۡحَقُّۖ فَٱعۡفُواْ وَٱصۡفَحُواْ حَتَّىٰ يَأۡتِيَ ٱللَّهُ بِأَمۡرِهِۦٓۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ ﴿109﴾وَدَّ كَثِيرٞ مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡكِتَٰبِ لَوۡ يَرُدُّونَكُم مِّنۢ بَعۡدِ إِيمَٰنِكُمۡ كُفَّارًا حَسَدٗا مِّنۡ عِندِ أَنفُسِهِم مِّنۢ بَعۡدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُمُ ٱلۡحَقُّۖ فَٱعۡفُواْ وَٱصۡفَحُواْ حَتَّىٰ يَأۡتِيَ ٱللَّهُ بِأَمۡرِهِۦٓۗ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ
زۆرێك له خاوهن كتێبهكان ئاواته خوازن لهبهر حهسوودی و ناپاكی خۆیان ئهگهر بۆیان بكرێت بتانگێڕنهوه ڕیزی بێ باوهڕان ئهمهش دوای ئهوهی كه حهق و ڕاستییان به تهواوی بۆ ڕوون بۆتهوه، بهڵام ئێوه ههر لێیان ببورن و لێیان مهگرن و چاوپۆشییان لێ بكهن، تا خوا كاری خۆی ئهنجام دهدات و ویستی خۆی جێبهجێ دهكات، بێگومان خوا دهسهڵاتی بهسهر ههموو شتێكدا ههیه.
وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَۚ وَمَا تُقَدِّمُواْ لِأَنفُسِكُم مِّنۡ خَيۡرٖ تَجِدُوهُ عِندَ ٱللَّهِۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرٞ ﴿110﴾وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَۚ وَمَا تُقَدِّمُواْ لِأَنفُسِكُم مِّنۡ خَيۡرٖ تَجِدُوهُ عِندَ ٱللَّهِۗ إِنَّ ٱللَّهَ بِمَا تَعۡمَلُونَ بَصِيرٞ
(كهواته ئهی ئیمانداران) نوێژهكانتان بهچاكی ئهنجام بدهن و زهكاتیش بدهن (به خاوهن مافهكان) و دڵنیا بن كه ههر كارێكی چاكه بۆ خۆتانی دهكهن، لای خوا بزر نابێت و دهستتان دهكهوێتهوه چونكه بهڕاستی خوا بیناو به ئاگایه بهو كارو كردهوانهی كه ئهنجامی دهدهن.
وَقَالُواْ لَن يَدۡخُلَ ٱلۡجَنَّةَ إِلَّا مَن كَانَ هُودًا أَوۡ نَصَٰرَىٰۗ تِلۡكَ أَمَانِيُّهُمۡۗ قُلۡ هَاتُواْ بُرۡهَٰنَكُمۡ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ﴿111﴾وَقَالُواْ لَن يَدۡخُلَ ٱلۡجَنَّةَ إِلَّا مَن كَانَ هُودًا أَوۡ نَصَٰرَىٰۗ تِلۡكَ أَمَانِيُّهُمۡۗ قُلۡ هَاتُواْ بُرۡهَٰنَكُمۡ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ
(جوولهكه و گاورهكان) دهڵێن: ههرگیز كهس ناچێته بهههشتهوه بێجگه له جوولهكه یان گاور، جا ئهوه ئاوات و خهیاڵی خۆیانه (تۆش ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم)، یان ئهی ئیماندار) پێیان بڵێ: ئهگهر ڕاستگۆن، بهڵگهتان لهسهر ئهم قسهیه بهێننه مهیدانهوه (ئهگهر ئێوه بهههشتی بن، ئهوا موسوڵمانانیش بهههشتیه چونكه باوهڕیان به موسا و عیسا ههیه).
بَلَىٰۚ مَنۡ أَسۡلَمَ وَجۡهَهُۥ لِلَّهِ وَهُوَ مُحۡسِنٞ فَلَهُۥٓ أَجۡرُهُۥ عِندَ رَبِّهِۦ وَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ ﴿112﴾بَلَىٰۚ مَنۡ أَسۡلَمَ وَجۡهَهُۥ لِلَّهِ وَهُوَ مُحۡسِنٞ فَلَهُۥٓ أَجۡرُهُۥ عِندَ رَبِّهِۦ وَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ
نهخێر وانی یه، ههركهس بهڕاستی خۆی بداته دهست خواو لهههمان كاتدا چاكهكارو موسوڵمان بێت، ئهوه پاداشتی خۆی لای پهروهردگاری دهست دهكهوێت و نهترسیان دهبێت و نهغهم و پهژاره دایان دهگرێت.
وَقَالَتِ ٱلۡيَهُودُ لَيۡسَتِ ٱلنَّصَٰرَىٰ عَلَىٰ شَيۡءٖ وَقَالَتِ ٱلنَّصَٰرَىٰ لَيۡسَتِ ٱلۡيَهُودُ عَلَىٰ شَيۡءٖ وَهُمۡ يَتۡلُونَ ٱلۡكِتَٰبَۗ كَذَٰلِكَ قَالَ ٱلَّذِينَ لَا يَعۡلَمُونَ مِثۡلَ قَوۡلِهِمۡۚ فَٱللَّهُ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ فِيمَا كَانُواْ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَ ﴿113﴾وَقَالَتِ ٱلۡيَهُودُ لَيۡسَتِ ٱلنَّصَٰرَىٰ عَلَىٰ شَيۡءٖ وَقَالَتِ ٱلنَّصَٰرَىٰ لَيۡسَتِ ٱلۡيَهُودُ عَلَىٰ شَيۡءٖ وَهُمۡ يَتۡلُونَ ٱلۡكِتَٰبَۗ كَذَٰلِكَ قَالَ ٱلَّذِينَ لَا يَعۡلَمُونَ مِثۡلَ قَوۡلِهِمۡۚ فَٱللَّهُ يَحۡكُمُ بَيۡنَهُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ فِيمَا كَانُواْ فِيهِ يَخۡتَلِفُونَ
جولهكه دهڵێن: گاورهكان لهسهر هیچ بنهماو ڕاستییهك نین، گاورهكانیش دهڵێن جوولهكه لهسهر هیچ بنهماو ڕاستییهك نین، له كاتێكدا ئهوانه كتێبی (تهورات و ئینجیلیش دهخوێننهوه) ههروهها ئهوانهش كه هیچ نازانن (له بتپهرستانی عهرهب) ههروا دهڵێن (بڕوایان بهئایینی ئیسلام و ئهوانهش نیه) خوایش له ڕۆژی قیامهتدا دادگایی نێوانیان دهكات لهوهی كه ناكۆكن تیایدا.
وَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّن مَّنَعَ مَسَٰجِدَ ٱللَّهِ أَن يُذۡكَرَ فِيهَا ٱسۡمُهُۥ وَسَعَىٰ فِي خَرَابِهَآۚ أُوْلَـٰٓئِكَ مَا كَانَ لَهُمۡ أَن يَدۡخُلُوهَآ إِلَّا خَآئِفِينَۚ لَهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا خِزۡيٞ وَلَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٞ ﴿114﴾وَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّن مَّنَعَ مَسَٰجِدَ ٱللَّهِ أَن يُذۡكَرَ فِيهَا ٱسۡمُهُۥ وَسَعَىٰ فِي خَرَابِهَآۚ أُوْلَـٰٓئِكَ مَا كَانَ لَهُمۡ أَن يَدۡخُلُوهَآ إِلَّا خَآئِفِينَۚ لَهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا خِزۡيٞ وَلَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٞ
جا كێ لهوه تاوانبارترو ستهمكارتره مزگهوتهكانی خوا قهدهغه دهكات لهوهی ناوی پیرۆزی ئهوی تیادا ببرێت باسی ئاینی ئهوی تێدا بكرێت و ههوڵ بدات بۆ وێران كردنیان، ئهوانه بۆیان نیه بچنه مزگهوتهكانهوه مهگهر ترسی خوایان لهدڵدا بێت، ئهوانه تهنها سوكی و ڕیسوایی بهشیانه له دنیاداو له قیامهتیشدا سزای گهورهیان بۆ ههیه.
وَلِلَّهِ ٱلۡمَشۡرِقُ وَٱلۡمَغۡرِبُۚ فَأَيۡنَمَا تُوَلُّواْ فَثَمَّ وَجۡهُ ٱللَّهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ وَٰسِعٌ عَلِيمٞ ﴿115﴾وَلِلَّهِ ٱلۡمَشۡرِقُ وَٱلۡمَغۡرِبُۚ فَأَيۡنَمَا تُوَلُّواْ فَثَمَّ وَجۡهُ ٱللَّهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ وَٰسِعٌ عَلِيمٞ
ڕۆژههڵات و ڕۆژئاواو (ههموولایهك) ههر خوا خاوهنیهتی، جا ڕوو بكهنه ههر لایهك خوا لهو جێ یه ئاگای لێتانه، بهڕاستی خوا فراوانگیرو زانایه.
وَقَالُواْ ٱتَّخَذَ ٱللَّهُ وَلَدٗاۗ سُبۡحَٰنَهُۥۖ بَل لَّهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ كُلّٞ لَّهُۥ قَٰنِتُونَ ﴿116﴾وَقَالُواْ ٱتَّخَذَ ٱللَّهُ وَلَدٗاۗ سُبۡحَٰنَهُۥۖ بَل لَّهُۥ مَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ كُلّٞ لَّهُۥ قَٰنِتُونَ
(جوولهكهو گاورو بت پهرستان) دهڵێن: خوا منداڵی بۆ خۆی داناوهو فهراههمی هێناوه (لهكاتێكدا خوا پێویستی بهكهس نیه) نهخێر وانی یه، بێگومان ههرچی له ئاسمانهكان و زهویدا ههیه ههر خۆی خاوهنیهتی و ههر ههمووشیان ملكهچ و فهرمانبهرداری ئهوزاتهن.
بَدِيعُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ وَإِذَا قَضَىٰٓ أَمۡرٗا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ ﴿117﴾بَدِيعُ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۖ وَإِذَا قَضَىٰٓ أَمۡرٗا فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ
(ههر ئهو زاته) بهدیهێنهری ئاسمانهكان و زهویه بهجوانترین شێوه، جا ههر كاتێك بڕیاری ههر شتێك بدات، تهنها ئهوهندهی بهسه كه فهرمانی بوون یان پێشهاتنی بدات، ئیتر خێرا ئهو شته، یان ئهو كاره، دهبێت و ئهنجام دهدرێت.
وَقَالَ ٱلَّذِينَ لَا يَعۡلَمُونَ لَوۡلَا يُكَلِّمُنَا ٱللَّهُ أَوۡ تَأۡتِينَآ ءَايَةٞۗ كَذَٰلِكَ قَالَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِم مِّثۡلَ قَوۡلِهِمۡۘ تَشَٰبَهَتۡ قُلُوبُهُمۡۗ قَدۡ بَيَّنَّا ٱلۡأٓيَٰتِ لِقَوۡمٖ يُوقِنُونَ ﴿118﴾وَقَالَ ٱلَّذِينَ لَا يَعۡلَمُونَ لَوۡلَا يُكَلِّمُنَا ٱللَّهُ أَوۡ تَأۡتِينَآ ءَايَةٞۗ كَذَٰلِكَ قَالَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِم مِّثۡلَ قَوۡلِهِمۡۘ تَشَٰبَهَتۡ قُلُوبُهُمۡۗ قَدۡ بَيَّنَّا ٱلۡأٓيَٰتِ لِقَوۡمٖ يُوقِنُونَ
جا ئهوانهی نهفام و نهزانن دهیانگوت: بۆ خوا لهگهڵ ئێمه گفتوگۆ ناكات؟! یان موعجیزهو نیشانهیهكمان بۆ نایهت؟!! (شایانی باسه) كهسانی تریش پێش ئهمان ههمان شتیان دهوت، ئهمانه دڵهكانیان چوونیهكهو لهیهك دهچێت (شێوازی دهربڕینیان جیاوازه)، بێگومان ئێمه چهنندهها بهڵگهو نیشانهی ئاشكراو ڕوونمان دیاری كردووه بۆ ئهو كهسانهی كه ڕاستی خوازن و به شوێن حهقیقهتدا دهگهڕێن.
إِنَّآ أَرۡسَلۡنَٰكَ بِٱلۡحَقِّ بَشِيرٗا وَنَذِيرٗاۖ وَلَا تُسۡـَٔلُ عَنۡ أَصۡحَٰبِ ٱلۡجَحِيمِ ﴿119﴾إِنَّآ أَرۡسَلۡنَٰكَ بِٱلۡحَقِّ بَشِيرٗا وَنَذِيرٗاۖ وَلَا تُسۡـَٔلُ عَنۡ أَصۡحَٰبِ ٱلۡجَحِيمِ
بهڕاستی (ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) ئێمه تۆمان هاوڕێ لهگهڵ حهق و ڕاستهقینهكاندا ڕهوانه كردووه تا مژدهدهر بیت به ئیمانداران و ترسێنهر بیت بۆ بێ باوهران، بێگومان تۆ ههرگیز بهرپرسیار نیت له نیشته جێكانی دۆزهخ.
وَلَن تَرۡضَىٰ عَنكَ ٱلۡيَهُودُ وَلَا ٱلنَّصَٰرَىٰ حَتَّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمۡۗ قُلۡ إِنَّ هُدَى ٱللَّهِ هُوَ ٱلۡهُدَىٰۗ وَلَئِنِ ٱتَّبَعۡتَ أَهۡوَآءَهُم بَعۡدَ ٱلَّذِي جَآءَكَ مِنَ ٱلۡعِلۡمِ مَا لَكَ مِنَ ٱللَّهِ مِن وَلِيّٖ وَلَا نَصِيرٍ ﴿120﴾وَلَن تَرۡضَىٰ عَنكَ ٱلۡيَهُودُ وَلَا ٱلنَّصَٰرَىٰ حَتَّىٰ تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمۡۗ قُلۡ إِنَّ هُدَى ٱللَّهِ هُوَ ٱلۡهُدَىٰۗ وَلَئِنِ ٱتَّبَعۡتَ أَهۡوَآءَهُم بَعۡدَ ٱلَّذِي جَآءَكَ مِنَ ٱلۡعِلۡمِ مَا لَكَ مِنَ ٱللَّهِ مِن وَلِيّٖ وَلَا نَصِيرٍ
ههرگیز جولهكه و گاورهكان له تۆ (ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم)، ئهی ئیماندار) ڕازی نابن، ههتا به تهواوی شوێن ئاین و بهرنامهیان نهكهویت، پێیان بڵێ: بهڕاستی ههر بهرنامهی خوا (ئاینی ئیسلام، شایستهی ئهوهیه كه ههموولایهكمان شوێنی بكهوین) هیدایهتی ڕاست و دروست ههر لای ئهوه، خۆ ئهگهر شوێن ئارهزووهكانی ئهوان بكهویت پاش ئهوهی زانیاری و زانستیت پێگهیشتووه، ئهوه بزانه كه له لایهن خواوه هیچ سهرپهرشتیاری و یارمهتییهكت دهست ناكهوێت.
ٱلَّذِينَ ءَاتَيۡنَٰهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ يَتۡلُونَهُۥ حَقَّ تِلَاوَتِهِۦٓ أُوْلَـٰٓئِكَ يُؤۡمِنُونَ بِهِۦۗ وَمَن يَكۡفُرۡ بِهِۦ فَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡخَٰسِرُونَ ﴿121﴾ٱلَّذِينَ ءَاتَيۡنَٰهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ يَتۡلُونَهُۥ حَقَّ تِلَاوَتِهِۦٓ أُوْلَـٰٓئِكَ يُؤۡمِنُونَ بِهِۦۗ وَمَن يَكۡفُرۡ بِهِۦ فَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡخَٰسِرُونَ
دهستهیهك لهوانهی كتێبمان پێبهخشیون (قورئان) بهچاكی و بهوردی دهوری دهكهنهوه، ئهوانه باوهڕیان پێی ههیهو باوهڕی پێ دههێنن بهڵام ئهوهی بڕوای پێی نهبێت، ئا ئهو جۆره كهسانه له خهسارهتمهندو زهرهرمهندهكانن.
يَٰبَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتِيَ ٱلَّتِيٓ أَنۡعَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ وَأَنِّي فَضَّلۡتُكُمۡ عَلَى ٱلۡعَٰلَمِينَ ﴿122﴾يَٰبَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتِيَ ٱلَّتِيٓ أَنۡعَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ وَأَنِّي فَضَّلۡتُكُمۡ عَلَى ٱلۡعَٰلَمِينَ
ئهی نهوهی ئیسرائیل یادی ئهو نازو نیعمهتانه بكهن كه بهسهرتاندا ڕژاندوومه و من كاتی خۆی ڕێزی ئێوهم دابوو بهسهر ههموو دانیشتوانی ئهم جیهانهدا.
وَٱتَّقُواْ يَوۡمٗا لَّا تَجۡزِي نَفۡسٌ عَن نَّفۡسٖ شَيۡـٔٗا وَلَا يُقۡبَلُ مِنۡهَا عَدۡلٞ وَلَا تَنفَعُهَا شَفَٰعَةٞ وَلَا هُمۡ يُنصَرُونَ ﴿123﴾وَٱتَّقُواْ يَوۡمٗا لَّا تَجۡزِي نَفۡسٌ عَن نَّفۡسٖ شَيۡـٔٗا وَلَا يُقۡبَلُ مِنۡهَا عَدۡلٞ وَلَا تَنفَعُهَا شَفَٰعَةٞ وَلَا هُمۡ يُنصَرُونَ
خۆتان بپارێزن له ڕۆژێك كه كهس له جیاتی كهس تۆڵهو پاداشت ناداتهوه، به هیچ شێوهیهك كهس فریای كهس ناكهوێت، كهس بارمتهی لێوهرناگیرێت و، تكاو پاڕانهوهی كهس بۆ كهسانی تر سوودی نابێت (یاخی و ستهمكارانیش) سهركهوتوونابن و سهرناخرێن...
وَإِذِ ٱبۡتَلَىٰٓ إِبۡرَٰهِـۧمَ رَبُّهُۥ بِكَلِمَٰتٖ فَأَتَمَّهُنَّۖ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامٗاۖ قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِيۖ قَالَ لَا يَنَالُ عَهۡدِي ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿124﴾۞وَإِذِ ٱبۡتَلَىٰٓ إِبۡرَٰهِـۧمَ رَبُّهُۥ بِكَلِمَٰتٖ فَأَتَمَّهُنَّۖ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامٗاۖ قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِيۖ قَالَ لَا يَنَالُ عَهۡدِي ٱلظَّـٰلِمِينَ
(یادی ئهوه بكهنهوه) پهروهردگاری ئیبراهیم، ئیبراهیمی تاقیكردهوه به چهند فهرمان و بڕیارێك، ئهویش زۆر به جوانی ئهنجامیدان، دوایی (كه له ههموو تاقیكردنهوهكاندا سهركهوت) خوا فهرمووی: من بڕیارمداوه بتكهمه پێشهوای خهڵكی، ئیبراهیم وتی: حهز دهكهم نهوهكانیشم لهوكاره پیرۆزه بێ بههره نهبن، خوا فهرمووی: پهیام و پهیمانی من بۆ ستهمكاران نابێت (با نهوهی تۆش بن)
وَإِذۡ جَعَلۡنَا ٱلۡبَيۡتَ مَثَابَةٗ لِّلنَّاسِ وَأَمۡنٗا وَٱتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبۡرَٰهِـۧمَ مُصَلّٗىۖ وَعَهِدۡنَآ إِلَىٰٓ إِبۡرَٰهِـۧمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ أَن طَهِّرَا بَيۡتِيَ لِلطَّآئِفِينَ وَٱلۡعَٰكِفِينَ وَٱلرُّكَّعِ ٱلسُّجُودِ ﴿125﴾وَإِذۡ جَعَلۡنَا ٱلۡبَيۡتَ مَثَابَةٗ لِّلنَّاسِ وَأَمۡنٗا وَٱتَّخِذُواْ مِن مَّقَامِ إِبۡرَٰهِـۧمَ مُصَلّٗىۖ وَعَهِدۡنَآ إِلَىٰٓ إِبۡرَٰهِـۧمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ أَن طَهِّرَا بَيۡتِيَ لِلطَّآئِفِينَ وَٱلۡعَٰكِفِينَ وَٱلرُّكَّعِ ٱلسُّجُودِ
(یادی ئهوهش بكهنهوه) چۆن ئهم ماڵهمان (كهعبه) كرده جێگای كۆبوونهوهی خهڵكی، كه بهوپهڕی هێمنی و ئاسایش و ئاسوودهییهوه لهوێ بهیهك بگهن (ده ئێوهش، خهڵكینه) مهقامی ئیبراهیم كه شوێنی تایبهتی خواپهرستی ئهو بوو، بیكهنه جێگای خواپهرستی و نوێژ، ئینجا فهرمانماندا به ئیبراهیم و ئیسماعیل كه ئهو ماڵهم خاوێن بكهنهوه (له چهپهڵی ماددی و مهعنهوی) بۆ ئهوانهی بهدهوریدا دهسوڕێنهوهو (طواف) دهكهن و تیایدا دهمێننهوهو (اعتكاف) دهكهن ههروهها بۆ كڕنووشبهران و سووژدهبهران.
وَإِذۡ قَالَ إِبۡرَٰهِـۧمُ رَبِّ ٱجۡعَلۡ هَٰذَا بَلَدًا ءَامِنٗا وَٱرۡزُقۡ أَهۡلَهُۥ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ مَنۡ ءَامَنَ مِنۡهُم بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ قَالَ وَمَن كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُۥ قَلِيلٗا ثُمَّ أَضۡطَرُّهُۥٓ إِلَىٰ عَذَابِ ٱلنَّارِۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمَصِيرُ ﴿126﴾وَإِذۡ قَالَ إِبۡرَٰهِـۧمُ رَبِّ ٱجۡعَلۡ هَٰذَا بَلَدًا ءَامِنٗا وَٱرۡزُقۡ أَهۡلَهُۥ مِنَ ٱلثَّمَرَٰتِ مَنۡ ءَامَنَ مِنۡهُم بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِۚ قَالَ وَمَن كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُۥ قَلِيلٗا ثُمَّ أَضۡطَرُّهُۥٓ إِلَىٰ عَذَابِ ٱلنَّارِۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمَصِيرُ
(یادی ئهوه بكهنهوه) كاتێك ئیبراهیم دۆعای كردو وتی: پهروهردگارا دهوروبهری ئهم ماڵهت بگێڕه بهشارێكی پڕ له ئاسایش و ڕزق و ڕۆزی ههمهجۆر ببهخشه بهدانیشتوانی، (بهتایبهت) بهوانهی باوهڕیان بهخواو ڕۆژیی دوایی هێناوه. (خوای گهوره وهڵامی دایهوه كه دۆعات گیرایهو) فهرمووی: بهڵام ئهوهش كافره بێ بهشی ناكهم له بهرههم و نازو نیعمهتی كهم تهمهنی ئهم دنیایه، بهڵام لهوهودوا به ناچاریی تووشی سزای ئاگری دهكهم كه سهرئهنجام و چارهنووسێكی خراپه.
وَإِذۡ يَرۡفَعُ إِبۡرَٰهِـۧمُ ٱلۡقَوَاعِدَ مِنَ ٱلۡبَيۡتِ وَإِسۡمَٰعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلۡ مِنَّآۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ ﴿127﴾وَإِذۡ يَرۡفَعُ إِبۡرَٰهِـۧمُ ٱلۡقَوَاعِدَ مِنَ ٱلۡبَيۡتِ وَإِسۡمَٰعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلۡ مِنَّآۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ
به یاد بهێنن ئهو كاتهی ئیبراهیم پایهكانی كهعبهی بهرز دهكردهوه لهگهڵ ئیسماعیلدا و (دهیانوت): پهروهردگارا ئهم كارهمان لێ وهربگرهو له ڕیزی چاكهكانماندا تۆماری بكه، چونكه بهڕاستی تۆ خوایهكی زۆر بیسهرو زانایت.
رَبَّنَا وَٱجۡعَلۡنَا مُسۡلِمَيۡنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَآ أُمَّةٗ مُّسۡلِمَةٗ لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبۡ عَلَيۡنَآۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ﴿128﴾رَبَّنَا وَٱجۡعَلۡنَا مُسۡلِمَيۡنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَآ أُمَّةٗ مُّسۡلِمَةٗ لَّكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبۡ عَلَيۡنَآۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ
پهروهردگارا، ههردووكمان وا لێ بكه تهنها فهرمانبهردارو ملكهچی تۆبین و له نهوهكانیشمان ئوممهتێكی موسوڵمان و فهرمانبهردار بۆ خۆت فهراههم بهێنه و چۆنیهتی ڕێبازی بهندایهتیمان فێربكه و نیشانمان بدهو تهوبه و پهشیمانیمان لێ وهربگره، بێگومان تۆ خوایهكی زۆر تهوبه وهرگرو میهرهبان و دلۆڤانیت.
رَبَّنَا وَٱبۡعَثۡ فِيهِمۡ رَسُولٗا مِّنۡهُمۡ يَتۡلُواْ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَيُزَكِّيهِمۡۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ ﴿129﴾رَبَّنَا وَٱبۡعَثۡ فِيهِمۡ رَسُولٗا مِّنۡهُمۡ يَتۡلُواْ عَلَيۡهِمۡ ءَايَٰتِكَ وَيُعَلِّمُهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَيُزَكِّيهِمۡۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلۡعَزِيزُ ٱلۡحَكِيمُ
پهروهردگارا، بۆ ئهو خهڵكهی كه له ئایندهدا دێن پێغهمبهرێك له خۆیان ڕهوانه بكه، تا ئایهتهكانی تۆیان بهسهردا بخوێنێتهوهو فێری كتێبه پیرۆزهكهی تۆ (واته قورئان) و داناییان بكات، تا دڵ و دهروونیان له ژهنگ و كردهوهیان له ڕهوشتی ناپهسهند پاك بكاتهوه، بهڕاستی ههر تۆ خوایهكی باڵادهست و دانایت.
وَمَن يَرۡغَبُ عَن مِّلَّةِ إِبۡرَٰهِـۧمَ إِلَّا مَن سَفِهَ نَفۡسَهُۥۚ وَلَقَدِ ٱصۡطَفَيۡنَٰهُ فِي ٱلدُّنۡيَاۖ وَإِنَّهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ ﴿130﴾وَمَن يَرۡغَبُ عَن مِّلَّةِ إِبۡرَٰهِـۧمَ إِلَّا مَن سَفِهَ نَفۡسَهُۥۚ وَلَقَدِ ٱصۡطَفَيۡنَٰهُ فِي ٱلدُّنۡيَاۖ وَإِنَّهُۥ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ
ئایا كێ له ئاینی ئیبراهیم پشت ههڵ دهكات، جگه لهو كهسهی كهخۆی گێل و نهفام بكات، سوێندبێت بێگومان ئێمه ئیبراهیممان لهم دنیایهدا ههڵبژاردوهو (كردوومانه بهپێشهوا) بهڕاستی لهو دنیاش له ڕیزی پیاو چاكاندایه.
إِذۡ قَالَ لَهُۥ رَبُّهُۥٓ أَسۡلِمۡۖ قَالَ أَسۡلَمۡتُ لِرَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ﴿131﴾إِذۡ قَالَ لَهُۥ رَبُّهُۥٓ أَسۡلِمۡۖ قَالَ أَسۡلَمۡتُ لِرَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ
كاتێك پهروهردگاری پێی وت: ملكهچ و فهرمانبهردار به، (ئهویش خێرا) وتی: تهسلیمی پهروهردگاری ههموو جیهان بووم (باوهڕی پتهوم پێی ههیه).
وَوَصَّىٰ بِهَآ إِبۡرَٰهِـۧمُ بَنِيهِ وَيَعۡقُوبُ يَٰبَنِيَّ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصۡطَفَىٰ لَكُمُ ٱلدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسۡلِمُونَ ﴿132﴾وَوَصَّىٰ بِهَآ إِبۡرَٰهِـۧمُ بَنِيهِ وَيَعۡقُوبُ يَٰبَنِيَّ إِنَّ ٱللَّهَ ٱصۡطَفَىٰ لَكُمُ ٱلدِّينَ فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنتُم مُّسۡلِمُونَ
جا ئیبراهیم و یهعقوب ئهم وهسێتهیان كرد بۆ كوڕهكان و نهوهكانیان، (ههریهك لهوان فهرموویهتی): ڕۆڵهكانم؛ بهڕاستی خوا ههر ئهم ئاینهی بۆ ئێوه بڕیارداوهو ههڵی بژاردووه، ئیتر ئێوهش ههوڵ بدهن به موسوڵمانی نهبێت مهمرن (تا دوا ههناسهتان پهیڕهوی بكهن).
أَمۡ كُنتُمۡ شُهَدَآءَ إِذۡ حَضَرَ يَعۡقُوبَ ٱلۡمَوۡتُ إِذۡ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعۡبُدُونَ مِنۢ بَعۡدِيۖ قَالُواْ نَعۡبُدُ إِلَٰهَكَ وَإِلَٰهَ ءَابَآئِكَ إِبۡرَٰهِـۧمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَ إِلَٰهٗا وَٰحِدٗا وَنَحۡنُ لَهُۥ مُسۡلِمُونَ ﴿133﴾أَمۡ كُنتُمۡ شُهَدَآءَ إِذۡ حَضَرَ يَعۡقُوبَ ٱلۡمَوۡتُ إِذۡ قَالَ لِبَنِيهِ مَا تَعۡبُدُونَ مِنۢ بَعۡدِيۖ قَالُواْ نَعۡبُدُ إِلَٰهَكَ وَإِلَٰهَ ءَابَآئِكَ إِبۡرَٰهِـۧمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَ إِلَٰهٗا وَٰحِدٗا وَنَحۡنُ لَهُۥ مُسۡلِمُونَ
ئایا ئێوه (ئهی جوولهكهو گاورانێك كه باوهڕ بهمحمد ناكهن و خۆشتان بهشوێنكهوتهی ئیبراهیم و یهعقوب دهزانن) ئامادهی سهرهمهرگی یهعقوب بوون؟ ئهو كاتهی بهكوڕهكانی وت: دوای مردنی من چی دهپهرستن؟! ههموو وتیان: خوای تۆ و باوو باپیرانت دهپهرستین، كه ئیبراهیم و ئیسماعیل و ئیسحاقن، خوایهكی تاك و تهنهایهو ئێمه ههموو تهسلیم و فهرمانبهرداری ئهوین.
تِلۡكَ أُمَّةٞ قَدۡ خَلَتۡۖ لَهَا مَا كَسَبَتۡ وَلَكُم مَّا كَسَبۡتُمۡۖ وَلَا تُسۡـَٔلُونَ عَمَّا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ﴿134﴾تِلۡكَ أُمَّةٞ قَدۡ خَلَتۡۖ لَهَا مَا كَسَبَتۡ وَلَكُم مَّا كَسَبۡتُمۡۖ وَلَا تُسۡـَٔلُونَ عَمَّا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ
ئهوانه ئوممهتێك بوون ڕۆشتن بهخۆیان و كردهوهی چاكیانهوه، ئێوهش ههرچی دهیكهن له چاكه بۆ خۆتانه و بهرپرس نابن له كارو كردهوهی ئهوان.
وَقَالُواْ كُونُواْ هُودًا أَوۡ نَصَٰرَىٰ تَهۡتَدُواْۗ قُلۡ بَلۡ مِلَّةَ إِبۡرَٰهِـۧمَ حَنِيفٗاۖ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ ﴿135﴾وَقَالُواْ كُونُواْ هُودًا أَوۡ نَصَٰرَىٰ تَهۡتَدُواْۗ قُلۡ بَلۡ مِلَّةَ إِبۡرَٰهِـۧمَ حَنِيفٗاۖ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ
(كهچی هێشتا ئهوان به موسوڵمانان) دهڵێن: وهرن ببنه جولهكه یان گاور تا بكهونه سهر ڕێگهی ڕاست!! (ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) پێیان) بڵێ: (نهخێر وانابین) بهڵكو شوێن ئاین و بهرنامهی ئیبراهیم دهكهوین كه پاك و دروستهو ههرگیز له ڕیزی بت پهرستان و هاوهڵگهراندا نهبووه.
قُولُوٓاْ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡنَا وَمَآ أُنزِلَ إِلَىٰٓ إِبۡرَٰهِـۧمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَ وَيَعۡقُوبَ وَٱلۡأَسۡبَاطِ وَمَآ أُوتِيَ مُوسَىٰ وَعِيسَىٰ وَمَآ أُوتِيَ ٱلنَّبِيُّونَ مِن رَّبِّهِمۡ لَا نُفَرِّقُ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّنۡهُمۡ وَنَحۡنُ لَهُۥ مُسۡلِمُونَ ﴿136﴾قُولُوٓاْ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡنَا وَمَآ أُنزِلَ إِلَىٰٓ إِبۡرَٰهِـۧمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَ وَيَعۡقُوبَ وَٱلۡأَسۡبَاطِ وَمَآ أُوتِيَ مُوسَىٰ وَعِيسَىٰ وَمَآ أُوتِيَ ٱلنَّبِيُّونَ مِن رَّبِّهِمۡ لَا نُفَرِّقُ بَيۡنَ أَحَدٖ مِّنۡهُمۡ وَنَحۡنُ لَهُۥ مُسۡلِمُونَ
(ئهی پهیڕهوانی محمد (صلی الله علیه وسلم) ئێوه) بڵێن: ئێمه باوهڕمان به خوا هێناوهو بهو قورئانهش كه دابهزیوه بۆمان و بهوهش كه دابهزیوه بۆ ئیبراهیم و ئیسماعیل و ئیسحاق و یهعقوب و نهوهكانی یهعقوب، ههروهها بهو پهیامهی كه بۆ موساو عیسا هاتووه و بهو پهیامانهی كه بۆ پێغهمبهران بهگشتی ڕهوانه كراوه له لایهن پهروهردگاریانهوه و ئێمه جیاوازی ناكهین له نێوان هیچ كام لهو پێغهمبهرانهدا، ئێمه ههموومان تهنها تهسلیمی فهرمانی پهروهردگارین.
فَإِنۡ ءَامَنُواْ بِمِثۡلِ مَآ ءَامَنتُم بِهِۦ فَقَدِ ٱهۡتَدَواْۖ وَّإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنَّمَا هُمۡ فِي شِقَاقٖۖ فَسَيَكۡفِيكَهُمُ ٱللَّهُۚ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ ﴿137﴾فَإِنۡ ءَامَنُواْ بِمِثۡلِ مَآ ءَامَنتُم بِهِۦ فَقَدِ ٱهۡتَدَواْۖ وَّإِن تَوَلَّوۡاْ فَإِنَّمَا هُمۡ فِي شِقَاقٖۖ فَسَيَكۡفِيكَهُمُ ٱللَّهُۚ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ
جا ئهگهر ئهوان (جولهكهو گاورهكان) باوهڕیان هێنا، وهك ئهوهی ئێوه باوهڕتان پێ هێناوه، ئهوه بهڕاستی مانای وایه ڕێبازی هیدایهتیان دۆزیوهتهوه، بهڵام ئهگهر پشتیان تێكرد، ئهوه بێگومان دهكهونه دژایهتی و دوبهرهكی یهوه (بهڵام دڵنیابه ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم)، ئهی ئیماندار) خوا تۆ دهپارێزێت له پیلان و تهڵهكهیان چونكه ئهو خوایه زۆر بیسهرو زانایه.
صِبۡغَةَ ٱللَّهِ وَمَنۡ أَحۡسَنُ مِنَ ٱللَّهِ صِبۡغَةٗۖ وَنَحۡنُ لَهُۥ عَٰبِدُونَ ﴿138﴾صِبۡغَةَ ٱللَّهِ وَمَنۡ أَحۡسَنُ مِنَ ٱللَّهِ صِبۡغَةٗۖ وَنَحۡنُ لَهُۥ عَٰبِدُونَ
(ئهم ئاین و بهرنامهیه) ئهو ڕهنگ و نهخشهیهیه كه خوا دایڕشتووه، كێ ههیه له خوا چاكتر ڕهنگ و نهخشهی جوان بكێشێت و دایڕێژێت، له ههموو بارو دۆخێكدا ئێمهی ئیماندار ههر ئهو دهپهرستین.
قُلۡ أَتُحَآجُّونَنَا فِي ٱللَّهِ وَهُوَ رَبُّنَا وَرَبُّكُمۡ وَلَنَآ أَعۡمَٰلُنَا وَلَكُمۡ أَعۡمَٰلُكُمۡ وَنَحۡنُ لَهُۥ مُخۡلِصُونَ ﴿139﴾قُلۡ أَتُحَآجُّونَنَا فِي ٱللَّهِ وَهُوَ رَبُّنَا وَرَبُّكُمۡ وَلَنَآ أَعۡمَٰلُنَا وَلَكُمۡ أَعۡمَٰلُكُمۡ وَنَحۡنُ لَهُۥ مُخۡلِصُونَ
(بهو جوولهكانه) بڵێ: ئایا ڕهوایه ئێوه دهربارهی ئاینی خوا قڕهو گاڵهو كێشهمان لهگهڵ دهكهن (دهتانهوێت پێغهمبهرایهتی ههر لهناو ئێوهدا بێت! لهكاتێكدا كه قهدری خوایش نازانن و كوڕو هاوسهری بۆ بڕیار دهدهن!!)، خۆ خۆتان چاك دهزانن كه ئهو خوایه پهروهردگاری ئێمه و ئێوهشه، كاروكردهوهی خۆمان بۆ خۆمان و كارو كردهوهی ئێوهش بۆ خۆتانه (ئێمه له بۆچوون و كاروكردهوهتان بهرین)، ئێمه تهنها دڵسۆزو ملكهچی ئهو پهروهردگارهین.
أَمۡ تَقُولُونَ إِنَّ إِبۡرَٰهِـۧمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَ وَيَعۡقُوبَ وَٱلۡأَسۡبَاطَ كَانُواْ هُودًا أَوۡ نَصَٰرَىٰۗ قُلۡ ءَأَنتُمۡ أَعۡلَمُ أَمِ ٱللَّهُۗ وَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّن كَتَمَ شَهَٰدَةً عِندَهُۥ مِنَ ٱللَّهِۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ ﴿140﴾أَمۡ تَقُولُونَ إِنَّ إِبۡرَٰهِـۧمَ وَإِسۡمَٰعِيلَ وَإِسۡحَٰقَ وَيَعۡقُوبَ وَٱلۡأَسۡبَاطَ كَانُواْ هُودًا أَوۡ نَصَٰرَىٰۗ قُلۡ ءَأَنتُمۡ أَعۡلَمُ أَمِ ٱللَّهُۗ وَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّن كَتَمَ شَهَٰدَةً عِندَهُۥ مِنَ ٱللَّهِۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ
چۆن دهڵێن كه: ئیبراهیم و ئیسماعیل و ئیسحاق و یهعقوب و كوڕهكانی، جولهكه یان گاور بوون؟!! پێیان بڵێ: باشه ئایا ئێوه دهزانن یان خوا؟ جا كێ لهوه ستهمكارتره كه شایهتیهكی خوایی لهلابێت و شاردبێتیهوه، بێگومان خوا بێ ئاگانیه لهو كاروكردهوانهی ئهنجامی دهدهن.
تِلۡكَ أُمَّةٞ قَدۡ خَلَتۡۖ لَهَا مَا كَسَبَتۡ وَلَكُم مَّا كَسَبۡتُمۡۖ وَلَا تُسۡـَٔلُونَ عَمَّا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ﴿141﴾تِلۡكَ أُمَّةٞ قَدۡ خَلَتۡۖ لَهَا مَا كَسَبَتۡ وَلَكُم مَّا كَسَبۡتُمۡۖ وَلَا تُسۡـَٔلُونَ عَمَّا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ
ئهوانه ئوممهتێك بوون ڕۆشتن بهخۆیان و كردهوهی چاكیانهوه، ئێوهش ههرچی دهیكهن له چاكه بۆ خۆتانه و بهپرس نابن له كاروكردهوهی ئهوان.
سَيَقُولُ ٱلسُّفَهَآءُ مِنَ ٱلنَّاسِ مَا وَلَّىٰهُمۡ عَن قِبۡلَتِهِمُ ٱلَّتِي كَانُواْ عَلَيۡهَاۚ قُل لِّلَّهِ ٱلۡمَشۡرِقُ وَٱلۡمَغۡرِبُۚ يَهۡدِي مَن يَشَآءُ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ ﴿142﴾۞سَيَقُولُ ٱلسُّفَهَآءُ مِنَ ٱلنَّاسِ مَا وَلَّىٰهُمۡ عَن قِبۡلَتِهِمُ ٱلَّتِي كَانُواْ عَلَيۡهَاۚ قُل لِّلَّهِ ٱلۡمَشۡرِقُ وَٱلۡمَغۡرِبُۚ يَهۡدِي مَن يَشَآءُ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ
نهفام و دهم بهتاڵهكان له خهڵكی (دوای گۆڕینی ڕووگه له قودسهوه بۆ كهعبه) دهڵێن: باشه چی وای لێكردن كه واز له ڕووگه پێشوهكه بهێنن؟! كه جاران ڕوویان تێدهكرد، پێیان بڵێ: ڕۆژههڵات و ڕۆژئاوا و (ههموولایهك) خوا خاوهنیهتی، ههر كهسێكی بوێت ڕێنموویی دهكات بۆ ڕێگهو ڕێبازی ڕاست و ڕهوان.
وَكَذَٰلِكَ جَعَلۡنَٰكُمۡ أُمَّةٗ وَسَطٗا لِّتَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِ وَيَكُونَ ٱلرَّسُولُ عَلَيۡكُمۡ شَهِيدٗاۗ وَمَا جَعَلۡنَا ٱلۡقِبۡلَةَ ٱلَّتِي كُنتَ عَلَيۡهَآ إِلَّا لِنَعۡلَمَ مَن يَتَّبِعُ ٱلرَّسُولَ مِمَّن يَنقَلِبُ عَلَىٰ عَقِبَيۡهِۚ وَإِن كَانَتۡ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى ٱلَّذِينَ هَدَى ٱللَّهُۗ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَٰنَكُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ بِٱلنَّاسِ لَرَءُوفٞ رَّحِيمٞ ﴿143﴾وَكَذَٰلِكَ جَعَلۡنَٰكُمۡ أُمَّةٗ وَسَطٗا لِّتَكُونُواْ شُهَدَآءَ عَلَى ٱلنَّاسِ وَيَكُونَ ٱلرَّسُولُ عَلَيۡكُمۡ شَهِيدٗاۗ وَمَا جَعَلۡنَا ٱلۡقِبۡلَةَ ٱلَّتِي كُنتَ عَلَيۡهَآ إِلَّا لِنَعۡلَمَ مَن يَتَّبِعُ ٱلرَّسُولَ مِمَّن يَنقَلِبُ عَلَىٰ عَقِبَيۡهِۚ وَإِن كَانَتۡ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى ٱلَّذِينَ هَدَى ٱللَّهُۗ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَٰنَكُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ بِٱلنَّاسِ لَرَءُوفٞ رَّحِيمٞ
بهو شێوهیهش ئێوهمان بهگهلێكی میانهڕهو گێڕاوه (له ههموو ڕوویهكهوه، له ڕووی عیبادهت و خواپهرستیهوه، له ڕووی دنیاو قیامهتهوه، له ڕووی داخوازیهكانی ڕۆح و نهفسهوه.. هتد) تا ببنه شایهت بهسهر خهڵكیهوه (تا بزانن ئهم ئاین و بهرنامهیه ههمووی مایهی خێرو سهربهرزیه بۆ تاك و كۆمهڵ له ههموو سهردهمێكدا و له ههموو بوارهكانی ژیاندا) و بۆ ئهوهی پێغهمبهریش (له ههموو ئهو بوارانهدا مامۆستاو ڕابهری ئێوه بێت و له ڕۆژی قیامهتدا) شایهتی بدات (بۆ دڵسۆزانی ئوممهتی لهسهر ئهوهی بهئهركی سهرشانی خۆیان ههستاون) و ئهو قیبلهو ڕووگهیهش ڕووت تێكردبوو (كه بیت المقدس بوو) گۆڕانكاریشمان بهسهردا هێنا تهنها بۆ ئهوه بوو بزانین و دهربكهوێت، كێ شوێنكهوتهی پێغهمبهر دهبێت و كێش پاشهو پاش ههڵدهگهڕێتهوه، ههرچهنده (گۆڕینی قیبله) بوو بههۆی ناڕهحهتییهكی گهوره، مهگهر لهسهر ئهوانهی خوا دڵیانی دامهزراندبوو و ڕێنموویی كردبوون، بێگومان خوا ئیمان و باوهڕداریی و (نوێژتان) زایه ناكات، چونكه بهڕاستی خوا بۆ خهڵكی، زۆر بهسۆزو به بهزهیی یه.
قَدۡ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجۡهِكَ فِي ٱلسَّمَآءِۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبۡلَةٗ تَرۡضَىٰهَاۚ فَوَلِّ وَجۡهَكَ شَطۡرَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِۚ وَحَيۡثُ مَا كُنتُمۡ فَوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ شَطۡرَهُۥۗ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ لَيَعۡلَمُونَ أَنَّهُ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّهِمۡۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا يَعۡمَلُونَ ﴿144﴾قَدۡ نَرَىٰ تَقَلُّبَ وَجۡهِكَ فِي ٱلسَّمَآءِۖ فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبۡلَةٗ تَرۡضَىٰهَاۚ فَوَلِّ وَجۡهَكَ شَطۡرَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِۚ وَحَيۡثُ مَا كُنتُمۡ فَوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ شَطۡرَهُۥۗ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ لَيَعۡلَمُونَ أَنَّهُ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّهِمۡۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا يَعۡمَلُونَ
(ئهی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم)) بهڕاستی چاوگێڕان و ههڵسورانی ڕووخسارت ڕوو بهئاسمان دهبینین (كه به هیوای ڕووگهیهكی تایبهتیت، ئێمهش ئاگاداری نیازی دڵت بووین) سوێند بهخوا ئێمهش ڕووت وهردهچهرخێنین بۆ ڕووگهیهك پێی ڕازی و خۆشنوود بیت، ده ڕووت وهربچهرخێنه بهرهو لای كهعبه (المسجد الحرام) و ئێوهش ئهی موسوڵمانان له ههر كوێ بوون، بهرهو لای ئهوێ ڕووتان وهربچهرخێنن، بهڕاستی ئهوانهش كتێبیان پێ گهیشتووه (له گاورو جوو) چاك دهزانن كه (ئهم گۆڕانی ڕووگهیه) حهقیقهت و ڕاستیه و فهرمانی پهروهردگاریانه (له تهورات و ئینجیلدا ئاماژهی بۆ كراوه) و خوا ههرگیز بێ ئاگا نیه لهو كارو كردهوانهی كه ئهنجامی دهدهن.
وَلَئِنۡ أَتَيۡتَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ بِكُلِّ ءَايَةٖ مَّا تَبِعُواْ قِبۡلَتَكَۚ وَمَآ أَنتَ بِتَابِعٖ قِبۡلَتَهُمۡۚ وَمَا بَعۡضُهُم بِتَابِعٖ قِبۡلَةَ بَعۡضٖۚ وَلَئِنِ ٱتَّبَعۡتَ أَهۡوَآءَهُم مِّنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَكَ مِنَ ٱلۡعِلۡمِ إِنَّكَ إِذٗا لَّمِنَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿145﴾وَلَئِنۡ أَتَيۡتَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ بِكُلِّ ءَايَةٖ مَّا تَبِعُواْ قِبۡلَتَكَۚ وَمَآ أَنتَ بِتَابِعٖ قِبۡلَتَهُمۡۚ وَمَا بَعۡضُهُم بِتَابِعٖ قِبۡلَةَ بَعۡضٖۚ وَلَئِنِ ٱتَّبَعۡتَ أَهۡوَآءَهُم مِّنۢ بَعۡدِ مَا جَآءَكَ مِنَ ٱلۡعِلۡمِ إِنَّكَ إِذٗا لَّمِنَ ٱلظَّـٰلِمِينَ
سوێند بهخوا ئهگهر بچیت بۆ لای ئهوانهی كتێبیان بۆ هاتووه، به ههر بهڵگهیهك بتهوێت شوێنی ڕاستی بكهون و ڕووبكهنه ڕووگهی تۆ، ڕووی تێناكهن و بهقسهت ناكهن، تۆش ههرگیز شوێنكهوتهی ڕووگهی ئهوان نابیت، ئهوانیش ههندێكیان شوێنكهوتهی ڕووگهی ههندێكی تریان نین، سوێند بهخوا ئهگهر تۆ شوێن ههواو ئارهزووی ئهوان بكهویت، دوای ئهوهی زانیاری تهواوت پێڕاگهیهنرا لهم بارهیهوه، بێگومان تۆ دهچیته ڕیزی ستهمكارانهوه (ئهستهمه تۆ وابیت، ئهی فرستادهی خوا).
ٱلَّذِينَ ءَاتَيۡنَٰهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ يَعۡرِفُونَهُۥ كَمَا يَعۡرِفُونَ أَبۡنَآءَهُمۡۖ وَإِنَّ فَرِيقٗا مِّنۡهُمۡ لَيَكۡتُمُونَ ٱلۡحَقَّ وَهُمۡ يَعۡلَمُونَ ﴿146﴾ٱلَّذِينَ ءَاتَيۡنَٰهُمُ ٱلۡكِتَٰبَ يَعۡرِفُونَهُۥ كَمَا يَعۡرِفُونَ أَبۡنَآءَهُمۡۖ وَإِنَّ فَرِيقٗا مِّنۡهُمۡ لَيَكۡتُمُونَ ٱلۡحَقَّ وَهُمۡ يَعۡلَمُونَ
ئهوانهیكتێبمان پێ بهخشیوون پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) دهناسن ههروهك چۆن نهوهكانی خۆیان دهناسن، بێگومان دهستهیهك لهوان ئهو ڕاستییه دهشارنهوه، لهكاتێكدا دهشزانن محمد (صلی الله علیه وسلم) فرستادهی خوایه.
ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡمُمۡتَرِينَ ﴿147﴾ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡمُمۡتَرِينَ
حهق و ڕاستی ههر ئهوهیه لهلایهن پهروهردگارتهوه پێت ڕاگهیهنراوه، نهكهی له ڕیزی ئهو كهسانهدا بیت گومان و دوودڵی (بۆ خهڵكی) دروست دهكهن.
وَلِكُلّٖ وِجۡهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَاۖ فَٱسۡتَبِقُواْ ٱلۡخَيۡرَٰتِۚ أَيۡنَ مَا تَكُونُواْ يَأۡتِ بِكُمُ ٱللَّهُ جَمِيعًاۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ ﴿148﴾وَلِكُلّٖ وِجۡهَةٌ هُوَ مُوَلِّيهَاۖ فَٱسۡتَبِقُواْ ٱلۡخَيۡرَٰتِۚ أَيۡنَ مَا تَكُونُواْ يَأۡتِ بِكُمُ ٱللَّهُ جَمِيعًاۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ قَدِيرٞ
بۆ ههر گهل و میللهتێك ڕوگهو قیبلهیهك ههیه، خوا ڕوویان وهردهچهرخێنێت بۆ لای، (ده ئێوهی موسوڵمان) پێشبڕكێ بكهن له چاكهكاندا، ڕوو له ههركوێ بن خوا ههمووتان كۆ دهكاتهوه چونكه بهڕاستی ئهو خوایه بهتوانایه بهسهر ههموو شتێكدا.
وَمِنۡ حَيۡثُ خَرَجۡتَ فَوَلِّ وَجۡهَكَ شَطۡرَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِۖ وَإِنَّهُۥ لَلۡحَقُّ مِن رَّبِّكَۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ ﴿149﴾وَمِنۡ حَيۡثُ خَرَجۡتَ فَوَلِّ وَجۡهَكَ شَطۡرَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِۖ وَإِنَّهُۥ لَلۡحَقُّ مِن رَّبِّكَۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ
له ههر شوێنێكهوه دهرچویته دهرهوه (له ههركوێ بوویت له ماڵ یان سهفهر، لهكاتی نوێژهكاندا) ڕوو بكهره كهعبهی پیرۆز، بێگومان ئهو فهرمانه حهق و ڕاستیه و لهلایهن پهروهردگارتهوهیه، خوا غافل و بێ ئاگا نیه لهو كارو كردهوانهی كه ئهنجامی دهدهن.
وَمِنۡ حَيۡثُ خَرَجۡتَ فَوَلِّ وَجۡهَكَ شَطۡرَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِۚ وَحَيۡثُ مَا كُنتُمۡ فَوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ شَطۡرَهُۥ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيۡكُمۡ حُجَّةٌ إِلَّا ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ مِنۡهُمۡ فَلَا تَخۡشَوۡهُمۡ وَٱخۡشَوۡنِي وَلِأُتِمَّ نِعۡمَتِي عَلَيۡكُمۡ وَلَعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ ﴿150﴾وَمِنۡ حَيۡثُ خَرَجۡتَ فَوَلِّ وَجۡهَكَ شَطۡرَ ٱلۡمَسۡجِدِ ٱلۡحَرَامِۚ وَحَيۡثُ مَا كُنتُمۡ فَوَلُّواْ وُجُوهَكُمۡ شَطۡرَهُۥ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَيۡكُمۡ حُجَّةٌ إِلَّا ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ مِنۡهُمۡ فَلَا تَخۡشَوۡهُمۡ وَٱخۡشَوۡنِي وَلِأُتِمَّ نِعۡمَتِي عَلَيۡكُمۡ وَلَعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ
له ههر لایهكهوه ڕۆیشتیته دهرهوه و له ههركوێ بوویت (لهكاتی نوێژهكاندا) ڕوو بكهره كهعبهی پیرۆز و ئێوهش (ئهی موسوڵمانان) له ههر كوێ بوون و ههن ڕووتان وهرچهرخێنن بهلای ئهودا، تا خهڵكی و میللهتانی تر هیچ بهڵگهیهكیان نهبێت بهسهرتانهوه، مهگهر ستهمكارانیان (كه بههیچ بهڵگهیهك قایل نابن و ههر ئاشووب و پیلان دهگێڕن)، جا لهو تاوانبارو پیلانگێڕانه مهترسن، بهڵكو تهنها له من بترسن، تا نازو نیعمهتی خۆمتان بهتهواوی بهسهردا بڕێژم (كه مانهوهیه لهسهر ڕێگهی ڕاست له دنیادا و بهههشتی بهرین و ڕهزامهندی خوایه له دواڕۆژدا) بۆ ئهوهی ههوڵ بدهن بهردهوام ڕێبازی هیدایهت بگرنهبهر.
كَمَآ أَرۡسَلۡنَا فِيكُمۡ رَسُولٗا مِّنكُمۡ يَتۡلُواْ عَلَيۡكُمۡ ءَايَٰتِنَا وَيُزَكِّيكُمۡ وَيُعَلِّمُكُمُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَيُعَلِّمُكُم مَّا لَمۡ تَكُونُواْ تَعۡلَمُونَ ﴿151﴾كَمَآ أَرۡسَلۡنَا فِيكُمۡ رَسُولٗا مِّنكُمۡ يَتۡلُواْ عَلَيۡكُمۡ ءَايَٰتِنَا وَيُزَكِّيكُمۡ وَيُعَلِّمُكُمُ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَيُعَلِّمُكُم مَّا لَمۡ تَكُونُواْ تَعۡلَمُونَ
ههر وهكو (بۆ تهواو كردنی نازو نیعمهتم) له نێوتاندا پێغهمبهرێكم له خۆتان بۆ ڕهوانه كردوون كه ئایهتهكانی منتان بهسهردا دهخوێنێتهوه، دڵ و دهروون و ڕواڵهت و ئاشكراتان خاوێن دهكاتهوه، فێری قورئان و حیكمهت و داناییتان دهكات، ئهو شتانهتان فێر دهكات كه ههرگیز خۆتان نهتاندهزانی.
فَٱذۡكُرُونِيٓ أَذۡكُرۡكُمۡ وَٱشۡكُرُواْ لِي وَلَا تَكۡفُرُونِ ﴿152﴾فَٱذۡكُرُونِيٓ أَذۡكُرۡكُمۡ وَٱشۡكُرُواْ لِي وَلَا تَكۡفُرُونِ
(دهی كهواته) ئهی ئیمانداران ئهگهر یادی من بكهن، منیش یادی ئێوه دهكهم و سوپاسگوزاری من بن و سوپاس ناپهزێرو سپڵهیی بهرامبهرم مهكهن.
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱسۡتَعِينُواْ بِٱلصَّبۡرِ وَٱلصَّلَوٰةِۚ إِنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِينَ ﴿153﴾يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱسۡتَعِينُواْ بِٱلصَّبۡرِ وَٱلصَّلَوٰةِۚ إِنَّ ٱللَّهَ مَعَ ٱلصَّـٰبِرِينَ
ئهی ئهوانهی ئیمان و باوهڕتان هێناوه داوای كۆمهك و یارمهتی له خوا بكهن بههۆی ئارامگرتن و نوێژ كردنهوو، دڵنیابن كه خوا یارو یاوهری خۆگرو ئارامگرانه.
وَلَا تَقُولُواْ لِمَن يُقۡتَلُ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ أَمۡوَٰتُۢۚ بَلۡ أَحۡيَآءٞ وَلَٰكِن لَّا تَشۡعُرُونَ ﴿154﴾وَلَا تَقُولُواْ لِمَن يُقۡتَلُ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ أَمۡوَٰتُۢۚ بَلۡ أَحۡيَآءٞ وَلَٰكِن لَّا تَشۡعُرُونَ
جا ههرگیز بهو كهسانهی له ڕێگهی خوادا دهكوژرێن و شههید دهبن، مهڵێن: مردوون، نهخێر ئهوانه زیندوون و بهڵام ئێوه ههست به زیندوویهتی ئهوان ناكهن.
وَلَنَبۡلُوَنَّكُم بِشَيۡءٖ مِّنَ ٱلۡخَوۡفِ وَٱلۡجُوعِ وَنَقۡصٖ مِّنَ ٱلۡأَمۡوَٰلِ وَٱلۡأَنفُسِ وَٱلثَّمَرَٰتِۗ وَبَشِّرِ ٱلصَّـٰبِرِينَ ﴿155﴾وَلَنَبۡلُوَنَّكُم بِشَيۡءٖ مِّنَ ٱلۡخَوۡفِ وَٱلۡجُوعِ وَنَقۡصٖ مِّنَ ٱلۡأَمۡوَٰلِ وَٱلۡأَنفُسِ وَٱلثَّمَرَٰتِۗ وَبَشِّرِ ٱلصَّـٰبِرِينَ
سوێند بهخوا تاقیتان دهكهینهوه به كهمێك له ترس و بیم و برسێتی و كهم بوونی ماڵ و سامان و مردنی كهس و كارو تیاچوونی بهرو بوومی كشتوكاڵ، جا مژده بده بهو كهسانهی خۆگرو ئارامگرن...
ٱلَّذِينَ إِذَآ أَصَٰبَتۡهُم مُّصِيبَةٞ قَالُوٓاْ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيۡهِ رَٰجِعُونَ ﴿156﴾ٱلَّذِينَ إِذَآ أَصَٰبَتۡهُم مُّصِيبَةٞ قَالُوٓاْ إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّآ إِلَيۡهِ رَٰجِعُونَ
كه ئهوانهن ههر كاتێك تووشی بهڵاو ناخۆشیهك دهبن دهڵێن: ئێمه موڵكی خواین و ههرچی ههمانه بهخششی خوایه، سهر ئهنجامیش تهنها ههر بۆ لای ئهو زاتهیه گهڕانهوهمان.
أُوْلَـٰٓئِكَ عَلَيۡهِمۡ صَلَوَٰتٞ مِّن رَّبِّهِمۡ وَرَحۡمَةٞۖ وَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُهۡتَدُونَ ﴿157﴾أُوْلَـٰٓئِكَ عَلَيۡهِمۡ صَلَوَٰتٞ مِّن رَّبِّهِمۡ وَرَحۡمَةٞۖ وَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُهۡتَدُونَ
ئا ئهوانه چهندهها ستایش و ڕهحمهت و میهرهبانی ههر بهسهر ئهواندا دهبارێت لهلایهن پهروهردگاریانهوه و ئهوانه ئهو كهسانهن ڕێبازی هیدایهتیان وهرگرتووه.