إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَٱلَّذِينَ هَادُواْ وَٱلنَّصَٰرَىٰ وَٱلصَّـٰبِـِٔينَ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا فَلَهُمۡ أَجۡرُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡ وَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ ﴿62﴾إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَٱلَّذِينَ هَادُواْ وَٱلنَّصَٰرَىٰ وَٱلصَّـٰبِـِٔينَ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا فَلَهُمۡ أَجۡرُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡ وَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ
ހަމަކަށަވަރުން (محمّد ﷺ އަށް) އީމާންވެ އީމާންކަންމަތީ ދެމިތިބި މީހުންނާއި އަދި يهودي ވީ މީހުންނާއި نَصَارى އިންނާއި އަދި صَابِئُ ންނާއި މިމީހުންގެ ތެރެއިން ﷲ އަށާއި آخرة ދުވަހަށް އީމާންވެ صَالِح عَمَل ކޮށްފިމީހާ (ދަންނައެވެ!) ފަހެ އެމީހުންނަށް އެމީހުންގެ رَبّ ގެ حضرة ގައި އެމީހުންގެ ދަރުމަހުއްޓެވެ. އަދި އެމީހުންގެމައްޗަށް އެއްވެސް ބިރެއްނެތެވެ. އަދި ހިތާމަކުރާނޭ ބަޔަކުކަމުގައި އެމީހުން ނުވެއެވެ. ދަންނައެވެ! މިއާޔަތުގައި ނަންގަނެވިގެންވާ ހަތަރު ބާގައިގެތެރެއިން އީމާންވީ މީހުންނޭ އޮތް ބަސްފުޅުން مُرَاد ކުރެވެނީ مُحَمّد ﷺ އަށް އީމާންވެ އީމާންކަންމަތީ ދެމިތިބި މީހުންނެވެ. يهودي ވީ މީހުންނޭ އޮތްބަސްފުޅުން مُرَاد ކުރެވެނީ مُوسى (عليه السّلام) އަށް ބާވައިލެއްވި دين އަށް ނިސްބަތްވާ މީހުންނެވެ. نصارى އިންނޭ ބުނިބަހުން مُرَاد ކުރެވެނީ عيسى (عليه السّلام) އަށް ބާވައިލެއްވި دين އަށް ނިސްބަތް ކުރެވޭ މީހުންނެވެ. ނަމަވެސް މިދެ أمّة ގެ މީހުންނަކީވެސް އެދެނަބީއިންގެ ފޮތް އެބައިމީހުން ބަދަލުކޮށް ހެދުމުގެ ސަބަބުން އެދެ ދީނުގެ مَعَالِم އެމީހުން އަތުން ގެއްލިފައިވާ ބައެކެވެ. މިހާރު އެއީ ހަމަ ނަމެކެވެ. صَابِئي ންނަކީ ملائكة ންނަށް އަޅުކަން ކުރާމީހުންނެވެ. / ނުވަތަ ދީނެއްނެތް މީހުންނެވެ. / ނުވަތަ ތަރިއަށް އަޅުކަން ކުރާމީހުންނެވެ. އަދި އެހެން ގޮތްގޮތަށްވެސް ކިޔާފައިވެއެވެ. والله أعلم.
وَإِذۡ أَخَذۡنَا مِيثَٰقَكُمۡ وَرَفَعۡنَا فَوۡقَكُمُ ٱلطُّورَ خُذُواْ مَآ ءَاتَيۡنَٰكُم بِقُوَّةٖ وَٱذۡكُرُواْ مَا فِيهِ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ ﴿63﴾وَإِذۡ أَخَذۡنَا مِيثَٰقَكُمۡ وَرَفَعۡنَا فَوۡقَكُمُ ٱلطُّورَ خُذُواْ مَآ ءَاتَيۡنَٰكُم بِقُوَّةٖ وَٱذۡكُرُواْ مَا فِيهِ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭމެންގެ ބޯމައްޗަށް طُور ފަރުބަދަ އުފުއްލަވައިލިވަގުތު ހަނދާންކޮށް ބަލާށެވެ! (އެކަން އެހެންވާން ދިމާވީ: توراة ލިއުއްވާފައިވާ ފިލާތައް موسى عليه السّلام ހިތްޕަވައިގެން ވަޑައިގެން އޭގައިވާފަދައަކުން عمل ކުރުމަށް بَني إسرائيل ންނަށް ވިދާޅުވިހިނދުން އެމީހުން ދެންނެވީ ﷲ تعالى ކަލޭގެފާނަށް ބަސްފުޅު وحي ކުރައްވައި ވާހަކަދެއްކެވިފަދައިން އަހުރެމެންނާއި ވާހަކަ ނުދައްކަވަނިސް އަހުރެމެން ތިޔައިގައިވާ ތަކެތި قبولއެއް ނުކުރާނަމެވެ. އެހިނދު ﷲ ކޯފާވެވޮޑިގެން މަލާއިކަތްބޭކަލުންނަށް އަމުރުފުޅުކުރައްވައި طُور ފަރުބަދަ އެމީހުންގެ ބޯމައްޗަށް އުފުއްލަވައި توراة ގައިވާ ތަކެތީން عمل ކުރުމަށް އެންގެވިއެވެ. އެހެންނޫންނަމަ، ބޯމައްޗަށް ފަރުބަދަ ވައްޓައިލައްވައި ޗިސްކޮށްލައްވާނެކަމަށެވެ. އެހިނދު އެމީހުން އޭގައިވާގޮތަށް عمل ކުރުމަށް އެއްބަސްވެ އެގޮތުގެމައްޗަށް އެމީހުންގެ ކިބައިން ﷲ عَهْدُ ކަށަވަރު ހިއްޕެވިއެވެ. (زبدة التفسير)) އެމީހުންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ وحي ކުރެއްވީމެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭމެނަށް ދެއްވިތަކެތީގައި ބާރަށް ހިފަހައްޓާށެވެ! އެބަހީ އޭގައިވާގޮތަށް ރަނގަޅަށް عمل ކުރާށެވެ. އަދި އޭގައިވާ ތަކެތި ދަސްކޮށް ހަނދާންބަހައްޓާށެވެ! އެއީ ކަލޭމެން تقوى ވެރިވުމަށެވެ.
ثُمَّ تَوَلَّيۡتُم مِّنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَۖ فَلَوۡلَا فَضۡلُ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ وَرَحۡمَتُهُۥ لَكُنتُم مِّنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ ﴿64﴾ثُمَّ تَوَلَّيۡتُم مِّنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَۖ فَلَوۡلَا فَضۡلُ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ وَرَحۡمَتُهُۥ لَكُنتُم مِّنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ
ދެންވެސް (އެބަހީ އެފަދަ ބޮޑު عَهْدُ ކަށަވަރަށްފަހުވެސް) ކަލޭމެން އެނބުރި ފުރަގަސްދީފީމުއެވެ. (ބަސްއަހައި عمل ނުކުރީމުއެވެ.) ފަހެ ކަލޭމެންގެމައްޗަށް ﷲ ގެ فَضل ވަންތަކަމާއި އެކަލާނގެ رحمة ނުވާނަމަ ހަމަކަށަވަރުން ގެއްލި ހަލާކުވެގެންވާ މީހުންގެތެރެއިން ކަލޭމެން ވެއްޖައީހެވެ.
وَلَقَدۡ عَلِمۡتُمُ ٱلَّذِينَ ٱعۡتَدَوۡاْ مِنكُمۡ فِي ٱلسَّبۡتِ فَقُلۡنَا لَهُمۡ كُونُواْ قِرَدَةً خَٰسِـِٔينَ ﴿65﴾وَلَقَدۡ عَلِمۡتُمُ ٱلَّذِينَ ٱعۡتَدَوۡاْ مِنكُمۡ فِي ٱلسَّبۡتِ فَقُلۡنَا لَهُمۡ كُونُواْ قِرَدَةً خَٰسِـِٔينَ
އަދި ހަމަކަށަވަރުން ހޮނިހިރުދުވަހުގައި ހައްދުފަހަނަޅައިގެންދިޔަމީހުން (އެދުވަހު ކެއޮޅުކަންކޮށް ހައްދުފަހަނަޅައި ދިޔަމީހުން) ކަލޭމެނަށް ރަނގަޅަށް އެނގޭނެއެވެ. ފަހެ ނިކަމެތިވެ ދެރަވެގެންވާ ރަމާމަކުނުތަކަކަށް ކަލޭމެންވާށޭ އެމީހުންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެންގެވީމެވެ. (އެމީހުން ރާމާމަކުނުތަކަކަށް ބަދަލުކުރެއްވީމެވެ.)
فَجَعَلۡنَٰهَا نَكَٰلٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهَا وَمَا خَلۡفَهَا وَمَوۡعِظَةٗ لِّلۡمُتَّقِينَ ﴿66﴾فَجَعَلۡنَٰهَا نَكَٰلٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهَا وَمَا خَلۡفَهَا وَمَوۡعِظَةٗ لِّلۡمُتَّقِينَ
އަދި އެކަމަކީ (އެބަހީ އެމީހުން ރަމާމަކުނަށް ބަދަލުކުރެއްވުން) ތިމަންރަސްކަލާނގެ ލެއްވީ ފަހުން އަންނަމީހުންނަށާ އޭރުތިބި މީހުންނަށްވާ عُقُوبَة އަކަށެވެ. عِبْرَة އަކަށެވެ. އެފަދަ ނުކިޔަމަންތެރިކަން ހިންގާ އެހެންމީހުންނަށްވެސް އެފަދަ عَذَاب ދެއްވައިފާނެކަން އެންގެވުމަށެވެ. އަދި تَقْوى ވެރިންނަށްވާ وَعْظ އާއި ނަސޭހަތަކަށެވެ.
وَإِذۡ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِۦٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُكُمۡ أَن تَذۡبَحُواْ بَقَرَةٗۖ قَالُوٓاْ أَتَتَّخِذُنَا هُزُوٗاۖ قَالَ أَعُوذُ بِٱللَّهِ أَنۡ أَكُونَ مِنَ ٱلۡجَٰهِلِينَ ﴿67﴾وَإِذۡ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِۦٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُكُمۡ أَن تَذۡبَحُواْ بَقَرَةٗۖ قَالُوٓاْ أَتَتَّخِذُنَا هُزُوٗاۖ قَالَ أَعُوذُ بِٱللَّهِ أَنۡ أَكُونَ مِنَ ٱلۡجَٰهِلِينَ
އަދި موسى (عليه السّلام) އެކަލޭގެފާނުންގެ قوم އަށް ވިދާޅުވިހިނދު ހަނދުމަފުޅު ކުރައްވާށެވެ! (އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ.) ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭމެން އަންހެން ގެރިއެއް ކަތިލުމަށް ﷲ تعالىކަލޭމެނަށް أمر ކުރައްވައެވެ. އެމީހުން ދެންނެވިއެވެ. ކަލޭގެފާނު އަޅުގަނޑުމެންނަށް މަލާމާތްކުރައްވަނީތޯއެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. جَاهِل ންގެތެރެއިން އަހުރެން ނުލެއްވުންއެދި ﷲ ގެ حضرة ން އަހުރެން ރައްކާތެރިކަމާއި حِمَايَة ލިބިގަންނަމެވެ. (އެބަހީ އަހުރެންނަކީ މީހުންނަށް މަލާމާތްކުރާ جَاهِل އެއްނޫނެވެ. މިހެނީ ކަލޭމެންނަށްވެސް ރަނގަޅަށް އެނގޭނޭފަދައިން ތިމަންކަލޭގެފާނަކީ ﷲ ފޮނުއްވި ރަސޫލަކީމެވެ. ރަސޫލުބޭކަލުންނަކީ މީހުންނަށް މަލާމާތްކޮށް ފުރައްސާރަކުރުން އެކަށީގެންވާބައެއްނޫނެވެ.)
قَالُواْ ٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا هِيَۚ قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٞ لَّا فَارِضٞ وَلَا بِكۡرٌ عَوَانُۢ بَيۡنَ ذَٰلِكَۖ فَٱفۡعَلُواْ مَا تُؤۡمَرُونَ ﴿68﴾قَالُواْ ٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا هِيَۚ قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٞ لَّا فَارِضٞ وَلَا بِكۡرٌ عَوَانُۢ بَيۡنَ ذَٰلِكَۖ فَٱفۡعَلُواْ مَا تُؤۡمَرُونَ
އެމީހުން ދެންނެވިއެވެ. އެގެރިޔަކީ ކޮންގެރިއެއްތޯ އަހުރެމެންނަށް بَيَان ކޮށްދެއްވުމަށް ކަލޭގެފާނުންގެ رَبّ އަށް ކަލޭގެފާނު އަހުރެމެންނަށްޓަކައި ދަންނަވައި ދެއްވާ ބައްލަވާށެވެ! އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެކަލާނގެ وحي ކުރައްވައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެގެރިއަކީ ދުވަސްވެ މުސްކުޅިވެފައިވާ ގެރިއެއްނޫނެވެ. އަދި بِكْرُ ނުކެނޑޭ ޅަގެރިއެއްވެސް ނޫނެވެ. އެދެމެދުގެ މެދުމިން ގެރިއެކެވެ. ފަހެ ކަލޭމެނަށް أمر ވެވުނުކަންތައް ކަލޭމެން ކުރާށެވެ!
قَالُواْ ٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا لَوۡنُهَاۚ قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٞ صَفۡرَآءُ فَاقِعٞ لَّوۡنُهَا تَسُرُّ ٱلنَّـٰظِرِينَ ﴿69﴾قَالُواْ ٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا لَوۡنُهَاۚ قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٞ صَفۡرَآءُ فَاقِعٞ لَّوۡنُهَا تَسُرُّ ٱلنَّـٰظِرِينَ
އެމީހުން ދެންނެވިއެވެ. އެގެރީގެ ކުލަ އެކަލާނގެ އަހުރެމެންނަށް بَيَان ކޮށް ދެއްވުމަށް ކަލޭގެފާނުންގެ رَبّ އަށް ކަލޭގެފާނު އަހުރެމެންނަށްޓަކައި ދަންނަވާ دعاء ކޮށްދެއްވާށެވެ! އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެކަލާނގެ وحي ކުރައްވައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެގެރިޔަކީ ރީނދޫކުލަގަދަ ގެރިއެކެވެ. އަދި ބަލާމީހުންގެ ހިތްތަކަށް އުފާވެރިކަން ލިއްބައިދޭ ރީތި ގެރިއެކެވެ.