quranm◉

Hizb 12

Range
from 5:41 to 5:96
Surahs covered
ތަރުޖަމާ
56 ތަރުޖަމާ

◉

5:41

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلرَّسُولُ لَا يَحۡزُنكَ ٱلَّذِينَ يُسَٰرِعُونَ فِي ٱلۡكُفۡرِ مِنَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ ءَامَنَّا بِأَفۡوَٰهِهِمۡ وَلَمۡ تُؤۡمِن قُلُوبُهُمۡۛ وَمِنَ ٱلَّذِينَ هَادُواْۛ سَمَّـٰعُونَ لِلۡكَذِبِ سَمَّـٰعُونَ لِقَوۡمٍ ءَاخَرِينَ لَمۡ يَأۡتُوكَۖ يُحَرِّفُونَ ٱلۡكَلِمَ مِنۢ بَعۡدِ مَوَاضِعِهِۦۖ يَقُولُونَ إِنۡ أُوتِيتُمۡ هَٰذَا فَخُذُوهُ وَإِن لَّمۡ تُؤۡتَوۡهُ فَٱحۡذَرُواْۚ وَمَن يُرِدِ ٱللَّهُ فِتۡنَتَهُۥ فَلَن تَمۡلِكَ لَهُۥ مِنَ ٱللَّهِ شَيۡـًٔاۚ أُوْلَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ لَمۡ يُرِدِ ٱللَّهُ أَن يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمۡۚ لَهُمۡ فِي ٱلدُّنۡيَا خِزۡيٞۖ وَلَهُمۡ فِي ٱلۡأٓخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٞ ﴿41﴾

އޭ رسول ﷲ އެވެ! އެމީހުންގެ ހިތްތައް އީމާންނުވެ ހަމައެކަނި އެމީހުންގެ އަނގަތަކުން ތިމަންނާމެން އީމާންވެއްޖައީމޭ ބުނާމީހުންގެ ތެރެއިން ކާފަރުކަމަށް އަވަސްވެގަންނަމީހުން ކަލޭގެފާނު ހިތާމަފުޅުކުރުވިޔަ ނުދެއްވާށެވެ! އެބަހީ އެމީހުންގެ ސަބަބަން ހިތާމަފުޅު ނުކުރައްވާށެވެ! (އެއީ عَبْدُ ﷲ بْن صُورِيَا ފަދަމީހުންނެވެ.) އަދި ދޮގުބަސްތައް އަހާ يهودي ންގެ ސަބަބުންވެސް ހިތާމަފުޅު ނުކުރައްވާށެވެ! (އެމީހުން އަހަނީ އެމީހުންގެ ދަންނަބޭކަލުންގެ ދޮގުބަސްތަކެވެ.) އަދި އެއީ حكم ހޯދުމަށް ކަލޭގެފާނުންގެ އަރިހަށް އައިމީހުންނާއެކު ނާންނަ ބަޔަކަށް ދޮގުބަސް އަހައިގެން ގެންދާ މީހުންނެވެ. އަދި އެމީހުންބަސް ބަދަލުކޮށް އޮޅުވާހަދަނީއެވެ. ބާވައިލެއްވިއިރު އޮތްގޮތްނޫން އެހެންގޮތްގޮތަށް ބަދަލުކުރަނީއެވެ. އަދި އެމީހުން ބުނެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ކަލޭމެނަށް މި حكم ކުރައްވައިފިއްޔާ (އެބަހީ رَجَمُ ކުރުން ނޫން އެހެން حكم އެއް ކުރައްވައިފިއްޔާ އަވަހަށް ހިފާށެވެ! قبول ކުރާށެވެ!) އަދި އެހެން حكم އެއް ކުރައްވައިފިއްޔާ ބިރުވެތިވާށެވެ! قبول ނުކުރާށެވެ! (މިއީ އެމީހުންގެ ދަންނަބޭކަލުން އާދައިގެ މީހުންނަށް ބުނެދޭގޮތެވެ.) ދެންފަހެ ﷲ އެމީހަކު މަގުފުރައްދަވާ فِتْنَة ވެރިކުރެއްވުމަށް އިރާދަކުރައްވައިފި މީހަކާމެދު (އެމީހަކު ތެދުމަގަށް ގެނައުމަށް) ކަލޭގެފާނަށް އެއްވެސްކަމެއް ﷲ ގެ حضرة ން މިލްކުވެގެން ނުވެއެވެ. އެފަދަމީހުންނީ ﷲ تعالى އެމީހުންގެ ހިތްތައް طاهر ކުރެއްވުމަށް އިރާދަނުކުރައްވާ މީހުންނެވެ. އެމީހުންނަށް ދުނިޔޭގައި ހުރީ ދެރަނިކަމެތިކަމެވެ. އަދި އެމީހުންނަށް آخرة ގައި ކަނޑައެޅިގެން ހުރީ ބޮޑުވެގެންވާ عذاب އެވެ. މިއާޔަތް ބާވައިލެއްވުނު މުނާސަބަތު އެކިގޮތްގޮތަށް بيان ކުރައްވާފައި مفسّر ންވެއެވެ. އޭގެ ތެރެއިން އެންމެ معتبر ގޮތެއްކަމުގައި ބެލެވޭގޮތް މިބަޔާންކުރީއެވެ. والله أعلم.

5:42

سَمَّـٰعُونَ لِلۡكَذِبِ أَكَّـٰلُونَ لِلسُّحۡتِۚ فَإِن جَآءُوكَ فَٱحۡكُم بَيۡنَهُمۡ أَوۡ أَعۡرِضۡ عَنۡهُمۡۖ وَإِن تُعۡرِضۡ عَنۡهُمۡ فَلَن يَضُرُّوكَ شَيۡـٔٗاۖ وَإِنۡ حَكَمۡتَ فَٱحۡكُم بَيۡنَهُم بِٱلۡقِسۡطِۚ إِنَّ ٱللَّهَ يُحِبُّ ٱلۡمُقۡسِطِينَ ﴿42﴾

އެމީހުންނަކީ ދޮގު باطل ވާހަކަތައް އަހާމީހުންނެވެ. އަދި رشوة ކެއުން ގިނަމީހުންނެވެ. ދެންފަހެ އެމީހުން (حكم އެދިގެން) ކަލޭގެފާނުންގެ އަރިހަށް އަތުވެއްޖެއްޔާ ދެން އެމީހުންގެމެދުގައި حكم ކުރައްވާށެވެ! ނުވަތަ އެމީހުންގެ ކިބައިން އެނބުރި ފުރަގަސްދެއްވަވާށެވެ! އަދި ކަލޭގެފާނު އެމީހުންގެ ކިބައިން އެނބުރި ފުރަގަސްދެއްވިޔަސް ކަލޭގެފާނަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް އުނދަގުލެއް އެމީހުންނަކަށް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އަދި ކަލޭގެފާނު حكم ކުރައްވަންޏާ އެމީހުންގެމެދުގައި ހަމަ عَدْلُ ވެރިކޮށް حكم ކުރައްވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން عَدْلُ ވެރިވާ މީހުންނަށް ﷲ ލޯބިވެވޮޑިގަންނަވައެވެ.

5:43

وَكَيۡفَ يُحَكِّمُونَكَ وَعِندَهُمُ ٱلتَّوۡرَىٰةُ فِيهَا حُكۡمُ ٱللَّهِ ثُمَّ يَتَوَلَّوۡنَ مِنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَۚ وَمَآ أُوْلَـٰٓئِكَ بِٱلۡمُؤۡمِنِينَ ﴿43﴾

އަދި އެމީހުން ކަލޭގެފާނު حكم ކުރައްވާ ބޭކަލަކުކަމުގައި ލާންވީ ކޮންފަދައަކުންހެއްޔެވެ؟ އެހެނީ އެމީހުންގެ އަތުގައި توراة ވެއެވެ. އެފޮތުގައި (ޒިނޭކުރުމާމެދުވެސް) ﷲ ގެ حكم ވެއެވެ. ދެން އެމީހުން އެ حكم އަށްފަހުވެސް އެނބުރި ފުރަގަސްދެނީއެވެ. (އަދި އެމީހުން ކަލޭގެފާނުންގެ އަރިހުން حكم ހޯދުމުގެ مقصد އަކީ އެމީހުން ބަދަލުކުރި ނުބައި حكم އާއި އެއްގޮތަށް ކަލޭގެފާނު حكم ކުރައްވައިތޯއެވެ.) އަދި އެމީހުން مؤمن ންކަމުގައި ނުވެއެވެ.

5:44

إِنَّآ أَنزَلۡنَا ٱلتَّوۡرَىٰةَ فِيهَا هُدٗى وَنُورٞۚ يَحۡكُمُ بِهَا ٱلنَّبِيُّونَ ٱلَّذِينَ أَسۡلَمُواْ لِلَّذِينَ هَادُواْ وَٱلرَّبَّـٰنِيُّونَ وَٱلۡأَحۡبَارُ بِمَا ٱسۡتُحۡفِظُواْ مِن كِتَٰبِ ٱللَّهِ وَكَانُواْ عَلَيۡهِ شُهَدَآءَۚ فَلَا تَخۡشَوُاْ ٱلنَّاسَ وَٱخۡشَوۡنِ وَلَا تَشۡتَرُواْ بِـَٔايَٰتِي ثَمَنٗا قَلِيلٗاۚ وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ ﴿44﴾

ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ توراة ބާވައިލެއްވީމެވެ. އެފޮތުގައި ތެދުމަގާއި (ދީނުގެ حكم ގައި އަނދިރިވެފައިވާތަންތަނަށް) نور ވެއެވެ. އަލިކަންވެއެވެ. އަދި (محمّد ﷺ ފަދައިން) އިސްލާމްވެވަޑައިގެން ތިއްބެވި نبي ބޭކަލުން އެފޮތުން يهودي ންނަށް حكم ކުރައްވައެވެ. އަދި رَبَّانِىُّ ންނާއި އެމީހުންގެ عالم ންވެސް ﷲ ގެފޮތުން (އެބަހީ توراة ން) އެމީހުންނަށް ދަސްވެފައިވާ ތަކެތީން حكم ކުރައްވައެވެ. އަދި އެބޭބޭކަލުން ކަނޑައެޅިގެން އޭގެމައްޗަށް އެބަހީ توراة ގެމައްޗަށް ހެކިދެއްވާ ބޭކަލުންކަމުގައިވިއެވެ. ފަހެ ކަލޭމެން މީސްތަކުންދެކެ ބިރުނުގަންނާށެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް ބިރުގަންނާށެވެ! އަދި ކުޑައަގަކަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އާޔަތްތައް ނުވިއްކާށެވެ. (ދުނިޔޭގެ މިފަނާވެދަނިވި އެތިކޮޅަކަށް އާޔަތްތަކުގެ حكم ބަދަލުނުކުރާށެވެ!) އަދި ﷲ ބާވައިލެއްވި حكم ން حكم ނުކުރާމީހުން (ދަންނައެވެ!) ފަހެ ކަނޑައެޅިގެން އެމީހުން އެއީ ކާފަރުންނެވެ.

5:45

وَكَتَبۡنَا عَلَيۡهِمۡ فِيهَآ أَنَّ ٱلنَّفۡسَ بِٱلنَّفۡسِ وَٱلۡعَيۡنَ بِٱلۡعَيۡنِ وَٱلۡأَنفَ بِٱلۡأَنفِ وَٱلۡأُذُنَ بِٱلۡأُذُنِ وَٱلسِّنَّ بِٱلسِّنِّ وَٱلۡجُرُوحَ قِصَاصٞۚ فَمَن تَصَدَّقَ بِهِۦ فَهُوَ كَفَّارَةٞ لَّهُۥۚ وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّـٰلِمُونَ ﴿45﴾

އަދި توراة ގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންގެމައްޗަށް އެބަހީ يهودي ންގެމައްޗަށް قِصَاص ހިފުން ލިއުއްވާ فرض ކުރެއްވީމެވެ. އެއީ نفس އަކަށް نفس އެކެވެ. (އެބަހީ އެއްވެސް حقّ އަކާއި ނުލައި ހަމަ قصد ގައި މީހަކު މަރައިފިނަމަ އެމަރުވި نفس ގެ ބަދަލުގައި އޭނާ މެރިމީހާ މެރުމެވެ.) އަދި ލޮލަކަށް ލޮލެކެވެ. (އެބަހީ މީހެއްގެ ލޮލަށް ގެއްލުމެއްކޮށް ލޯ ހަލާކުކޮށްފިއްޔާ އެކަންކުރިމީހާގެ ލޯވެސް ހަމައެގޮތަށް ހަލާކު ކުރުމަށެވެ. ދެން މިގޮތަށް) ނޭފަތަކަށް ނޭފަތެއް - ކަންފަތަކަށް ކަންފަތެއް - ދަތަކަށް ދަތެއް - އަދި زخم ތަކާއި ކުރި ފާރުތަކަށްވެސް قصاص ހިފުން ކަނޑައެޅުއްވީމެވެ. އަދި މިފަދަ ކޮންމެ قصاص އަކަށްވަނީ އަގުލެއްވުމެވެ. އަނެއްމީހާގެ ގުނަވަން ހަލާކު ކޮށްލުމެއްނޫނެވެ. އެއަގުތައް ކަނޑައެޅި މިންވަރުވެގެންވެއެވެ. ދެންފަހެ އެއިން صدقاة ކޮށްފި މީހާ ދަންނައެވެ. (އެބަހީ އެ އަނިޔާއެއްކުރިމީހާއަށް އަނިޔާލިބުނު ފަރާތުން عفو ކޮށްފިއްޔާ) އެއީ އޭނާގެ ފާފަތަކަށްވާ كفّارة އެކެވެ. އަދި ﷲ ބާވައިލެއްވި حكم ން حكم ނުކުރާ މީހުން (ދަންނައެވެ!) ފަހެ ކަނޑައެޅިގެން އެމީހުން އެއީ އަނިޔާވެރިންނެވެ.

5:46

وَقَفَّيۡنَا عَلَىٰٓ ءَاثَٰرِهِم بِعِيسَى ٱبۡنِ مَرۡيَمَ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ مِنَ ٱلتَّوۡرَىٰةِۖ وَءَاتَيۡنَٰهُ ٱلۡإِنجِيلَ فِيهِ هُدٗى وَنُورٞ وَمُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ مِنَ ٱلتَّوۡرَىٰةِ وَهُدٗى وَمَوۡعِظَةٗ لِّلۡمُتَّقِينَ ﴿46﴾

އަދި އެބޭކަލުންގެ އަސަރުތަކުގެމައްޗަށް އެބަހީ މާތްވެގެންވާ نبي ބޭކަލުންނާ تبع ކުރައްވައިހަމަ އެ قواعد ން مريم ގެފާނުންގެ ދަރިކަލުން عيسى عليه السّلام ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފޮނުއްވީމެވެ. އެއީ އެކަލޭގެފާނު ވަޑައިގަތުމުގެކުރީގައިވާ توراة ތެދުކުރައްވާ حال ގައެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނަށް إنجيل ދެއްވީމެވެ. އެފޮތުގައި ތެދުމަގާއި نور ވެއެވެ. (ދީނުގެ ކަންކަމުގައި އަލިކަންވެއެވެ.) އަދި އެފޮތްވަނީ އޭގެކުރީގައިވާ توراة ތެދުކުރާ حال ގައެވެ. އަދި تقوى ވެރިންނަށްވާ ތެދުމަގާއި وعظ އާއި نصيحة ގެ ގޮތުންނެވެ.

5:47

وَلۡيَحۡكُمۡ أَهۡلُ ٱلۡإِنجِيلِ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فِيهِۚ وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡفَٰسِقُونَ ﴿47﴾

އަދި إنجيل ގެ أهل ވެރިން އެފޮތުގައި ﷲ ބާވައިލައްވާފައިވާ حكم ން حكم ކުރާހުށިކަމެވެ! އަދި ﷲ ބާވައިލެއްވި حكم ން حكم ނުކުރިމީހުން (ދަންނައެވެ!) ފަހެ އެމީހުން އެއީ ކަނޑައެޅިގެން فاسق ންނެވެ. (ﷲ ގެ ކިޔަމަނުން ނުކުމެގެންވާ ބައެކެވެ.)\n• ދަންނައެވެ! قصاص ހިފުމުގެ މި حكم ތަކުގެ تفصيل ތައް حديث ފޮތްތަކާއި فقه ގެ ފޮތްތަކުގައި ބަޔާންވެގެންވެއެވެ. އެވާހަތަކުގައި علم ވެރިން ހިސާބަކަށް ބަސްތަފާތުވެފައިވާތީ އޭގެތެރެއަށް އަދި ނުވަނީއެވެ.

5:48

وَأَنزَلۡنَآ إِلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ بِٱلۡحَقِّ مُصَدِّقٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهِ مِنَ ٱلۡكِتَٰبِ وَمُهَيۡمِنًا عَلَيۡهِۖ فَٱحۡكُم بَيۡنَهُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُۖ وَلَا تَتَّبِعۡ أَهۡوَآءَهُمۡ عَمَّا جَآءَكَ مِنَ ٱلۡحَقِّۚ لِكُلّٖ جَعَلۡنَا مِنكُمۡ شِرۡعَةٗ وَمِنۡهَاجٗاۚ وَلَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ لَجَعَلَكُمۡ أُمَّةٗ وَٰحِدَةٗ وَلَٰكِن لِّيَبۡلُوَكُمۡ فِي مَآ ءَاتَىٰكُمۡۖ فَٱسۡتَبِقُواْ ٱلۡخَيۡرَٰتِۚ إِلَى ٱللَّهِ مَرۡجِعُكُمۡ جَمِيعٗا فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمۡ فِيهِ تَخۡتَلِفُونَ ﴿48﴾

(އޭ رسول ﷲ ﷺ އެވެ!) ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނަށް ހަމަ حقّ ގޮތުގައި ފޮތް ބާވައިލެއްވީމެވެ. ކީރިތި قرآن ބާވައިލެއްވީމެވެ. (އެއީ ﷲ ބާވައިލެއްވި) ހުރިހާ ފޮތެއްވެސް ތެދުކުރާ حال ގައި އެފޮތްތަކުގެ މައްޗަށް ރައްކާތެރިވެ ހެކިވާ އަމާނާތްތެރި ފޮތެއްކަމުގައެވެ. (އެހެންހުރިހާ ފޮތެއްވެސް އެފޮތަށް ތާއީދުކޮށް އެހެން ފޮތްތަކަށް حكم ކުރާ ފޮތެއްގެ ގޮތުގައެވެ.) އަދި އެމީހުންގެމެދުގައި ﷲ ބާވައިލެއްވި حكم ން حكم ކުރައްވާށެވެ! އަދި އެމީހުންގެ އަމިއްލައެދުމާއި ކަލޭގެފާނު تبع ވެވަޑައިނުގަންނަވާށެވެ! حقّ ގެތެރެއިން ކަލޭގެފާނުންގެ އަރިހަށް އައިތަކެތި އައުމަށްފަހުގައި އެތަކެތި ދޫކުރައްވައި (އެމީހުންގެ هواى نفس އާއި تبع ވެވަޑައިނުގަންނަވާށެވެ!) ކަލޭމެންކުރެ ކޮންމެ ބަޔަކަށް / ކޮންމެ أمّة އަކަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ شريعة އަކާއި ބަޔާންވެގެންވާ މަގެއްލެއްވީމެވެ. އަދި ﷲ އެދިވޮޑިގެންނެވިނަމަ ކަލޭމެން އެންމެން އެއް أمّة އަކަށް ލައްވައިފީހެވެ. އަދި އެހެންނަމަވެސް (އެކަލާނގެ ކަލޭމެން ތަފާތު أمّة ތަކަކަށް ލެއްވީ) އެކަލާ ނގެ ކަލޭމެންނަށް ދެއްވިތަކެތީން (ފޮތްތަކުގައި އެންގެވި އެންގެވުންތަކުން) ކަލޭމެން إمتحان ކުރެއްވުމަށެވެ. ފަހެ ކަލޭމެން ހެޔޮކަންތައްތައް ކުރުމުގައި އަވަސްވެ ވާދަކުރާށެވެ! ކަލޭމެން އެންމެން އެނބުރި رجوع ވުންވަނީ ހަމަ ﷲ ގެ حضرة އަށެވެ. ދެން އެކަމަކާމެދު ކަލޭމެން ދެބަސްވެ إختلاف ވާކަމުގައި ވީކަންތަކުގެ خبر އެކަލާނގެ ކަލޭމެނަށް ދެއްވާނެއެވެ.

5:49

وَأَنِ ٱحۡكُم بَيۡنَهُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ وَلَا تَتَّبِعۡ أَهۡوَآءَهُمۡ وَٱحۡذَرۡهُمۡ أَن يَفۡتِنُوكَ عَنۢ بَعۡضِ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ إِلَيۡكَۖ فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَٱعۡلَمۡ أَنَّمَا يُرِيدُ ٱللَّهُ أَن يُصِيبَهُم بِبَعۡضِ ذُنُوبِهِمۡۗ وَإِنَّ كَثِيرٗا مِّنَ ٱلنَّاسِ لَفَٰسِقُونَ ﴿49﴾

އަދި (ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނަށް ފޮތްބާވައިލެއްވީ) ﷲ ބާވައިލެއްވި حكم ން އެމީހުންގެމެދުގައި حكم ކުރެއްވުމަށެވެ. (އެގޮތަށް حكم ކުރައްވާށެވެ!) އަދި އެމީހުންގެ (އެބަހީ يهودي ންނާއި ދެންވެސް އެބާބުގެ އެންމެންގެ) هواى نفس އާއި އެމީހުންގެ އަމިއްލައެދުމާއި ކަލޭގެފާނު تبع ވެވަޑައިނުގަންނަވާށެވެ! އަދި ﷲ ކަލޭގެފާނަށް ބާވައިލެއްވި ބައެއް ތަކެތި ފިޔަވައި އެމީހުން ކަލޭގެފާނު فتنة ވެރިކޮށްފާނެކަމާއިމެދު ކަލޭގެފާނު އެމީހުންނަށް ބިރުވެތިވެވަޑައި ނުގަންނަވާށެވެ! (އޭރުން އެބަހީ ބިރުވެތިވެ ވަޑައިގެންފިއްޔާ އެމީހުން އެދޭގޮތަކަށް ކަލޭގެފާނަށް حكم ކުރެވިދާނެއެވެ. އެފަދަ ކަންތަކަށް ހުޝިޔާރުވެ ވަޑައިގަންނަވާށެވެ!) ދެންފަހެ އެމީހުން ކަލޭގެފާނުންގެ ބަސްފުޅު ނުއަހައި އެނބުރި ފުރަގަސްދީފިއްޔާ ކަލޭގެފާނު ދެނެވަޑައިގަންނަވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އެދިވޮޑިގަންނަވަނީ އެމީހުން ކުރި ބައެއް ފާފައިގެ ސަބަބުން އެމީހުންނަށް مصيبة ޖެއްސެވުމަށެވެ. عقوبة އަވަސްކުރެއްވުމަށެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން މީސްތަކުންކުރެ ގިނަމީހުންނަކީ ކަނޑައެޅިގެން قاسق ންނެވެ. (ﷲ ގެ ކިޔަމަނުން ނުކުމެގެންވާ މީހުންނެވެ.)

5:50

أَفَحُكۡمَ ٱلۡجَٰهِلِيَّةِ يَبۡغُونَۚ وَمَنۡ أَحۡسَنُ مِنَ ٱللَّهِ حُكۡمٗا لِّقَوۡمٖ يُوقِنُونَ ﴿50﴾

އެމީހުން ފަހެ އެއެދެނީ جاهليّة ޒަމާނު حكم ހެއްޔެވެ؟ (އެބަހީ رسول ﷲ ﷺ ގެ حكم އަށް ނުރުހޭ މީހުން އެއެދެނީ جاهليّة ގެ حكم އެވެ. އެއީ ބުދަށް އަޅުކަންކުރާމީހުންގެ حكم އެވެ. ﷲ ގެ حكم އެއްނޫނެވެ.) އަދި ﷲ ގެ އެއްކައުވަންތަކަމާއި ކުޅަދުންވަންތަކަން قبول ކުރާބަޔަކަށް حكم ކުރުމުގެ ގޮތުން ﷲ އަށްވުރެ ވަކިންހެޔޮވެގެންވަނީ ކާކުހެއްޔެވެ؟ އެބަހީ އެއަށްވުރެ ރަނގަޅު حكم އެއްކުރާނެ އެކަކުވެސް ނުވެއެވެ.

5:51

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ ٱلۡيَهُودَ وَٱلنَّصَٰرَىٰٓ أَوۡلِيَآءَۘ بَعۡضُهُمۡ أَوۡلِيَآءُ بَعۡضٖۚ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمۡ فَإِنَّهُۥ مِنۡهُمۡۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿51﴾

އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! يهودي ންނާއި نصارى އިން އެއީ ސަހަރޯވެރި نصر ވެރިންކަމުގައި ކަލޭމެން ނުބަލާށެވެ. إختيار ނުކުރާށެވެ! އެމީހުންގެ އެއްބަޔަކު އެއީ އަނެއްބައެއްގެ ސަހަރޯވެރި نصر ވެރިންނެވެ. (ކޮންމެބަޔަކީވެސް مؤمن ންނާއި އިދިކޮޅު މީހުންނެވެ.) އަދި ކަލޭމެންކުރެން އެމީހުން އެއީ ތިމާމެންގެ ސަހަރޯވެރިންކަމުގައި ހަދައިފިބަޔަކު އެއީ ހަމަ އެމީހުންގެ މީހުންނެވެ. (ލަނޑަޔާ ވާނީ ލަނޑަޔާއެވެ.) ހަމަކަށަވަރުން އަނިޔާވެރިބަޔަކަށް ﷲ ތެދުމަގު ނުދައްކަވައެވެ.

5:52

فَتَرَى ٱلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٞ يُسَٰرِعُونَ فِيهِمۡ يَقُولُونَ نَخۡشَىٰٓ أَن تُصِيبَنَا دَآئِرَةٞۚ فَعَسَى ٱللَّهُ أَن يَأۡتِيَ بِٱلۡفَتۡحِ أَوۡ أَمۡرٖ مِّنۡ عِندِهِۦ فَيُصۡبِحُواْ عَلَىٰ مَآ أَسَرُّواْ فِيٓ أَنفُسِهِمۡ نَٰدِمِينَ ﴿52﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ފަހެ އެބައެއްގެ ހިތްތަކުގައި (منافق ކަމުގެ) ބަލިހުރިމީހުން އެ يهودي ންނާއި نصارى އިންނާ ދިމާއަށް އަވަސްވާތީ (އެމީހުން ސަހަރޯވެރިކަމަށް އެދި އަވަސްވާތީ) ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. (އދ. އިންނާ ޔުނިސެފުންނާ ޑަބްލިޔޫ. އެޗް. އޯ އިންނާއި. ދެންވެސް އެމީހުންގެ ފަރާތުން އެހީތައް ހޯދުމަށް އަވަސްވާނެއެވެ.) އަދި ބުނެއެވެ. ޒަމާން ދައުރުކުރުމުގެ ތެރޭގައި އަހުރެމެންނަށް (އެބަހީ يهودي ންނާއި نصارى އިންގެގާތަށް ދާންޖެހިދާނެއެވެ. އެހެންވެ އެމީހުންނަކީ ބޮޑެތިމީހުން ކަމުގައި ކުރީންސުރެ ބަލަނީއެވެ.) ދެންފަހެ ﷲ تعالى ކޮންމެވެސް فتح އެއް (مؤمن ންނަށް) ދެއްވައިފިއްޔާ (مكة فتح ކޮށްދެއްވައިފިއްޔާ) ނުވަތަ އެކަލާނގެ حضرة ން ކޮންމެވެސް އެހެންކަމެއް އެބަހީ يهودي ންނާއި نصارى އިން އަތުން جِزْىَ ނެގޭނެގޮތް ހަމަޖައްސަވައިދެއްވައިފިއްޔާ ދެން އޭރުން އެމީހުން އެބަހީ ހިތުގައި نفاق ކަންހުރިމީހުން منافق ން އެމީހުންގެ ހިތްތަކުގައި ވަންހަނާކުރި ކަންތަކާއިމެދު ހިތާމަކުރާ ބަޔަކުކަމުގައި ވެދެއެވެ.

5:53

وَيَقُولُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَهَـٰٓؤُلَآءِ ٱلَّذِينَ أَقۡسَمُواْ بِٱللَّهِ جَهۡدَ أَيۡمَٰنِهِمۡ إِنَّهُمۡ لَمَعَكُمۡۚ حَبِطَتۡ أَعۡمَٰلُهُمۡ فَأَصۡبَحُواْ خَٰسِرِينَ ﴿53﴾

مُنَافق ންނާއި ދިމާއަށް مؤمن ން ބުނާނެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުންވަނީ ކަލޭމެން مؤمن ންނާ އެކުގައިކަމަށް ގަދަހުވައިން ހުވައިކުރީ މިމީހުންހެއްޔެވެ؟ އެމީހުންގެ ހެޔޮ عمل ތައް باطل ވީއެވެ. ދެން އެމީހުން ގެއްލިހަލާކުވެގެންވާ ބަޔަކުކަމުގައިވާނެއެވެ.

5:54

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مَن يَرۡتَدَّ مِنكُمۡ عَن دِينِهِۦ فَسَوۡفَ يَأۡتِي ٱللَّهُ بِقَوۡمٖ يُحِبُّهُمۡ وَيُحِبُّونَهُۥٓ أَذِلَّةٍ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى ٱلۡكَٰفِرِينَ يُجَٰهِدُونَ فِي سَبِيلِ ٱللَّهِ وَلَا يَخَافُونَ لَوۡمَةَ لَآئِمٖۚ ذَٰلِكَ فَضۡلُ ٱللَّهِ يُؤۡتِيهِ مَن يَشَآءُۚ وَٱللَّهُ وَٰسِعٌ عَلِيمٌ ﴿54﴾

އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ކަލޭމެންގެތެރެއިން މީހަކު އޭނާގެ ދީނުން ބޭރުވެ مُرْتَدُّ ވުމަކުން (ﷲ އަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނުވާނެއެވެ.) ފަހެ ނިކަންހުރެ ﷲ އެހެންބަޔަކު ގެންނަވައިފާނެއެވެ. އެބަޔަކު ދެކެ އެކަލާނގެ ލޯބިވެވޮޑިގަންނަވާ އަދި އެމީހުންވެސް އެކަލާނގެއަށް ލޯބިވާ އަދި އެބަޔަކު مؤمن ންނަށް ނުހަނު އޯގާވެރި ނިކަމެތި އަދި ކާފަރުންގެމައްޗަށް ނުހަނު ގަދަފަދަ އަދި އެމީހުން ﷲ ގެމަގުގައި جهاد ކުރާ އަދި އެމީހުން (ﷲ އަށްޓަކައި) މަލާމާތްކުރާމީހެއްގެ މަލާމާތަކަށް ބިރުނުގަންނާނެއެވެ. އެއީ އެބަހީ އިސްވެދިޔަ ސިފަތައް ލިބުމަކީ ﷲ ގެ فضل ވަންތަކަމެވެ. އެ فضل ވަންތަކަން އެކަލާނގެ އެދިވޮޑިގަންނަވާ އަޅަކަށް އެކަލާނގެ ދެއްވައެވެ. އަދި ﷲއީ ދީލަތިވަންތަކަން ނުހަނު ތަނަވަސްވެވޮޑިގެންވާ ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.

5:55

إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱلَّذِينَ يُقِيمُونَ ٱلصَّلَوٰةَ وَيُؤۡتُونَ ٱلزَّكَوٰةَ وَهُمۡ رَٰكِعُونَ ﴿55﴾

ކަލޭމެން (مؤمن ންގެ) ސަހަރޯވެރިންކަމުގައިވާކަން ކަށަވަރީ ﷲ އާއި އެކަލާނގެ رسول އާ އާއި އަދި ނަމާދު قائم ކޮށް ركوع ކުރާ حال ގައިވެސް زكاة ދޭ مؤمن ންނެވެ. އެބަހީ އެބައިމީހުން ނުހަނު މަޑުމޮޅިކަމާއި ބިރުވެރިކަމާއިއެކު ކިޔަމަންވެތިބެ ނަމާދުކޮށް ޒަކާތްދޭ މީހުންނެވެ. / އަދި މިއާޔަތުގެ تفسير ލިއުއްވި ބައެއް مشهور ބޭކަލުން އެހެން ނުގުތާއެއް ފާހަގަކުރައްވާފައިވެއެވެ. އެއީ: عَلىّ رضى ﷲ عنه ركوع ގައި އޮންނަވަނިކޮށް މީހަކު އައިސް ސަލާމްޖެހުމުން ركوع ގައި އޮންނަވާފައި އެކަލޭގެފާނުންގެ އަގޮޓިފުޅު އެމީހާއަށް صدقاة އަކަށް ދެއްވިއެވެ. މިއެވެ. މިއާޔަތުގައި މިވަނީ އެވާހަކަކަމުގައި مفسّر ން ލިއުއްވިއެވެ. = تفسيرالطبري =

5:56

وَمَن يَتَوَلَّ ٱللَّهَ وَرَسُولَهُۥ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ فَإِنَّ حِزۡبَ ٱللَّهِ هُمُ ٱلۡغَٰلِبُونَ ﴿56﴾

އަދި ﷲ އާއި އެކަލާނގެ رسول އާ އާއި އަދި އީމާންވީމީހުން އެއީ ތިމާމެންގެ ولِى ންކަމުގައި ބަލައި ހަމަޖައްސައިފިބަޔަކު (ދަންނައެވެ! އެއީ ގަދަވާނެ މީހުންނެވެ. އެއީ ﷲ ގެ جماعة އެވެ.) ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ގެ جماعة އެއީ ކަނޑައެޅިގެން ގަދަވާނެ މީހުންނެވެ.

5:57

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَتَّخِذُواْ ٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُواْ دِينَكُمۡ هُزُوٗا وَلَعِبٗا مِّنَ ٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلۡكِتَٰبَ مِن قَبۡلِكُمۡ وَٱلۡكُفَّارَ أَوۡلِيَآءَۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ ﴿57﴾

އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ކަލޭމެންގެ ކުރިން ފޮތްދެއްވުނުމީހުންކުރެ - އެބަހީ يهودي ންނާއި نصارى އިންކުރެ ކަލޭމެން مؤمن ންގެ دين އެއީ ބޭކާރު އަދި ކުޅިވަރު އެއްޗެއްކަމުގައި ތާކުންތާކުނުޖެހޭ އެއްޗެއްކަމުގައި ހަދައިލިމީހުންނާ އަދި ސީދާ ކާފަރުން އެއީ ތިމާމެންގެ ސަހަރޯވެރި نصر ވެރިންކަމުގައި ކަލޭމެން مؤمن ން ނުހަދާށެވެ! އެމީހުން إختيار ނުކުރާށެވެ! އަދި ކަލޭމެންނީ مؤمن ންކަމުގައިވަންޏާ ކަލޭމެން ﷲ އަށް ބިރުވެތިވާށެވެ! تقوى ވެރިވާށެވެ! (އެމީހުންނީ ތިމާމެންގެ ސަހަރޯވެރިންކަމުގައި ނުހަދާށެވެ!)

5:58

وَإِذَا نَادَيۡتُمۡ إِلَى ٱلصَّلَوٰةِ ٱتَّخَذُوهَا هُزُوٗا وَلَعِبٗاۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ قَوۡمٞ لَّا يَعۡقِلُونَ ﴿58﴾

(އޭ مؤمن ންނޭވެ!) ކަލޭމެން ނަމާދަށް (ބަންގި) ގޮވައިފިއްޔާ އެމީހުން (އެބަހީ: يهودي ންނާއި نصارى އިންނާ ދެންވެސް އެހެނިހެން مشرك ން) ކަލޭމެން އެގޮވި ބަންގިޔާމެދު ބަލަނީ ކުޅިވަރު އަދި ބޭކާރު އެއްޗެއްގެގޮތުގައެވެ. އެގޮތަށް އެމީހުން އެކަން އެކުރަނީ އެމީހުންނަކީ ބޮލަށް އެއްޗެއް ނުވިސްނޭ - އަދި ބުއްދީގެ ބޭނުން ނުކުރާ ބަޔަކުކަމުގައިވާތީއެވެ. (އެހެނީ ބަންގިގޮވީމާ ނަމާދަށް ދިއުމުގައިހުރި ދަރުމަޔާ ސަވާބު އެނގޭނަމަ އަދި އެކަމަށް މަލާމާތްކޮށް ފުރައްސާރަކުރުމުގައި ހުރި عذاب އެމީހުންނަށް އެނގޭނަމަ އެމީހުން އެހެން ނުހެދީހެވެ.)

5:59

قُلۡ يَـٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ هَلۡ تَنقِمُونَ مِنَّآ إِلَّآ أَنۡ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡنَا وَمَآ أُنزِلَ مِن قَبۡلُ وَأَنَّ أَكۡثَرَكُمۡ فَٰسِقُونَ ﴿59﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އޭމިތިބަ أهل كتاب ންނޭވެ! ކަލޭމެން އަހުރެމެންދެކެ ނުރުހެނީ ނުވަތަ ރުޅިއަންނަނީ އަހުރެމެން ﷲ އަށާއި އަދި އަހުރެމެންނަށް ބާވައިލެއްވި ތަކެއްޗަށާއި އަދި އަހުރެމެންގެ ކުރީ ބާވައިލެއްވުނު ތަކެއްޗަށް އަހުރެމެން إيمان ވާތީކަމުގައިމެނުވީ ނުވެއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭމެންކުރެ ގިނަމީހުންނަކީ فاسق ންނެވެ.

5:60

قُلۡ هَلۡ أُنَبِّئُكُم بِشَرّٖ مِّن ذَٰلِكَ مَثُوبَةً عِندَ ٱللَّهِۚ مَن لَّعَنَهُ ٱللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيۡهِ وَجَعَلَ مِنۡهُمُ ٱلۡقِرَدَةَ وَٱلۡخَنَازِيرَ وَعَبَدَ ٱلطَّـٰغُوتَۚ أُوْلَـٰٓئِكَ شَرّٞ مَّكَانٗا وَأَضَلُّ عَن سَوَآءِ ٱلسَّبِيلِ ﴿60﴾

ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ﷲ ގެ حضرة ގައި جزاء ދެއްވުމުގެގޮތުން އެއަށްވުރެ މާނުބައިކަމެއްގެ ވާހަކައިން އަހުރެން ކަލޭމެނަށް خبر ދެންހެއްޔެވެ؟ އެމީހަކަށް ﷲ لعنة ލެއްވިމީހެއްގެ لعنة މާނުބައެވެ. އެމީހާ މާނުބައެވެ. އަދި އެމީހަކަށް ﷲ ކޯފާލެއްވި މީހާ މާނުބައެވެ. އަދި އެމީހުންގެތެރެއިން ރާމާމަކުނާއި އޫރުންކަމުގައި (އެގޮތަށް އެސިފަޔަށް) އެކަލާނގެ އެމީހުންގެ ސިފަ ބަދަލުކުރެއްވި މީހުންވެއެވެ. އަދި އެމީހުންގެ ތެރޭގައި طاغوت އަށް އަޅުކަންކުރިމީހުން އެތަކެއްޗަށް خدمة ކުރިމީހުން އެކަލާނގެ ލެއްވިއެވެ. (މިއީ ހައްތާވެސް يهودي ންގެ މީސްމީހުންނެވެ. އެއީ އެމީހުންގެ ނުކިޔަމަންތެރިކަމުން އެމީހުންނަށް ﷲ ލެއްވި ކޯފާއެވެ. އޭގެ އަސަރެވެ.) ފަހެ މިމީސްމީހުން قيامة ދުވަހުން އެމީހުން ތިބެންޖެހޭތަނުގެ ގޮތުން މާނުބައެވެ. (އެއީ ނަރަކައެވެ.) އަދި މަގުގެގޮތުން އެމީހުން ފުރެދުންމާބޮޑެވެ.

5:61

وَإِذَا جَآءُوكُمۡ قَالُوٓاْ ءَامَنَّا وَقَد دَّخَلُواْ بِٱلۡكُفۡرِ وَهُمۡ قَدۡ خَرَجُواْ بِهِۦۚ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا كَانُواْ يَكۡتُمُونَ ﴿61﴾

އަދި އެމީހުން ކަލޭމެން ގާތައް އަތުވެއްޖެއްޔާ ބުނެއެވެ. އަހުރެމެން އީމާންވެއްޖައީމެވެ. އަދި އެމީހުން އެހެންބުނެ (ކަލޭމެންގެގާތަށް) އައިއިރުވެސް އެމީހުންގެ ހިތުގައި ކާފަރުކަން ވަންހަނާވެގެންވެއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުން (ކަލޭމެންގާތުން) ނުކުމެގެންދިޔައީވެސް ކާފަރުކަމުގައެވެ. އަދި އެމީހުންގެ ހިތްތަކުގައި ވަންހަނާކުރާކަމުގައި ވީކަންތައް (އެބަހީ ކާފަރުކަން) ﷲ ދެނެވޮޑިގަތުން ބޮޑެވެ.

5:62

وَتَرَىٰ كَثِيرٗا مِّنۡهُمۡ يُسَٰرِعُونَ فِي ٱلۡإِثۡمِ وَٱلۡعُدۡوَٰنِ وَأَكۡلِهِمُ ٱلسُّحۡتَۚ لَبِئۡسَ مَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ﴿62﴾

އަދި އެމީހުންކުރެ ގިނަބަޔަކު (އެބަހީ يهودي ންކުރެ ގިނަމީހުން) ފާފަކުރުމުގައްޔާއި عداوة ތެރިވުމުގައްޔާއި އަދި رشوة ކެއުމުގައި އަވަސްވެގަންނާތީ ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުންވެސް އެމީހުން އެކުރާ ކަންތައްތަކަކީ ނުބައިވެގެންވާ ކަންތައްތަކެއްކަން ކަށަވަރެވެ.

5:63

لَوۡلَا يَنۡهَىٰهُمُ ٱلرَّبَّـٰنِيُّونَ وَٱلۡأَحۡبَارُ عَن قَوۡلِهِمُ ٱلۡإِثۡمَ وَأَكۡلِهِمُ ٱلسُّحۡتَۚ لَبِئۡسَ مَا كَانُواْ يَصۡنَعُونَ ﴿63﴾

އެމީހުންގެ ބޮޑެތި إمام ންނާއި އެމީހުންގެ عَالِمُ ން އެމީހުންގެ އެފާފަވެރި ބަސްބުނުމުންނާއި އަދި އެމީހުންގެ އެ رشوة ކެއުމުން އެމީހުން މަނާ ނުކުރާނަމަ ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުން އެކުރަނީ (އެބަހީ އެބޮޑެތި إمام ންނާއި عَالِمُ ން އެކުރަނީ) ނުބައިވެގެންވާ ކަންތައްތައްކަން ކަށަވަރެވެ.

5:64

وَقَالَتِ ٱلۡيَهُودُ يَدُ ٱللَّهِ مَغۡلُولَةٌۚ غُلَّتۡ أَيۡدِيهِمۡ وَلُعِنُواْ بِمَا قَالُواْۘ بَلۡ يَدَاهُ مَبۡسُوطَتَانِ يُنفِقُ كَيۡفَ يَشَآءُۚ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرٗا مِّنۡهُم مَّآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ طُغۡيَٰنٗا وَكُفۡرٗاۚ وَأَلۡقَيۡنَا بَيۡنَهُمُ ٱلۡعَدَٰوَةَ وَٱلۡبَغۡضَآءَ إِلَىٰ يَوۡمِ ٱلۡقِيَٰمَةِۚ كُلَّمَآ أَوۡقَدُواْ نَارٗا لِّلۡحَرۡبِ أَطۡفَأَهَا ٱللَّهُۚ وَيَسۡعَوۡنَ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَسَادٗاۚ وَٱللَّهُ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُفۡسِدِينَ ﴿64﴾

އަދި يهودي ން ބުނެއެވެ. ﷲ ގެ އަތްޕުޅުވަނީ ހޭދަނުކުރައްވަންވެގެން ކަސްތަޅު އެޅެވި ބަންދުކުރެވިފައެވެ. (އެބަހުން އެމީހުން مُراد ކުރަނީ ﷲ بَخِيْلُ ކަމުގައެވެ.) އެމީހުންގެ އަތްތައް ކަސްތަޅު އެޅެވިއްޖެއެވެ. (އެބަހުން މުރާދުކުރެވެނީ އެމީހުން بَخِيْلُ ކުރެއްވުމަށް ވާ دعاء އެއްކަމަށެވެ. ނުވަތަ ދުނިޔޭގައި އެމީހުން ހައްޔަރުވެ އެމީހުންގެ އަތްތައް ކަސްތަޅުއެޅޭނެ ވާހަކަޔާ آخرة ދުވަހުން އެމީހުންގެ އަތްތައް عذاب ން ކަސްތަޅުއެޅެވޭނެ ވާހަކައެވެ. والله أعلم)\nއަދި ކިއެއްހެއްޔެވެ؟ އެކަލާނގެ އަތްޕުޅުވަނީ (ހޭދަކުރެއްވުމުގެގޮތުން) މުޅިން ފަތުރާލާ ނިއުޅާލާފައެވެ. އެކަލާނގެ އެދިވޮޑިގެންނެވި ފަރާތަކަށް އެދިވޮޑިގެންނެވިފަދައަކުން އެކަލާނގެ ހޭދަކުރައްވައެވެ. (އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ކަލޭގެފާނުންގެ ربّ ގެ حضرة ން ކަލޭގެފާނަށް ބާވައިލެއްވޭތަކެތީގެ ސަބަބުން އެމީހުންކުރެ ގިނަމީހުންނަށް ހަމަކަށަވަރުން އިތުރުވެގެންދަނީ إنْكَارُ ކުރުމުގައި ހައްދުފަހަނަޅައިދިއުމާއި ﷲ ގެ މާތްކަމާއި މަތިވެރިކަމަށް ދެކޮޅުހެދުމެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންގެމެދުގައި (އެބަހީ يهودي ންނާއި نصارى އިންގެމެދުގައި) عداوة ތެރިކަމާއި ރުޅިވެރިކަން قيامة ދުވަހަށްދާންދެން ލެއްވީމެވެ. އެމީހުން ހަނގުރާމައިގެ އަލިފާންގަނޑެއް ރޯކޮށްލާ ކޮންމެހިނދެއްގައި ﷲ އެ އަލިފާންގަނޑެއް ނިއްވަވައިލައްވައެވެ. އަދި އެމީހުން ބިންގަނޑު ފަސާދަކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރަނީއެވެ. (އެއީ ﷲ ގެ އާޔަތްތަކަށް ކާފަރުވުމާއި އަދި ރަސޫލުބޭކަލުން ދޮގުކުރުމާއި އަދި އެކަލާނގެ أمر އާއި ނަހީއާއި خلاف ވުމެވެ. އެއީ ބިންފަސާދަކުރުމެވެ.) އަދި ފަސާދަކުރާމީހުންނަށް ﷲ ލޯބިވެވޮޑިނުގަންނަވައެވެ.

5:65

وَلَوۡ أَنَّ أَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ ءَامَنُواْ وَٱتَّقَوۡاْ لَكَفَّرۡنَا عَنۡهُمۡ سَيِّـَٔاتِهِمۡ وَلَأَدۡخَلۡنَٰهُمۡ جَنَّـٰتِ ٱلنَّعِيمِ ﴿65﴾

އަދި ހަމަކަށަވަރުން يهودي ންނާއި نصارى އިން (ﷲ އަށާ محمّد ﷺ އަށް) އީމާންވެ (އެކަލާނގެ أمر ފުޅުތަކާއި ނަހީތަކަށް) ރައްކާތެރިވެ تقوى ވެރިވީނަމަ ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންގެ ފާފަތައް ފުއްސަވައި އެމީހުންގެ ކިބައިން އެކަންކަން ނެތިކުރައްވާހުށީމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން نعمة ތަކުގެ ވެރި ސުވަރުގެތަކަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުން ވައްދަވާހުށީމެވެ.

5:66

وَلَوۡ أَنَّهُمۡ أَقَامُواْ ٱلتَّوۡرَىٰةَ وَٱلۡإِنجِيلَ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِم مِّن رَّبِّهِمۡ لَأَكَلُواْ مِن فَوۡقِهِمۡ وَمِن تَحۡتِ أَرۡجُلِهِمۚ مِّنۡهُمۡ أُمَّةٞ مُّقۡتَصِدَةٞۖ وَكَثِيرٞ مِّنۡهُمۡ سَآءَ مَا يَعۡمَلُونَ ﴿66﴾

އަދި އެމީހުން ހަމަކަށަވަރުން توراة އާއި إنجيل އާއި قائم ކުރިނަމަ (އެދެފޮތުގައިވާފަދައަކުން عمل ކުރިނަމަ އަދި އެމީހުންގެ ربّ ގެ حضرة ން އެމީހުންނަށް ބާވައިލައްވާފައިވާ ތަކެއްޗަށްވެސް (އެބަހީ މި ކީރިތި قرآن އަށްވެސް) އެމީހުން عمل ކުރިނަމަ އެމީހުންގެ މަތީންނާއި އަދި އެމީހުންގެ ފައިގެދަށުންވެސް އެމީހުން ކެއީހެވެ. (އެބަހީ އެމީހުންނަށްވާ ރިޒުގުގެ أصل ކަމުގައިވާ ވާރޭފެން އެމީހުންނަށް ވެހި ބިމުގެ އެންމެހައި خَيْرَات ތަކެއް އެމީހުންނަށް ލިބުނީހެވެ.) އެމީހުންގެތެރޭގައި (عيسى عليه السّلام އާއިމެދުވެސް) ތެދުބަސްބުނާ عدل ވެރި މީހުންވެއެވެ. އަދި އެމީހުންކުރެ ގިނަމީހުން އެކުރާ ކަންތައް ނުބައިވެގެންވެއެވެ.

5:67

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلرَّسُولُ بَلِّغۡ مَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَۖ وَإِن لَّمۡ تَفۡعَلۡ فَمَا بَلَّغۡتَ رِسَالَتَهُۥۚ وَٱللَّهُ يَعۡصِمُكَ مِنَ ٱلنَّاسِۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡكَٰفِرِينَ ﴿67﴾

އޭ رسول އާއެވެ! - محمّد ﷺ އެވެ! ކަލޭގެފާނުންގެ ربّ ގެ حضرة ން ކަލޭގެފާނަށް ބާވައިލެއްވޭތަކެތި ކަލޭގެފާނު އިއްވަވާށެވެ! (رسول ކަން އަދާކުރައްވާށެވެ!) ކަލޭގެފާނު ފަހެ އެކަން ނުކުރެއްވިއްޔާ (އެންމެ އާޔަތެއް އެންމެ أمر ފުޅެއްވެސް ނުއިއްވަވައި ވަންހަނާކުރައްވައިފިއްޔާ) ކަލޭގެފާނު އެކަލާނގެ رسول ކަން ނުއިއްވަމުއެވެ. އަދި ﷲ تعالى މީސްތަކުންގެ ކިބައިން (މީސްތަކުންގެ ނުރައްކަލުން) ކަލޭގެފާނު ސަލާމަތްކޮށްދެއްވާނެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ކާފަރުވެއްޖެބަޔަކަށް ﷲ تعالى ތެދުމަގު ނުދައްކަވައެވެ.

5:68

قُلۡ يَـٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لَسۡتُمۡ عَلَىٰ شَيۡءٍ حَتَّىٰ تُقِيمُواْ ٱلتَّوۡرَىٰةَ وَٱلۡإِنجِيلَ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكُم مِّن رَّبِّكُمۡۗ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرٗا مِّنۡهُم مَّآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ طُغۡيَٰنٗا وَكُفۡرٗاۖ فَلَا تَأۡسَ عَلَى ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡكَٰفِرِينَ ﴿68﴾

އޭ رسول ﷲ އެވެ. ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އޭ يهودي ންނާއި نصارى އިންނެވެ. توراة އާއި إنجيل އާއި އަދި ކަލޭމެންގެ ربّ ގެ حضرة ން ކަލޭމެނަށް ބާވައިލެއްވޭ ތަކެއްޗަށްވެސް (އެބަހީ محمّد ﷺ އަށް ބާވައިލެއްވޭ ތަކެއްޗަށްވެސް) ކަލޭމެން އީމާންވެ عمل ކޮށްފުމަށް ދާންދެން ކަލޭމެން އެދެފޮތަށް عمل ކުރިބަޔަކު ކަމުގައި ނުވެއެވެ. (އެހެނީ އެދެފޮތުގައި محمّد ﷺ ގެ خبر ތައް صريح ކޮށްވާނެއެވެ. ވީމާ އެހުރިހާ ތަކެއްޗަށް عمل ކޮށްފުމަށްދާންދެން ކަލޭމެން އެއްވެސް ފޮތެއްގެ هداية ގައިވީކަމަކަށް ނުބެލެވޭނެއެވެ.) އަދި (އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ކަލޭގެފާނުންގެ ربّ ގެ حضرة ން ކަލޭގެފާނަށް ބާވައިލެއްވޭތަކެތީގެ ސަބަބުން އެމީހުންކުރެ ގިނަބަޔަކަށް އިންކާރުކުރުމާ ނުކިޔަމަންތެރިވުމުގައި ހައްދުފަހަނަޅައިގަތުމާއި މެނުވީ އިތުރު ނުވެއެވެ. ﷲ އަށް ދެކޮޅުހަދައި ކާފަރުވުން އިތުރުވާކަން ކަށަވަރެވެ. ކާފަރު ބައެއްގެ މައްޗަށް ކަލޭގެފާނު ހިތާމަ ނުކުރައްވާށެވެ.

5:69

إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَٱلَّذِينَ هَادُواْ وَٱلصَّـٰبِـُٔونَ وَٱلنَّصَٰرَىٰ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا فَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ ﴿69﴾

އަދި ހަމަކަށަވަރުން إيمان ވީމީހުންނާއި އަދި يهودي ވީ މީހުންނާއި صابئ އިންނާއި (އެއީ ملائكة ންނަށް އަޅުކަންކުރި މީހުންނެވެ. / ނުވަތަ دين އެއް ނެތް މީހުންނެވެ.) އަދި نصارى އިންނާއި މިއެންމެންވެސް ﷲ އަށާއި آخرة ދުވަހަށް އީމާންވެ އަދި صالح عمل ކޮށްފިނަމަ އެމީހުންގެމައްޗަށް އެއްވެސްބިރެއް ނެތެވެ. އަދި ހިތާމަކުރާނޭ ބަޔަކުކަމުގައިވެސް އެމީހުން ނުވެއެވެ. • ދަންނައެވެ. محمّد ﷺ رسول ކަމާއިގެން ފޮނުއްވުމަށްފަހު މިއެންމެންވެސް އީމާންވީކަމުގައި ބެލެވޭނީ އެކަލޭގެފާނުންގެ رسول ކަން ތެދުކޮށް އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވުމުންނެވެ.

5:70

لَقَدۡ أَخَذۡنَا مِيثَٰقَ بَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ وَأَرۡسَلۡنَآ إِلَيۡهِمۡ رُسُلٗاۖ كُلَّمَا جَآءَهُمۡ رَسُولُۢ بِمَا لَا تَهۡوَىٰٓ أَنفُسُهُمۡ فَرِيقٗا كَذَّبُواْ وَفَرِيقٗا يَقۡتُلُونَ ﴿70﴾

ހަމަކަށަވަރުން بني إسرائيل ގެ ކިބައިން ތިމަންރަސްކަލާނގެ عهد ކަށަވަރު ހިއްޕެވީމެވެ. (ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަކުރުމަށާއި އަމުރާ ނަހީއަށް ކިޔަމަންތެރިވުމުގެ މައްޗަށެވެ.) އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންގެގާތަށް رسول ން ފޮނުއްވީމެވެ. (ދެންފަހެ) އެމީހުންގެ هواى نفس ނުއެދޭ ކަމަކާއިގެން رسول ބޭކަލަކު ވަޑައިގެންނެވި ކޮންމެހިނދެއްގައި އޭގެ އެއްބަޔަކު އެ رسول ގެ رسول ކަން ދޮގުކުރެއެވެ. އަދި އަނެއްބަޔަކު އެ رسول އާ قتل ކުރެއެވެ.

5:71

وَحَسِبُوٓاْ أَلَّا تَكُونَ فِتۡنَةٞ فَعَمُواْ وَصَمُّواْ ثُمَّ تَابَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمۡ ثُمَّ عَمُواْ وَصَمُّواْ كَثِيرٞ مِّنۡهُمۡۚ وَٱللَّهُ بَصِيرُۢ بِمَا يَعۡمَلُونَ ﴿71﴾

އަދި އެމީހުން ހީކުރީ އެމީހުންނަށް (އެކަމުގެ ސަބަބުން) އެއްވެސް إمتحان އެއް عقوبة އެއް ނާންނާނެކަމަށެވެ. ފަހެ އެމީހުން حقّ މަގުން ކަނުވެ އަނދިރިވެ (ތެދުމަގުގެ كلمة އެއް) ނުއިވޭނޭގޮތުން ބީރުބަޔަކުކަމުގައި (مَعْنَوِى ގޮތުން) ވެއްޖެއެވެ. ދެން އަލުންވެސް (ތިމަންރަސްކަލާނގެ އޯގާވަންތަކަމުން) އެމީހުންނަށް توبة ލެއްވީމެވެ. ދެން އަލުންވެސް އޭގެތެރެއިން ގިނަމީހުން ކަނުވެ ބީރުވެއްޖެއެވެ. (ތެދުމަގަކަށް ނުބަލައި حقّ ބަހެއް ނުއެހިއެވެ.) އަދި އެމީހުން އެކުރާ ކަންތައް ﷲ ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ.

5:72

لَقَدۡ كَفَرَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡمَسِيحُ ٱبۡنُ مَرۡيَمَۖ وَقَالَ ٱلۡمَسِيحُ يَٰبَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ ٱعۡبُدُواْ ٱللَّهَ رَبِّي وَرَبَّكُمۡۖ إِنَّهُۥ مَن يُشۡرِكۡ بِٱللَّهِ فَقَدۡ حَرَّمَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِ ٱلۡجَنَّةَ وَمَأۡوَىٰهُ ٱلنَّارُۖ وَمَا لِلظَّـٰلِمِينَ مِنۡ أَنصَارٖ ﴿72﴾

ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އެއީ مريم ގެ ދަރިކަލުން اَلْمَسِيْحُ އޭ (عيسى ގެފާނޭ) ބުނިމީހުން يقين ނުންވެސް ކާފަރުވެއްޖެއެވެ. އަދި اَلْمَسِيْحُ يعني: عيسى (عليه السّلام) ވިދާޅުވިއެވެ. އޭ بني إسرائيل ންނޭވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނާއި އަދި ކަލޭމެންގެވެސް رَبُّ ކަމުގައިވާ ﷲ އަށް ކަލޭމެން އަޅުކަންކުރާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އަށް شريك ކޮށްފިމީހާ (ދަންނައެވެ.) ފަހެ އެމީހާގެ މައްޗަށް ﷲ ސުވަރުގެ حرام ކުރެއްވިއެވެ. އަދި އޭނާ قيامة ދުވަހުން ގޮސް އޮންނާނޭ ތަނަކީ ނަރަކައެވެ. އަދި އަނިޔާވެރިންނަށް އެއްވެސް نصر ވެރިއެއް ނުވެއެވެ.

5:73

لَّقَدۡ كَفَرَ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّ ٱللَّهَ ثَالِثُ ثَلَٰثَةٖۘ وَمَا مِنۡ إِلَٰهٍ إِلَّآ إِلَٰهٞ وَٰحِدٞۚ وَإِن لَّمۡ يَنتَهُواْ عَمَّا يَقُولُونَ لَيَمَسَّنَّ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۡهُمۡ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿73﴾

ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އެއީ ތިނެއްގެތެރެއިން ތިންވަނައެވެ ބުނިމީހުން ކާފަރުވެއްޖެއެވެ. (نصارى އިންގެ ބައެއް فِرْقَة ދެކޭ ގޮތުގައި ﷲ އެއީ = سُبْحَانَهُ وَتَعَالى އާއި عيسى عليه السّلام އާއި مريم ގެފާނެވެ. އަދި މިނޫންގޮތްގޮތަށް ބުނާ فِرْقَة ވެސް ވެއެވެ.) އަދި ހަމަ އެންމެ إله އެއްމެނުވީ އެހެން އެއްވެސް إله އެއް ނުވެއެވެ. (އެއީ ﷲ އެވެ.) އަދި އެމީހުން އެބުނާ ބަސްބުނުމުން އެމީހުން ހުއްޓައިނުލިއްޔާ (އެމީހުން އެއީ ކާފަރުންކަމުގައި ބެލެވޭނެއެވެ.) އެމީހުންގެތެރެއިން ކާފަރުވީ މިސްތަކުންނަށް ހަމަކަށަވަރުން ވޭންދެނިވި عذاب އެއް ޖެހޭނެކަން ކަށަވަރެވެ.

5:74

أَفَلَا يَتُوبُونَ إِلَى ٱللَّهِ وَيَسۡتَغۡفِرُونَهُۥۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ﴿74﴾

އެމީހުން ފަހެ ﷲ އަށް توبة ވެ އެކަލާނގެ حضرة އަށް رجوع ނުވާނެ ބާވައެވެ؟ އަދި އެކަލާނގެ حضرة ގައި ފާފަފުއްސެވުމަށް ނުދަންނަވާނެ ބާވައެވެ. އަދި ﷲ އީ ގިނަގިނައިން ފާފަފުއްސަވާ رحمة ލެއްވުން ބޮޑުކަލާނގެއެވެ.

5:75

مَّا ٱلۡمَسِيحُ ٱبۡنُ مَرۡيَمَ إِلَّا رَسُولٞ قَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلِهِ ٱلرُّسُلُ وَأُمُّهُۥ صِدِّيقَةٞۖ كَانَا يَأۡكُلَانِ ٱلطَّعَامَۗ ٱنظُرۡ كَيۡفَ نُبَيِّنُ لَهُمُ ٱلۡأٓيَٰتِ ثُمَّ ٱنظُرۡ أَنَّىٰ يُؤۡفَكُونَ ﴿75﴾

مريم ގެފާނުންގެ ދަރިކަލުން المَسِيْح އެއީ ހަމަ رسول ބޭކަލަކުކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ. އެއީ އެކަލޭގެފާނުންގެ ކުރީ އިސްވެދިޔަ رسول ންފަދަ رسول އެކެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުންގެ މަންމާފުޅަކީ ތެދުވެރި ބޭކަނބަލެކެވެ. صِدِّيْقَة އެކެވެ. އެދެމައިކަނބަލުންވެސް ކާނާ ފަރިއްކުޅުއްވައެވެ. (އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންނަށް دليل ތައް ބަޔާންކޮށްދެއްވާގޮތް ނިކަން ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަންނަވާށެވެ! ދެން އެބައިމީހުން ދޮގުހަދަމުންދާގޮތް (އެނބުރިދާގޮތް) ނިކަން ދެކެވަޑައިގަންނަވާށެވެ!

5:76

قُلۡ أَتَعۡبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ مَا لَا يَمۡلِكُ لَكُمۡ ضَرّٗا وَلَا نَفۡعٗاۚ وَٱللَّهُ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلۡعَلِيمُ ﴿76﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ކަލޭމެންނަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް އުނދަގުލެއް ނުދޭތަކެއްޗަށް އަދި މަންފާއެއްވެސް ކަލޭމެންނަށް ނުދޭ ތަކެއްޗަށް ﷲ ފިޔަވައި ކަލޭމެން އަޅުކަންކުރަނީހެއްޔެވެ؟ އަދި ﷲ އީ އައްސަވާވޮޑިގެންވާ ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.

5:77

قُلۡ يَـٰٓأَهۡلَ ٱلۡكِتَٰبِ لَا تَغۡلُواْ فِي دِينِكُمۡ غَيۡرَ ٱلۡحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوٓاْ أَهۡوَآءَ قَوۡمٖ قَدۡ ضَلُّواْ مِن قَبۡلُ وَأَضَلُّواْ كَثِيرٗا وَضَلُّواْ عَن سَوَآءِ ٱلسَّبِيلِ ﴿77﴾

އޭ أَهْلُ كِتَاب ންނޭވެ! (އޭ يهودي ންނާއި نصارى އިންނޭވެ!) ކަލޭމެން ކަލޭމެންގެ دِيْنُ ގައި އެއްވެސް حقّ އެއްނެތި غُلُوُّ ނުކުރާށެވެ! (مَدَحَ ކިއުމުގައި ހައްދުފަހަނަޅައިގެން ނުދާށެވެ! (عيسى (عليه السّلام) އަކީ ﷲ އެއްނޫނެވެ. އެއީ ހަމަ ﷲ ފޮނުއްވި رسول ބޭކަލެކެވެ. حقّ ގޮތަކީ އެއީއެވެ.) އަދި މީގެކުރިން ހަމަކަށަވަރުން މަގުފުރެދިފައިވާ ބަޔަކުގެ هواى نفس އާއި އެމީހުންގެ އަމިއްލަ އެދުމާއި ކަލޭމެން تبع ނުވާށެވެ! އަދި އެމީހުން (އެމީހުންނާ تبع ވީ) އެތައްބަޔަކު މަގުފުރެއްދިއެވެ. އަދި އެމީހުން އަމިއްލައަށްވަނީ ސީދާމަގުން ފުރެދިފައެވެ.

5:78

لُعِنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ مِنۢ بَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ عَلَىٰ لِسَانِ دَاوُۥدَ وَعِيسَى ٱبۡنِ مَرۡيَمَۚ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَواْ وَّكَانُواْ يَعۡتَدُونَ ﴿78﴾

داؤد عليه السّلام އާއި عيسى عليه السّلام އާއި ދެބޭކަލުންގެ ދޫފުޅުމަތީން بني إسرائيل ންނަށް لعنة ލެވިއްޖެއެވެ. އެއީ އެމީހުންގެ އުރެދުމުގެ ސަބަބުންނާއި އަދި އެމީހުން ހައްދުފަހަނަޅައިގަތުމުގެ ސަބަބުންނެވެ.

5:79

كَانُواْ لَا يَتَنَاهَوۡنَ عَن مُّنكَرٖ فَعَلُوهُۚ لَبِئۡسَ مَا كَانُواْ يَفۡعَلُونَ ﴿79﴾

އެމީހުންވީ އެމީހުންކުރާ مُنْكَرَاة ން ހުއްޓައިނުލާ އަދި އެހެންމީހުންކުރާ مُنْكَرَاة ނަހީނުކުރާބަޔަކު ކަމުގައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުން ކުރާކަމުގައި އެވީ ކަންތަކަކީ ނުބައިވެގެންވާ ކަންތައްތައްކަން يقين އެވެ.

5:80

تَرَىٰ كَثِيرٗا مِّنۡهُمۡ يَتَوَلَّوۡنَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْۚ لَبِئۡسَ مَا قَدَّمَتۡ لَهُمۡ أَنفُسُهُمۡ أَن سَخِطَ ٱللَّهُ عَلَيۡهِمۡ وَفِي ٱلۡعَذَابِ هُمۡ خَٰلِدُونَ ﴿80﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) އެމީހުންކުރެ ގިނަމީހުން ކާފަރުންނަށް އެމީހުންގެ ސަހަރޯވެރިކަންދީ އެމީހުންނީ ތިމާމެންގެ نصر ވެރި ސަހަރޯވެރިންކަމުގައި ހަދާތަން ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުންގެ نفس ތައް އެއިސްކުރިކަންތައް ނުބައިވެގެންވެއެވެ. އެއީ ﷲ ގެ ކޯފާ އެމީހުންގެމައްޗަށް ލެއްވުމެވެ. އަދި އެމީހުން قيامة ދުވަހުން ދެމިތިބޭނީ ހަމަ عذاب ގައެވެ.

5:81

وَلَوۡ كَانُواْ يُؤۡمِنُونَ بِٱللَّهِ وَٱلنَّبِيِّ وَمَآ أُنزِلَ إِلَيۡهِ مَا ٱتَّخَذُوهُمۡ أَوۡلِيَآءَ وَلَٰكِنَّ كَثِيرٗا مِّنۡهُمۡ فَٰسِقُونَ ﴿81﴾

އަދި އެމީހުން ﷲ އަށާއި نبي އާ އަށާއި އަދި އެކަލޭގެފާނަށް ބާވައިލެއްވުނު ތަކެއްޗަށް އީމާންވާނަމަ އެއްގޮތަކަށްވެސް އެކާފަރުން އެއީ ތިމާމެންގެ ސަހަރޯވެރިންކަމުގައި ބަލައި إختيار ނުކުރީހެވެ. އަދި އެހެނެއްކަމަކު އެމީހުންކުރެ ގިނަމީހުންނަކީ فاسق ންނެވެ.

5:82

لَتَجِدَنَّ أَشَدَّ ٱلنَّاسِ عَدَٰوَةٗ لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱلۡيَهُودَ وَٱلَّذِينَ أَشۡرَكُواْۖ وَلَتَجِدَنَّ أَقۡرَبَهُم مَّوَدَّةٗ لِّلَّذِينَ ءَامَنُواْ ٱلَّذِينَ قَالُوٓاْ إِنَّا نَصَٰرَىٰۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّ مِنۡهُمۡ قِسِّيسِينَ وَرُهۡبَانٗا وَأَنَّهُمۡ لَا يَسۡتَكۡبِرُونَ ﴿82﴾

ކަނޑައެޅިގެން (محمّد ﷺ އަށް) އީމާންވެގެންވާ މީސްތަކުންނަށް عداوة ތެރިކަން އެންމެގަދަވެގެންވަނީ يهودي ންނާއި އަދި مُشْرك ންކަމުގައި ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. އަދި އީމާންވީ މީސްތަކުންނަށް އެންމެވެސް ލޯބިވެތިވުން ގާތްބަޔަކުކަމުގައި ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަންނަވާނީ ތިމާމެންނީ نصارى އިންނޭ ބުނާމީހުންނެވެ. އެހެން އެވީ އެމީހުންގެތެރޭގައި قِسِّيسِين ންނާއި رَاهِبُ ން ތިބީމައެވެ. (قِسِّيسِين އަކީ: عَالِمُ ންނާއި، އަޅުވެރިންނާ تَبَعَ ވާމީހުންނެވެ. حقّ ހޯދުމަށް މަސައްކަތްކުރާ / މީސްތަކުންނަށް އުގަންނައިދޭ މީހުންނެވެ. رَاهب ންނަކީ ފައްޅިހަދައިގެން އަޅުކަންކުރަންގޮސްތިބޭ އަޅުވެރިންނެވެ.) = زُبْدَةُ التَّفْسِيْر =\nއަދި ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުން (يهودي ންފަދައިން) މީސްތަކުންގެމައްޗަށް ކިބުރުވެރިވެ ބޮޑާވެ ނުގަންނާނެއެވެ. އަދި ކިއެއްހެއްޔެވެ؟ تَوَاضُعُ ވެރިވާނެއެވެ.

5:83

وَإِذَا سَمِعُواْ مَآ أُنزِلَ إِلَى ٱلرَّسُولِ تَرَىٰٓ أَعۡيُنَهُمۡ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمۡعِ مِمَّا عَرَفُواْ مِنَ ٱلۡحَقِّۖ يَقُولُونَ رَبَّنَآ ءَامَنَّا فَٱكۡتُبۡنَا مَعَ ٱلشَّـٰهِدِينَ ﴿83﴾

އަދި رسول އާގެމައްޗަށް (އެބަހީ: محمّد ﷺ ގެމައްޗަށް) ބާވައިލެއްވުނު ތަކެތި އެމީހުން އަހައިފިއްޔާ ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަންނަވާނީ حقّ ގެތެރެއިން އެމީހުންނަށް އެނގުނުތަކެތީގެ ސަބަބުން އެމީހުންގެ ލޯތަކުން ކަރުނަ ފުރިގެންފައިބާތީއެވެ. އެމީހުން ދަންނަވައެވެ. އޭއަޅަމެންގެ ربّ އެވެ! އަޅަމެން ތެދުކޮށްފީމުއެވެ. އީމާންވެއްޖައީމެވެ. ފަހެ ހެކިވެރިންނާއެކު އަޅަމެން ލިއުއްވާނދޭވެ! (އެބަހީ محمّد ﷺ ގެ أمّة ގެތެރޭގައި އަޅަމެންވެސް ލައްވާނދޭވެ! / އެއީ قيامة ދުވަހުން އެހެން أمّة ތަކަށް ހެކިދޭނޭ މީހުންނެވެ.) • (ދަންނައެވެ! މިއާޔަތްތަކުގައި އިޝާރަތްވެގެންމިދަނީ حَبْش ކަރައިން އެތާނގެ ރަސްގެފާނު نَجَاشِى ފޮނުއްވައިގެން ނުވަތަ جعفربن أبى طالب އާއިއެކު އެރަށުން رسول ﷲ ﷺ ގެ އަރިހަށް އައި قِسِّيسِين ންނާއި رَاهِبُ ންގެ ވާހަކައެވެ. ފަހެ އެބޭކަލުންނަށް މާތްވެގެންވާ رسول އާ قرآن ވިދާޅުވެދެއްވީމާ އެބޭކަލުން އީމާންވެ حقّ ރަނގަޅަށް ފާޅުވީމާ ﷲ އަށް ބިރުން އެބޭކަލުންގެ ލޯތައް ކަރުނައިން ފުރިގެން ސައިލު ހެދުން ވާހަކައެވެ. މިވާހަކަ إبن كثير ގެ تفسير އާއި تفسيرالطبري ގައިވެސް بيان ވެގެންވެއެވެ.) އަދިވެސް އެބޭކަލުން ދެންނެވިކަމުގައި ﷲ وحي ކުރެއްވިއެވެ.

5:84

وَمَا لَنَا لَا نُؤۡمِنُ بِٱللَّهِ وَمَا جَآءَنَا مِنَ ٱلۡحَقِّ وَنَطۡمَعُ أَن يُدۡخِلَنَا رَبُّنَا مَعَ ٱلۡقَوۡمِ ٱلصَّـٰلِحِينَ ﴿84﴾

ﷲ އަށާއި އަދި حقّ ގެތެރެއިން އަހުރެމެންގާތަށް އައިތަކެއްޗަށް އަހުރެމެން އީމާން ނުވާންވީ ކިއެއްވެގެންހެއްޔެވެ؟ އަދި އަހުރެމެން ދަހިވެތިވަނީ އަހުރެމެންގެ ربّ އަހުރެމެން صالح މާތްމީހުންގެ ތެރެއަށް ވެއްދެވުމަށެވެ. (އެމާތް މީހުންނަކީ رسول ﷲ ﷺ އާއި އެކަލޭގެފާނުންގެ إصحاب ންނެވެ.)

5:85

فَأَثَٰبَهُمُ ٱللَّهُ بِمَا قَالُواْ جَنَّـٰتٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهَا ٱلۡأَنۡهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَاۚ وَذَٰلِكَ جَزَآءُ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ﴿85﴾

ދެންފަހެ އެމީހުން އެބުނިބުނުމުގެސަބަބުން ﷲ تعالى އެމީހުންނަށް ثواب ދެއްވައިފިއެވެ. އެއީ އެތަންތާނގެ ދަށުން އާރުތައްދެމޭ ސުވަރުގެތަކެވެ. އެތަންތާނގައި އެމީހުން ދެމިތިބޭގޮތަށެވެ. އަދި إحسان ތެރިންގެ ދަރުމަޔަކީ، ޖަޒާއަކީ އެއީއެވެ.

5:86

وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَكَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَآ أُوْلَـٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَحِيمِ ﴿86﴾

އަދި ކާފަރުވެ އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އާޔަތްތައް ދޮގުކުރި މީސްތަކުން (ދަންނައެވެ!) އެއީ ކަނޑައެޅިގެން ނަރަކައިގެ އެކުވެރިންނެވެ.

5:87

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تُحَرِّمُواْ طَيِّبَٰتِ مَآ أَحَلَّ ٱللَّهُ لَكُمۡ وَلَا تَعۡتَدُوٓاْۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُعۡتَدِينَ ﴿87﴾

އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ﷲ تعالى ކަލޭމެންނަށް حلال ކޮށްދެއްވި ރަނގަޅުތަކެތި ކަލޭމެން (އަމިއްލައަށް) حرام ތަކެތިކަމުގައި ނުހަދާށެވެ! އަދި ކަލޭމެން އެތަކެތީގައި (ބޭނުންކުރުމުގައި) ހައްދުފަހަނަޅައިގެންވެސް ނުދާށެވެ! (ކޮންމެކަމެއްވެސް ﷲ އާއި އެކަލާނގެ رسول އާގެ ގިއުގަނޑުގެ ތެރޭގައިބަހައްޓާށެވެ! އަދި އިތުރު ނުކުރާށެވެ!) އެހެނީ ހަމަކަށަވަރުން ހައްދުފަހަނަޅައިގެންދާމީހުންނަށް ﷲ ލޯބިވެވޮޑިގެން ނުވެއެވެ.

5:88

وَكُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللَّهُ حَلَٰلٗا طَيِّبٗاۚ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِيٓ أَنتُم بِهِۦ مُؤۡمِنُونَ ﴿88﴾

އަދި ﷲ ކަލޭމެންނަށް ދެއްވި ރިޒުގުގެތެރެއިން حلال ރަނގަޅުތަކެތި ކަލޭމެންކާށެވެ! އަދި ކަލޭމެން ﷲ އަށް تقوى ވެރިވާށެވެ! އެކަލާނގެއީ ކަލޭމެން އެކަލާނގެއަށް އީމާންވާ ކަލާނގެއެވެ. (ކަލޭމެންނަކީ ކަނޑައެޅިގެން އެކަލާނގެ ތެދުކޮށްގެން ތިބިމީހުންނެވެ.)

5:89

لَا يُؤَاخِذُكُمُ ٱللَّهُ بِٱللَّغۡوِ فِيٓ أَيۡمَٰنِكُمۡ وَلَٰكِن يُؤَاخِذُكُم بِمَا عَقَّدتُّمُ ٱلۡأَيۡمَٰنَۖ فَكَفَّـٰرَتُهُۥٓ إِطۡعَامُ عَشَرَةِ مَسَٰكِينَ مِنۡ أَوۡسَطِ مَا تُطۡعِمُونَ أَهۡلِيكُمۡ أَوۡ كِسۡوَتُهُمۡ أَوۡ تَحۡرِيرُ رَقَبَةٖۖ فَمَن لَّمۡ يَجِدۡ فَصِيَامُ ثَلَٰثَةِ أَيَّامٖۚ ذَٰلِكَ كَفَّـٰرَةُ أَيۡمَٰنِكُمۡ إِذَا حَلَفۡتُمۡۚ وَٱحۡفَظُوٓاْ أَيۡمَٰنَكُمۡۚ كَذَٰلِكَ يُبَيِّنُ ٱللَّهُ لَكُمۡ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ ﴿89﴾

(އޭ މީސްތަކުންނޭވެ!) ކަލޭމެން ހުވައިކުރުމުގައި އެއްވެސް قصد އެއްނެތި ހިތުގެ يقين ކަމެއްނެތި ކަލޭމެން ކުރާ ހުވަޔަށް ﷲ ކަލޭމެންނަށް عقوبة ނުދެއްވައެވެ. (އެއީ لَغْو އެވެ. عَرَبِى ންގެތެރޭގައި އެއީ ވަރަށްގިނަ ކަމެކެވެ.) އަދި އެހެނެއްކަމަކު ކަލޭމެން ހިތުގައި عزم ކޮށް ހަމަ قصد ގައިކުރާ ހުވައިން އެކަލާނގެ ކަލޭމެން ހިއްޕަވައެވެ. އެބަހީ: އެފަދަ ހުވައިގެ ކައްފާރާ އަކީ ދިހަ މިސްކީނުންނަށް ކާންދިނުމެވެ. އެއީ އެތަނެއްގެ عامّ މީހުން ކައިއުޅޭ މެދުމިނެއްގެ ކާނާއަކުންނެވެ. ނުވަތަ އެމީހުންނަށް (ދިހަމީހުންނަށް) ހެދުން ދިނުމެވެ. ނުވަތަ އަޅަކު މިނިވަންކުރުމެވެ. ދެންފަހެ އެއިން އެއްވެސްކަމެއް ކުރެވޭފަދައެއްނެތްމީހާ ތިންދުވަހު ރޯދަހިފުމެވެ. އެއީ ކަލޭމެންގެ ހުވައިތަކުގެ كفّارة އެވެ. ކަލޭމެން ހުވައިކޮށްފިއްޔާ ކަލޭމެން ހުވަޔަށް ރައްކާތެރިވާށެވެ! (ހުވައެއްކޮށްފިއްޔާ އެޔާ خلاف ނުވާށެވެ!) އަދި كفّارة ދޭންޖެހިއްޖެހިނދެއްގައި އެކަމަށް ފަރުވާކުޑަނުކުރާށެވެ! / އަދި ހުވައިކުރުމަށް އަވަސްވެ ނުގަންނާށެވެ! ﷲ تعالى އެކަލާނގެ އާޔަތްތައް ކަލޭމެންނަށް بيان ކޮށްދެއްވަނީ އެފަދައިންނެވެ. އެއީ ކަލޭމެން شكر ކުރޭތޯއެވެ. / ނުވަތަ ކަލޭމެން شكر ކުރުމުގެ أمّيد އުއްމީދުގައެވެ.\n• ދަންނައެވެ! ހުވައިގެ ވައްތަރުތަކާއި كفّارة ގެ ދިގު تفصيل ވާހަކަތައް حديث ފޮތްތަކާއި فقه ފޮތްތަކުގައި بيان ވެގެންވެއެވެ. މިއީ އަދި އެކަމުގެ فرصة އެއްނޫނެވެ. އެ فرصة ލިބުނީމާ އެބައި އަދި بيان ކޮށްދޭހުށީމެވެ. إن شاء ﷲ.

5:90

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِنَّمَا ٱلۡخَمۡرُ وَٱلۡمَيۡسِرُ وَٱلۡأَنصَابُ وَٱلۡأَزۡلَٰمُ رِجۡسٞ مِّنۡ عَمَلِ ٱلشَّيۡطَٰنِ فَٱجۡتَنِبُوهُ لَعَلَّكُمۡ تُفۡلِحُونَ ﴿90﴾

އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ބަނގުރާއާއި (އެބަހީ ރާބުއިމާއި) ޖުވާކުޅުމާއި އަޅުކަންކުރުމަށް ބަހައްޓާފައިވާ ހިލަތަކާއި (ބުދުތަކާއި - އެބަހީ އެއަށް އަޅުކަންކުރުމާއި) ނަސީބުގެ ވަރުބަލަން ފާލުބެލުމާއި (ދުނިދަނޑިލައިގެން ފާލުބެލުމާއި) މި އެންމެހައި ކަންތައްތައްވާކަންކަށަވަރީ ހަޑިމުޑުދާރު ނަޖިސްކަމުގައެވެ. އެއީ شيطان އާގެ عمل ގެތެރެއިންވާ ކަންކަމެވެ. ފަހެ އެކަންކަމުން ކަލޭމެން ދުރުވެގަންނާށެވެ! އެއީ ކަލޭމެނަށް ކާމިޔާބުވެ نصيب ލިބިގަތުމުގެ أمّيد ގައެވެ.

5:91

إِنَّمَا يُرِيدُ ٱلشَّيۡطَٰنُ أَن يُوقِعَ بَيۡنَكُمُ ٱلۡعَدَٰوَةَ وَٱلۡبَغۡضَآءَ فِي ٱلۡخَمۡرِ وَٱلۡمَيۡسِرِ وَيَصُدَّكُمۡ عَن ذِكۡرِ ٱللَّهِ وَعَنِ ٱلصَّلَوٰةِۖ فَهَلۡ أَنتُم مُّنتَهُونَ ﴿91﴾

شيطان އާ އެދޭކަންކަށަވަރީ عداوة ތެރިކަމާއި ރުޅިވެރިކަން ކަލޭމެން (مؤمن ންގެ) މެދުގައި އުފެއްދުމަށެވެ. މެދުވެރިކުރުވުމަށެވެ. އެއީ ރަލާއި ޖުވާގެ ސަބަބުންނެވެ. އަދި އެސޮރު އެދެނީ ﷲ ގެ ذِكْرُ ންނާއި ﷲ ހަނދާންކުރުމުންނާއި އަދި ނަމާދުކުރުމުން ކަލޭމެން މަނާކޮށް ދުރުކުރުމަށެވެ. ކަލޭމެން ފަހެ މިކަންކަންކުރުމުން ހުއްޓޭނޭހެއްޔެވެ؟ ހުއްޓައިލާށެވެ!

5:92

وَأَطِيعُواْ ٱللَّهَ وَأَطِيعُواْ ٱلرَّسُولَ وَٱحۡذَرُواْۚ فَإِن تَوَلَّيۡتُمۡ فَٱعۡلَمُوٓاْ أَنَّمَا عَلَىٰ رَسُولِنَا ٱلۡبَلَٰغُ ٱلۡمُبِينُ ﴿92﴾

އަދި ކަލޭމެން ﷲ އަށް ކިޔަމަންތެރިވާށެވެ! އަދި ކަލޭމެން رسول އާއަށް ކިޔަމަންތެރިވާށެވެ! އަދި ކަލޭމެން (އެކަލާނގެ امر ފުޅުތަކާއި خلاف ވެދާނޭކަމަށް) ބިރުވެތިވާށެވެ! އަދި ކަލޭމެން (ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަމުރާއި ނަހީއަށް ކިޔަމަންނުވެ) އެނބުރި ފުރަގަސްދީފިނަމަވެސް ކަލޭމެން ދަންނާށެވެ! ތިމަންރަސްކަލާނގެ رسول އާގެ މައްޗަށް އޮންނާނެކަން ކަށަވަރީ ބަޔާންވެގެންވާގޮތުގައި އިއްވައިދިނުމެވެ.

5:93

لَيۡسَ عَلَى ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّـٰلِحَٰتِ جُنَاحٞ فِيمَا طَعِمُوٓاْ إِذَا مَا ٱتَّقَواْ وَّءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّـٰلِحَٰتِ ثُمَّ ٱتَّقَواْ وَّءَامَنُواْ ثُمَّ ٱتَّقَواْ وَّأَحۡسَنُواْۚ وَٱللَّهُ يُحِبُّ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ﴿93﴾

އަދި އީމާންވެގެން صالح عمل ކުރިމީހުން (ރާ حرام ވުމުގެކުރިން އެމީހުން އެބުއި ބުއިމަކުން ރާ حرام ވުމުގެކުރިން މަރުވެފައިވާނަމަވެސް) އެމީހުންގެ މައްޗަށް އެއްވެސްކުށެއްނެތެވެ. އެއީ އެމީހުން تقوى ވެރިވެ އީމާންވެ އަދި صالح عمل ކުރިނަމައެވެ. ދެން އެމީހުން تقوى ވެރިވެ އީމާންވެ ދެން تقوى ވެރިވެ إحسان ތެރިވެއްޖެއްޔާއެވެ. އަދި إحسان ތެރިންނަށް ﷲ ލޯބިވެވޮޑިގެންވެއެވެ.

5:94

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَيَبۡلُوَنَّكُمُ ٱللَّهُ بِشَيۡءٖ مِّنَ ٱلصَّيۡدِ تَنَالُهُۥٓ أَيۡدِيكُمۡ وَرِمَاحُكُمۡ لِيَعۡلَمَ ٱللَّهُ مَن يَخَافُهُۥ بِٱلۡغَيۡبِۚ فَمَنِ ٱعۡتَدَىٰ بَعۡدَ ذَٰلِكَ فَلَهُۥ عَذَابٌ أَلِيمٞ ﴿94﴾

އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ކަލޭމެންގެ އަތްތަކުންނާއި ކަލޭމެންގެ ލޮންސިތަކުން ކަލޭމެން ލިބިގަންނަ އެއްގަމު ޝިކާރައިން ހަމަކަށަވަރުން ﷲ ކަލޭމެން إمتحان ކުރެއްވުން އެއީ، ﷲ ނުފެނި غيب ގައި ﷲ އަށް ބިރުވެތިވާމީހުން އެކަލާނގެ ދެނެވޮޑިގެންވާކަން އެކަލާނގެ މާތް އަޅުތަކުންނަށް ދެއްކެވުމަށެވެ. ދެންފަހެ އެއަށްފަހު (އެބަހީ ޝިކާރަކުރުން حرام ވުމުގެ إمتحان އަށްފަހު) ދެން ހައްދުފަހަނަޅައިފިމީހާ ދަންނައެވެ! ފަހެ އެމީހަކަށް ހުރީ ވޭންދެނިވި عذاب އެވެ.

5:95

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَقۡتُلُواْ ٱلصَّيۡدَ وَأَنتُمۡ حُرُمٞۚ وَمَن قَتَلَهُۥ مِنكُم مُّتَعَمِّدٗا فَجَزَآءٞ مِّثۡلُ مَا قَتَلَ مِنَ ٱلنَّعَمِ يَحۡكُمُ بِهِۦ ذَوَا عَدۡلٖ مِّنكُمۡ هَدۡيَۢا بَٰلِغَ ٱلۡكَعۡبَةِ أَوۡ كَفَّـٰرَةٞ طَعَامُ مَسَٰكِينَ أَوۡ عَدۡلُ ذَٰلِكَ صِيَامٗا لِّيَذُوقَ وَبَالَ أَمۡرِهِۦۗ عَفَا ٱللَّهُ عَمَّا سَلَفَۚ وَمَنۡ عَادَ فَيَنتَقِمُ ٱللَّهُ مِنۡهُۚ وَٱللَّهُ عَزِيزٞ ذُو ٱنتِقَامٍ ﴿95﴾

އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ކަލޭމެން (حجّ އަށް ނުވަތަ عمرة އަށް) إحرام ބަނދެގެންވާ حال ކަލޭމެން އެއްގަމު ޝިކާރަ ނުކުރާށެވެ! އެއްގަމު ސޫފި ނުމަރާށެވެ! އަދި ކަލޭމެންކުރެ އެއިން އެއްޗެއް ހަމަގަސްތުގައި މަރައިފިމީހާ ދަންނައެވެ! ފަހެ އޭނާގެ އެކުށުގެ جزاء އަކީ އޭގެ عقوبة އަކީ އޭނާ އެމެރިވަރުގެ އެއްޗެއް (كفّارة އެއްގެގޮތުން) ދިނުމެވެ. އެއެއްޗެއް މިންވަރު ކުރުމަށް ކަލޭމެންކުރެ عدل ވެރި ދެހެކިން حكم ކުރާށެވެ! އެއީ ގެފުޅަށް ފޮނުވޭ هَدِيَة އެއްގެގޮތުން ފޮނުވޭ هَدْى އެކެވެ. ނުވަތަ އެކަމުގެ كفّارة އަކީ މިސްކީނުންތަކަކަށް ކާންދިނުމެވެ. (އެއީ އޭނާ އެމެރި ޝިކާރައެއްގެ އަގު އެހިސާބުގައި އެވަގުތުހުރި އަގުން އަގުކޮށް، އެއަށްވާ ތަކެއްޗެވެ. ނުވަތަ އެވަގުތަކު އެ އެއްޗެއްގެ އަގު مكّة ގައި ހުރި ވަރަކަށެވެ. ނުވަތަ އޭގެ އަގާއި ހަމަހަމަވާވަރަށް ރޯދަހިފުމެވެ. (ކޮންމެ مُدّ އެއްގެ މިންވަރަށް ދުވަހެކެވެ.) އަދި މިއާޔަތުގައިމިވާ كفّارة ތައް މިންވަރުކުރުމުގައި علم ވެރިންގެމެދުގައި އެކިވަރުވަރުގެ إختلاف ވެއެވެ. އެކަން ހަނދާންކުރުން ހުއްޓެވެ.) އަދި މި كفّارة ތައް ކަނޑައެޅިފައިމިވަނީ އޭނާ އެކުރި ކުށަށް ލިބޭ عذاب ގެ ރަހަ ލިބިގަތުމަށެވެ. (އަދި މި حكم ބާވައިލެއްވުމުގެކުރިން) އިސްވެގޮސްފައިވާ ކަންތައްތައް ﷲ عفو ކުރައްވައިފިއެވެ. (އަދި މި حكم އައުމަށްފަހު) ދެން އެފަދަކަމަކަށް إعاد ވެއްޖެމީހާ އަރައިގެންފިމީހާ (ދަންނައެވެ! ފަހެ ﷲ އޭނާގެ ކިބައިން ބަދަލުހިއްޕަވާފާނެއެވެ.) ހަމަކަށަވަރުން ﷲ އީ ގަދަފަދަވަންތަ އަދި ބަދަލުހިއްޕެވުމުގެވެރި ކަލާނގެއެވެ.

5:96

أُحِلَّ لَكُمۡ صَيۡدُ ٱلۡبَحۡرِ وَطَعَامُهُۥ مَتَٰعٗا لَّكُمۡ وَلِلسَّيَّارَةِۖ وَحُرِّمَ عَلَيۡكُمۡ صَيۡدُ ٱلۡبَرِّ مَا دُمۡتُمۡ حُرُمٗاۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَ ٱلَّذِيٓ إِلَيۡهِ تُحۡشَرُونَ ﴿96﴾

ކަނޑުގެ ޝިކާރަކުރުމާއި އަދި އެ ޝިކާރަކެއުން ކަލޭމެންނަށް حلال ވެގެންވެއެވެ. އެއީ ކަލޭމެން (ރަށުގައި قائم ވެތިބޭމީހުން) ނަށާއި ދަތުރުވެރިންނަށްވާ مَنْفَعَ އެއްގެގޮތުންނެވެ. އަދި ކަލޭމެން (حجّ އަށް ނުވަތަ عمرة އަށް) إحرام ބަނދެގެންވާހާހިނދެއްގައި އެއްގަމު ޝިކާރަކުރުން ކަލޭމެންގެމައްޗަށް حرام ވެވިގެންވެއެވެ. (އެބަހީ އެކަންކަން ކަލޭމެންގެމައްޗަށް ﷲ حرام ކުރެއްވިއެވެ.) އަދި ކަލޭމެން ﷲ އަށް تقوى ވެރިވާށެވެ! އެކަލާނގެއީ އެކަލާނގެ حضرة އަށް ކަލޭމެން محشر ކުރެވޭނެ ކަލާނގެއެވެ.