إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَسۡتَحۡيِۦٓ أَن يَضۡرِبَ مَثَلٗا مَّا بَعُوضَةٗ فَمَا فَوۡقَهَاۚ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ فَيَعۡلَمُونَ أَنَّهُ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّهِمۡۖ وَأَمَّا ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فَيَقُولُونَ مَاذَآ أَرَادَ ٱللَّهُ بِهَٰذَا مَثَلٗاۘ يُضِلُّ بِهِۦ كَثِيرٗا وَيَهۡدِي بِهِۦ كَثِيرٗاۚ وَمَا يُضِلُّ بِهِۦٓ إِلَّا ٱلۡفَٰسِقِينَ ﴿26﴾۞إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَسۡتَحۡيِۦٓ أَن يَضۡرِبَ مَثَلٗا مَّا بَعُوضَةٗ فَمَا فَوۡقَهَاۚ فَأَمَّا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ فَيَعۡلَمُونَ أَنَّهُ ٱلۡحَقُّ مِن رَّبِّهِمۡۖ وَأَمَّا ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فَيَقُولُونَ مَاذَآ أَرَادَ ٱللَّهُ بِهَٰذَا مَثَلٗاۘ يُضِلُّ بِهِۦ كَثِيرٗا وَيَهۡدِي بِهِۦ كَثِيرٗاۚ وَمَا يُضِلُّ بِهِۦٓ إِلَّا ٱلۡفَٰسِقِينَ
بهڕاستی خوا باكی نیهو نهنگ نیه بهلایهوه ههر نموونهیهك بهێنێتهوه به مێشولهیهك، لهویش بچووكتر بێت یان گهورهتر، جا ئهوانهی ئیمان و باوهڕیان هێناوه، ئهوه چاك دهزانن ئهم نمونهیه ڕاسته و له لایهن پهروهردگاریانهوهیه، ئهوانهش كافرو بێ باوهڕن دهڵێن: خوا مهبهستی چی بوو لهم نموونهیهدا؟ (خوای گهورهش دهفهرموێت) زۆرێكی پێ گومڕا دهكات و زۆرێكی تریشی پێ هیدایهت و ڕێنمووی دهكات، بهڵام دیاره جگه له لارو وێرو یاخی و تاوانباران كهسی تر گومڕا ناكات...
ٱلَّذِينَ يَنقُضُونَ عَهۡدَ ٱللَّهِ مِنۢ بَعۡدِ مِيثَٰقِهِۦ وَيَقۡطَعُونَ مَآ أَمَرَ ٱللَّهُ بِهِۦٓ أَن يُوصَلَ وَيُفۡسِدُونَ فِي ٱلۡأَرۡضِۚ أُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡخَٰسِرُونَ ﴿27﴾ٱلَّذِينَ يَنقُضُونَ عَهۡدَ ٱللَّهِ مِنۢ بَعۡدِ مِيثَٰقِهِۦ وَيَقۡطَعُونَ مَآ أَمَرَ ٱللَّهُ بِهِۦٓ أَن يُوصَلَ وَيُفۡسِدُونَ فِي ٱلۡأَرۡضِۚ أُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡخَٰسِرُونَ
ئهوانهی پهیمانی خوا (كه له ڕووی فیترهت و سروشت و پهیامهكانی خواوه) ههیانه، (كه دهبێت خواناس بن) ههڵدهوهشێننهوه و پهیڕهوی ناكهن لهدوای بههێزو پتهو بوونی، ئهو پهیوهندییانهش دهپسێنن كه خوا فهرمانی گهیاندنی داوه، لهزهویشدا تاوان و خراپه دهچێنن، ئا ئهوانه خۆیان زهرهرمهند و خهسارهتمهندن.
كَيۡفَ تَكۡفُرُونَ بِٱللَّهِ وَكُنتُمۡ أَمۡوَٰتٗا فَأَحۡيَٰكُمۡۖ ثُمَّ يُمِيتُكُمۡ ثُمَّ يُحۡيِيكُمۡ ثُمَّ إِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ ﴿28﴾كَيۡفَ تَكۡفُرُونَ بِٱللَّهِ وَكُنتُمۡ أَمۡوَٰتٗا فَأَحۡيَٰكُمۡۖ ثُمَّ يُمِيتُكُمۡ ثُمَّ يُحۡيِيكُمۡ ثُمَّ إِلَيۡهِ تُرۡجَعُونَ
(خهڵكینه)، چۆن بێ بڕوا دهبن به خوا لهكاتێكدا ئێوه بێ گیان بوون (له توێی خاكدا) خوا (دروستی كردوون) و گیانی بهبهردا كردن، پاشان دهتانمرێنێت و دوایی زیندووتان دهكاتهوه، ئهوسا ههر بۆ لای ئهویش دهبرێنهوه.
هُوَ ٱلَّذِي خَلَقَ لَكُم مَّا فِي ٱلۡأَرۡضِ جَمِيعٗا ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰٓ إِلَى ٱلسَّمَآءِ فَسَوَّىٰهُنَّ سَبۡعَ سَمَٰوَٰتٖۚ وَهُوَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٞ ﴿29﴾هُوَ ٱلَّذِي خَلَقَ لَكُم مَّا فِي ٱلۡأَرۡضِ جَمِيعٗا ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰٓ إِلَى ٱلسَّمَآءِ فَسَوَّىٰهُنَّ سَبۡعَ سَمَٰوَٰتٖۚ وَهُوَ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٞ
ههر ئهوزاته ههموو شتێكی له زهویدا بۆ ئێوه دروست كردووه، پاشان ویستی ئاسمان دروست بكات، بۆیه به حهوت چین بهدی هێناو ڕێكی خستن، ههر خۆیشی به ههموو شتێك زاناو ئاگاداره.
وَإِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلَـٰٓئِكَةِ إِنِّي جَاعِلٞ فِي ٱلۡأَرۡضِ خَلِيفَةٗۖ قَالُوٓاْ أَتَجۡعَلُ فِيهَا مَن يُفۡسِدُ فِيهَا وَيَسۡفِكُ ٱلدِّمَآءَ وَنَحۡنُ نُسَبِّحُ بِحَمۡدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَۖ قَالَ إِنِّيٓ أَعۡلَمُ مَا لَا تَعۡلَمُونَ ﴿30﴾وَإِذۡ قَالَ رَبُّكَ لِلۡمَلَـٰٓئِكَةِ إِنِّي جَاعِلٞ فِي ٱلۡأَرۡضِ خَلِيفَةٗۖ قَالُوٓاْ أَتَجۡعَلُ فِيهَا مَن يُفۡسِدُ فِيهَا وَيَسۡفِكُ ٱلدِّمَآءَ وَنَحۡنُ نُسَبِّحُ بِحَمۡدِكَ وَنُقَدِّسُ لَكَۖ قَالَ إِنِّيٓ أَعۡلَمُ مَا لَا تَعۡلَمُونَ
(ئهی محمد (صلی الله علیه وسلم) باسی ئهوه بكه له دێرین زهماندا) پهروهردگارت به فریشتهكانی وت: بهڕاستی من دهمهوێت له زهویدا جێنشینێك دابنێم (بۆ ئاوهدانی و دینداری)، فریشتهكان وتیان: ئایا كهسێكی تیادا دهكهیته جێنشین كه خراپهو تاوانی تیادا بچێنێت و خوێنرێژی تێدا ئهنجام بدات؟! لهكاتێكدا ئێمه تهسبیحات و سوپاس و ستایشت دهكهین و قهدرو ڕێزی تۆ چاك دهزانین و بهدوورت دهگرین لهو شتانهی شایستهی تۆ نین، (لهوهڵامیاندا) خوا فهرمووی: بێگومان ئهوهی ئێوه نایزانن من دهیزانم.
وَعَلَّمَ ءَادَمَ ٱلۡأَسۡمَآءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمۡ عَلَى ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةِ فَقَالَ أَنۢبِـُٔونِي بِأَسۡمَآءِ هَـٰٓؤُلَآءِ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ﴿31﴾وَعَلَّمَ ءَادَمَ ٱلۡأَسۡمَآءَ كُلَّهَا ثُمَّ عَرَضَهُمۡ عَلَى ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةِ فَقَالَ أَنۢبِـُٔونِي بِأَسۡمَآءِ هَـٰٓؤُلَآءِ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ
(ئینجا ئادهمی درووست كرد، ویستی توانایی و لێهاتووی بۆ فریشتهكان ڕوون بكاتهوه) ناوی ههرچی پێویستی دهوروبهر ههیه فێری كرد، لهوهودوا به فریشتهكانی ڕانواند و پێی فهرموون: ئادهی ئێوه ناوی ئهو شتانهم پێ بڵێن ئهگهر ڕاست دهكهن و (توانای ئاوهدانكردنهوهی زهویتان ههیه؟).
قَالُواْ سُبۡحَٰنَكَ لَا عِلۡمَ لَنَآ إِلَّا مَا عَلَّمۡتَنَآۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلۡعَلِيمُ ٱلۡحَكِيمُ ﴿32﴾قَالُواْ سُبۡحَٰنَكَ لَا عِلۡمَ لَنَآ إِلَّا مَا عَلَّمۡتَنَآۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلۡعَلِيمُ ٱلۡحَكِيمُ
فریشتهكان وتیان: پاكی و بێگهردی و ستایش ههر شایستهی تۆیه، ئێمه هیچ زانستێكمان نیه، تهنها ئهوه دهزانین كه تۆ فێرت كردووین، بهڕاستی تۆ پهروهردگارێكی زاناو دانایت.
قَالَ يَـٰٓـَٔادَمُ أَنۢبِئۡهُم بِأَسۡمَآئِهِمۡۖ فَلَمَّآ أَنۢبَأَهُم بِأَسۡمَآئِهِمۡ قَالَ أَلَمۡ أَقُل لَّكُمۡ إِنِّيٓ أَعۡلَمُ غَيۡبَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَأَعۡلَمُ مَا تُبۡدُونَ وَمَا كُنتُمۡ تَكۡتُمُونَ ﴿33﴾قَالَ يَـٰٓـَٔادَمُ أَنۢبِئۡهُم بِأَسۡمَآئِهِمۡۖ فَلَمَّآ أَنۢبَأَهُم بِأَسۡمَآئِهِمۡ قَالَ أَلَمۡ أَقُل لَّكُمۡ إِنِّيٓ أَعۡلَمُ غَيۡبَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَأَعۡلَمُ مَا تُبۡدُونَ وَمَا كُنتُمۡ تَكۡتُمُونَ
ئهوسا خوا فهرمووی ئهی ئادهم ئادهی تۆ ئاگاداریان بكه به ناوهكانیان، جا كاتێك ئادهم ههواڵی ناوهكانی پێدان.. خوا فهرمووی: ئهی پێم نهوتن بهڕاستی من خۆم ئاگادارم به نهێنی ئاسمانهكان و زهوی، دهشزانم ئێوه چی دهردهخهن و چی دهشارنهوه؟!
وَإِذۡ قُلۡنَا لِلۡمَلَـٰٓئِكَةِ ٱسۡجُدُواْ لِأٓدَمَ فَسَجَدُوٓاْ إِلَّآ إِبۡلِيسَ أَبَىٰ وَٱسۡتَكۡبَرَ وَكَانَ مِنَ ٱلۡكَٰفِرِينَ ﴿34﴾وَإِذۡ قُلۡنَا لِلۡمَلَـٰٓئِكَةِ ٱسۡجُدُواْ لِأٓدَمَ فَسَجَدُوٓاْ إِلَّآ إِبۡلِيسَ أَبَىٰ وَٱسۡتَكۡبَرَ وَكَانَ مِنَ ٱلۡكَٰفِرِينَ
كاتێكیش بهفریشتهكانمان وت: سوژده بهرن بۆ ئادهم (سوژدهی ڕێزو بهفهرمانی خوا، وهكو ڕووگهیهك) سوژدهیان برد، جگه ئیبلیس نهبێت كه سهرپێچی كردو خۆی به گهورهزانی و خۆی خسته ڕیزی كافرهكانهوه.
وَقُلۡنَا يَـٰٓـَٔادَمُ ٱسۡكُنۡ أَنتَ وَزَوۡجُكَ ٱلۡجَنَّةَ وَكُلَا مِنۡهَا رَغَدًا حَيۡثُ شِئۡتُمَا وَلَا تَقۡرَبَا هَٰذِهِ ٱلشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿35﴾وَقُلۡنَا يَـٰٓـَٔادَمُ ٱسۡكُنۡ أَنتَ وَزَوۡجُكَ ٱلۡجَنَّةَ وَكُلَا مِنۡهَا رَغَدًا حَيۡثُ شِئۡتُمَا وَلَا تَقۡرَبَا هَٰذِهِ ٱلشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ ٱلظَّـٰلِمِينَ
ئینجا وتمان: ئهی ئادهم خۆت و هاوسهرت لهم بهههشتهدا ژیان بهرنهسهرو نیشتهجێ بن لهههر كوێ حهزدهكهن بخۆن و بخۆنهوه بهتێرو تهسهلی، بهڵام نزیكی ئهم درهخته مهكهون (درهختێكی دیاری كراو بۆ تاقی كردنهوه لێیان قهدهغه كرا) ئهگینا دهچنه ڕیزی ستهمكارانهوه.
فَأَزَلَّهُمَا ٱلشَّيۡطَٰنُ عَنۡهَا فَأَخۡرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِۖ وَقُلۡنَا ٱهۡبِطُواْ بَعۡضُكُمۡ لِبَعۡضٍ عَدُوّٞۖ وَلَكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ مُسۡتَقَرّٞ وَمَتَٰعٌ إِلَىٰ حِينٖ ﴿36﴾فَأَزَلَّهُمَا ٱلشَّيۡطَٰنُ عَنۡهَا فَأَخۡرَجَهُمَا مِمَّا كَانَا فِيهِۖ وَقُلۡنَا ٱهۡبِطُواْ بَعۡضُكُمۡ لِبَعۡضٍ عَدُوّٞۖ وَلَكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ مُسۡتَقَرّٞ وَمَتَٰعٌ إِلَىٰ حِينٖ
شهیتان (فرسهتی لێهێنان) و له خشتهی بردن (وای لێكردن له بهرو بوومی درهخته قهدهغه كراوهكه بخۆن) و لهو شوێنه (خۆش و پڕ له نازو نیعمهته) بهدهركردنی دان، ئهوسا پێمان وتن: (مادهم سهرپێچیتان كرد ئیتر لێره جێتان نابێتهوه)، دهبێت دابهزنه خوارهوه بۆ سهر زهوی، جا (لهوێ) ههنێدكتان دوژمنی ههندێكتانن (شهیتان دوژمنی ئێوهیه و بهردهوام ههوڵ دهدات دوژمنایهتی له نێوانتاندا بهرپا بكات)، تاماوهیهكی دیاری كراو نیشتهجێ دهبن لهزهویداو له نازو نیعمهتهكان سوود وهردهگرن و بههرهوهر دهبن.
فَتَلَقَّىٰٓ ءَادَمُ مِن رَّبِّهِۦ كَلِمَٰتٖ فَتَابَ عَلَيۡهِۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ﴿37﴾فَتَلَقَّىٰٓ ءَادَمُ مِن رَّبِّهِۦ كَلِمَٰتٖ فَتَابَ عَلَيۡهِۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ
پاشان ئادهم لهلایهن پهروهردگاریهوه چهند وشهو نزایهكی وهرگرت (بهدڵ و بهكوڵ پاڕایهوه خوای میهرهبانیش) نزاكهی وهرگرت و لێی خۆش بوو، چونكه بهڕاستی تهنها ئهو، زاتێكی ئێجگار میهرهبان و تۆبه وهرگره. (نزاكهش له ئایهتی 23 ی سوورهتی ئهعراف دا هاتووه).
قُلۡنَا ٱهۡبِطُواْ مِنۡهَا جَمِيعٗاۖ فَإِمَّا يَأۡتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدٗى فَمَن تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ ﴿38﴾قُلۡنَا ٱهۡبِطُواْ مِنۡهَا جَمِيعٗاۖ فَإِمَّا يَأۡتِيَنَّكُم مِّنِّي هُدٗى فَمَن تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ
ئنجا وتمان: ههمووتان دهبێ دابهزن (بۆ سهر زهوی) جا ئهگهر ههركاتێك له لایهن منهوه ڕێنوماییتان بۆهات، ههركهس شوێن ڕێنوومایی من بكهوێت، ئهوه نه ترس و بیمیان لهسهر دهبێت، نه غهمگین و دڵتهنگ دهبن.
وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَكَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَآ أُوْلَـٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ ﴿39﴾وَٱلَّذِينَ كَفَرُواْ وَكَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَآ أُوْلَـٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ
ئهوانهش بێ باوهڕ بوون و باوهڕیان به ئایهتهكانی ئێمه نهبوو، ئهوانه نیشتهجێی دۆزهخن و بۆ ههتا ههتایی تیایدا دهمێننهوه.
يَٰبَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتِيَ ٱلَّتِيٓ أَنۡعَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ وَأَوۡفُواْ بِعَهۡدِيٓ أُوفِ بِعَهۡدِكُمۡ وَإِيَّـٰيَ فَٱرۡهَبُونِ ﴿40﴾يَٰبَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتِيَ ٱلَّتِيٓ أَنۡعَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ وَأَوۡفُواْ بِعَهۡدِيٓ أُوفِ بِعَهۡدِكُمۡ وَإِيَّـٰيَ فَٱرۡهَبُونِ
ئهی نهوهی ئیسرائیل (نهوهی حهزرهتی یهعقوب (سهلامی خوای لهسهر بێت) یادی نازو نیعمهتی من بكهنهوه كه بهسهرتاندا ڕژاندومهو بهوهفاو بهئهمهك بن و پهیمانهكهم جێبهجێ بكهن (كه ئیمان و كردهوهی چاك و باوهڕكردنه بهههموو پێغهمبهران بهبێ جیاوازی) ئهوسا منیش پهیمانی خۆم بهجێ دههێنم (كه جێنشین كردنتانه له دنیاداو، بهههشتی بهرینه له قیامهتدا) باترس و بیمتان تهنها له من ههبێت (تا ئاسوودهیی ڕههاتان پێ ببهخشم)...
وَءَامِنُواْ بِمَآ أَنزَلۡتُ مُصَدِّقٗا لِّمَا مَعَكُمۡ وَلَا تَكُونُوٓاْ أَوَّلَ كَافِرِۭ بِهِۦۖ وَلَا تَشۡتَرُواْ بِـَٔايَٰتِي ثَمَنٗا قَلِيلٗا وَإِيَّـٰيَ فَٱتَّقُونِ ﴿41﴾وَءَامِنُواْ بِمَآ أَنزَلۡتُ مُصَدِّقٗا لِّمَا مَعَكُمۡ وَلَا تَكُونُوٓاْ أَوَّلَ كَافِرِۭ بِهِۦۖ وَلَا تَشۡتَرُواْ بِـَٔايَٰتِي ثَمَنٗا قَلِيلٗا وَإِيَّـٰيَ فَٱتَّقُونِ
ههروهها ئیمان بهێنن بهو قورئانهی كه ناردومهته خواره كه پاڵپشتی پهیامهكهی لای ئێوهیه (تهورات و ئینجیلی دهستكاری نهكراو) مهبنه یهكهم بێ بڕوا پێی (له جیاتی یهكهم باوهڕدار) و ئایهتهكانم به نرخێكی كهم مهگۆڕنهوه (له پێناوی بهدهستهێنانی ههندێ مهرامی كهم نرخی دنیادا)، تهنها له من بترسن و خۆتان له خهشمی من بپارێزن.
وَلَا تَلۡبِسُواْ ٱلۡحَقَّ بِٱلۡبَٰطِلِ وَتَكۡتُمُواْ ٱلۡحَقَّ وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ ﴿42﴾وَلَا تَلۡبِسُواْ ٱلۡحَقَّ بِٱلۡبَٰطِلِ وَتَكۡتُمُواْ ٱلۡحَقَّ وَأَنتُمۡ تَعۡلَمُونَ
نهكهن ڕاستی و بهتاڵ، حهق و ناحهق بهیهكهوه بئاڵێنن و حهق مهشارنهوه، درۆ دامهپۆشن بهڕاست لهكاتێكدا خۆشتان حهق و ڕاستی دهزانن كامهیه.
وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱرۡكَعُواْ مَعَ ٱلرَّـٰكِعِينَ ﴿43﴾وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ وَٱرۡكَعُواْ مَعَ ٱلرَّـٰكِعِينَ
نوێژهكانتان بهچاكی ئهنجام بدهن به دروشمهكانیهوهو زهكاتیش بدهن، لهگهڵ كڕنووش بهراندا كڕنووش ببهن (بۆ پهروهردگارتان).
أَتَأۡمُرُونَ ٱلنَّاسَ بِٱلۡبِرِّ وَتَنسَوۡنَ أَنفُسَكُمۡ وَأَنتُمۡ تَتۡلُونَ ٱلۡكِتَٰبَۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ ﴿44﴾۞أَتَأۡمُرُونَ ٱلنَّاسَ بِٱلۡبِرِّ وَتَنسَوۡنَ أَنفُسَكُمۡ وَأَنتُمۡ تَتۡلُونَ ٱلۡكِتَٰبَۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ
(كهی ئهوه ڕاسته) فهرمانی چاكه بهخهڵكی بدهن و خۆتان فهرامۆش بكهن؟! لهكاتێكدا خۆ ئێوه كتێبی خوا ـ تهورات ـ دهخوێننهوه، (دهزانن سزای گوفتاری بێ ڕهفتار چۆنه) جا ئایا ژیریتان ڕێتان لێناگرێت لهو ههڵوێسته ناشرینه؟!
وَٱسۡتَعِينُواْ بِٱلصَّبۡرِ وَٱلصَّلَوٰةِۚ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى ٱلۡخَٰشِعِينَ ﴿45﴾وَٱسۡتَعِينُواْ بِٱلصَّبۡرِ وَٱلصَّلَوٰةِۚ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى ٱلۡخَٰشِعِينَ
(ئێوه ههوڵ بدهن) پشت ببهستن بهئارامگرتن و نوێژكردن (بۆ گهیشتن به ئامانج) بهڕاستی نوێژ ئهركێكی گهورهو گرانه، مهگهر لهسهر ئهو كهسانهی كه به خۆشهویستی و سۆزهوه خواپهرستی ئهنجام دهدهن و (باوهڕی دامهزراویان ههیه)...
ٱلَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلَٰقُواْ رَبِّهِمۡ وَأَنَّهُمۡ إِلَيۡهِ رَٰجِعُونَ ﴿46﴾ٱلَّذِينَ يَظُنُّونَ أَنَّهُم مُّلَٰقُواْ رَبِّهِمۡ وَأَنَّهُمۡ إِلَيۡهِ رَٰجِعُونَ
ئهوانهی دهزانن بێگومان به دیداری پهروهردگاریان شاد دهبن و باوهڕی پتهویان ههیه و كه بۆ لای ئهو دهگهڕێنهوه.
يَٰبَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتِيَ ٱلَّتِيٓ أَنۡعَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ وَأَنِّي فَضَّلۡتُكُمۡ عَلَى ٱلۡعَٰلَمِينَ ﴿47﴾يَٰبَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ ٱذۡكُرُواْ نِعۡمَتِيَ ٱلَّتِيٓ أَنۡعَمۡتُ عَلَيۡكُمۡ وَأَنِّي فَضَّلۡتُكُمۡ عَلَى ٱلۡعَٰلَمِينَ
ئهی نهوهی ئیسرائیل: یادی نازو نیعمهتهكانم بكهنهوه كه ڕشتومه بهسهرتاندا بێگومان من گرنگی زۆرم پێداون و نازونیعمهتی زۆرم پێبهخشیوون (لهخواردن و خواردنهوه له موعجیزهی جۆراوجۆر، لهچارهسهركردنی كێشهكانیان،... هتد) من زیاده ڕێزی ئێوهم داوه بهسهر ههموو خهڵكیدا (ئهڵبهته لهسهردهمی خۆیاندا و ئهوانهی كه پابهندی ئاینی خوا بوون، به تایبهتی پێغهمبهران و پیاوچاكان)...
وَٱتَّقُواْ يَوۡمٗا لَّا تَجۡزِي نَفۡسٌ عَن نَّفۡسٖ شَيۡـٔٗا وَلَا يُقۡبَلُ مِنۡهَا شَفَٰعَةٞ وَلَا يُؤۡخَذُ مِنۡهَا عَدۡلٞ وَلَا هُمۡ يُنصَرُونَ ﴿48﴾وَٱتَّقُواْ يَوۡمٗا لَّا تَجۡزِي نَفۡسٌ عَن نَّفۡسٖ شَيۡـٔٗا وَلَا يُقۡبَلُ مِنۡهَا شَفَٰعَةٞ وَلَا يُؤۡخَذُ مِنۡهَا عَدۡلٞ وَلَا هُمۡ يُنصَرُونَ
خۆتان بپارێزن له ڕۆژێك كه كهس فریای كهس ناكهوێت و كهس هیچی لهدهست نایهت و تكاكاری كهسیش وهرناگیرێت و بارمتهو گۆڕانكاری تیادا ئهنجام نادرێت و ئهو كهسانهی خوانهناسن یارمهتی نادرێن و سهرناخرێن.
وَإِذۡ نَجَّيۡنَٰكُم مِّنۡ ءَالِ فِرۡعَوۡنَ يَسُومُونَكُمۡ سُوٓءَ ٱلۡعَذَابِ يُذَبِّحُونَ أَبۡنَآءَكُمۡ وَيَسۡتَحۡيُونَ نِسَآءَكُمۡۚ وَفِي ذَٰلِكُم بَلَآءٞ مِّن رَّبِّكُمۡ عَظِيمٞ ﴿49﴾وَإِذۡ نَجَّيۡنَٰكُم مِّنۡ ءَالِ فِرۡعَوۡنَ يَسُومُونَكُمۡ سُوٓءَ ٱلۡعَذَابِ يُذَبِّحُونَ أَبۡنَآءَكُمۡ وَيَسۡتَحۡيُونَ نِسَآءَكُمۡۚ وَفِي ذَٰلِكُم بَلَآءٞ مِّن رَّبِّكُمۡ عَظِيمٞ
بیری نیعمهتی ڕزگاربونیشتان بكهنهوه كاتێك ڕزگارمان كردن و لهدهست دارو دهستهی فیرعهون كه خراپترین سزاو ئازاریان دهدان، كوڕهكانتانیان سهردهبڕین و ئافرهتهكانتانیان دههێشتنهوه (بۆ كارهكهری و خزمهت) ئهوهش بۆ ئێوه توشهات و تاقیكردنهوهیهكی گهوره بوو بۆتان لهلایهن پهروهردگارتانهوه (تا پشت بهو زاته ببهستن و بڕوای تهواوتان پێی ههبێت).
وَإِذۡ فَرَقۡنَا بِكُمُ ٱلۡبَحۡرَ فَأَنجَيۡنَٰكُمۡ وَأَغۡرَقۡنَآ ءَالَ فِرۡعَوۡنَ وَأَنتُمۡ تَنظُرُونَ ﴿50﴾وَإِذۡ فَرَقۡنَا بِكُمُ ٱلۡبَحۡرَ فَأَنجَيۡنَٰكُمۡ وَأَغۡرَقۡنَآ ءَالَ فِرۡعَوۡنَ وَأَنتُمۡ تَنظُرُونَ
یادی ئهو نیعمهته بكهنهوه كه لهبهر خاتری ئێوه دهریاكهمان لهت كرد، ئینجا ڕزگارمان كردن، دارو دهستهی فیرعهونمان نغرۆ كرد، لهكاتێكدا ئێوه بهچاوی خۆتان بینیتان و تهماشاتان دهكردن.
وَإِذۡ وَٰعَدۡنَا مُوسَىٰٓ أَرۡبَعِينَ لَيۡلَةٗ ثُمَّ ٱتَّخَذۡتُمُ ٱلۡعِجۡلَ مِنۢ بَعۡدِهِۦ وَأَنتُمۡ ظَٰلِمُونَ ﴿51﴾وَإِذۡ وَٰعَدۡنَا مُوسَىٰٓ أَرۡبَعِينَ لَيۡلَةٗ ثُمَّ ٱتَّخَذۡتُمُ ٱلۡعِجۡلَ مِنۢ بَعۡدِهِۦ وَأَنتُمۡ ظَٰلِمُونَ
یادی ئهو (نیعمهته) بكهنهوه كاتێك چل شهو وادهمان دانا بۆ موسا (بۆ پاڕانهوهو نزا) پاشان گوێرهكهكهتان كرده خواتان، بێگومان ئێوه ستهمكار بوون.
ثُمَّ عَفَوۡنَا عَنكُم مِّنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ ﴿52﴾ثُمَّ عَفَوۡنَا عَنكُم مِّنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ
پاشان (لهو ههموو ههڵانهتان) خۆشبووین بۆ ئهوهی سوپاسگوزاریی بكهن.
وَإِذۡ ءَاتَيۡنَا مُوسَى ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡفُرۡقَانَ لَعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ ﴿53﴾وَإِذۡ ءَاتَيۡنَا مُوسَى ٱلۡكِتَٰبَ وَٱلۡفُرۡقَانَ لَعَلَّكُمۡ تَهۡتَدُونَ
یادی ئهونیعمهته بكهنهوه كاتێك كتێبی (تهورات) و جیاكهرهوهی (رهواو، ناڕهوامان) بهخشی به موسا بۆ ئهوهی ڕێبازی هیدایهت بگرنهبهر (له گومڕایی ڕزگارتان ببێت).
وَإِذۡ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِۦ يَٰقَوۡمِ إِنَّكُمۡ ظَلَمۡتُمۡ أَنفُسَكُم بِٱتِّخَاذِكُمُ ٱلۡعِجۡلَ فَتُوبُوٓاْ إِلَىٰ بَارِئِكُمۡ فَٱقۡتُلُوٓاْ أَنفُسَكُمۡ ذَٰلِكُمۡ خَيۡرٞ لَّكُمۡ عِندَ بَارِئِكُمۡ فَتَابَ عَلَيۡكُمۡۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ ﴿54﴾وَإِذۡ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِۦ يَٰقَوۡمِ إِنَّكُمۡ ظَلَمۡتُمۡ أَنفُسَكُم بِٱتِّخَاذِكُمُ ٱلۡعِجۡلَ فَتُوبُوٓاْ إِلَىٰ بَارِئِكُمۡ فَٱقۡتُلُوٓاْ أَنفُسَكُمۡ ذَٰلِكُمۡ خَيۡرٞ لَّكُمۡ عِندَ بَارِئِكُمۡ فَتَابَ عَلَيۡكُمۡۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلتَّوَّابُ ٱلرَّحِيمُ
یادی ئهو نیعمهته بكهنهوه كاتێك موسا به قهوم و هۆزی خۆی وت: ئهی قهوم و هۆزهكهم بهڕاستی ئێوه بهو گوێرهكه پهرستی یه ستهمتان له خۆتان كردووه، دهی بگهڕێنهوه بۆ لای بهدیهێنهرتان و تهوبه بكهن و ئینجا خۆتان بكوژن (بێ تاوان تاوانبان بكوژێت)، ئهوه باشتره بۆتان (چونكه تاوانهكهتان زۆر گهورهیه) پاشان ئهویش (واته خوا دوای لهناوبردنی ههندێك له تاوانباران) تۆبهی وهرگرت (لهوانهی مابوون)، له ڕاستیدا تهنها ئهو زاته هێجگار تهوبه وهرگرو به ڕهحم و دلۆڤانه.
وَإِذۡ قُلۡتُمۡ يَٰمُوسَىٰ لَن نُّؤۡمِنَ لَكَ حَتَّىٰ نَرَى ٱللَّهَ جَهۡرَةٗ فَأَخَذَتۡكُمُ ٱلصَّـٰعِقَةُ وَأَنتُمۡ تَنظُرُونَ ﴿55﴾وَإِذۡ قُلۡتُمۡ يَٰمُوسَىٰ لَن نُّؤۡمِنَ لَكَ حَتَّىٰ نَرَى ٱللَّهَ جَهۡرَةٗ فَأَخَذَتۡكُمُ ٱلصَّـٰعِقَةُ وَأَنتُمۡ تَنظُرُونَ
یادی ئهو نیعمهته بكهنهوه كه وتتان: ئهی موسا ههرگیز باوهڕت پێناهێنین تاوهكو به ئاشكراو به چاوی خۆمان خوا نهبینین، ئیتر یهكسهر ههورهبروسكهكه لێی دان، له كاتێكدا كه تهماشاتان دهكرد و بهدهورو بهری خۆتاندا دهتانڕوانی (بهسهرسامیهوه بیرتان دهكردهوه).
ثُمَّ بَعَثۡنَٰكُم مِّنۢ بَعۡدِ مَوۡتِكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ ﴿56﴾ثُمَّ بَعَثۡنَٰكُم مِّنۢ بَعۡدِ مَوۡتِكُمۡ لَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ
پاشان زیندوومان كردنهوهو ژیانمان پێبهخشینهوه لهدوای ئهو مهرگهتان بۆ ئهوهی سوپاسگوزاریی بكهن.
وَظَلَّلۡنَا عَلَيۡكُمُ ٱلۡغَمَامَ وَأَنزَلۡنَا عَلَيۡكُمُ ٱلۡمَنَّ وَٱلسَّلۡوَىٰۖ كُلُواْ مِن طَيِّبَٰتِ مَا رَزَقۡنَٰكُمۡۚ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَٰكِن كَانُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ يَظۡلِمُونَ ﴿57﴾وَظَلَّلۡنَا عَلَيۡكُمُ ٱلۡغَمَامَ وَأَنزَلۡنَا عَلَيۡكُمُ ٱلۡمَنَّ وَٱلسَّلۡوَىٰۖ كُلُواْ مِن طَيِّبَٰتِ مَا رَزَقۡنَٰكُمۡۚ وَمَا ظَلَمُونَا وَلَٰكِن كَانُوٓاْ أَنفُسَهُمۡ يَظۡلِمُونَ
(ههروهها) له نازو نیعمهتهكانی خوا بۆتان ئهوهیه: ئێمه ههورمان بۆ كردن به سێبهرو گهزۆمان بۆ باراندن و پهلهوهری شهلاقهمان بۆ ناردن، ده بخۆن لهو ڕزق و ڕۆزییه چاكانهی كه پێمان بهخشیوون (بهڵام لهبهر بێ دینی و ستهمیان تۆڵهمان لێسهندن)، جا وهنهبێت ئهوانه ستهمیان له ئێمه كرد بێت بهڵكو ههر ستهمیان له خۆیان دهكرد.
وَإِذۡ قُلۡنَا ٱدۡخُلُواْ هَٰذِهِ ٱلۡقَرۡيَةَ فَكُلُواْ مِنۡهَا حَيۡثُ شِئۡتُمۡ رَغَدٗا وَٱدۡخُلُواْ ٱلۡبَابَ سُجَّدٗا وَقُولُواْ حِطَّةٞ نَّغۡفِرۡ لَكُمۡ خَطَٰيَٰكُمۡۚ وَسَنَزِيدُ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ﴿58﴾وَإِذۡ قُلۡنَا ٱدۡخُلُواْ هَٰذِهِ ٱلۡقَرۡيَةَ فَكُلُواْ مِنۡهَا حَيۡثُ شِئۡتُمۡ رَغَدٗا وَٱدۡخُلُواْ ٱلۡبَابَ سُجَّدٗا وَقُولُواْ حِطَّةٞ نَّغۡفِرۡ لَكُمۡ خَطَٰيَٰكُمۡۚ وَسَنَزِيدُ ٱلۡمُحۡسِنِينَ
یادی ئهو نیعمهته بكهنهوه كاتێك وتمان: بچنه ئهم شارهوه (كه قودسه)، جا ههرچی حهزی لێدهكهن لهوێ له ههر جێییهكی بهفراوانی و خۆشی بیخۆن، له دهروازهی شارهكه بهرێزو كڕنووشی (پێزانینیهوه) بچهنه ژورهوه و بڵێن: خوایه له تاوانهكانمان ببووره، ئهو كاته ئێمهش له ههڵه و تاوانهكانتان دهبوورین، ئێمه پاداشتی چاكهكاران له ئایندهدا زۆر به زیادهوه دهدهینهوه.
فَبَدَّلَ ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ قَوۡلًا غَيۡرَ ٱلَّذِي قِيلَ لَهُمۡ فَأَنزَلۡنَا عَلَى ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ رِجۡزٗا مِّنَ ٱلسَّمَآءِ بِمَا كَانُواْ يَفۡسُقُونَ ﴿59﴾فَبَدَّلَ ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ قَوۡلًا غَيۡرَ ٱلَّذِي قِيلَ لَهُمۡ فَأَنزَلۡنَا عَلَى ٱلَّذِينَ ظَلَمُواْ رِجۡزٗا مِّنَ ٱلسَّمَآءِ بِمَا كَانُواْ يَفۡسُقُونَ
كهچی ئهوانهی ستهمیان كردبوو یهكسهر گوفتارهكهیان گۆڕی بهشتێك بێجگه لهوهی پێیان وترا بوو (واته به لووت بهرزیهوه چوونه ژوورهوه)، جا ئێمهش له ئاسمانهوه سزایهكمان دابهزانده سهر ئهوانهی ستهمیان كرد بههۆی ئهوهی له فهرمانی خوا دهردهچوون.
وَإِذِ ٱسۡتَسۡقَىٰ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِۦ فَقُلۡنَا ٱضۡرِب بِّعَصَاكَ ٱلۡحَجَرَۖ فَٱنفَجَرَتۡ مِنۡهُ ٱثۡنَتَا عَشۡرَةَ عَيۡنٗاۖ قَدۡ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٖ مَّشۡرَبَهُمۡۖ كُلُواْ وَٱشۡرَبُواْ مِن رِّزۡقِ ٱللَّهِ وَلَا تَعۡثَوۡاْ فِي ٱلۡأَرۡضِ مُفۡسِدِينَ ﴿60﴾۞وَإِذِ ٱسۡتَسۡقَىٰ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِۦ فَقُلۡنَا ٱضۡرِب بِّعَصَاكَ ٱلۡحَجَرَۖ فَٱنفَجَرَتۡ مِنۡهُ ٱثۡنَتَا عَشۡرَةَ عَيۡنٗاۖ قَدۡ عَلِمَ كُلُّ أُنَاسٖ مَّشۡرَبَهُمۡۖ كُلُواْ وَٱشۡرَبُواْ مِن رِّزۡقِ ٱللَّهِ وَلَا تَعۡثَوۡاْ فِي ٱلۡأَرۡضِ مُفۡسِدِينَ
یادی ئهو نیعمهته بكهنهوه كاتێك موسا بۆ قهوم و گهلهكهی خۆی داوای بارینی بارانی كرد، ئێمهش پێمان وت: به گۆچانهكهت بده به (تاشه) بهردهكهدا (جا ههر ئهو كارهی ئهنجامدا) بهردهكه دوانزه كانی لێ ههڵقوڵا، بێگومان ههر هۆزێك چاوگهی خۆی ناسی (ئینجا پێمان وتن) ده بخۆن و بخۆنهوه له ڕزق و ڕۆزی و بهخششی خواو تاوان و خراپه مهكهن لهسهر زهویدا له كاتێكدا كه بهچاندنی تۆوی خراپهوه خهریكن.
وَإِذۡ قُلۡتُمۡ يَٰمُوسَىٰ لَن نَّصۡبِرَ عَلَىٰ طَعَامٖ وَٰحِدٖ فَٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُخۡرِجۡ لَنَا مِمَّا تُنۢبِتُ ٱلۡأَرۡضُ مِنۢ بَقۡلِهَا وَقِثَّآئِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَاۖ قَالَ أَتَسۡتَبۡدِلُونَ ٱلَّذِي هُوَ أَدۡنَىٰ بِٱلَّذِي هُوَ خَيۡرٌۚ ٱهۡبِطُواْ مِصۡرٗا فَإِنَّ لَكُم مَّا سَأَلۡتُمۡۗ وَضُرِبَتۡ عَلَيۡهِمُ ٱلذِّلَّةُ وَٱلۡمَسۡكَنَةُ وَبَآءُو بِغَضَبٖ مِّنَ ٱللَّهِۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ كَانُواْ يَكۡفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقۡتُلُونَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ بِغَيۡرِ ٱلۡحَقِّۚ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَواْ وَّكَانُواْ يَعۡتَدُونَ ﴿61﴾وَإِذۡ قُلۡتُمۡ يَٰمُوسَىٰ لَن نَّصۡبِرَ عَلَىٰ طَعَامٖ وَٰحِدٖ فَٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُخۡرِجۡ لَنَا مِمَّا تُنۢبِتُ ٱلۡأَرۡضُ مِنۢ بَقۡلِهَا وَقِثَّآئِهَا وَفُومِهَا وَعَدَسِهَا وَبَصَلِهَاۖ قَالَ أَتَسۡتَبۡدِلُونَ ٱلَّذِي هُوَ أَدۡنَىٰ بِٱلَّذِي هُوَ خَيۡرٌۚ ٱهۡبِطُواْ مِصۡرٗا فَإِنَّ لَكُم مَّا سَأَلۡتُمۡۗ وَضُرِبَتۡ عَلَيۡهِمُ ٱلذِّلَّةُ وَٱلۡمَسۡكَنَةُ وَبَآءُو بِغَضَبٖ مِّنَ ٱللَّهِۚ ذَٰلِكَ بِأَنَّهُمۡ كَانُواْ يَكۡفُرُونَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَيَقۡتُلُونَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ بِغَيۡرِ ٱلۡحَقِّۚ ذَٰلِكَ بِمَا عَصَواْ وَّكَانُواْ يَعۡتَدُونَ
یادی ئهو نیعمهته بكهنهوه كاتێك به موساتان وت: ئێمه ههرگیز لهسهر یهك جۆر خۆراك ئۆقره ناگرین و بهتهنها جۆرێك خواردهمهنی ڕازی نین، لهبهرئهوه داوا له پهروهردگارت بكه له ڕزق و ڕۆزی و بهرو بوومی زهویمان بۆ بهرههم بهێنێت له ڕوهكی پاقلهیی وخهیارو سیرو نیسك و پیاز، موسا پێی وتن: باشه چۆن ئێوه شتی كهم و ئایهخ و ناتهواو وهردهگرن لهجیاتی شتی لهو چاكترو باشتر؟ ده دابهزن بۆ شارێك (بیابانی سینا، بهجێبهێڵن) ئینجا بهڕاستی ئهوهی داوای دهكهن دهستتان دهكهوێت. (جا بههۆی ئهو بیروباوهڕو بیانوو گرتن و لاسارییهیانهوه) سوكیی و ڕیسوایی و لاتی و زهبوونی درا بهسهریاندا و شایانی خهشم و قینی خوایش بوون، چونكه ئهوان بهڕاستی باوهڕیان نهدهكرد بهئایهتهكانی خواو، پێغهمبهرهكانیان بهناحهق دهكوشت، ئهوهش بههۆی ڕۆچوونیانهوه لهیاخی بوون و نافهرمانیدا، ههمیشه دهستدرێژیان دهكرد (ئێستهش بهردهوامن لهسهر بهرنامهی باوو باپیرانی خوانهناسیان).
إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَٱلَّذِينَ هَادُواْ وَٱلنَّصَٰرَىٰ وَٱلصَّـٰبِـِٔينَ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا فَلَهُمۡ أَجۡرُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡ وَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ ﴿62﴾إِنَّ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَٱلَّذِينَ هَادُواْ وَٱلنَّصَٰرَىٰ وَٱلصَّـٰبِـِٔينَ مَنۡ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَٱلۡيَوۡمِ ٱلۡأٓخِرِ وَعَمِلَ صَٰلِحٗا فَلَهُمۡ أَجۡرُهُمۡ عِندَ رَبِّهِمۡ وَلَا خَوۡفٌ عَلَيۡهِمۡ وَلَا هُمۡ يَحۡزَنُونَ
بێگومان ئهوانهی باوهڕیان هێناوه (له ئوممهتی محمد (صلی الله علیه وسلم)، ئهوانهش كه بوونه جوولهكه (شوێنكهوتهی ڕاستهقینهی موسان)، گاورهكانیش (كه شوێنكهوتهی ڕاستهقینهی عیسان)، (ێابئه)ش كه شوێنكهوتهی ڕاستهقینهی داودن)، ئهوانه ههر دهستهیهكیان باوهڕی دامهزراوی هێنا بێت به خواو ڕۆژی دوایی و كارو كردهوهی چاكهی ئهنجام دابێت، جا ئهوانه پاداشتیان لای پهروهردگاریانه، نه ترس و بیمیان دهبێت، نه غهم و پهژارهش ڕوویان تێدهكات.
وَإِذۡ أَخَذۡنَا مِيثَٰقَكُمۡ وَرَفَعۡنَا فَوۡقَكُمُ ٱلطُّورَ خُذُواْ مَآ ءَاتَيۡنَٰكُم بِقُوَّةٖ وَٱذۡكُرُواْ مَا فِيهِ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ ﴿63﴾وَإِذۡ أَخَذۡنَا مِيثَٰقَكُمۡ وَرَفَعۡنَا فَوۡقَكُمُ ٱلطُّورَ خُذُواْ مَآ ءَاتَيۡنَٰكُم بِقُوَّةٖ وَٱذۡكُرُواْ مَا فِيهِ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ
یادی ئهو نیعمهتهش بكهنهوه كاتێك پهیمانمان لێوهرگرتن (كه پهیڕهوی تهورات بكهن) و كێوی گورمان بهڕاسهرتانهوه ڕاگرت و پێمان وتن: ئهو بهرنامهیهی پێمانداون به توندی بیگرن (ئهگینا ئهم چیایه دهدهین بهسهرتاندا)، ههمیشهش با له بیرتان بێت چی تێدایهو چیتان لێدهخوازێت، بۆ ئهوهی له خوا ترس و پارێزكاربن
ثُمَّ تَوَلَّيۡتُم مِّنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَۖ فَلَوۡلَا فَضۡلُ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ وَرَحۡمَتُهُۥ لَكُنتُم مِّنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ ﴿64﴾ثُمَّ تَوَلَّيۡتُم مِّنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَۖ فَلَوۡلَا فَضۡلُ ٱللَّهِ عَلَيۡكُمۡ وَرَحۡمَتُهُۥ لَكُنتُم مِّنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ
كهچی پاش ئهوانه ههمووی ڕووتان وهرچهرخاند له ڕێبازی خوا، (پهیمانهكهتان شكاند)، ئهوكاته ئهگهر بهزهیی و یارمهتی و فهزڵی خوا نهبوایه له سهرتان، ئهوه دهچوونه ڕیزی خهسارهتمهندانهوه.
وَلَقَدۡ عَلِمۡتُمُ ٱلَّذِينَ ٱعۡتَدَوۡاْ مِنكُمۡ فِي ٱلسَّبۡتِ فَقُلۡنَا لَهُمۡ كُونُواْ قِرَدَةً خَٰسِـِٔينَ ﴿65﴾وَلَقَدۡ عَلِمۡتُمُ ٱلَّذِينَ ٱعۡتَدَوۡاْ مِنكُمۡ فِي ٱلسَّبۡتِ فَقُلۡنَا لَهُمۡ كُونُواْ قِرَدَةً خَٰسِـِٔينَ
سوێند به خوا بێگومان زانیووتانه و ئاگادارن چیمان بهسهر ئهوانهتاندا هێنا ڕۆژانی شهممه دهستدرێژییان دهكردو له سنوور دهردهچوون، (لهبهر ئهوه بڕیارمانداو) وتمان: ببنه مهیموونی دوورخراوه له ڕهحمهتی خوا (بڕیار بوو جوولهكهكانی شارهكهی قهراغ دهریا ـ ئیلیه ـ ڕۆژانی شهممه تهرخان بكهن بۆ خواپهرستی و ڕاوهماسی تیادانهكهن، دیاره ماسییهكانیش ههستیان بهوه كردووه، بۆیه لهو ڕۆژهدا خۆیان نواندووه، جولهكهش بهسروشت زۆر بهتهماعن، بیریان كردهوه له تهگبیرو فێڵێك، ئهویش بهوهی كه له ڕۆژی ههینیدا داوو تۆڕیان بۆ بنێنهوه تا له شهممهدا تێی بكهون، ڕۆژی یهك شهممه چی كهوتۆته داوو تۆڕهكانهوه دهری بهێنن (له تهفسیری ئایهتی ١٦٣ تا ١٦٦، له سوورهتی ـ الأعراف ـ دا ئهم ڕووداوه باسكراوه).
فَجَعَلۡنَٰهَا نَكَٰلٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهَا وَمَا خَلۡفَهَا وَمَوۡعِظَةٗ لِّلۡمُتَّقِينَ ﴿66﴾فَجَعَلۡنَٰهَا نَكَٰلٗا لِّمَا بَيۡنَ يَدَيۡهَا وَمَا خَلۡفَهَا وَمَوۡعِظَةٗ لِّلۡمُتَّقِينَ
ئینجا ئهو به مهیموون كردنهمان گێڕا به پهندو عیبرهت بۆ ئهوانهی كه: هاوچهرخی ڕووداوهكه بوون و بۆ ئهوانهش له دوای ئهوان دێن، ههروهها كردمانه ئامۆژگاری بۆ خواناس و پارێزكاران.
وَإِذۡ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِۦٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُكُمۡ أَن تَذۡبَحُواْ بَقَرَةٗۖ قَالُوٓاْ أَتَتَّخِذُنَا هُزُوٗاۖ قَالَ أَعُوذُ بِٱللَّهِ أَنۡ أَكُونَ مِنَ ٱلۡجَٰهِلِينَ ﴿67﴾وَإِذۡ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوۡمِهِۦٓ إِنَّ ٱللَّهَ يَأۡمُرُكُمۡ أَن تَذۡبَحُواْ بَقَرَةٗۖ قَالُوٓاْ أَتَتَّخِذُنَا هُزُوٗاۖ قَالَ أَعُوذُ بِٱللَّهِ أَنۡ أَكُونَ مِنَ ٱلۡجَٰهِلِينَ
یادی ئهو نیعمهته بكهنهوه كاتێك موسا به قهومهكهی وت: بێگومان خوا فهرمانتان پێدهدات كه مانگایهك سهر ببڕن (كاتێك یهكێكیان لێ كوژرا بوو، بكوژهكهش لای زۆربهیان نادیاربوو، هاناو هاواریان برد بۆموسا) وتیان: ئایا دهمانكهیته گاڵته جاڕی خۆت؟ موسا وتی: پهنا دهگرم بهخوا بچمه ڕیزی نهفامانهوه (گاڵته به خهڵكی بكهم).
قَالُواْ ٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا هِيَۚ قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٞ لَّا فَارِضٞ وَلَا بِكۡرٌ عَوَانُۢ بَيۡنَ ذَٰلِكَۖ فَٱفۡعَلُواْ مَا تُؤۡمَرُونَ ﴿68﴾قَالُواْ ٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا هِيَۚ قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٞ لَّا فَارِضٞ وَلَا بِكۡرٌ عَوَانُۢ بَيۡنَ ذَٰلِكَۖ فَٱفۡعَلُواْ مَا تُؤۡمَرُونَ
ئینجا وتیان: (جا كهوایه) له پهروهردگارت داوا بكه بۆمان ڕوون بكاتهوه ئهو مانگایه كامهیه؟ موسا وتی: بهڕاستی خوا دهفهرموێت: ئهو مانگایه نه پیرهو نه پارێنه بهڵكو میانه ساڵه، (ئیتر ئهوهنده قووڵی مهكهنهوهو لهسهری مهرۆن) چ فهرمانێكتان پێدراوه جێ بهجێی بكهن.
قَالُواْ ٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا لَوۡنُهَاۚ قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٞ صَفۡرَآءُ فَاقِعٞ لَّوۡنُهَا تَسُرُّ ٱلنَّـٰظِرِينَ ﴿69﴾قَالُواْ ٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا لَوۡنُهَاۚ قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٞ صَفۡرَآءُ فَاقِعٞ لَّوۡنُهَا تَسُرُّ ٱلنَّـٰظِرِينَ
كهچی وتیان: له پهروهردگارت داوا بكه بزانین ڕهنگی چۆنه؟ موسا وتی: بێگومان خوا دهفهرموێت: ئهو مانگایه مانگایهكی ڕهنگ زهردی تۆخه، تهماشاكارانی دڵخۆش دهكات.
قَالُواْ ٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا هِيَ إِنَّ ٱلۡبَقَرَ تَشَٰبَهَ عَلَيۡنَا وَإِنَّآ إِن شَآءَ ٱللَّهُ لَمُهۡتَدُونَ ﴿70﴾قَالُواْ ٱدۡعُ لَنَا رَبَّكَ يُبَيِّن لَّنَا مَا هِيَ إِنَّ ٱلۡبَقَرَ تَشَٰبَهَ عَلَيۡنَا وَإِنَّآ إِن شَآءَ ٱللَّهُ لَمُهۡتَدُونَ
كهچی ههر وتیان: له پهروهردگارت داوا بكه تا بهتهواوی بۆمان ڕوون بكاتهوه بزانین كامهیه؟! چونكه بهڕاستی ئهم گا گهله سهری لێ تێك داوین و ڕهنگی زۆربهیان له یهك دهچێت، ئهو مانگایهمان بۆ نادۆزیرێتهوه، بهڕاستی ئێمه ـ ئهگهر خوا ویستی لهسهر بێت ـ ڕێنموویی وهردهگرین.
قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٞ لَّا ذَلُولٞ تُثِيرُ ٱلۡأَرۡضَ وَلَا تَسۡقِي ٱلۡحَرۡثَ مُسَلَّمَةٞ لَّا شِيَةَ فِيهَاۚ قَالُواْ ٱلۡـَٰٔنَ جِئۡتَ بِٱلۡحَقِّۚ فَذَبَحُوهَا وَمَا كَادُواْ يَفۡعَلُونَ ﴿71﴾قَالَ إِنَّهُۥ يَقُولُ إِنَّهَا بَقَرَةٞ لَّا ذَلُولٞ تُثِيرُ ٱلۡأَرۡضَ وَلَا تَسۡقِي ٱلۡحَرۡثَ مُسَلَّمَةٞ لَّا شِيَةَ فِيهَاۚ قَالُواْ ٱلۡـَٰٔنَ جِئۡتَ بِٱلۡحَقِّۚ فَذَبَحُوهَا وَمَا كَادُواْ يَفۡعَلُونَ
موسا وتی: بهڕاستی خوا دهفهرموێت: ئهوه مانگایهكه هێشتا ڕانههێنراوه زهوی بكێڵێت و جووت بكات، ئاودێری كشتوكاڵیش ناكات، بێ عهیبهو یهك ڕهنگهو هیچ پهڵهیهكی تێدانی یه، ئهوسا وتیان: ئا ئێسته ئیتر ههواڵی ڕاستهقینهت پێداین (ئیتر دوای ههوڵ و كۆششێكی زۆر بهدهستیان هێنا) و سهریان بڕی، ههرچهنده خهریك بوو ئهو كارهش نهكهن.
وَإِذۡ قَتَلۡتُمۡ نَفۡسٗا فَٱدَّـٰرَ ٰٔتُمۡ فِيهَاۖ وَٱللَّهُ مُخۡرِجٞ مَّا كُنتُمۡ تَكۡتُمُونَ ﴿72﴾وَإِذۡ قَتَلۡتُمۡ نَفۡسٗا فَٱدَّـٰرَ ٰٔتُمۡ فِيهَاۖ وَٱللَّهُ مُخۡرِجٞ مَّا كُنتُمۡ تَكۡتُمُونَ
(یادی نیعمهتی ئاشكرا بوونی بكوژهكه بكهنهوه) چۆن كاتێك كهسێكتان كوشت و یهكسهر ئاژاوه له نێوانتاندا بهرپابوو، خوایش ئهوهی دهتانشاردهوه دهریخست و ئاشكرای كرد (كه بكوژ كێیه).
فَقُلۡنَا ٱضۡرِبُوهُ بِبَعۡضِهَاۚ كَذَٰلِكَ يُحۡيِ ٱللَّهُ ٱلۡمَوۡتَىٰ وَيُرِيكُمۡ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَعۡقِلُونَ ﴿73﴾فَقُلۡنَا ٱضۡرِبُوهُ بِبَعۡضِهَاۚ كَذَٰلِكَ يُحۡيِ ٱللَّهُ ٱلۡمَوۡتَىٰ وَيُرِيكُمۡ ءَايَٰتِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَعۡقِلُونَ
ئینجا وتمان: به پارچهیهك لهو مانگا سهربڕاوه بدهن به لاشهی كوژراوهكهدا (دیاره بهویستی خوا وهك موعجیزهیهك كوژراوهكه زیندوو بۆتهوهو ڕاستی بكوژهكهی خۆی وتووه)، جا ئا بهو شێوهیهو به ئاسانی، خوا مردوان زیندوو دهكاتهوهو دهسهڵاتی خۆیتان نیشان دهدات بۆ ئهوهی تێبگهن و ژیر بن.
ثُمَّ قَسَتۡ قُلُوبُكُم مِّنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ فَهِيَ كَٱلۡحِجَارَةِ أَوۡ أَشَدُّ قَسۡوَةٗۚ وَإِنَّ مِنَ ٱلۡحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنۡهُ ٱلۡأَنۡهَٰرُۚ وَإِنَّ مِنۡهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخۡرُجُ مِنۡهُ ٱلۡمَآءُۚ وَإِنَّ مِنۡهَا لَمَا يَهۡبِطُ مِنۡ خَشۡيَةِ ٱللَّهِۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ ﴿74﴾ثُمَّ قَسَتۡ قُلُوبُكُم مِّنۢ بَعۡدِ ذَٰلِكَ فَهِيَ كَٱلۡحِجَارَةِ أَوۡ أَشَدُّ قَسۡوَةٗۚ وَإِنَّ مِنَ ٱلۡحِجَارَةِ لَمَا يَتَفَجَّرُ مِنۡهُ ٱلۡأَنۡهَٰرُۚ وَإِنَّ مِنۡهَا لَمَا يَشَّقَّقُ فَيَخۡرُجُ مِنۡهُ ٱلۡمَآءُۚ وَإِنَّ مِنۡهَا لَمَا يَهۡبِطُ مِنۡ خَشۡيَةِ ٱللَّهِۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ
پاشان لهوهودوا دڵهكانتان ڕهق بوو، (ئهی جولهكهكان) ههر وهك بهرد، بهلچكو ڕهقتریش (چونكه) بهڕاستی بهرد ههیه ڕووباری لێ ههڵدهقوڵێت، ههشیانه لهت لهت دهبێت و ئاوی لێ دێته دهرهوه، ههشیانه له ترسی خوا له لوطكهی شاخهكان بهر دهبێتهوه، خوایش بێئاگا نیه لهو كارو كردهوانهی ئهنجامی دهدهن.
أَفَتَطۡمَعُونَ أَن يُؤۡمِنُواْ لَكُمۡ وَقَدۡ كَانَ فَرِيقٞ مِّنۡهُمۡ يَسۡمَعُونَ كَلَٰمَ ٱللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُۥ مِنۢ بَعۡدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمۡ يَعۡلَمُونَ ﴿75﴾۞أَفَتَطۡمَعُونَ أَن يُؤۡمِنُواْ لَكُمۡ وَقَدۡ كَانَ فَرِيقٞ مِّنۡهُمۡ يَسۡمَعُونَ كَلَٰمَ ٱللَّهِ ثُمَّ يُحَرِّفُونَهُۥ مِنۢ بَعۡدِ مَا عَقَلُوهُ وَهُمۡ يَعۡلَمُونَ
ئایا ئێوه (ئهی گرۆی ئیمانداران) به تهمان و ئومێدهوارن كه جولهكه ئیمان و باوهڕ بهێنن به ئاینهكهی ئێوه، له كاتێكدا بێگومان دهستهیهك له شارهزاكانیان گوفتاری خوایان دهبیست له (تهورات)دا، لهوهودوا دهستكاریان دهكرد دوای ئهوهی كه تێی گهیشتبوون و دهیانزانی ڕاستیهكهی كامهیه.
وَإِذَا لَقُواْ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ قَالُوٓاْ ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَا بَعۡضُهُمۡ إِلَىٰ بَعۡضٖ قَالُوٓاْ أَتُحَدِّثُونَهُم بِمَا فَتَحَ ٱللَّهُ عَلَيۡكُمۡ لِيُحَآجُّوكُم بِهِۦ عِندَ رَبِّكُمۡۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ ﴿76﴾وَإِذَا لَقُواْ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ قَالُوٓاْ ءَامَنَّا وَإِذَا خَلَا بَعۡضُهُمۡ إِلَىٰ بَعۡضٖ قَالُوٓاْ أَتُحَدِّثُونَهُم بِمَا فَتَحَ ٱللَّهُ عَلَيۡكُمۡ لِيُحَآجُّوكُم بِهِۦ عِندَ رَبِّكُمۡۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ
(له مهدینهدا جووهكان) ههر كاتێك تووشی ئیمانداران دههاتن دهیانوت: ئێمهش ئیمانمان هێناوهو (موسوڵمان بووین)، بهڵام كاتێك پێكهوه كۆ دهبوونهوه لهگهڵ (بهناو زاناو دڵرهقهكانیان) به یهكتریان دهوت: ئهوه بۆ ئێوه ئهو شتانهیان بۆ باس دهكهن كه خوا بۆ ئێوهی له (تهورات)دا باسكردووه (دهربارهی پێغهمبهرایهتی محمد (صلی الله علیه وسلم) تاوهكو بیكهنه بهڵگه بهسهرتانهوه لای پهروهردگارتان!! ئایا ئێوه عهقڵتان بهو شتانه ناشكێت و ژیریتان ناخهنهكار؟!
أَوَلَا يَعۡلَمُونَ أَنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعۡلِنُونَ ﴿77﴾أَوَلَا يَعۡلَمُونَ أَنَّ ٱللَّهَ يَعۡلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعۡلِنُونَ
ئایا ئهوانه نازانن كه بهڕاستی خوا دهزانێت چی پهنهان دهكهن و چیش ئاشكرا دهكهن؟ (له گوفتارو كردارو نیهتیان).
وَمِنۡهُمۡ أُمِّيُّونَ لَا يَعۡلَمُونَ ٱلۡكِتَٰبَ إِلَّآ أَمَانِيَّ وَإِنۡ هُمۡ إِلَّا يَظُنُّونَ ﴿78﴾وَمِنۡهُمۡ أُمِّيُّونَ لَا يَعۡلَمُونَ ٱلۡكِتَٰبَ إِلَّآ أَمَانِيَّ وَإِنۡ هُمۡ إِلَّا يَظُنُّونَ
ههندێ لهو جوولهكانه نهشارهزا و نهخوێندهوارن، وادهزانن كتێبی (تهورات) بێجگه له چهند ئاوات و هیوایهك هیچی تر نیه، ئهوانه ههر گومانیان كردۆته پیشهی خۆیان (وا دهزانن بهههشتیان بۆ خۆیان مسۆگهر كردووه).
فَوَيۡلٞ لِّلَّذِينَ يَكۡتُبُونَ ٱلۡكِتَٰبَ بِأَيۡدِيهِمۡ ثُمَّ يَقُولُونَ هَٰذَا مِنۡ عِندِ ٱللَّهِ لِيَشۡتَرُواْ بِهِۦ ثَمَنٗا قَلِيلٗاۖ فَوَيۡلٞ لَّهُم مِّمَّا كَتَبَتۡ أَيۡدِيهِمۡ وَوَيۡلٞ لَّهُم مِّمَّا يَكۡسِبُونَ ﴿79﴾فَوَيۡلٞ لِّلَّذِينَ يَكۡتُبُونَ ٱلۡكِتَٰبَ بِأَيۡدِيهِمۡ ثُمَّ يَقُولُونَ هَٰذَا مِنۡ عِندِ ٱللَّهِ لِيَشۡتَرُواْ بِهِۦ ثَمَنٗا قَلِيلٗاۖ فَوَيۡلٞ لَّهُم مِّمَّا كَتَبَتۡ أَيۡدِيهِمۡ وَوَيۡلٞ لَّهُم مِّمَّا يَكۡسِبُونَ
سا واوهیلا بۆ ئهو كهسانهی كتێب دهنووسن بهدهستی خۆیان و پاشان دهڵێن: ئا ئهمه لهلایهن خواوهیه، تا كهمێك له ماڵی دنیا بهدهست بهێنن، جا وهیل بۆ ئهو دهست و (قهڵهمانهی) كه شتی وا دهنووسن و وهیل بۆ ئهو كهسانهی كه كهسابهتی ئاوا ئهنجام دهدهن.
وَقَالُواْ لَن تَمَسَّنَا ٱلنَّارُ إِلَّآ أَيَّامٗا مَّعۡدُودَةٗۚ قُلۡ أَتَّخَذۡتُمۡ عِندَ ٱللَّهِ عَهۡدٗا فَلَن يُخۡلِفَ ٱللَّهُ عَهۡدَهُۥٓۖ أَمۡ تَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ ﴿80﴾وَقَالُواْ لَن تَمَسَّنَا ٱلنَّارُ إِلَّآ أَيَّامٗا مَّعۡدُودَةٗۚ قُلۡ أَتَّخَذۡتُمۡ عِندَ ٱللَّهِ عَهۡدٗا فَلَن يُخۡلِفَ ٱللَّهُ عَهۡدَهُۥٓۖ أَمۡ تَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ
جوولهكهكان دهڵێن: (چهنده گوناهباربین) تهنها چهند ڕۆژیكی كهم له دۆزهخدا دهمێنینهوه!! پێیان بڵێ: باشه، ئێوه پهیمانتان له خوا وهرگرتووه، تا ههرگیز خوای گهوره پهیمان شكێنی نهكات؟! یان ههر دهتانهوێت شتێك بڵێن بهدهم خواوه كه هیچ بناغهیهكی نیهو ههر نازانن (چی دهڵێن)!!
بَلَىٰۚ مَن كَسَبَ سَيِّئَةٗ وَأَحَٰطَتۡ بِهِۦ خَطِيٓـَٔتُهُۥ فَأُوْلَـٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ ﴿81﴾بَلَىٰۚ مَن كَسَبَ سَيِّئَةٗ وَأَحَٰطَتۡ بِهِۦ خَطِيٓـَٔتُهُۥ فَأُوْلَـٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ
نهخێر وانییه، ئهو كهسهی گوناهو تاوان ئهنجام بدات و تاوانهكانی ههموولایهكی دابگرێت (ئاشكراو نادیاری) ئهو جۆره كهسانه نیشتهجێی ئاگری دۆزهخن و بۆ ههمیشهیی تیایدا دهمێننهوه (له ههر نهتهوهو هۆزو تیرهو تایهفهیهك بن).
وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّـٰلِحَٰتِ أُوْلَـٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَنَّةِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ ﴿82﴾وَٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّـٰلِحَٰتِ أُوْلَـٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلۡجَنَّةِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ
ئهو كهسانهش باوهڕیان هێناوهو كردهوه چاكهكان ئهنجام دهدهن، ههر ئهوانن نیشتهجێی بهههشتن و تیایدا ژیانی ههتا ههتایی دهبهنه سهر (له ههر چین و توێژو ڕهگهزێك بن).
وَإِذۡ أَخَذۡنَا مِيثَٰقَ بَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ لَا تَعۡبُدُونَ إِلَّا ٱللَّهَ وَبِٱلۡوَٰلِدَيۡنِ إِحۡسَانٗا وَذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينِ وَقُولُواْ لِلنَّاسِ حُسۡنٗا وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ ثُمَّ تَوَلَّيۡتُمۡ إِلَّا قَلِيلٗا مِّنكُمۡ وَأَنتُم مُّعۡرِضُونَ ﴿83﴾وَإِذۡ أَخَذۡنَا مِيثَٰقَ بَنِيٓ إِسۡرَـٰٓءِيلَ لَا تَعۡبُدُونَ إِلَّا ٱللَّهَ وَبِٱلۡوَٰلِدَيۡنِ إِحۡسَانٗا وَذِي ٱلۡقُرۡبَىٰ وَٱلۡيَتَٰمَىٰ وَٱلۡمَسَٰكِينِ وَقُولُواْ لِلنَّاسِ حُسۡنٗا وَأَقِيمُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَءَاتُواْ ٱلزَّكَوٰةَ ثُمَّ تَوَلَّيۡتُمۡ إِلَّا قَلِيلٗا مِّنكُمۡ وَأَنتُم مُّعۡرِضُونَ
یادی ئهو نیعمهته بكهنهوه كاتێك پهیمانمان وهرگرت لهنهوهی ئیسرائیل كهجگه لهخوا كهسی تر نهپهرستن و لهگهڵ دایك و باوكدا چاكهكار بن، ههروهها لهگهڵ خزمان و ههتیوان و ههژارانیشداو گوفتاری چاك و جوان ڕوو به خهڵكی بڵێن، ههروهها نوێژهكانتان بهچاكی ئهنجام بدهن و زهكاتیش بدهن، پاشان ئێوه (لهجیاتی گوێڕایهڵی) پشتتان تێكرد، جگه لهكهمێكتان نهبێت، لهكاتێكدا زۆربهتان (لهو ههموو ئامۆژگارییه بهسوودانه) ڕوو وهردهچهرخێنن و پشتی تێدهكهن.
وَإِذۡ أَخَذۡنَا مِيثَٰقَكُمۡ لَا تَسۡفِكُونَ دِمَآءَكُمۡ وَلَا تُخۡرِجُونَ أَنفُسَكُم مِّن دِيَٰرِكُمۡ ثُمَّ أَقۡرَرۡتُمۡ وَأَنتُمۡ تَشۡهَدُونَ ﴿84﴾وَإِذۡ أَخَذۡنَا مِيثَٰقَكُمۡ لَا تَسۡفِكُونَ دِمَآءَكُمۡ وَلَا تُخۡرِجُونَ أَنفُسَكُم مِّن دِيَٰرِكُمۡ ثُمَّ أَقۡرَرۡتُمۡ وَأَنتُمۡ تَشۡهَدُونَ
یادیئهو نیعمهته بكهنهوه كاتێك پهیمانمان له ئێوه وهرگرت كه ئیتر خوێنی یهكتر (به ناحهق) نهڕێژن و یهكتر له ماڵ و حاڵی خۆتان دهربهدهر نهكهن، پاشان بڕیاریشتان لهسهر ئهوهداو لهكاتێكدا خۆیشتان شایهتی لهسهر ئهمه دهدهن.
ثُمَّ أَنتُمۡ هَـٰٓؤُلَآءِ تَقۡتُلُونَ أَنفُسَكُمۡ وَتُخۡرِجُونَ فَرِيقٗا مِّنكُم مِّن دِيَٰرِهِمۡ تَظَٰهَرُونَ عَلَيۡهِم بِٱلۡإِثۡمِ وَٱلۡعُدۡوَٰنِ وَإِن يَأۡتُوكُمۡ أُسَٰرَىٰ تُفَٰدُوهُمۡ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيۡكُمۡ إِخۡرَاجُهُمۡۚ أَفَتُؤۡمِنُونَ بِبَعۡضِ ٱلۡكِتَٰبِ وَتَكۡفُرُونَ بِبَعۡضٖۚ فَمَا جَزَآءُ مَن يَفۡعَلُ ذَٰلِكَ مِنكُمۡ إِلَّا خِزۡيٞ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَاۖ وَيَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ يُرَدُّونَ إِلَىٰٓ أَشَدِّ ٱلۡعَذَابِۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ ﴿85﴾ثُمَّ أَنتُمۡ هَـٰٓؤُلَآءِ تَقۡتُلُونَ أَنفُسَكُمۡ وَتُخۡرِجُونَ فَرِيقٗا مِّنكُم مِّن دِيَٰرِهِمۡ تَظَٰهَرُونَ عَلَيۡهِم بِٱلۡإِثۡمِ وَٱلۡعُدۡوَٰنِ وَإِن يَأۡتُوكُمۡ أُسَٰرَىٰ تُفَٰدُوهُمۡ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيۡكُمۡ إِخۡرَاجُهُمۡۚ أَفَتُؤۡمِنُونَ بِبَعۡضِ ٱلۡكِتَٰبِ وَتَكۡفُرُونَ بِبَعۡضٖۚ فَمَا جَزَآءُ مَن يَفۡعَلُ ذَٰلِكَ مِنكُمۡ إِلَّا خِزۡيٞ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَاۖ وَيَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ يُرَدُّونَ إِلَىٰٓ أَشَدِّ ٱلۡعَذَابِۗ وَمَا ٱللَّهُ بِغَٰفِلٍ عَمَّا تَعۡمَلُونَ
لهوهودوا ئێوه ههر ئهوانهن (ئاماژهیه بۆ جوولهكهكانی سهردهمی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم)خهریكی یهكتركوشتنن، دهستهیهك له (خزمانی) خۆتان له ماڵ و حاڵی خۆیان دهربهدهر دهكهن پشتی یهكتر دهگرن دژ به دهستهیهكتان به تاوان و دوژمنایهتی، كهچی ئهگهر بهدیلی دهستی دوژمن بكهوتنایه ئهوا ئێوه فیدیهتان بۆ دهدان و ئازادتان دهكردن، له حاڵێكدا دهربهدهركردنهكهیان لهسهرتان حهرامه، كهوابوو چۆن دهبێت باوهڕتان به بهشێكی (تهورات) ههبێت و بهشێكی تری باوهڕتان نهبێت؟ ئایا پاداشتی ئهوهتان كه ئهوكاره دهكات جگه لهسهر شۆڕیی و سووكی نهبێت له ژیانی دنیادا هیچی تر ههیه؟ له ڕۆژی قیامهتیشدا دهگهڕێنرێنهوه بۆ ناو سهختترین سزا، خوایش بێ ئاگانیه لهو كارانهی كه ئێوه ئهنجامی دهدهن.
أُوْلَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ ٱشۡتَرَوُاْ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا بِٱلۡأٓخِرَةِۖ فَلَا يُخَفَّفُ عَنۡهُمُ ٱلۡعَذَابُ وَلَا هُمۡ يُنصَرُونَ ﴿86﴾أُوْلَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ ٱشۡتَرَوُاْ ٱلۡحَيَوٰةَ ٱلدُّنۡيَا بِٱلۡأٓخِرَةِۖ فَلَا يُخَفَّفُ عَنۡهُمُ ٱلۡعَذَابُ وَلَا هُمۡ يُنصَرُونَ
ئهوانه، ئهوانهن كه ژیانی دنیایان كڕی و گۆڕیویانهتهوه به ژیانی (بهههشت)و دوارۆژ، لهبهر ئهوه سزایان لهسهر كهم ناكرێتهوهو ئهوانه ههرگیز یارمهتی نادرێن و سهرناخرێن.
وَلَقَدۡ ءَاتَيۡنَا مُوسَى ٱلۡكِتَٰبَ وَقَفَّيۡنَا مِنۢ بَعۡدِهِۦ بِٱلرُّسُلِۖ وَءَاتَيۡنَا عِيسَى ٱبۡنَ مَرۡيَمَ ٱلۡبَيِّنَٰتِ وَأَيَّدۡنَٰهُ بِرُوحِ ٱلۡقُدُسِۗ أَفَكُلَّمَا جَآءَكُمۡ رَسُولُۢ بِمَا لَا تَهۡوَىٰٓ أَنفُسُكُمُ ٱسۡتَكۡبَرۡتُمۡ فَفَرِيقٗا كَذَّبۡتُمۡ وَفَرِيقٗا تَقۡتُلُونَ ﴿87﴾وَلَقَدۡ ءَاتَيۡنَا مُوسَى ٱلۡكِتَٰبَ وَقَفَّيۡنَا مِنۢ بَعۡدِهِۦ بِٱلرُّسُلِۖ وَءَاتَيۡنَا عِيسَى ٱبۡنَ مَرۡيَمَ ٱلۡبَيِّنَٰتِ وَأَيَّدۡنَٰهُ بِرُوحِ ٱلۡقُدُسِۗ أَفَكُلَّمَا جَآءَكُمۡ رَسُولُۢ بِمَا لَا تَهۡوَىٰٓ أَنفُسُكُمُ ٱسۡتَكۡبَرۡتُمۡ فَفَرِيقٗا كَذَّبۡتُمۡ وَفَرِيقٗا تَقۡتُلُونَ
سوێند بێت بێگومان ئێمه تهوراتمان بهخشی به موساو بهردهوام دوای ئهویش پێغهمبهرانمان ڕهوانه كردو به عیسای كوری مهریهم بهڵگهو نیشانهو موعجیزهی جۆراو جۆرمان بهخشی ههروهها پشتگیریمان كرد به فریشته (جبرئیل)، ئایا چۆن دهبێت ههر كاتێك پێغهمبهرێكمان ڕهوانه كردبێت، بهڵام لهگهڵ ئارهزووهكانی ئێوهدا نهگونجا بێت، خۆتان بهزل زانیوهو لووتتان بهرز كردۆتهوهو بڕواتان نههێناوه، ئهوسا دهستهیهكتان (بهرنامهی خواتان) به درۆ زانیووهو ههندێكیشتان پێغهمبهرانتان دهكوشت.
وَقَالُواْ قُلُوبُنَا غُلۡفُۢۚ بَل لَّعَنَهُمُ ٱللَّهُ بِكُفۡرِهِمۡ فَقَلِيلٗا مَّا يُؤۡمِنُونَ ﴿88﴾وَقَالُواْ قُلُوبُنَا غُلۡفُۢۚ بَل لَّعَنَهُمُ ٱللَّهُ بِكُفۡرِهِمۡ فَقَلِيلٗا مَّا يُؤۡمِنُونَ
ههروهها (جولهكهكانی سهردهمی پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) وتیان: دڵهكانمان داخراوه (له گوفتاری تۆ، تێناگهین) نهخێر وانی یه، ئهوانه خوا نفرینی لێكردوون بههۆی كوفرو خوانهناسیانهوه، كهوابوو به كهم شت بڕوا دهكهن.
وَلَمَّا جَآءَهُمۡ كِتَٰبٞ مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِ مُصَدِّقٞ لِّمَا مَعَهُمۡ وَكَانُواْ مِن قَبۡلُ يَسۡتَفۡتِحُونَ عَلَى ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فَلَمَّا جَآءَهُم مَّا عَرَفُواْ كَفَرُواْ بِهِۦۚ فَلَعۡنَةُ ٱللَّهِ عَلَى ٱلۡكَٰفِرِينَ ﴿89﴾وَلَمَّا جَآءَهُمۡ كِتَٰبٞ مِّنۡ عِندِ ٱللَّهِ مُصَدِّقٞ لِّمَا مَعَهُمۡ وَكَانُواْ مِن قَبۡلُ يَسۡتَفۡتِحُونَ عَلَى ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ فَلَمَّا جَآءَهُم مَّا عَرَفُواْ كَفَرُواْ بِهِۦۚ فَلَعۡنَةُ ٱللَّهِ عَلَى ٱلۡكَٰفِرِينَ
كاتێك له لایهن خواوه كتێبێك (قورئان) هات بۆیان، كه: ئهو كتێبانهی ئهوانیش پهسهند دهكات و بهڕاستی دهزانێت، ئهوان پێشتر داوای سهركهوتن و زاڵ بونیان بهسهر ئهوانهی بێ باوهڕ بوون له خوا دهكرد به هۆی شوێنكهوتنیان بۆ پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم)، كهچی كاتێك ئهو پێغهمبهرهیان بۆ هات كه دهیانناسی، بڕوایان پێ نهكرد، كهواته با نهفرین و لهعنهتی خوا لهسهر كافران بێت.
بِئۡسَمَا ٱشۡتَرَوۡاْ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمۡ أَن يَكۡفُرُواْ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بَغۡيًا أَن يُنَزِّلَ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦۖ فَبَآءُو بِغَضَبٍ عَلَىٰ غَضَبٖۚ وَلِلۡكَٰفِرِينَ عَذَابٞ مُّهِينٞ ﴿90﴾بِئۡسَمَا ٱشۡتَرَوۡاْ بِهِۦٓ أَنفُسَهُمۡ أَن يَكۡفُرُواْ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ بَغۡيًا أَن يُنَزِّلَ ٱللَّهُ مِن فَضۡلِهِۦ عَلَىٰ مَن يَشَآءُ مِنۡ عِبَادِهِۦۖ فَبَآءُو بِغَضَبٍ عَلَىٰ غَضَبٖۚ وَلِلۡكَٰفِرِينَ عَذَابٞ مُّهِينٞ
(ئهو جوولهكانه) خۆیان بهشتێكی ناپهسهند فرۆشت (ههڵوێستێكی نادروستیان نواند) كاتێك كافر بوون بهو قورئانهی خوا ناردوویهتی، (له حهسوودی)و سهركهشیدا (رهخنهیان گرت و وتیان): بۆچی خوای گهوره دهرگای فهزڵ و لای ڕهحمهت دهكاتهوه له ههركهسێك بیهوێت له بهندهكانی!! ئهوسا ئیتر دووچاری یهك له دوای یهكی ڕق و خهشمی خوا بوون (چونكه وهنهبێت تهنها كافر بوو بن به محمد (صلی الله علیه وسلم) و بهقورئان، بهڵكو كافربوون به موساو تهوراتیش كه داوای شوێنكهوتنی محمدیان لێدهكات)و بۆ كافرو خوانهناسان سزایهكی ڕیسواكهر ئامادهیه.
وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ ءَامِنُواْ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ قَالُواْ نُؤۡمِنُ بِمَآ أُنزِلَ عَلَيۡنَا وَيَكۡفُرُونَ بِمَا وَرَآءَهُۥ وَهُوَ ٱلۡحَقُّ مُصَدِّقٗا لِّمَا مَعَهُمۡۗ قُلۡ فَلِمَ تَقۡتُلُونَ أَنۢبِيَآءَ ٱللَّهِ مِن قَبۡلُ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ ﴿91﴾وَإِذَا قِيلَ لَهُمۡ ءَامِنُواْ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّهُ قَالُواْ نُؤۡمِنُ بِمَآ أُنزِلَ عَلَيۡنَا وَيَكۡفُرُونَ بِمَا وَرَآءَهُۥ وَهُوَ ٱلۡحَقُّ مُصَدِّقٗا لِّمَا مَعَهُمۡۗ قُلۡ فَلِمَ تَقۡتُلُونَ أَنۢبِيَآءَ ٱللَّهِ مِن قَبۡلُ إِن كُنتُم مُّؤۡمِنِينَ
كاتێك پێیان دهوترێت باوهڕ بهێنن بهوهی كه له لایهن خواوه ڕهوانهكراوه، دهڵێن: ئێمه تهنها باوهڕمان بهوه ههیه كه بۆ ئێمه ڕهوانهكراوه و باوهڕ ناهێنن به ههموو ئهوانهی كه دوای (تهورات) هاتووه وهكو (ئینجیل و قورئان) لهكاتێكدا كه ههر ئهو قورئانه حهق و ڕاستی یهو بهڕاست دانهری (تهورات)ی ئهوانیشه، پێیان بڵێ: ئهی كهواته بۆچی پێشتر پێغهمبهرهكانی خواتان دهكوشت ئهگهر ئێوه ئیماندارن به تهورات؟!