وَٱلضُّحَىٰ ﴿١﴾
ضُحَى ވަގުތު ނުވަތަ މުޅި ދުވާލު ގަންދެއްވައި الله ހުވައި ވަޙީ ކުރައްވައެވެ.
288 އާޔަތް · މައުލޫމާތު · dv
وَٱلضُّحَىٰ ﴿١﴾
ضُحَى ވަގުތު ނުވަތަ މުޅި ދުވާލު ގަންދެއްވައި الله ހުވައި ވަޙީ ކުރައްވައެވެ.
وَٱلَّيۡلِ إِذَا سَجَىٰ ﴿٢﴾
އަދި ރޭގަނޑު އޭގެ އަނދިރިކަމުން އެންމެހައި ތަކެތި އަދިރިކޮށް ނިވައިކޮށް ފިއްޔާ އެރޭގަނޑު ގަންދެއްވައި الله ހުވައި ވަޙީ ކުރައްވައެވެ.
مَا وَدَّعَكَ رَبُّكَ وَمَا قَلَىٰ ﴿٣﴾
(އޭރަސޫލު الله އެވެ.) ކަލޭގެފާނުންގެ رب ކަލޭގެފާނު ދޫކޮށްނުލައްވައެވެ. އަދި ކޯފާވެވޮޑި ނުގަންނަވައެވެ.
وَلَلۡأٓخِرَةُ خَيۡرٞ لَّكَ مِنَ ٱلۡأُولَىٰ ﴿٤﴾
އަދި ހަމަކަށަވަރުން آخِرة އެބަހީ ސުވަރުގެޔާއި އެތާނގެ ނިޢްމަތް ދުނިޔެއަށްވުރެ ކަލޭގެފާނަށް ހެޔޮވެގެންވެއެވެ.
وَلَسَوۡفَ يُعۡطِيكَ رَبُّكَ فَتَرۡضَىٰٓ ﴿٥﴾
އަދި ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނުންގެ رب ކަލޭގެފާނު ރުހިވަޑައިގަންނަވާވަރަށް (ދުނިޔޭގެ فتح އާއި آخرة ގެ ثواب) ކަލޭގެފާނަށް ނިކަންހުރެ ދެއްވާނެއެވެ. އޭރުން ދެން ކަލޭގެފާނު ރުހި ވަޑައި ގަންނަވާނެއެވެ.
أَلَمۡ يَجِدۡكَ يَتِيمٗا فَـَٔاوَىٰ ﴿٦﴾
ކަލޭގެފާނީ ޔަތީމަކު ކަމުގައި އެކަލާނގެ ދެކެވޮޑިގެންނެވިއެވެ. ދެންކަލޭގެ ފާނަށް ގެދޮރާއި އުޅެވޭނެ ގޮތް އެކަލާނގެ ހައްދަވައި ދެއްވިއެވެ.
وَوَجَدَكَ ضَآلّٗا فَهَدَىٰ ﴿٧﴾
އަދި ކަލޭގެ ފާނީ ފުރިހަމަތެދުމަގެއް ނެތި غَافِل ވެ ވަޑައިގެންވާ ބޭކަލަކު ކަމުގައި އެކަލާނގެ ދެކެވޮޑިގަތެވެ. ދެން އެކަލާނގެ ކަލޭގެފާނަށް ތެދުމަގު ދެއްކެވިއެވެ.
وَوَجَدَكَ عَآئِلٗا فَأَغۡنَىٰ ﴿٨﴾
އަދި ކަލޭގެ ފާނީ ފަޤީރު އަދި ދަރިން ގިނަ ބޭކަލަކު ކަމުގައި އެކަލާގެ ދެކެވޮޑިގެންނެވިއެވެ. ދެން އެކަލާނގެ ކަލޭގެފާނު މުއްސަދި ކުރެއްވިއެވެ. (ކަލޭގެފާނުންގެ ނަފުސުފުޅު މުއްސަދި ކުރައްވައި ކަލޭގެފާނު ރުހިވަޑައިގަންނަވާނެގޮތް ހައްދަވައިދެއްވިއެވެ.)
فَأَمَّا ٱلۡيَتِيمَ فَلَا تَقۡهَرۡ ﴿٩﴾
ފަހެ ޔަތީމު ކުދިންގެ މައްޗަށް ގަދަހައްދަވައި ހަރުކަށިވެ ވަޑައި ނުގަންނަވާށެވެ!
وَأَمَّا ٱلسَّآئِلَ فَلَا تَنۡهَرۡ ﴿١٠﴾
އަދި ސަލާމުޖަހާ ނިކަމެތިންނަށް އެއްޗެތިގޮވައި އެމީހުން ފައްސައި ނުހައްދަވާށެވެ!
وَأَمَّا بِنِعۡمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثۡ ﴿١١﴾
އަދި ކަލޭގެފާނުންގެ رب ކަލޭގެފާނަށް ދެއްވި نِعْمَة ތަކުގެ ވާހަކަފުޅު ދައްކަވައި އެކަން މީސްތަކުންނަށް ފާޅުކުރައްވާށެވެ! ދަންނައެވެ. نِعْمَة އަކީ ހުރިހާ نِعْمَة އެކެވެ. ނަމަވެސް އޭގެތެރެއިން އެންމެ مُقَدَّ سُ نِعْمَة އަކީ قُرْآن އެވެ، قُرْآن ކިޔަވާ ވިދާޅުވާށެވެ. ނުވަތައެ نِعْمَة އަކީ ނަބީކަމެވެ. والله أعلم.
وَيۡلٞ لِّكُلِّ هُمَزَةٖ لُّمَزَةٍ ﴿١﴾
މީހުނގެ މޫނުމަތީގައްޔާއި ކުރިމަތީގައްޔާ އަދި ފުރަގަހުން މީހުންނަށް غِيْبَ ކިޔާ ކޮންމެމީހަކަށް وَيْلُ ހުއްޓެވެ. އެއީގަދަވެގެންވާ ޢަޒާބެވެ. ނަރަކައިގެ ވަކިވާދީއެކެވެ.
إِنَّآ أَعۡطَيۡنَٰكَ ٱلۡكَوۡثَرَ ﴿١﴾
(އޭ رَسُولُ الله އެވެ!) ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނަށް كَوْثَرُ އެވެކިއުނު އާރު ދެއްވީމެވެ. (كَوْثَرُ އަކީ ސުވަރުގޭގައިވާ އާރެކެވެ. އެއީ رَسُولُ الله ﷺ އަށާއި އެކަލޭގެފާނުންގެ އުއްމަތަށް الله ދެއްވާފައިވާ خَاصَّ كَرَامَة އެކެވެ. މާތްކަމެކެވެ. އެއާރުން ބޯންގެންގުޅޭނެ ތަށިތައް އުޑުގެ ތަރިހާގިނަވާނެއެވެ. އެއާރުން ބޯނީ އީމާންތެރިމާތްމީހުންނެވެ. بِدْعَة ވެރިންނަށް އެއާރުން ނުބޮވޭނެއެވެ. އެމީހުން އެތަނުން ދުރުކުރެވޭނެއެވެ.)
فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَٱنۡحَرۡ ﴿٢﴾
ފަހެ ކަލޭގެފާނުންގެ رب އަށް ކަލޭގެފާނުން ނަމާދުފުޅު ކުރަށްވާށެވެ. އަދި قُرْبَان ކުރައްވާށެވެ.
إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ ٱلۡأَبۡتَرُ ﴿٣﴾
ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނު ރުޅިއަރުވާމީހާއީ ދުނިޔެއާއި آخِرَةُ ގެ އެންމެހައި ހެވަކުން ކެނޑިގެންވާ މީހެކެވެ. (ނުވަތަ ދަރިންގެ އެހީ ނެތްމީހަކީ އެއީއެވެ.)
إِذَا جَآءَ نَصۡرُ ٱللَّهِ وَٱلۡفَتۡحُ ﴿١﴾
،(2) (އޭ ރަސޫލުﷲ އެވެ!) ކަލޭގެ ފާނުންގެ عداوة ތެރިންގެ މައްޗަށް ކަލޭގެފާނަށް ނަސްރުލިބިވަޑައިގެން އަދި مَكَّة فَتَحَ ވެ އަދި މީސްތަކުން ބައިބަޔަށް އައިސް އިސްލާމުދީނަށް ވަންނަތަން ކަލޭގެފާނަށް ފެނިވަޑައިގެންފިއްޔާ
وَرَأَيۡتَ ٱلنَّاسَ يَدۡخُلُونَ فِي دِينِ ٱللَّهِ أَفۡوَاجٗا ﴿٢﴾
،(2) (އޭ ރަސޫލުﷲ އެވެ!) ކަލޭގެ ފާނުންގެ عداوة ތެރިންގެ މައްޗަށް ކަލޭގެފާނަށް ނަސްރުލިބިވަޑައިގެން އަދި مَكَّة فَتَحَ ވެ އަދި މީސްތަކުން ބައިބަޔަށް އައިސް އިސްލާމުދީނަށް ވަންނަތަން ކަލޭގެފާނަށް ފެނިވަޑައިގެންފިއްޔާ
فَسَبِّحۡ بِحَمۡدِ رَبِّكَ وَٱسۡتَغۡفِرۡهُۚ إِنَّهُۥ كَانَ تَوَّابَۢا ﴿٣﴾
ދެން ކަލޭގެފާނުންގެ رَبُّ އަށް حَمْدُ ކުރެއްވުމާއި އެކު تَسْبِيْحَ ވިދާޅުވާށެވެ. އަދި އެކަލާނގެ حَضْرَةُ ގައި أَسْتِغْفَارُ ކުރައްވާށެވެ. ހަމަކަށްވަރުން އެކަލާނގެ ވޮޑިގެންވަނީ ގިނަގިނައިން تَوْبَة ގަބޫލު ކުރައްވާ ކަލަކު ކަމުގައެވެ.
تَبَّتۡ يَدَآ أَبِي لَهَبٖ وَتَبَّ ﴿١﴾
أَبُولَهَبُ ގެ ދެ އަތް ހަލާކުވެއްޖެއެވެ. ނުވަތަ އޭނާ ކުރިހާ މަސައްކަތް ހަލާކު ވެއްޖެއެވެ. އަދި އޭނާވެސް ހަލާކުވެއްޖެއެވެ. (أَبُولَهَبُ އަކީ عبد المطَّلب ގެ عبد العزَّى އެވެ. رسول الله ﷺ ގެ ބޮޑު ބޭބެއެކެވެ. އެކަލޭގެ ފާނާއި عداوة ތެރިކަން ގަދަ ކާފަރެކެވެ.)
مَآ أَغۡنَىٰ عَنۡهُ مَالُهُۥ وَمَا كَسَبَ ﴿٢﴾
އޭނާގެ މުދަލަކުންވެސް އަދި އޭނާގެ ދަރިއެއްގެ ފަރާތުންވެސް އޭނާއަކަށް قيَامة ދުވަހުން އެއްވެސް ކަމެއް ފުއްދައެއް ނުދެވޭނެއެވެ.
سَيَصۡلَىٰ نَارٗا ذَاتَ لَهَبٖ ﴿٣﴾
ޤިޔާމަތްދުވަހުން އޭނާ ލެވޭނީ ހުޅުގަނޑުގެ ވެރި އަލިފާނަކަށެވެ. ނަރަކައިގެ އަލިފާނެވެ.
وَٱمۡرَأَتُهُۥ حَمَّالَةَ ٱلۡحَطَبِ ﴿٤﴾
އަދި އޭނާގެ އަންހެނުން (أُمُّ جميل) ވެސް ލެވޭނީ އަލިފާނަށެވެ. އެ އަންހެންމީހާއަކީ رسول الله ﷺ ވަޑައިގަންނަވާ މަގުމައްޗަށް ކަށިގަސް އަޅާ މީހާއެވެ. (އެއީ رسول الله ﷺ އާއި عداوة ތެރިކަން ގަދަ މީހެކެވެ.)
فِي جِيدِهَا حَبۡلٞ مِّن مَّسَدِۭ ﴿٥﴾
އަދި އޭނާގެ ކަރުގައި އަނބުރާފައިވާ ވާފަށެއްވެއެވެ. ބުނެވެނީ އެވާފަށަކީ އޭނާ ދުނިޔޭގައި އުޅުނުއިރު ކަރުގައި އޮންނަ އަގުބޮޑު ހާރެއްކަމަށެވެ. އޭނާ لات އާއި عزّى ގަންދީ ހުވައިކޮށްފާ ބުނީ އެ ހާރު ޚަރަދުކުރާނީ محمد ގެ ފާނަށް عداوة ތެރިވުމުގައެވެ. ދެންފަހެ ޤިޔާމަތްދުވަހުން އެ ހާރު އަލިފާނުގެ ހާރަކަށްބަދަލުވެ އޭނާގެ ކަރުގައި އެޅެވޭނެއެވެ. ނުވަތަ އޭނާގެ އަނގައިން އޭގެ އެއްކޮޅު ވަދެ އަނެއްކޮޅު ފުރަގަހުން ނުކުންނާނެކަމަށެވެ. والله أعلم. = فَتْحُ القدير =
قُلۡ هُوَ ٱللَّهُ أَحَدٌ ﴿١﴾
(އޭ رَسُول الله އެވެ!) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އެކަލާނގެއީ އެއްކައުވަންތަ ﷲ އެވެ.
ٱللَّهُ ٱلصَّمَدُ ﴿٢﴾
އެކަލާނގެއީ އަޅުތަކުން އެންމެހައި ބޭނުންތަކެއްގައި ދަންނަވާ އަދި އެކަންކަން ފުއްދަވައިދެއްވާ ﷲ އެވެ.
لَمۡ يَلِدۡ وَلَمۡ يُولَدۡ ﴿٣﴾
އެކަލާނގެއަށް އެއްވެސް ދަރިއެއް ދަރިކަނބަލެއް ވިއަސް ނުވެއެވެ. (އެއީ އެކަލާނގެ އާއި އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ނޫނެވެ.) އަދި އެކަލާނގެއީ އެއްވެސް މީހެއްގެ ދަރިއެއް ނޫނެވެ.
وَلَمۡ يَكُن لَّهُۥ كُفُوًا أَحَدُۢ ﴿٤﴾
އަދި އެކަލާނގެއާ ކުފޫހަމަވާ (އެއްވެސް ނަޡަރަކުން އެކަލާނގެ އާއި އެއްވަރު ވެވޭނޭ) ހަމަ އެކަކުވެސް ނުވެއެވެ. އެއްވެސް ފަރާތެއް ނުވެއެވެ.
قُلۡ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلۡفَلَقِ ﴿١﴾
(އޭ رَسُول الله އެވެ!) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ފަތިހުގެ ވެރި رَبُّ ގެ ޙަޟްރަތުން ތިމަންކަލޭގެފާނު ސަލާމަތާއި ޙިމާޔަތާއި ރައްކާތެރިކަން ލިބިގަންނަމެވެ.
مِن شَرِّ مَا خَلَقَ ﴿٢﴾
އެއީ އެކަލާނގެ ހެއްދެވި ތަކެތީގެ ނުބައިކަމުންނެވެ. (އެބަހީ ނުބައި ކަމެއް އެއެއްޗެއްގައިވާ ކޮންމެ އެއްޗަކުންނެވެ.)
وَمِن شَرِّ غَاسِقٍ إِذَا وَقَبَ ﴿٣﴾
އަދި (ރޭގަނޑުގެ) އަނދިރިކަން އައިސް އަނދިރިކަން ފެތުރިގަނެއްޖެއްޔާ އެއަނދިރިކަމުންވެސް ރައްކާތެރިވެ ސަލާމަތްވުމަށް ފަތިހުގެ ވެރި رَبُّ ޙަޟްރަތުން އެދެމެވެ.
وَمِن شَرِّ ٱلنَّفَّـٰثَٰتِ فِي ٱلۡعُقَدِ ﴿٤﴾
އަދި سِحْر ހަދާފައި ގޮށްޖަހައި އެގޮށަށް ފުމޭ އަންހެނުންގެ ނުބައި ކަމުންވެސް ޙިމާޔަތް ލިބިގަންނަނީ ފަތިހުގެ ވެރި رَبُّ ގެ ޙަޟްރަތުންނެވެ.\nދަންނައެވެ. سِحْر ހެދުމުގައި އަންހެނުންނަކީ ބޮޑުބައެއް ކުޅޭ ބައެއް ކަމުގައި ވީތީ އަންހެނުންގެ ނަން އައިސްފައިވަނީ ކަމުގައި ފެނެއެވެ. والله أعلم.
وَمِن شَرِّ حَاسِدٍ إِذَا حَسَدَ ﴿٥﴾
އަދި حَسَد ވެރިން ލާ حَسَد ގެ ނުބައިކަމުންވެސް ސަލާމަތް ކޮށްދެއްވައި ރައްކާތެރިކަމަށްވެސް ފަތިހުގެ ވެރި رَبُّ ގެ ޙިމާޔަތާއި ސަލާމަތް ލިބިގަންނަމެވެ.\nމިހުރިހައި ނުބަޔަކުން ސަލާމަތްވެ ރައްކާތެރި ވުމަށް ފަތިހުގެވެރި رَبُّ ގެ ޙިމާޔަތާއި ސަލާމަތަކަން ލިބިގަންނަމެވެ.
قُلۡ أَعُوذُ بِرَبِّ ٱلنَّاسِ ﴿١﴾
(رَسُول الله އެވެ!) ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެ! އެންމެހައި މީސްތަކުން ހައްދަވައި ތަރުބިއްޔަތުކުރައްވައި އެއްމެހައި މީސްތަކުންވެރި رَبُّ
مَلِكِ ٱلنَّاسِ ﴿٢﴾
އަދި އެންމެހަމީސްތަކުންގެ ވެރި
إِلَٰهِ ٱلنَّاسِ ﴿٣﴾
އަދި އެންމެހައިމީސްތަކުންގެ إِلَهُ (މީސްތަކުން އެފަރާތަށް އަޅުކަން ކުރުން حَقُّ ވެގެންވާ إِلَهُ) ކަމުގައިވާ ކަލާނގެ حَضْرَةُ ން މިއަޅާ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމާއި އަދި حِمَايَةُ ލިބިގަންނަނީ
مِن شَرِّ ٱلۡوَسۡوَاسِ ٱلۡخَنَّاسِ ﴿٤﴾
خَنَّاسُ އެކިއުނު އިބްލީހުގެވަސްތަކުން ސަލާމަތްވެ ރައްކާތެރި ވުމަށެވެ. خَنَّاسُ އަކީ ނިވައިވެ ވަންހަނާވެ ފަހަތަށް ޖެހޭ އެއްޗެވެ. ފަހެ ﷲގެ އަޅާ އެކަލާނގެ އަށް ذِكْرُ ކޮށް އެކަލާނގެ ހަދާންކުރުމުން އެއިބްލީސް ނިވައިވެ ވަންހަނާވެ ފަހަތަށް ޖެހެއެވެ. އަދި ﷲގެ އަޅާ އެކަލާނގެ އަށް ذِكْرُ ނުކޮށް އެކަލާނގެ މަތިން ހަދާން ނެތިއްޖެއްޔާ އެއިބްލީސް ފާޅުވެ ވަސްވާސްދޭންފަށައެވެ.\nވަސްވާހަކީ އަޑަކާއި ނުލައި ހިތަށްވައްދާ ވާހަކަތަކާއި ޚިޔާލު ތަކެވެ.
ٱلَّذِي يُوَسۡوِسُ فِي صُدُورِ ٱلنَّاسِ ﴿٥﴾
خَنَّاسُ އެވެކިޔޭ އިބްލީސް މީސްތަކުންގެ ހިތްތަކަށް ވަސްވާސްކުރެއެވެ.
مِنَ ٱلۡجِنَّةِ وَٱلنَّاسِ ﴿٦﴾
ޖިންނީންގެތެރޭގައްޔާއި އަދި އިންސާނުންގެތެރޭގައިވެސް މި خَنَّاسُ އުޅެއެވެ. ޖިންނީންގެ خَنَّاسُ އިންސާނުންނަށް ވަސްވާސްކުރެއެވެ. އަދި އިންސާނުންގެ خَنَّاسُ ޖިންނިންނަށް ވަސްވާސް ކުރެއެވެ. މިއީ އާޔަތުގެ އެއްތަރުޖަމާއެވެ. އަނެއްތަރުޖަމާއަކީ؛ خَنَّاسُ އެވެކިއުނު އިބްލީސް އިންސާނުންނަށާއި އަދި ޖިންނީންނަށްވެސް ވަސްވާސްކުރެއެވެ. މިއެވެ. މިދެގޮތަށް ތަރުޖަމާވެއެވެ. والله أعلم.