quranm◉

މައުލޫމާތު · dv (ޞަފްޙާ 2)

288 އާޔަތް · މައުލޫމާތު · dv

An-Nisa 4:113

وَلَوۡلَا فَضۡلُ ٱللَّهِ عَلَيۡكَ وَرَحۡمَتُهُۥ لَهَمَّت طَّآئِفَةٞ مِّنۡهُمۡ أَن يُضِلُّوكَ وَمَا يُضِلُّونَ إِلَّآ أَنفُسَهُمۡۖ وَمَا يَضُرُّونَكَ مِن شَيۡءٖۚ وَأَنزَلَ ٱللَّهُ عَلَيۡكَ ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡحِكۡمَةَ وَعَلَّمَكَ مَا لَمۡ تَكُن تَعۡلَمُۚ وَكَانَ فَضۡلُ ٱللَّهِ عَلَيۡكَ عَظِيمٗا ﴿١١٣﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ﷲ ގެ فضل ވަންތަކަމާއި އެކަލާނގެ رَحْمَة ފުޅުކަލޭގެފާނުންގެމައްޗަށް ނުވާނަމަ އެމީހުންގެތެރެއިން ބައެއްމީހުން ކަލޭގެފާނު މަގުފުރައްދާލާ ވާ ވައްދާލުމަށް ކަށަވަރުންވެސް قصد ކުރީހެވެ. އަދި އެކަމަކު އެމީހުން އެމީހުންގެ نفس މެނުވީ މަގުނުފުރައްދައެވެ. އަދި އެއްވެސްގޮތަކުން އެމީހުންނަށް ކަލޭގެފާނަށް އެއްވެސް ގެއްލުމެއް އުނދަގުލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. ﷲ تعالى ކަލޭގެފާނަށް ފޮތާއި (އެބަހީ ކީރިތި قرآن އާއި حكمة ބާވައިލެއްވިއެވެ. އެއީ قرآن ކަމުގައި ނުވާ އެހެނިހެން އެންގެވުންތަކެވެ. އެއިން މުރާދުކުރެވެނީ މާތްވެގެންވާ سنّة އެވެ. والله أعلم) އަދި ކަލޭގެފާނަށް އެތަކެތި އެނގިގެންވާކަމުގައިނުވާ އެތައް އެއްޗެއް އަދި އެތައްކަމެއް އެކަލާނގެކަލޭގެފާނަށް އުގަންނަވައިދެއްވިއެވެ. އަދި ﷲ ގެ فضل ވަންތަކަމާއި އެކަލާނގެ އޯގާވަންތަކަން ކަލޭގެފާނުންގެ މައްޗަށް ނުހަނުބޮޑުވެގެންވެއެވެ.

An-Nisa 4:141

ٱلَّذِينَ يَتَرَبَّصُونَ بِكُمۡ فَإِن كَانَ لَكُمۡ فَتۡحٞ مِّنَ ٱللَّهِ قَالُوٓاْ أَلَمۡ نَكُن مَّعَكُمۡ وَإِن كَانَ لِلۡكَٰفِرِينَ نَصِيبٞ قَالُوٓاْ أَلَمۡ نَسۡتَحۡوِذۡ عَلَيۡكُمۡ وَنَمۡنَعۡكُم مِّنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَۚ فَٱللَّهُ يَحۡكُمُ بَيۡنَكُمۡ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِۚ وَلَن يَجۡعَلَ ٱللَّهُ لِلۡكَٰفِرِينَ عَلَى ٱلۡمُؤۡمِنِينَ سَبِيلًا ﴿١٤١﴾

އެމީހުންނަކީ އެބަހީ އެ منافق ންނަކީ، ކަލޭމެން مؤمن ންނާމެދު (ނުބައިގޮތްވުމަށް) إنتظار ކޮށްކޮށް ތިބޭ ބައެކެވެ. ދެންފަހެ ކަލޭމެންނަށް ﷲ ގެ حضرة ން އެއްވެސް فتح އެއް އެބަހީ عدوُّ ންގެފަރާތުން غنيمة އެއް ލިބިއްޖެއްޔާ އެ منافق ން ބުނާނެއެވެ. އަހުރެމެން ފަހެ ކަލޭމެންނާއެކު ނުވަމުހެއްޔެވެ؟ (އެބަހީ އަހުރެމެންވެސް ހަނގުރާމައިގައިވީމުއެވެ. އަހުރެމެންނަށްވެސް غنيمة އިން ދޭންވާނެއެވެ.) އަދި އެކާފަރުންނަށް (ކަލޭމެންގެ ފަރާތުން) ކޮންމެވެސް ނަސީބެއް ލިބިއްޖެއްޔާ އެ منافق ން ކާފަރުންނަށް ބުނާނެއެވެ. އަހުރެމެން ކަލޭމެން ގަދަނުކޮށްނުދެމުހެއްޔެވެ؟ އެބަހީ ގަދަކޮށްދިނީމެވެ. އަދި مؤمن ން ފަރާތުން އަހުރެމެން ކަލޭމެން منعކޮށްދިނީމެވެ. ފަހެ ﷲ سبحانه وتعالى قيامة ދުވަހުން ކަލޭމެންގެ މެދުގައި حكم ކުރައްވާ ނިޔާކުރައްވާ ހުއްޓެވެ. އަދި مؤمن ންގެމައްޗަށް ކާފަރުންނަށް އެއްވެސް ގޮތެއް (ގަދަވެވޭނޭ) އެއްވެސް މަގެއް ﷲ تعالى ނުލައްވާނެއެވެ. އެއީ قيامة ދުވަހުންނެވެ.

Al-Ma'idah 5:45

وَكَتَبۡنَا عَلَيۡهِمۡ فِيهَآ أَنَّ ٱلنَّفۡسَ بِٱلنَّفۡسِ وَٱلۡعَيۡنَ بِٱلۡعَيۡنِ وَٱلۡأَنفَ بِٱلۡأَنفِ وَٱلۡأُذُنَ بِٱلۡأُذُنِ وَٱلسِّنَّ بِٱلسِّنِّ وَٱلۡجُرُوحَ قِصَاصٞۚ فَمَن تَصَدَّقَ بِهِۦ فَهُوَ كَفَّارَةٞ لَّهُۥۚ وَمَن لَّمۡ يَحۡكُم بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ فَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلظَّـٰلِمُونَ ﴿٤٥﴾

އަދި توراة ގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހުންގެމައްޗަށް އެބަހީ يهودي ންގެމައްޗަށް قِصَاص ހިފުން ލިއުއްވާ فرض ކުރެއްވީމެވެ. އެއީ نفس އަކަށް نفس އެކެވެ. (އެބަހީ އެއްވެސް حقّ އަކާއި ނުލައި ހަމަ قصد ގައި މީހަކު މަރައިފިނަމަ އެމަރުވި نفس ގެ ބަދަލުގައި އޭނާ މެރިމީހާ މެރުމެވެ.) އަދި ލޮލަކަށް ލޮލެކެވެ. (އެބަހީ މީހެއްގެ ލޮލަށް ގެއްލުމެއްކޮށް ލޯ ހަލާކުކޮށްފިއްޔާ އެކަންކުރިމީހާގެ ލޯވެސް ހަމައެގޮތަށް ހަލާކު ކުރުމަށެވެ. ދެން މިގޮތަށް) ނޭފަތަކަށް ނޭފަތެއް - ކަންފަތަކަށް ކަންފަތެއް - ދަތަކަށް ދަތެއް - އަދި زخم ތަކާއި ކުރި ފާރުތަކަށްވެސް قصاص ހިފުން ކަނޑައެޅުއްވީމެވެ. އަދި މިފަދަ ކޮންމެ قصاص އަކަށްވަނީ އަގުލެއްވުމެވެ. އަނެއްމީހާގެ ގުނަވަން ހަލާކު ކޮށްލުމެއްނޫނެވެ. އެއަގުތައް ކަނޑައެޅި މިންވަރުވެގެންވެއެވެ. ދެންފަހެ އެއިން صدقاة ކޮށްފި މީހާ ދަންނައެވެ. (އެބަހީ އެ އަނިޔާއެއްކުރިމީހާއަށް އަނިޔާލިބުނު ފަރާތުން عفو ކޮށްފިއްޔާ) އެއީ އޭނާގެ ފާފަތަކަށްވާ كفّارة އެކެވެ. އަދި ﷲ ބާވައިލެއްވި حكم ން حكم ނުކުރާ މީހުން (ދަންނައެވެ!) ފަހެ ކަނޑައެޅިގެން އެމީހުން އެއީ އަނިޔާވެރިންނެވެ.

Al-Ma'idah 5:83

وَإِذَا سَمِعُواْ مَآ أُنزِلَ إِلَى ٱلرَّسُولِ تَرَىٰٓ أَعۡيُنَهُمۡ تَفِيضُ مِنَ ٱلدَّمۡعِ مِمَّا عَرَفُواْ مِنَ ٱلۡحَقِّۖ يَقُولُونَ رَبَّنَآ ءَامَنَّا فَٱكۡتُبۡنَا مَعَ ٱلشَّـٰهِدِينَ ﴿٨٣﴾

އަދި رسول އާގެމައްޗަށް (އެބަހީ: محمّد ﷺ ގެމައްޗަށް) ބާވައިލެއްވުނު ތަކެތި އެމީހުން އަހައިފިއްޔާ ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަންނަވާނީ حقّ ގެތެރެއިން އެމީހުންނަށް އެނގުނުތަކެތީގެ ސަބަބުން އެމީހުންގެ ލޯތަކުން ކަރުނަ ފުރިގެންފައިބާތީއެވެ. އެމީހުން ދަންނަވައެވެ. އޭއަޅަމެންގެ ربّ އެވެ! އަޅަމެން ތެދުކޮށްފީމުއެވެ. އީމާންވެއްޖައީމެވެ. ފަހެ ހެކިވެރިންނާއެކު އަޅަމެން ލިއުއްވާނދޭވެ! (އެބަހީ محمّد ﷺ ގެ أمّة ގެތެރޭގައި އަޅަމެންވެސް ލައްވާނދޭވެ! / އެއީ قيامة ދުވަހުން އެހެން أمّة ތަކަށް ހެކިދޭނޭ މީހުންނެވެ.) • (ދަންނައެވެ! މިއާޔަތްތަކުގައި އިޝާރަތްވެގެންމިދަނީ حَبْش ކަރައިން އެތާނގެ ރަސްގެފާނު نَجَاشِى ފޮނުއްވައިގެން ނުވަތަ جعفربن أبى طالب އާއިއެކު އެރަށުން رسول ﷲ ﷺ ގެ އަރިހަށް އައި قِسِّيسِين ންނާއި رَاهِبُ ންގެ ވާހަކައެވެ. ފަހެ އެބޭކަލުންނަށް މާތްވެގެންވާ رسول އާ قرآن ވިދާޅުވެދެއްވީމާ އެބޭކަލުން އީމާންވެ حقّ ރަނގަޅަށް ފާޅުވީމާ ﷲ އަށް ބިރުން އެބޭކަލުންގެ ލޯތައް ކަރުނައިން ފުރިގެން ސައިލު ހެދުން ވާހަކައެވެ. މިވާހަކަ إبن كثير ގެ تفسير އާއި تفسيرالطبري ގައިވެސް بيان ވެގެންވެއެވެ.) އަދިވެސް އެބޭކަލުން ދެންނެވިކަމުގައި ﷲ وحي ކުރެއްވިއެވެ.

Al-An'am 6:33

قَدۡ نَعۡلَمُ إِنَّهُۥ لَيَحۡزُنُكَ ٱلَّذِي يَقُولُونَۖ فَإِنَّهُمۡ لَا يُكَذِّبُونَكَ وَلَٰكِنَّ ٱلظَّـٰلِمِينَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ يَجۡحَدُونَ ﴿٣٣﴾

އަދި އެމީހުން އެދައްކާ ވާހަކަތަކުން ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނުން ހިތާމަފުޅުކުރައްވާކަން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެނެވޮޑިގެންވަމެވެ. ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުން ކަލޭގެފާނު ދޮގުނުކުރެއެވެ. އަދި އެހެނެއްކަމަކު އަނިޔާވެރިން ﷲ ގެ އާޔަތްތަކަށް ދެކޮޅުހަދާ އިންކާރުކުރަނީއެވެ.

Al-An'am 6:93

وَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّنِ ٱفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبًا أَوۡ قَالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَلَمۡ يُوحَ إِلَيۡهِ شَيۡءٞ وَمَن قَالَ سَأُنزِلُ مِثۡلَ مَآ أَنزَلَ ٱللَّهُۗ وَلَوۡ تَرَىٰٓ إِذِ ٱلظَّـٰلِمُونَ فِي غَمَرَٰتِ ٱلۡمَوۡتِ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ بَاسِطُوٓاْ أَيۡدِيهِمۡ أَخۡرِجُوٓاْ أَنفُسَكُمُۖ ٱلۡيَوۡمَ تُجۡزَوۡنَ عَذَابَ ٱلۡهُونِ بِمَا كُنتُمۡ تَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ غَيۡرَ ٱلۡحَقِّ وَكُنتُمۡ عَنۡ ءَايَٰتِهِۦ تَسۡتَكۡبِرُونَ ﴿٩٣﴾

ﷲ تعالى ގެމައްޗަށް ދޮގެއް އުފައްދައިގަތް މީހަކަށްވުރެ ވަކިންބޮޑު އަނިޔާވެރިއަކީ ކާކުހެއްޔެވެ؟ އެފަދަ ބޮޑު އަނިޔާވެރިއަކު ނުވެއެވެ. ނުވަތަ އެމީހަކަށް وحي ބާވައިނުލައްވަނީސް ތިމަންނާއަށް وحي ބާވައިލެއްވެޔޭ ބުނިމީހަކަށްވުރެ ވަކިންބޮޑު އަނިޔާވެރިއަކު ނުވެއެވެ. އަދި އަހުރެންވެސް ﷲ ބާވައިލައްވާފަދައިން ބާވައިލައްވަމެވެ. (އެފަދަ عبارة ކިޔަމެވެ.) މިފަދައިން ބުނާ މީސްމީހުންނަށްވުރެ ވަކިންބޮޑެތި އަނިޔާވެރިންނަކީ ދެން ކޮންބައެއްހެއްޔެވެ؟ • ދަންނައެވެ! މިއާޔަތް ބާވައިލެއްވިފައިވަނީ ވަކިބަޔަކުގެ ބަސްތަކެއްގެ މުނާސަބަތުގައިކަމުގައި ބުނެވުނެވެ. އެބަޔަކީ مُسَيْلَمَةُ الْكَذَّاب އެވެ. އޭނާ ބުނިކަމުގައިވަނީ ﷲ تعالى ނަބީކަމާއިގެން ފޮނުއްވީ އޭނާކަމަށެވެ. محمّد ގެފާނު ނޫން ކަމަށެވެ. އަނެއްމީހަކީ عبد ﷲ بن سعد بن أبى سَرَح އެވެ. އޭނާ ބުނިކަމުގައިވަނީ އޭނާގެ މައްޗަށްވެސް وحي ބާވައިލެއްވޭކަމަށެވެ. އަދި مسيلمة ވެސް އެހެންބުނިކަމުގައިވެއެވެ. (މިވާހަކަތައް طبري ގެ تفسير ގައިވެސްވެއެވެ. والله أعلم) (އޭ رسول ﷲ އެވެ!) އަނިޔާވެރިން މަރަށް حاضر ވެގެންވަނިކޮށް ކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަންނަވާނެނަމައެވެ. އަދި މަލާއިކަތްބޭކަލުން އެބޭކަލުންގެ އަތްޕުޅުތައް ފަތުރުއްވާ ދަންމަވައިގެން (އެމީހުންނަށް ވިދާޅުވެއެވެ.) ކަލޭމެން ކަލޭމެންގެ نفس ތައް يعني: ފުރާނަތައް ނެރޭށެވެ! މިއަދު ކަލޭމެންނަށް އިހާނާތްތެރިކަމުގެ عذاب ދެއްވޭނެއެވެ. އެއީ ކަލޭމެން ﷲ تعالى ގެމައްޗަށް حقّ ނޫން (ދޮގު) ބަސްތައްބުނުމުގެ ސަބަބުންނާއި އަދި އެކަލާނގެ އާޔަތްތަކަށް ކަލޭމެން ބޮޑާވެ ކިބުރުވެރިވާކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ.

Al-An'am 6:103

لَّا تُدۡرِكُهُ ٱلۡأَبۡصَٰرُ وَهُوَ يُدۡرِكُ ٱلۡأَبۡصَٰرَۖ وَهُوَ ٱللَّطِيفُ ٱلۡخَبِيرُ ﴿١٠٣﴾

(خَلق ތަކުންގެ) ލޯތަކަށް އެކަލާނގެ ލިބިނުގަނެވޭނެއެވެ. އެކަލާނގެ ދުށުމުގެ ކުޅަދާނަކަން (ދުނިޔޭގައި) ނުވެއެވެ. އަދި އެކަމަކު އެކަލާނގެ އެންމެހައި ތަކެތީގެ ލޯތައް ދެކެވޮޑިގަންނަވައެވެ. އަދި އެކަލާނގެއީ އޯގާވަންތަ، ސިއްރުތައް ދެނެވޮޑިގެންވާ އަދި ހުރިހާ خبر އެއް ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.

Al-An'am 6:110

وَنُقَلِّبُ أَفۡـِٔدَتَهُمۡ وَأَبۡصَٰرَهُمۡ كَمَا لَمۡ يُؤۡمِنُواْ بِهِۦٓ أَوَّلَ مَرَّةٖ وَنَذَرُهُمۡ فِي طُغۡيَٰنِهِمۡ يَعۡمَهُونَ ﴿١١٠﴾

އަދި އެމީހުންގެ ހިތްތަކާއި އެމީހުންގެ ލޯތައް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފުރޮޅުއްވާ ބަދަލުކުރައްވާ ތަފާތު ކުރައްވަމެވެ. އީމާންކަމާއި ދެމެދު ހުރަސްއަޅުއްވަމެވެ. އެއީ އެމީހުން ފުރަތަމަވެސް އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންނުވި ފަދައިންނެވެ. އޭ رسول ﷲ އެވެ. އެމީހުންގެ އެ ނުކިޔަމަންތެރިކަމުގައި ދެފުށު އެޅިއެޅިތިބުމަށް ކަލޭގެފާނު އެމީހުން ދޫކޮށްލައްވާށެވެ!

Al-An'am 6:139

وَقَالُواْ مَا فِي بُطُونِ هَٰذِهِ ٱلۡأَنۡعَٰمِ خَالِصَةٞ لِّذُكُورِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلَىٰٓ أَزۡوَٰجِنَاۖ وَإِن يَكُن مَّيۡتَةٗ فَهُمۡ فِيهِ شُرَكَآءُۚ سَيَجۡزِيهِمۡ وَصۡفَهُمۡۚ إِنَّهُۥ حَكِيمٌ عَلِيمٞ ﴿١٣٩﴾

އަދި އެމީހުން يعني: مشرك ން ބުންޏެވެ. މި نعم ސޫފީގެ ބަނޑުގައިވާތަކެތި އެއީ އަހުރެމެންގެ ފިރިހެނުންނަށް خاصّ ވެގެންވާ އެއްޗެކެވެ. އަދި އަހުރެމެންގެ އަނބީންނަށް حرام ވެގެންވެއެވެ. (ބަނޑުގައިވާތަކެތީގެ މުރާދަކީ ކިރާއި ދެން ބަނޑުއޮތް ދަރިއެވެ. ދެންވެސް ކެއުމަށް ބޭނުންކުރެވޭ ތަކެއްޗެވެ. މިއީ جاهلية ޒަމާނުގައި مشرك ން އެމީހުންގެ ބުދުތަކާއި ދެންވެސް طاغُوت އަށް ކަނޑައަޅާފައިވާ ޖަމަލުގެ ވައްތަރެކެވެ. އޭގެ ކިރުފެލުން އެހެންމީހުންނަށް ހުއްދަނުވާނެއެވެ. އެއީ بَحِيْرَة އޭ ކިޔާ ވައްތަރެވެ. އޭތި ފާހަގަކުރުމަށް ކަންފަތްހުންނާނީ ތޮރުފާފައެވެ.) ދެންފަހެ އޭގެބަނޑުގައި އޮތްދަރި މަރުވެފައިވާނަމަ އޭގައި އަންހެނުންވެސް شريك ވާނެއެވެ. ބައިވެރިވާނެއެވެ. ނިކަންހުރެ އެމީހުންގެ އެދޮގު ސިފަކުރުންތަކަށް ﷲ ޖަޒާދެއްވާނެއެވެ.

Al-An'am 6:165

وَهُوَ ٱلَّذِي جَعَلَكُمۡ خَلَـٰٓئِفَ ٱلۡأَرۡضِ وَرَفَعَ بَعۡضَكُمۡ فَوۡقَ بَعۡضٖ دَرَجَٰتٖ لِّيَبۡلُوَكُمۡ فِي مَآ ءَاتَىٰكُمۡۗ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ ٱلۡعِقَابِ وَإِنَّهُۥ لَغَفُورٞ رَّحِيمُۢ ﴿١٦٥﴾

އަދި ކަލޭމެން ބިމުގެ خليفة އިންކަމުގައި ލެއްވީ ހަމަ އެކަލާނގެއެވެ. އަދި ކަލޭމެންކުރެ އެއްބަޔަކު އަނެއްބައެއްގެމައްޗަށް އެތައް ދަރަޖަތަކެއް އެކަލާނގެ އުފުއްލެވިއެވެ. އެއީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭމެނަށް ދެއްވި ތަކެތީގައި ކަލޭމެން إمتحان ކުރުމަށްޓަކައެވެ. (އެތަކެތީގެ حقّ ރަނގަޅަށް އަދާކުރާމީހާ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެނެވޮޑިގެންވާކަން ކަލޭމެނަށް ދެއްކެވުމަށެވެ.) ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނުން ހައްދަވާބޮޑުކުރެއްވާ رَبّ އެއީ عقوبة އަވަސްވެވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އެކަލާނގެއީ ގިނަގިނައިން ފާފަފުއްސަވާ ކަލާނގެއެވެ. އަދި رحمة ލެއްވުންވެސް ބޮޑުވެގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.

Al-A'raf 7:43

وَنَزَعۡنَا مَا فِي صُدُورِهِم مِّنۡ غِلّٖ تَجۡرِي مِن تَحۡتِهِمُ ٱلۡأَنۡهَٰرُۖ وَقَالُواْ ٱلۡحَمۡدُ لِلَّهِ ٱلَّذِي هَدَىٰنَا لِهَٰذَا وَمَا كُنَّا لِنَهۡتَدِيَ لَوۡلَآ أَنۡ هَدَىٰنَا ٱللَّهُۖ لَقَدۡ جَآءَتۡ رُسُلُ رَبِّنَا بِٱلۡحَقِّۖ وَنُودُوٓاْ أَن تِلۡكُمُ ٱلۡجَنَّةُ أُورِثۡتُمُوهَا بِمَا كُنتُمۡ تَعۡمَلُونَ ﴿٤٣﴾

އަދި ރުޅިވެރިކަމާއި حسد ވެރިކަމުގެގޮތުން އެމީހުންގެ ހިތްތަކުގައިވާނަމަ ވާތަކެއްޗެއް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ނިގުޅައިގެންނެވީމެވެ. އެސުވަރުގެ ވަންތަވެރިންގެ ދަށުން އާރުތައް ދެމޭނެއެވެ. އަދި އެމީހުން ދަންނަވާނެއެވެ. އެންމެހައި حمد އާއި تعريف އެއް خاصّ ވެގެންވަނީ ﷲ އަށެވެ. އެކަލާނގެއީ އަޅަމެނަށް މިސުވަރުގެއަށް އައުމަށް توفيق ދެއްވައި މަގުދެއްކެވި ކަލާނގެއެވެ. އަދި ﷲ އަޅަމެނަށް މިސީދާމަގު ނުދެއްކެވިނަމަ އެކަމަށް ތެދުމަގު ލިބޭނޭ ބަޔަކުކަމުގައި އަޅަމެން ނުވެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އަޅަމެންގެ رَبّ ގެ رسول ން ވަޑައިގެންނެވީ حقّ އާއިގެންނެވެ. (އަޅަމެން އެ حقّ އާއި تبع ވީއެވެ.) ދެންފަހެ އެމީހުންނަށް نداء އިއްވެވޭނެއެވެ. (އޭ ސުވަރުގޭގެ أهل ވެރިންނޭވެ!) މިއީ އެސުވަރުގެއެވެ. (ތިމަންރަސްކަލާނގެ رسول ން ވަޑައިގެން وعد ކުރެއްވި ސުވަރުގެއެވެ.) ކަލޭމެން އެތަން ކަލޭމެންކުރި ހެޔޮ عمل ގެ ސަބަބުން ވާރުތަކުރީއެވެ.

Al-A'raf 7:108

وَنَزَعَ يَدَهُۥ فَإِذَا هِيَ بَيۡضَآءُ لِلنَّـٰظِرِينَ ﴿١٠٨﴾

އަދި އެކަލޭގެފާނުންގެ އަތްޕުޅު (ޖީބުގެތެރެއިން) ނެރުއްވައިފިއެވެ. އެހައިރުން އެއަތްޕުޅު ބަލާމީހުންނަށް ހުދުއެއްޗެއްގެގޮތުގައި ފެނެއެވެ.

Al-A'raf 7:116

قَالَ أَلۡقُواْۖ فَلَمَّآ أَلۡقَوۡاْ سَحَرُوٓاْ أَعۡيُنَ ٱلنَّاسِ وَٱسۡتَرۡهَبُوهُمۡ وَجَآءُو بِسِحۡرٍ عَظِيمٖ ﴿١١٦﴾

އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ކަލޭމެންގެ سِحر ގެތަކެތި ميدان އަށް) އުކާށެވެ! (سِحر ހަދާށެވެ!) ދެންފަހެ އެމީހުން އެމީހުންގެ (سِحر ގެ ވާބުރިތަކާއި ދަނޑިބުރިތައް) އުކައިލިހިނދުން / އެތަކެތި ميدان އަށް އަޅައިލިހިނދުން މީސްތަކުންގެ ލޯތަކަށް سِحر ޖެހިއްޖެއެވެ. ލޯތަކުގެ ފެނުން ބަދަލުވެގެން ހިނގައްޖެއެވެ. (އެދަނޑިބުރިތަކާއި ވާބުރިތައް ދިރޭހަރުފަތަކަކަށްވެގެން حركاة ކުރަން ފަށައިފިއެވެ.) އަދި އެބައިމީހުންގެ މިކަންތަކުން މީސްތަކުންގެ ހިތްތަކަށް ބިރުވެރިކަން ވަދެއްޖެއެވެ. އެމީހުން އެހެދީ، ހަމަބޮޑުވެގެންވާ سِحر އެކެވެ.

Al-A'raf 7:179

وَلَقَدۡ ذَرَأۡنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرٗا مِّنَ ٱلۡجِنِّ وَٱلۡإِنسِۖ لَهُمۡ قُلُوبٞ لَّا يَفۡقَهُونَ بِهَا وَلَهُمۡ أَعۡيُنٞ لَّا يُبۡصِرُونَ بِهَا وَلَهُمۡ ءَاذَانٞ لَّا يَسۡمَعُونَ بِهَآۚ أُوْلَـٰٓئِكَ كَٱلۡأَنۡعَٰمِ بَلۡ هُمۡ أَضَلُّۚ أُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡغَٰفِلُونَ ﴿١٧٩﴾

އަދި ހަމަކަށަވަރުން ނަރަކައަށްޓަކައި ޖިންނީންނާއި އިންސާނުންކުރެ ގިނަބަޔަކު ތިމަންރަސްކަލާނގެ ހެއްދެވީމެވެ. އެމީހުންނަށް ހިތްތަކެއްވެއެވެ. އެމީހުން އެހިތްތަކުން ﷲ ގެ އާޔަތްތަކަކަށް އެކަލާނގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމަކަށް އެކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަ ކަމަކަށް ވިސްނާ فكر ނުކުރެއެވެ. އަދި އެމީހުންނަށް ލޯތަކެއްވެއެވެ. އެމީހުން އެލޯތަކުން ﷲ ގެ قدرة ތެރިކަމުގެ دليل ތަކަށް ބަލާއެއަށް تدبير ކޮށް ނުހަދައެވެ. އަދި އެމީހުންނަށް ކަންފަތްތަކެއްވެއެވެ. އެމީހުން އެކަންފަތަކުން ﷲ ގެ ފޮތުގެ އާޔަތްތަކެއް ނުއަހައެވެ. އަހައި فكر ނުކުރެއެވެ. އެމީސްމީހުން ހަމަ نعم ސޫފިފަދައެވެ. އަދި ކިއެއްހެއްޔެވެ؟ އެމީހުން އެއަށްވުރެވެސް މަގުފުރެދުންބޮޑެވެ. އަދި غافل ވެގެންވާ ބަޔަކީ އެއީއެވެ.

Al-A'raf 7:195

أَلَهُمۡ أَرۡجُلٞ يَمۡشُونَ بِهَآۖ أَمۡ لَهُمۡ أَيۡدٖ يَبۡطِشُونَ بِهَآۖ أَمۡ لَهُمۡ أَعۡيُنٞ يُبۡصِرُونَ بِهَآۖ أَمۡ لَهُمۡ ءَاذَانٞ يَسۡمَعُونَ بِهَاۗ قُلِ ٱدۡعُواْ شُرَكَآءَكُمۡ ثُمَّ كِيدُونِ فَلَا تُنظِرُونِ ﴿١٩٥﴾

(އޭ މިތިބަ مشرك ންނޭވެ! ބުދަށް އަޅުކަންކުރާ މީހުންނޭވެ!) އެތަކެއްޗަށް (އެބަހީ އެބުދުތަކަށް) އެތަކެތި ހިނގާފައިދާނެ ފައިތަކެއް ވޭހެއްޔެވެ؟ (އެބަހީ ހިނގާނެ ފައިތަކެއް ނުވެއެވެ.) ނުވަތަ އެތަކެތި އެއްޗެތީގައި ހިފާނެ އަތްތަކެއްވޭހެއްޔެވެ؟ (އެބަހީ ތަކެތީގައި ހިފާނެ އަތެއް ނުވެއެވެ.) އަދި އެތަކެއްޗަށް އެލޯތަކުން ބަލާނޭ ލޯތަކެއްވޭހެއްޔެވެ؟ (އެބަހީ ތަކެތި ބަލާކަހަލަ ލޮލެއް ނުވެއެވެ.) ނުވަތަ އެތަކެއްޗަށް އެކަންފަތްތަކުން އަޑުއަހާނެ ކަންފަތްތަކެއް ވޭހެއްޔެވެ؟ (އެބަހީ އަޑުއިވޭ ކަންފަތެއް ނުވެއެވެ.) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! (ކަލޭމެން مشرك ންނޭވެ!) ކަލޭމެން ކަލޭމެންގެ شريك ންތަކަށް ގޮވާ دعاء ކުރާށެވެ! (އަދި ކަލޭމެންނާ އެތަކެއްޗާވެގެން) އަހުރެންނަށް ރޭވުމެއް ރާވާ مكر އެއް ހަދާށެވެ! އަދި އަހުރެންނަށް އެއްވެސް فرصة އެއް، އަދި ތަންވަޅެއްވެސް ނުދީބަލާށެވެ! (އެތަކެއްޗަށް މިއިން އެއްވެސްކަމެއް ވާނީއެއްނޫނެވެ. އެހެނީ އެއީ جَمَاد އެއްޗެތި ތަކެކެވެ. منفع އެއްދިނުމެއް ގެއްލުމެއް ދިނުމެއް مِلْكُ ވެގެން ނުވެއެވެ. އެވަރުންވެސް ކަލޭމެން އެތަކެއްޗަށް އަޅުކަންކުރަނީހެއްޔެވެ؟)

Al-A'raf 7:198

وَإِن تَدۡعُوهُمۡ إِلَى ٱلۡهُدَىٰ لَا يَسۡمَعُواْۖ وَتَرَىٰهُمۡ يَنظُرُونَ إِلَيۡكَ وَهُمۡ لَا يُبۡصِرُونَ ﴿١٩٨﴾

އަދި (އޭ مشرك ންނޭވެ!) ކަލޭމެން ތިޔަ އަޅުކަންކުރާ ތަކެއްޗަށް ތެދުމަގުގެ ފަރާތަށް ކަލޭމެން ގޮވިނަމަވެސް އެތަކެތި އެއަޑު ނުއަހާނެއެވެ. އަދި ކަލޭ އެތަކެތި ދެކޭނީ / ނުވަތަ އެތަކެތި ފެންނާނީ ކަލެއް ބަލާގޮތަށެވެ. ހީވާނީ ބަލާހެންނެވެ. އެކަމަކު އެތަކެއްޗަކަށް ނުފެންނާނެއެވެ.

Al-Anfal 8:6

يُجَٰدِلُونَكَ فِي ٱلۡحَقِّ بَعۡدَ مَا تَبَيَّنَ كَأَنَّمَا يُسَاقُونَ إِلَى ٱلۡمَوۡتِ وَهُمۡ يَنظُرُونَ ﴿٦﴾

حقّ އާއިމެދު (އެބަހީ بَدْرُ ހަނގުރާމަޔާމެދު) އެމީހުން ކަލޭގެފާނާ جَدَل ކުރައްވައެވެ. (އެމީހުން ކުރެއްވި جَدَل އެއްކަމުގައި تفسير علم ވެރިންނާއި سِيرَة عِلْمُ ވެރިންގެ މެދުގައި ބަޔާންވެގެންވަނީ އެކަލޭގެފާނު مَدينة އިން ނުކުމެވަޑައިގެންނެވިއިރު ހަނގުރާމައަށް ނުކުމެވަޑައިގަންނަވާ ވާހަކަ ވިދާޅު ނުވެގެންނެވެ. އޭގެ ސަބަބުން ހަނގުރާމައަކަށް ތައްޔާރުވާންވީ ވަރަށް ތައްޔާރު ނުވެވިގެންނެވެ. ހަތިޔާރާ ކާނާ އެދެވޭ ވަރަށް ނުގެނެވިގެންނެވެ. مدينة އިން ނުކުމެވަޑައިގެންނެވީ أبُوسُفِيَان ގެ ވިޔަފާރި قَافِلَة އަށް ދިމާކުރުމަށެވެ.) ނަމަވެސް އެކަލޭގެފާނު ﷲ أمر ކުރެއްވިކަމެއް މެނުވީ ނުކުރައްވާނެކަން އެމީހުންނަށް ރަނގަޅަށް އެނގެއެވެ. (ހަނގުރާމައިގެ ވާހަކަ ވިދާޅުވީމާ) އެމީހުންނަށް ހީވީ އެމީހުން ބަލަބަލާ ތިއްބާ މަރާދިމާއަށް އެމީހުން ދަމާފައި ގެންދަނީހެންނެވެ.

Al-Anfal 8:44

وَإِذۡ يُرِيكُمُوهُمۡ إِذِ ٱلۡتَقَيۡتُمۡ فِيٓ أَعۡيُنِكُمۡ قَلِيلٗا وَيُقَلِّلُكُمۡ فِيٓ أَعۡيُنِهِمۡ لِيَقۡضِيَ ٱللَّهُ أَمۡرٗا كَانَ مَفۡعُولٗاۗ وَإِلَى ٱللَّهِ تُرۡجَعُ ٱلۡأُمُورُ ﴿٤٤﴾

އަދި ކަލޭމެން (مؤمن ން) އެ مشرك ންނާއި ބައްދަލުކުރިހިނދު ކަލޭމެންގެ ލޯތަކަށް އެ مشرك ން މަދުކަމުގައި އެކަލާނގެ ދައްކަވައި އަދި އެމީހުންގެ ލޯތަކަށް ކަލޭމެން މަދުކަމުގައި އެކަލާނގެ ދެއްކެވީ އެކަލާނގެ تقدير ގައި ވާނޭކަމަށް ނިމިފައިވާކަމެއް ނިންމަވާ ނިޔާކުރެއްވުމަށެވެ. ކަލޭމެންނަށް ދެއްކެވުމަށެވެ. (އެއީ مشرك ންގެ މައްޗަށް مؤمن ން ގަދަކުރައްވައި ﷲ ގެ كلمة ފުޅު މަތިވެރިކުރެއްވުމަށްޓަކައެވެ. އަދި އެންމެހައިކަމެއް رُجُوعَ ވުންވަނީ ﷲ ގެ حضرة އަށެވެ.

Al-Anfal 8:53

ذَٰلِكَ بِأَنَّ ٱللَّهَ لَمۡ يَكُ مُغَيِّرٗا نِّعۡمَةً أَنۡعَمَهَا عَلَىٰ قَوۡمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمۡ وَأَنَّ ٱللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٞ ﴿٥٣﴾

އެހެންއެވީ، (އެބަހީ: بدر ހަނގުރާމައިގެ ދުވަހު ކާފަރުންނަށް އެހާބޮޑު عذاب އެއް ދެއްވައި ހަލާކުކުރެއްވީ އެމީހުންގެ ނުކިޔަމަންތެރިކަމުގެ ސަބަބުންނެވެ. އެހެނީ ހަމަކަށަވަރުން އެއްވެސް ބައެއްގެ މައްޗަށް ﷲ تعالى ދެއްވާފައިވާ نعمة، އެބައެއްގެ نفس ގައިވާ ކަންތައް އެބަޔަކު އަމިއްލައަށް ބަދަލުކޮށް تغيّر ކޮށްފުމަށްދާންދެން ﷲ تعالى އެބަޔަކަށް އެދެއްވި نعمة ބަދަލު ނުކުރައްވައެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالى އީ އައްސަވާވޮޑިގެންވާ އަދި ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ. • ދަންނައެވެ! قريش ންގެމައްޗަށް ﷲ ދެއްވި نعمة އަކީ ﷲ تعالى އެކަލާނގެ މާތް رسول އާ އެމީހުންގެތެރެއަށް ފޮނުއްވުމެވެ. ދެންފަހެ އެމީހުން އަމިއްލައަށް އެ نعمة ބަދަލުކުރީއެވެ. އެމާތް رسول އާއަށް إيمان ނުވެ، އަދި އެކަލޭގެފާނު ދޮގުކޮށް، އެރަށުން ނެރެ އަދި އެކަލޭގެފާނާ ހަނގުރާމަކުރުމެވެ. ދެންފަހެ ﷲ تعالى ދެއްވި އެބޮޑު نعمة ބަދަލުކުރައްވައި އެމީހުން ހަލާކު ކުރެއްވީއެވެ. އެއީ އިސްވެދިޔަ އެފަދަމީހުންނަށް އެކަލާނގެ ހެއްދެވިގޮތެވެ. (سُنَّةُ ﷲ وَلَن تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيِلاً)

At-Tawbah 9:8

كَيۡفَ وَإِن يَظۡهَرُواْ عَلَيۡكُمۡ لَا يَرۡقُبُواْ فِيكُمۡ إِلّٗا وَلَا ذِمَّةٗۚ يُرۡضُونَكُم بِأَفۡوَٰهِهِمۡ وَتَأۡبَىٰ قُلُوبُهُمۡ وَأَكۡثَرُهُمۡ فَٰسِقُونَ ﴿٨﴾

(عهد އުވާލި ބަޔަކަށް ނުވަތަ عهد އެއް ކޮށްފައި ނެތް ބަޔަކާއިމެދު) ﷲ ގެ ذمّة އެއް އަދި عهد އެއް އޮތުން حقّ ވާނީ ކޮންފަދައަކުންހެއްޔެވެ؟ އެހެނީ އެމީހުން ކަލޭމެންގެ މައްޗަށް މިހާރު ގަދަވެގަތަސް ކަލޭމެންނާއިމެދު އެމީހުން އެއްވެސް ގާތްކަމަކާއިމެދުވިޔަސް އަދި ވެފައިއޮތް عهد އަކާއި ذمّة އަކާއިމެދުވެސް އެއްވެސް ފަރުވާލެއް ބެލުމެއް ނުބާއްވާނެއެވެ. (ކަލޭމެންނާއިމެދު އެމީހުން ހިތަށްއެރިގޮތެއް ހަދައިލާނެއެވެ.) އެމީހުން ކަލޭމެން ރުއްސަނީ ހަމަ އެމީހުންގެ އަނގަތަކުންނެވެ. އެމީހުންގެ ހިތްތައްވަނީ މުޅިން އިދިކޮޅަށެވެ. އަދި އެމީހުންކުރެ ގިނަމީހުންނަކީ فاسق ންނެވެ. ﷲ ގެ ކިޔަމަނުން ނުކުމެގެންވާ މީހުންނެވެ.

At-Tawbah 9:50

إِن تُصِبۡكَ حَسَنَةٞ تَسُؤۡهُمۡۖ وَإِن تُصِبۡكَ مُصِيبَةٞ يَقُولُواْ قَدۡ أَخَذۡنَآ أَمۡرَنَا مِن قَبۡلُ وَيَتَوَلَّواْ وَّهُمۡ فَرِحُونَ ﴿٥٠﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ތަނެއް فتح ވުންފަދަ - غنيمة އެއް حاصل ވުންފަދަ ކަލޭގެފާނަށް ހެވެއް އަދި އުފާވާކަމެއް ދިމާވެއްޖެއްޔާ އެ منافق ންގެ މީހުން ނުބައިވެ ދެރަވާނެއެވެ. އަދި زَخم ވުންފަދަ - قتل ވުންފަދަ ދެރަކަމެއް مصيبة އެއް ކަލޭގެފާނަށް ދިމާވެއްޖެއްޔާ އެމީހުން ބުނާނެއެވެ. އަހުރެމެން މިތިބީ އަހުރެމެންގެ ކަންތަކުގައި ރައްކާތެރި ސަލާމަތްގޮތް ހިފައިގެންނެވެ. (އެބަހީ: ހަނގުރާމަޔަށް ނުގޮސް ސަލާމަތްގޮތުގައި މި مصيبة ޖެހުމުގެ ކުރިންވެސް ހިފައިގެންނެވެ. އަދި އެމީހުން އުފާކުރާ حال ފުރަގަސްދީ އެނބުރި ދެއެވެ.

At-Tawbah 9:51

قُل لَّن يُصِيبَنَآ إِلَّا مَا كَتَبَ ٱللَّهُ لَنَا هُوَ مَوۡلَىٰنَاۚ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُؤۡمِنُونَ ﴿٥١﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ﷲ އަހުރެމެނަށް ކަނޑައަޅުއްވާ ލިއުއްވާފައިވާ ކަމެއް މެނުވީ އަހުރެމެންނަށް ނުޖެހޭނެއެވެ. އެކަލާނގެއީ އަހުރެމެންގެ ސަހަރޯވެރި نصر ވެރި ސާހިބާއެވެ. އަދި مؤمن ން ކަނޑައެޅިގެން ﷲ އަށް وكيل ކުރާ ހުށިކަމެވެ. އިތުބާރުކުރާ ހުށިކަމެވެ!

At-Tawbah 9:55

فَلَا تُعۡجِبۡكَ أَمۡوَٰلُهُمۡ وَلَآ أَوۡلَٰدُهُمۡۚ إِنَّمَا يُرِيدُ ٱللَّهُ لِيُعَذِّبَهُم بِهَا فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَتَزۡهَقَ أَنفُسُهُمۡ وَهُمۡ كَٰفِرُونَ ﴿٥٥﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ފަހެ އެމީހުންގެ މުދަލާއި އަދި އެމީހުންގެ ދަރީންގެ ސަބަބުންވިޔަސް ކަލޭގެފާނު عجائب ކުރުވިޔަ ނުދޭށެވެ! އެހެނީ ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالى އެދިވޮޑިގަންނަވަނީ ދުނިޔޭގެ حياة ގައި އެތަކެތީން އެމީހުންނަށް އެކަލާނގެ عذاب ދެއްވުމަށެވެ. އަދި އެމީހުން ކާފަރުންކަމުގައިވާ حال އެމީހުންގެ ފުރާނަތައް ނުކުމެގެން ދިއުމަށެވެ.

At-Tawbah 9:91

لَّيۡسَ عَلَى ٱلضُّعَفَآءِ وَلَا عَلَى ٱلۡمَرۡضَىٰ وَلَا عَلَى ٱلَّذِينَ لَا يَجِدُونَ مَا يُنفِقُونَ حَرَجٌ إِذَا نَصَحُواْ لِلَّهِ وَرَسُولِهِۦۚ مَا عَلَى ٱلۡمُحۡسِنِينَ مِن سَبِيلٖۚ وَٱللَّهُ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ﴿٩١﴾

ضَعِيْفُ ންގެ މައްޗަކަށް ނުވެއެވެ. އެބަހީ: ބަލިކަށި ވަރުދެރަމީހުންގެމައްޗަކަށް ކުށެއްނެތެވެ. އަދި ބަލިމީހުންގެ މައްޗަކަށްވިޔަސް އަދި ތިމާމެން خرد ކުރާނޭ އެއްޗެއް ނުލިބުނު މީހުންގެ މައްޗަށްވިޔަސް އެމީހުން ﷲ އާއި އެކަލާނގެ رسول އާއަށް إخلاص ތެރިވެގެންވަންޏާ (ހަނގުރާމައަށް ނުދިއުމަކުން) އެމީހުންގެ މައްޗަކަށް ކުށެއްނެތެވެ. އެއީ عذر ވެރިންނެވެ. ﷲ އަށާއި އެކަލާނގެ رسول އާއަށް إخلاص ތެރިވެގެންވަންޏާ إحسان ތެރިންނަށް عقوبة ދެއްވުމުގެ އެއްވެސް މަގެއް ނެތެވެ. އަދި ﷲ އީ ގިނަގިނައިން ފާފަފުއްސަވާ رحمة ލެއްވުން ބޮޑުވެގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.

At-Tawbah 9:98

وَمِنَ ٱلۡأَعۡرَابِ مَن يَتَّخِذُ مَا يُنفِقُ مَغۡرَمٗا وَيَتَرَبَّصُ بِكُمُ ٱلدَّوَآئِرَۚ عَلَيۡهِمۡ دَآئِرَةُ ٱلسَّوۡءِۗ وَٱللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٞ ﴿٩٨﴾

އަދި أعرابى ންގެތެރޭގައި އެމީހުން އަތުން (مشرك ންނާއި ހަނގުރާމަ ކުރުމަށް) ނެގެވޭ ތަކެތި އެއީ ނެގެވޭ ޓެކުހެއްކަމަށާއި ގެއްލުމެއްކަމަށް ހިމަނާ މީހުންވެއެވެ. އެގޮތަށް ދެކޭ މީހުންވެއެވެ. އަދި ކަލޭމެން مؤمن ންނާއިމެދު ނުބައިގޮތްތަކާއި مصيبة ތައް ދިމާވުމަށް އެދި އެކަމަށް إنتظار ކޮށްކޮށް ތިބޭމީހުންވެއެވެ. ނުބައި ގޮތްތަކާއި مصيبة ތައްހުރީ ހަމައެމީހުންގެ މައްޗަށެވެ. އަދި ﷲ އީ އައްސަވާވޮޑިގެންވާ ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.

At-Tawbah 9:127

وَإِذَا مَآ أُنزِلَتۡ سُورَةٞ نَّظَرَ بَعۡضُهُمۡ إِلَىٰ بَعۡضٍ هَلۡ يَرَىٰكُم مِّنۡ أَحَدٖ ثُمَّ ٱنصَرَفُواْۚ صَرَفَ ٱللَّهُ قُلُوبَهُم بِأَنَّهُمۡ قَوۡمٞ لَّا يَفۡقَهُونَ ﴿١٢٧﴾

އަދި (رسول ﷲ ﷺ ގެ އަރިހުގައި އެ منافق ންވެސް ވަނިކޮށް) ސޫރަތެއް ބާވައިލައްވައިފިއްޔާ - يعني: منافق ންގެ خبر އެކުލެވިގެންވާ ސޫރަތެއް ބާވައިލައްވައިފިއްޔާ އެމީހުން - އެބަހީ منافق ން - އޭގެ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ބަލައެވެ. އަދި އެމީހުން އެމީހުންނަށް ބުނެއެވެ. އެއްވެސްމީހަކު ކަލޭމެނަށް އެބަބަލައިހެއްޔެވެ؟ (އެހެންބަޔަކު އެމީހުންނަށް ނުބަލާ ތަންވަޅު ބަލާފައި) އެތަނުން ތެދުވެ އެމީހުން އެނބުރި ދެއެވެ. ފަހެ އެހެންވެ ﷲ تعالى އެމީހުންގެ ހިތްތައް (إيمان ކަމާއި އެންމެހައި ހެވަކާ ދުރަށް) އަނބުރާލައްވައެވެ. އެއީ ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުން އެއީ ނުވިސްނާބަޔަކު ކަމުގައިވާތީއެވެ.

At-Tawbah 9:128

لَقَدۡ جَآءَكُمۡ رَسُولٞ مِّنۡ أَنفُسِكُمۡ عَزِيزٌ عَلَيۡهِ مَا عَنِتُّمۡ حَرِيصٌ عَلَيۡكُم بِٱلۡمُؤۡمِنِينَ رَءُوفٞ رَّحِيمٞ ﴿١٢٨﴾

(އޭ عربى ންނޭވެ!) ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭމެންގެ ގާތަށް ކަލޭމެންގެ نفس ތަކުތެރެއިން (އެބަހީ: ކަލޭމެންގެ ނަސަބުން - ކަލޭމެންގެ ރަށުން ކަލޭމެން ދަންނަ ބޭކަލަކު) رسول ބޭކަލަކު ކަމުގައި ވަޑައިގެންފިއެވެ. އަދި ކަލޭމެންނަށް އުނދަގޫވެ ވަރުބަލިވާ ކަންތައްޖެހުން އެކަލޭގެފާނުންގެ މައްޗަށް ބުރަކަމަކަށްވެއެވެ. އުނދަގޫފުޅުކަމަކަށްވެއެވެ. އަދި ކަލޭމެންނަށް (ތެދުމަގު ލިބުމަށް) އެކަލޭގެފާނު ދަހިވެތިވެވަޑައިގެންވެއެވެ. އަދި އެއީ مؤمن ތަކުންގެ މައްޗަށް ނުހަނު އޯގާވެރި رحم ބޮޑު ބޭކަލަކު ކަމުގައިވެއެވެ.

At-Tawbah 9:129

فَإِن تَوَلَّوۡاْ فَقُلۡ حَسۡبِيَ ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَۖ عَلَيۡهِ تَوَكَّلۡتُۖ وَهُوَ رَبُّ ٱلۡعَرۡشِ ٱلۡعَظِيمِ ﴿١٢٩﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ދެންފަހެ (ކަލޭގެފާނުން ގެންވި حقّ އަށް) އެމީހުން ފުރަގަސްދީ އީމާން ނުވިއްޔާވެސް -ދެން ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ﷲ ފުދެއެވެ. ﷲ ފިޔަވައި حقّ إله އަކު ނުވެއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނު وكيل ކުރާނީ ހަމަ އެކަލާނގެއަށެވެ. އަދި އެކަލާނގެއީ ބޮޑުވެގެންވާ عرش ގެ ވެރި ކަލާނގެއެވެ.

Yunus 10:43

وَمِنۡهُم مَّن يَنظُرُ إِلَيۡكَۚ أَفَأَنتَ تَهۡدِي ٱلۡعُمۡيَ وَلَوۡ كَانُواْ لَا يُبۡصِرُونَ ﴿٤٣﴾

އަދި އެމީހުންގެތެރޭގައި ކަލޭގެފާނާދިމާއަށް ބަލާމީހުންވެއެވެ. ކަލޭގެފާނަށް ފަހެ އަނދިރިބަޔަކަށް މަގުދެއްކެވިދާނެތޯއެވެ. • ދަންނައެވެ. މިދެއާޔަތުން ދޭ މުރާދަކީ ކަންފަތަށް އިވުނަސް އަދި ލޮލަށް ފެނުނަސް ސިކުނޑިން އެއްޗެއް ވިސްނުމުގެ توفيق ﷲ ދެއްވާފައިނުވާނަމަ އެއިވުމުގެ އަދި ފެނުމުގެ ފައިދާއެއް ނުކުރާނެކަމެވެ.

Yunus 10:101

قُلِ ٱنظُرُواْ مَاذَا فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِۚ وَمَا تُغۡنِي ٱلۡأٓيَٰتُ وَٱلنُّذُرُ عَن قَوۡمٖ لَّا يُؤۡمِنُونَ ﴿١٠١﴾

(އޭ رسول ﷲ އެވެ!) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އުޑުތަކާއި ބިމުގައިވަނީ ކޮންކޮންއެއްޗެއްތޯ ނިކަން ކަލޭމެން ބަލައި އެއިން عبرة حاصل ކޮށް فكر ކޮށްބަލާށެވެ! އަދި އީމާންނުވާބަޔަކަށް دليل އާއި عبرة ން ފައިދާއެއް ނުކުރާނެއެވެ. އަދި إنذار ކުރައްވާ رسول ންގެ ފައިދާއެއްވެސް ނުކުރާނެއެވެ.

Yunus 10:107

وَإِن يَمۡسَسۡكَ ٱللَّهُ بِضُرّٖ فَلَا كَاشِفَ لَهُۥٓ إِلَّا هُوَۖ وَإِن يُرِدۡكَ بِخَيۡرٖ فَلَا رَآدَّ لِفَضۡلِهِۦۚ يُصِيبُ بِهِۦ مَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦۚ وَهُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ ﴿١٠٧﴾

އަދި ﷲ تعالى ކަލޭގެފާނަށް އުނދަގުލެއް - ނުވަތަ ގެއްލުމެއް - ޖައްސަވަންޏާ އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އެކަން ފިލުވައިލެވޭނޭ ހަމައެކަކުވެސް ނުވެއެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ކަލޭގެފާނަށް ހެޔޮކަމަކަށް އިރާދަކުރައްވަންޏާވެސް އެކަން އަޔަނުދީ އަނބުރާ ރައްދުކޮށްލެވޭނޭ ހަމައެކަކުވެސް ނުވެއެވެ. އަދި އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންކުރެ އެކަލާނގެ އެދިވޮޑިގަންނަވާ ފަރާތަކަށް އެފަދަ ކަންކަން ޖައްސަވައެވެ. (އުނދަގޫ ނުވަތަ ފަސޭހަޖައްސަވައެވެ.) އަދި އެކަލާނގެއީ ގިނަގިނައިން ފާފަފުއްސަވާ رحمة ލެއްވުން ބޮޑުވެގެންވާ ކަލާނގެއެވެ.

Hud 11:5

أَلَآ إِنَّهُمۡ يَثۡنُونَ صُدُورَهُمۡ لِيَسۡتَخۡفُواْ مِنۡهُۚ أَلَا حِينَ يَسۡتَغۡشُونَ ثِيَابَهُمۡ يَعۡلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعۡلِنُونَۚ إِنَّهُۥ عَلِيمُۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ ﴿٥﴾

ދަންނާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން އެމީހުން (يعني: مُنافق ންކުރެ ބައެއްމީހުން) އެކަލާނގެއަށް ނިވައިވާންވެގެން، ވަންހަނާވާންވެގެން އެމީހުންގެ މެއިތައް ގުދުކުރެއެވެ. (އެބަހީ: رسول ﷲ ﷺ އެމީހުން ކައިރިން ވަޑައިގަންނަވަންޏާ އެމީހުން މޫނު ނިވައިކޮށް ގުދުވެ ބޮނދައިގެން ތިބެއެވެ. އެމީހުން އެހެން އެހަދަނީ އެކަލޭގެފާނަށް ނުވަތަ ﷲ އަށް ނިވައިވާންކަމަށެވެ.) ދަންނާށެވެ! އެމީހުން އެމީހުންގެ ފޭރާމުން ނިވައިކުރަމުންދާއިރު އެމީހުން ސިއްރުކުރާކަންތަކާއި އަދި އެމީހުން ފައުޅުކުރާކަންތައްވެސް ﷲ ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެކަލާނގެއީ ހިތްތަކުގައިވާހާ ތަކެތިވެސް ދެނެވޮޑިގެންވާ ކަލާނގެއެވެ. (މިހެންވީއިރު ދެން އެކަލާނގެއަށް ނުފެންނާން ބޮނދައި އަދި ފިލަންވީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟)

Hud 11:31

وَلَآ أَقُولُ لَكُمۡ عِندِي خَزَآئِنُ ٱللَّهِ وَلَآ أَعۡلَمُ ٱلۡغَيۡبَ وَلَآ أَقُولُ إِنِّي مَلَكٞ وَلَآ أَقُولُ لِلَّذِينَ تَزۡدَرِيٓ أَعۡيُنُكُمۡ لَن يُؤۡتِيَهُمُ ٱللَّهُ خَيۡرًاۖ ٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا فِيٓ أَنفُسِهِمۡ إِنِّيٓ إِذٗا لَّمِنَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿٣١﴾

އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަތުގައި ﷲ ގެ خزانة ވެޔެކޭވެސް ކަލޭމެންގާތު ތިމަންކަލޭގެފާނު ވިދާޅުނުވާނަމެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނަށް غيب ނޭނގެއެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނީ ހަމަކަށަވަރުން މަލާއިކަތެކޭވެސް ވިދާޅެއްނުވާނަމެވެ. އަދި ކަލޭމެންގެ ލޯތަކަށް އެމީހުންނަކީ މާދަށް ދެރަބަޔަކުކަމުގައި ދެކޭމީހުންނަށް - އެބަހީ: إيمان ވީމީހުންނަށް - ﷲ އެއްވެސް ހެޔޮކަމެއް ނުދެއްވާނެއެކޭވެސް ތިމަންކަލޭގެފާނު ވިދާޅެއް ނުވާނަމެވެ. އެމީހުންގެ نفس ތަކުގައިވާކަމެއް ދެނެވޮޑިގަތުންބޮޑީ ހަމަ ﷲ އެވެ. އެހެން ހަދައިފިއްޔާ (އެބަހީ: އީމާންވީ މީހުން ދުރުކޮށް ފައްސައިލައިފިއްޔާ އަދި އެމީހުންނަށް އެއްވެސް ހެޔޮކަމެއް ނުދެއްވާނޭ ބުނެފިއްޔާ) ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންކަލޭގެފާނުވާހުށީ އަނިޔާވެރިންގެތެރެއިންކަންކަށަވަރެވެ.

Yusuf 12:5

قَالَ يَٰبُنَيَّ لَا تَقۡصُصۡ رُءۡيَاكَ عَلَىٰٓ إِخۡوَتِكَ فَيَكِيدُواْ لَكَ كَيۡدًاۖ إِنَّ ٱلشَّيۡطَٰنَ لِلۡإِنسَٰنِ عَدُوّٞ مُّبِينٞ ﴿٥﴾

އެކަލޭގެފާނު އެބަހީ يوسف ގެ ބައްޕާފުޅު يعقوب (عليه السّلام) ވިދާޅުވިއެވެ. އޭ އަހުރެންގެ ދަރިފުޅާއެވެ! ކަލޭގެ ހުވަފެން ކަލޭގެ أخ ންނަށް ކިޔައިނުދޭށެވެ! އެހެން ހަދައިފިއްޔާ އެބަހީ: ކިޔައިދީފިއްޔާ އެމީހުން ކަލެޔާ عداوة ތެރިވެ ނުބައި ރޭވުން ކަލެޔާމެދު ރާވާނެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން شيطان އާއީ އިންސާނުންނަށްވާ عداوة ތެރިކަން ބަޔާންވެގެންވާ عداوة ތެރިއެކެވެ.

Yusuf 12:6

وَكَذَٰلِكَ يَجۡتَبِيكَ رَبُّكَ وَيُعَلِّمُكَ مِن تَأۡوِيلِ ٱلۡأَحَادِيثِ وَيُتِمُّ نِعۡمَتَهُۥ عَلَيۡكَ وَعَلَىٰٓ ءَالِ يَعۡقُوبَ كَمَآ أَتَمَّهَا عَلَىٰٓ أَبَوَيۡكَ مِن قَبۡلُ إِبۡرَٰهِيمَ وَإِسۡحَٰقَۚ إِنَّ رَبَّكَ عَلِيمٌ حَكِيمٞ ﴿٦﴾

އަދި އެފަދައިން އެބަހީ: ކަލޭގެފާނުންގެ ربّ ކަލޭގެފާނަށް ތަރިތަކާއި އިރުހަނދު سجدة ކުރާތީ ދެއްކެވިފަދައިން ހަމައެފަދައިން ކަލޭގެފާނުންގެ ربّ ކަލޭގެފާނަށް ހުވަފެން تعبير އުގަންނަވައި ދެއްވާހުއްޓެވެ. އަދި ކަލޭގެފާނަށާއި އަދި يعقوب (عليه السّلام) ގެ دين ގެ أهل ވެރިންގެމައްޗަށް އެކަލާނގެ نعمة ފުރިހަމަކޮށްދެއްވާހުއްޓެވެ. އެއީ މީގެކުރީގައި ކަލޭގެފާނުންގެ ދެކާބަފައިކަލުންގެމައްޗަށް يعني: إبراهيم عليه السّلام އާއި إسحاق عليه السّلام ގެ މައްޗަށްވެސް އެކަލާނގެ އެކަލާނގެ نعمة ފުރިހަމަކުރެއްވިފަދައިންނެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނުންގެ ربّ އެއީ ދެނެވޮޑިގެންވާ حكمة ވަންތަ ކަލާނގެއެވެ. (މިއާޔަތުގައި މިވާ نعمة ގެ މުރާދަކީ نبي ކަން ކަމުގައި بيان ކުރެވިފައިވެއެވެ.)

Yusuf 12:7

۞لَّقَدۡ كَانَ فِي يُوسُفَ وَإِخۡوَتِهِۦٓ ءَايَٰتٞ لِّلسَّآئِلِينَ ﴿٧﴾

ހަމަކަށަވަރުން يوسف (عليه السّلام) އާއި އެކަލޭގެފާނުންގެ أخ ންނާއިދެމެދު ހިނގާދިޔަ ކަންތަކުގައި ސުވާލުކޮށް އަހާބަޔަކަށް عبرة އާއި دليل ވާކަން ކަށަވަރެވެ.

Yusuf 12:8

إِذۡ قَالُواْ لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَىٰٓ أَبِينَا مِنَّا وَنَحۡنُ عُصۡبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِي ضَلَٰلٖ مُّبِينٍ ﴿٨﴾

އެއީ އެމީހުން - އެބަހީ: يوسف ގެ أخ ން (އެމީހުން އެމީހުނަށް) ބުނިހިނދުގައެވެ. އެމީހުން ބުނީ، ހަމަކަށަވަރުން يوسف އާއި އަދި އޭނާގެ أخ އަހުރެމެންނަށްވުރެ އަހުރެމެންގެ ބައްޕައަށް މާލޯބިވެތިއެވެ. އަދި އަހުރެމެންނަކީ ބާރުހުރި جماعة އެކެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އަހުރެމެންގެ ބައްޕަ އެވަނީ ބަޔާންވެގެންވާ މަގުފުރެދުމެއްގައެވެ.

Yusuf 12:9

ٱقۡتُلُواْ يُوسُفَ أَوِ ٱطۡرَحُوهُ أَرۡضٗا يَخۡلُ لَكُمۡ وَجۡهُ أَبِيكُمۡ وَتَكُونُواْ مِنۢ بَعۡدِهِۦ قَوۡمٗا صَٰلِحِينَ ﴿٩﴾

ކަލޭމެން يوسف قتل ކުރާށެވެ! ނުވަތަ ކޮންމެވެސް ބިމަކަށް އޭނާ އެއްލައިލާށެވެ! އޭރުން ކަލޭމެންގެ ބައްޕަގެ މޫނު ކަލޭމެނަށް ހުސްވެދާނެއެވެ. އަދި އޭނާ ނެތުމަށްފަހު ދެން ކަލޭމެން ރަނގަޅު صالح ބަޔަކަށްވެދާނެއެވެ.

Yusuf 12:18

وَجَآءُو عَلَىٰ قَمِيصِهِۦ بِدَمٖ كَذِبٖۚ قَالَ بَلۡ سَوَّلَتۡ لَكُمۡ أَنفُسُكُمۡ أَمۡرٗاۖ فَصَبۡرٞ جَمِيلٞۖ وَٱللَّهُ ٱلۡمُسۡتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ ﴿١٨﴾

އަދި އެމީހުން އައީ އެކަލޭގެފާނުންގެ ގަމީސްކޮޅުގައި ދޮގުލެއި ހާކައިގެންނެވެ. (ބަކައްޓެއް ކަތިލައި އޭގެ ލެއި ހާކައިގެންނެވެ.) އެކަލޭގެފާނު يعني: يعقوب عليه السّلام ވިދާޅުވިއެވެ. އެހެންނޫނެވެ. އަދި ކިއެއްހެއްޔެވެ؟ ކަލޭމެންގެ ހަވާ نفس ކަލޭމެންނަށް ކަމެއް ޒީނަތްތެރިކޮށްދިނީއެވެ. (އެކަންކުރީއެވެ.) ދެން އަހުރެންކުރާނީ ކިއެއްހެއްޔެވެ؟ އަހުރެންނަށް އޮތީ ރިވެތިގޮތުގައި ކެތްކުރުމެވެ. އަދި ކަލޭމެން ތިޔަ ސިފަކުރާކަންތައްތަކާއިމެދު ވާގިއެދެވޭނެ ފަރާތަކީ ހަމަ ﷲ އެވެ. ތިޔަކަމުގެ حقيقة އެކަލާނގެ ދެނެވޮޑިގެންވެއެވެ.

Yusuf 12:21

وَقَالَ ٱلَّذِي ٱشۡتَرَىٰهُ مِن مِّصۡرَ لِٱمۡرَأَتِهِۦٓ أَكۡرِمِي مَثۡوَىٰهُ عَسَىٰٓ أَن يَنفَعَنَآ أَوۡ نَتَّخِذَهُۥ وَلَدٗاۚ وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلِنُعَلِّمَهُۥ مِن تَأۡوِيلِ ٱلۡأَحَادِيثِۚ وَٱللَّهُ غَالِبٌ عَلَىٰٓ أَمۡرِهِۦ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ ﴿٢١﴾

އަދި مصر ން އެކަލޭގެފާނު ބައްލަވައިގެންނެވި މީހާ އޭނާގެ އަނބިކަނބަލުންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ކަމަނާ މީނާގެ ދަރަޖަޔާ مقام މާތްކުރާށެވެ! (ކާބޯތަކެއްޗާއި ހުންނަތަން ރަނގަޅުކޮށްހަދާށެވެ!) • (ދަންނައެވެ! އެމީހާއަކީ مصر ގެ خزانة ތަކުގެ ވެރިކަމުގައިހުންނެވި قِطْفِير އެވެ. އޭނާ مشهور ވަނީ عزيز مصر ގެ ނަމުންނެވެ. އެއީ مَالِيّة ގެ ވެރިޔާއެވެ. ފަހުން يوسف عليه السّلام ހުންނެވީ އެ مقام ގައެވެ. އޭނާގެ އަނބިކަނބަލެއް ކަމުގައިވަނީ ذليخا އެވެ ނަމަކަށް ކިޔާ މީހެކެވެ. މި عزيز އޭނާގެ އަނބިކަނބަލުންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އޭނާ يعن: يوسف ގެފަރާތުން އަހުރެމެންނަށް مَنْفَعَ ކުރުން أمّيد ކުރެވެއެވެ. ނުވަތަ އަހުރެމެންގެ ދަރިޔަކުކަމުގައި އަހުރެމެން އޭނާ ބަލާނީއެވެ. މިއެވެ.)\n• ﷲ تعالى وحي ކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނަށް ބިމުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ހަމަޖައްސައިދެއްވީ އެފަދައިންނެވެ. އެއީ އެކަލޭގެފާނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ހުވަފެން تفسير އުގަންނަވައިދެއްވުމަށްޓަކައެވެ. އަދި ﷲ تعالى އީ އެކަލާނގެ ކުރައްވާ ކަންތަކުގައި ގަދަފަދަވަންތަ ކަލާނގެއެވެ. (އެއަކަށް އެހެންމީހަކަށް ބާރެއް ނުހިންގޭނެއެވެ.) އަދި އެހެނެއްކަމަކު ގިނަމީހުންނަކަށް އެގޮތެއް ނޭނގެއެވެ.

Yusuf 12:31

فَلَمَّا سَمِعَتۡ بِمَكۡرِهِنَّ أَرۡسَلَتۡ إِلَيۡهِنَّ وَأَعۡتَدَتۡ لَهُنَّ مُتَّكَـٔٗا وَءَاتَتۡ كُلَّ وَٰحِدَةٖ مِّنۡهُنَّ سِكِّينٗا وَقَالَتِ ٱخۡرُجۡ عَلَيۡهِنَّۖ فَلَمَّا رَأَيۡنَهُۥٓ أَكۡبَرۡنَهُۥ وَقَطَّعۡنَ أَيۡدِيَهُنَّ وَقُلۡنَ حَٰشَ لِلَّهِ مَا هَٰذَا بَشَرًا إِنۡ هَٰذَآ إِلَّا مَلَكٞ كَرِيمٞ ﴿٣١﴾

ދެންފަހެ އެކަނބަލުންގެ މަލާމާތުގެ އަޑު عزيز ގެ އަނބިކަނބަލުން އެއްސެވިހިނދުން އެކަމަނާ އެކަނބަލުންނަށް دعوة އެއް ދެއްވައިފިއެވެ. (ޕާޓީއެއް ހަދައިފިއެވެ. އެއީ ކެއުމުގެ ޕާޓީއެކެވެ.) އަދި އެކަނބަލުން ރަނގަޅަށް ލެނގިލައިގެން ތިބެވޭފަދަ ތަނެއް ތައްޔާރުކުރެއްވިއެވެ. ވަޅިން ކަނޑައިގެން ކެވޭކަހަލަ އެއްޗެއް ވަޅިން ކަނޑައިގެން ކެއުމަށް ތައްޔާރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެއިން ކޮންމެ ބޭކަނބަލަކަށް ތުނިފިޔޮއްސެއް ނުވަތަ ވަޅިއެއް ދެއްވައިފިއެވެ. (އަދި އެކަނބަލުން އޭތި ވަޅިން ކަނޑައިގެން ކާންފެށުމުން - އެކަމަނާ يوسف ގެފާނަށް ދެންނެވިއެވެ.) ކަލޭގެފާނު އެކަނބަލުންގެތެރެއަށް ނުކުމެވަޑައިގަންނަވާށެވެ! (ދެން އެކަލޭގެފާނު އެކަނބަލުންގެތެރެއަށް ނުކުމެވަޑައިގެންފިއެވެ.) އަދި އެކަނބަލުންނަށް އެކަލޭގެފާނު ފެނުނުހިނދުން އެކަލޭގެފާނުންގެ ހުރި ފުރިހަމަކަމާ ރީތިކަމާއި މާތްކަން އެކަނބަލުންނަށް ބޮޑުވެއްޖެއެވެ. (އަތުގައި އޮތްވަޅިން ކޮށެމުން ފޮތިވަމުން ދަނީ ކިހާވަރަކަށް ކަމެއް ނޭނގެއެވެ.) އެކަނބަލުންގެ އަތްތައްވެސް ކޮށީއެވެ. އަދި އެކަނބަލުން (عجائب ވެ އަންތަރީސްވެގެން) ބުނީ حاش لله އެވެ. (އެބަހީ: ﷲ ގެހުސް طَاهِرُ ވަންތަކަމާއިއެވެ! މިފަދައިންނެވެ. މިއީ آدم ގެ ދަރިއެއްނޫނެވެ. މާތްވެގެންވާ މަލާއިކަތްބޭކަލަކު ކަމުގައި މެނުވީ މިކަލޭގެފާނު ނުވެއެވެ.

Yusuf 12:38

وَٱتَّبَعۡتُ مِلَّةَ ءَابَآءِيٓ إِبۡرَٰهِيمَ وَإِسۡحَٰقَ وَيَعۡقُوبَۚ مَا كَانَ لَنَآ أَن نُّشۡرِكَ بِٱللَّهِ مِن شَيۡءٖۚ ذَٰلِكَ مِن فَضۡلِ ٱللَّهِ عَلَيۡنَا وَعَلَى ٱلنَّاسِ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَشۡكُرُونَ ﴿٣٨﴾

އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނު تبع ވީ ތިމަންކަލޭގެފާނުންގެ ކާބަފައިންކަލުންކަމުގައިވާ إبراهيم އާއި إسحاقُ އާއި އަދި يعقوب (عليهم السّلام) މި ބޭބޭކަލުންގެ مِلَّة އާއިއެވެ. އެބޭކަލުންގެ دين އާއެވެ. އަދި އެއްވެސް ގޮތަކުން އެއްވެސް އެއްޗަކާއި ﷲ އާއި شريك ކުރުމީ ތިމަންބޭކަލުންގެ މައްޗަށް ހުއްދަކަމެއްނޫނެވެ. އެއީ ތިމަންބޭކަލުންގެ މައްޗަށާއި އަދި މީސްތަކުންގެމައްޗަށްވާ ﷲ ގެ فضل ވަންތަކަމެވެ. އެހެނެއްކަމަކު މީސްތަކުންކުރެ ގިނަމީހުން (ﷲ އަށް) شكر ނުކުރެއެވެ.

Yusuf 12:67

وَقَالَ يَٰبَنِيَّ لَا تَدۡخُلُواْ مِنۢ بَابٖ وَٰحِدٖ وَٱدۡخُلُواْ مِنۡ أَبۡوَٰبٖ مُّتَفَرِّقَةٖۖ وَمَآ أُغۡنِي عَنكُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَيۡءٍۖ إِنِ ٱلۡحُكۡمُ إِلَّا لِلَّهِۖ عَلَيۡهِ تَوَكَّلۡتُۖ وَعَلَيۡهِ فَلۡيَتَوَكَّلِ ٱلۡمُتَوَكِّلُونَ ﴿٦٧﴾

އަދި يعقوب عليه السّلام ވިދާޅުވިއެވެ. "އޭ އަހުރެންގެ ދަރިންނޭވެ! ކަލޭމެން (އެރަށަށްގޮސް) އެންމެން އެއްމަގަކުން ނުދާށެވެ! އަދި ތަފާތު މަގުތަކުންދާށެވެ! އަދި ﷲ ގެ حضرة ން އަތުވެދާނޭ އެއްވެސްކަމެއް -އެބަހީ: އެކަލާނގެ قَضَاقَدَر ނިޔާކޮށްފި އެއްވެސްކަމަކުން ކަލޭމެނަށް އަތުވެދާނޭ އެއްވެސް ނުރައްކަލަކުން އެއްވެސްކަމެއް ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ފުއްދައެއް ނުދެވޭނެއެވެ. އަދި އެއްވެސް ކަމެއްގެ حكم ﷲ ގެ حضرة ން މެނުވީ ނުވެއެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނު މި وكيل ކުރީ ހަމަ ﷲ އާ އެވެ. އަދި وكيل ކުރާމީހުން ހަމައެކަނި އެކަލާނގެއަށް وكيل ކުރާ ހުށިކަމެވެ."

Yusuf 12:68

وَلَمَّا دَخَلُواْ مِنۡ حَيۡثُ أَمَرَهُمۡ أَبُوهُم مَّا كَانَ يُغۡنِي عَنۡهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن شَيۡءٍ إِلَّا حَاجَةٗ فِي نَفۡسِ يَعۡقُوبَ قَضَىٰهَاۚ وَإِنَّهُۥ لَذُو عِلۡمٖ لِّمَا عَلَّمۡنَٰهُ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ ﴿٦٨﴾

އަދި އެމީހުން އެމީހުންގެ ބައްޕަ އެ އެންގެވިގޮތުގެމަތީން އެރަށަށް ވަތްހިނދުން ﷲ ގެ حضرة ންވާ އެއްވެސްކަމަކުން ކަމެއް އެމީހުންގެފަރާތުން ފުއްދައިދިންކަމެއްކަމުގައި އެކަން ނުވިއެވެ. އެއީ ހަމައެކަނި يعقوب عليه السّلام އެކަލޭގެފާނު ގެ އަމިއްލަ نفس ފުޅަށް ފައުޅުކޮށްލި ބޭނުމެއްކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އެކަލޭގެފާނަކީ އެބަހީ: يعقوب عليه السّلام އަކީ އެކަލޭގެފާނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އުގަންނަވައިދެއްވި ތަކެތި ދެނެހުންނެވި ބޭކަލެއްކަމުގައިވިއެވެ. އަދި އެހެންނަމަވެސް ގިނަމީހުންނަކަށް އެކަމެއް ނޭނގެއެވެ.

Yusuf 12:69

وَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيۡهِ أَخَاهُۖ قَالَ إِنِّيٓ أَنَا۠ أَخُوكَ فَلَا تَبۡتَئِسۡ بِمَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ﴿٦٩﴾

އަދި އެމީހުން يوسف (عليه السّلام) ގެ އަރިހަށް ވަތްހިނދުން އެކަލޭގެފާނު ގެ أخ އެކަލޭގެފާނު ގެ އަރިހަށް ގާތްކޮށްލެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނާ އެއްމަންޒިލެއްގައި ތިބޭގޮތަށް ހަމަޖެއްސެވިއެވެ. އަދި ވިދާޅުވިއެވެ. "ތިމަންކަލޭގެފާނީ ކަލޭގެ أخ (يوسف) އެވެ. އަދި އެމީހުން އެކުރާ ކަންތަކާމެދު ހިތާމަކޮށް ނާއުއްމީދު ނުވާށެވެ!"

Yusuf 12:77

۞قَالُوٓاْ إِن يَسۡرِقۡ فَقَدۡ سَرَقَ أَخٞ لَّهُۥ مِن قَبۡلُۚ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفۡسِهِۦ وَلَمۡ يُبۡدِهَا لَهُمۡۚ قَالَ أَنتُمۡ شَرّٞ مَّكَانٗاۖ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا تَصِفُونَ ﴿٧٧﴾

يوسف ގެފާނު ގެ أخ ން ދެންނެވިއެވެ. "އޭނާ ވައްކަންކުރިޔަސް (އެއީ އަދި އާކަމެއްނޫނެވެ.) މީގެކުރިން އޭނާއަށްވާ އެހެން أخ އެއްވެސް ވައްކަންކުރިއެވެ." (އެމީހުންގެ އެބަހުން މުރާދުކުރަނީ يوسف عليه السّلامއެވެ.) ފަހެ يوسف عليه السّلام އެކަލޭގެފާނުންގެ نفس ފުޅުގައި އެމީހުންގެ އެ كلمة ވަންހަނާކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެ كلمة އެމީހުންނަށް ފައުޅުނުކޮށް ދެއްވައެވެ. ވިދާޅުވިއެވެ. "މަކާނާއި ތަނުގެގޮތުން ކަލޭމެން ނުބައިވެގެންވެއެވެ. އަދި ކަލޭމެން ތިޔަ ސިފަކުރާ ކަންތައްތައް ﷲ ދެނެވޮޑިގަތުންބޮޑެވެ."

Yusuf 12:84

وَتَوَلَّىٰ عَنۡهُمۡ وَقَالَ يَـٰٓأَسَفَىٰ عَلَىٰ يُوسُفَ وَٱبۡيَضَّتۡ عَيۡنَاهُ مِنَ ٱلۡحُزۡنِ فَهُوَ كَظِيمٞ ﴿٨٤﴾

އަދި އެކަލޭގެފާނު އެބަހީ: يعقوب (عليه السّلام) އެމީހުނާ ދުރަށް އެނބުރިވަޑައިގެންފުރަގަސްދެއްވިއެވެ. އަދި ވިދާޅުވިއެވެ. "އޭ يوسف ގެމައްޗަށް ހުރި ހިތާމައެއްގެ ބޮޑުކަމާއެވެ!" އަދި ހިތާމަފުޅުން (ކީރިތިކުރެއްވުމުގެ ސަބަބުން) އެކަލޭގެފާނުންގެ ދެލޯފުޅު މުޅިން ހުދުވެއްޖެއެވެ. ކަޅުކަޅިފުޅު މުޅިން ހުދުވެއްޖެއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުވަނީ ހިތާމަފުޅު ބޭރުނުކުރައްވައި އެތެރެއަށް ހިފަހައްޓަވައިގެންނެވެ. ނުވަތަ ހިތާމައިން ބަސްފުޅު ވިދާޅުނުވެވިގެން އެތެރެއަށް ހިފަހައްޓަވައިގެންނެވެ.

Yusuf 12:89

قَالَ هَلۡ عَلِمۡتُم مَّا فَعَلۡتُم بِيُوسُفَ وَأَخِيهِ إِذۡ أَنتُمۡ جَٰهِلُونَ ﴿٨٩﴾

އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. އެބަހީ: يوسف عليه السّلام ވިދާޅުވިއެވެ. "يوسف އާއި އޭނާގެ أخ (بِنْيَامِين) އާ މެދު ކަލޭމެންނަށް ނޭނގިތިބެގެން جاهل ކަންމަތީ ތިބެގެން ކަލޭމެން ކަންތައްކުރިގޮތް ކަލޭމެން ދެނެތިބީމުހެއްޔެވެ؟"

Yusuf 12:90

قَالُوٓاْ أَءِنَّكَ لَأَنتَ يُوسُفُۖ قَالَ أَنَا۠ يُوسُفُ وَهَٰذَآ أَخِيۖ قَدۡ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَيۡنَآۖ إِنَّهُۥ مَن يَتَّقِ وَيَصۡبِرۡ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجۡرَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ﴿٩٠﴾

އެމީހުން ދެންނެވިއެވެ. "ކަލޭގެފާނު ތިޔައީ ކަނޑައެޅިގެން يوسف ހެއްޔެވެ؟" އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. "އަހުރެން މިއީ يوسف އެވެ. އަދި މިއިނީ އަހުރެންގެ أخ އެވެ. (بِنْيَامِين އެވެ.) ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالى އަހުރެމެންގެމައްޗަށް އޯގާވަންތަވެވޮޑިގެންނެވީއެވެ. إحسان ވަންތަވެވޮޑިގެންނެވީއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެމީހަކު تقوى ވެރިވެ އަދި ކެތްތެރިވެއްޖެ ކޮންމެމީހަކު ދަންނައެވެ! (އެމީހަކީ إحسان ތެރިއެކެވެ.) ހަމަކަށަވަރުން إحسان ތެރިންގެ ދަރުމަ ﷲ تعالى ގެއްލެނި ނުކުރައްވާހުއްޓެވެ."

Yusuf 12:91

قَالُواْ تَٱللَّهِ لَقَدۡ ءَاثَرَكَ ٱللَّهُ عَلَيۡنَا وَإِن كُنَّا لَخَٰطِـِٔينَ ﴿٩١﴾

އެމީހުން ދެންނެވިއެވެ. "ﷲ ގަންދީ ދަންނަވަމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ﷲ تعالى އަހުރެމެންގެ މައްޗަށް ކަލޭގެފާނު މާތްކުރައްވާ މަތިވެރިކުރައްވައިފިއެވެ. އަދި ކަނޑައެޅިގެން ކުށްވެރިންކަމުގައިމެނުވީ އަހުރެމެން ނުވެއެވެ.

މައުލޫމާތު