قَالُوٓاْ إِن يَسۡرِقۡ فَقَدۡ سَرَقَ أَخٞ لَّهُۥ مِن قَبۡلُۚ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفۡسِهِۦ وَلَمۡ يُبۡدِهَا لَهُمۡۚ قَالَ أَنتُمۡ شَرّٞ مَّكَانٗاۖ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا تَصِفُونَ ﴿77﴾۞قَالُوٓاْ إِن يَسۡرِقۡ فَقَدۡ سَرَقَ أَخٞ لَّهُۥ مِن قَبۡلُۚ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفۡسِهِۦ وَلَمۡ يُبۡدِهَا لَهُمۡۚ قَالَ أَنتُمۡ شَرّٞ مَّكَانٗاۖ وَٱللَّهُ أَعۡلَمُ بِمَا تَصِفُونَ
براکانی وتیان: ئهگهر ئهو دزی بکات، ئهوه براکهشی بێگومان دزی کردووه لهمهوپێش، ئینجا یوسف ئهو قسه ناڕهواو تۆمهته ناقۆڵایهی لهدڵی خۆیدا هێشتهوه و نهیخسته ڕوو بۆ ئهوان، وتی: ئێوه له کهسانێکی باش ناچن، جا خوا خۆی له ههموو کهس زاناتره بهوهی که دهیڵێن و باسی دهکهن.
قَالُواْ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلۡعَزِيزُ إِنَّ لَهُۥٓ أَبٗا شَيۡخٗا كَبِيرٗا فَخُذۡ أَحَدَنَا مَكَانَهُۥٓۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ﴿78﴾قَالُواْ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلۡعَزِيزُ إِنَّ لَهُۥٓ أَبٗا شَيۡخٗا كَبِيرٗا فَخُذۡ أَحَدَنَا مَكَانَهُۥٓۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ
براکانی وتیان: جهنابی پاشا، بهڕاستی ئهم کوڕه باوکێکی پیری بهساڵاچووی ههیه، کهواته یهکێك له ئێمه لهجیاتی ئهو گل بدهرهوه، چونکه بێگومان ئێمه تۆ به پیاو چاك و چاکهخواز دهزانین.
قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِ أَن نَّأۡخُذَ إِلَّا مَن وَجَدۡنَا مَتَٰعَنَا عِندَهُۥٓ إِنَّآ إِذٗا لَّظَٰلِمُونَ ﴿79﴾قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِ أَن نَّأۡخُذَ إِلَّا مَن وَجَدۡنَا مَتَٰعَنَا عِندَهُۥٓ إِنَّآ إِذٗا لَّظَٰلِمُونَ
یوسف وتی: پهنا بهخوا، ئهگهر ههڵهی وا بکهین تهنها ئهو کهسه گل ئهدهینهوه که شتومهکهکانمان لهلای دۆزیوهتهوه، خۆ ئهگهر وا نهکهین، ئهوه ئیتر ئێمه بهڕاستی ستهمکارین.
فَلَمَّا ٱسۡتَيۡـَٔسُواْ مِنۡهُ خَلَصُواْ نَجِيّٗاۖ قَالَ كَبِيرُهُمۡ أَلَمۡ تَعۡلَمُوٓاْ أَنَّ أَبَاكُمۡ قَدۡ أَخَذَ عَلَيۡكُم مَّوۡثِقٗا مِّنَ ٱللَّهِ وَمِن قَبۡلُ مَا فَرَّطتُمۡ فِي يُوسُفَۖ فَلَنۡ أَبۡرَحَ ٱلۡأَرۡضَ حَتَّىٰ يَأۡذَنَ لِيٓ أَبِيٓ أَوۡ يَحۡكُمَ ٱللَّهُ لِيۖ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلۡحَٰكِمِينَ ﴿80﴾فَلَمَّا ٱسۡتَيۡـَٔسُواْ مِنۡهُ خَلَصُواْ نَجِيّٗاۖ قَالَ كَبِيرُهُمۡ أَلَمۡ تَعۡلَمُوٓاْ أَنَّ أَبَاكُمۡ قَدۡ أَخَذَ عَلَيۡكُم مَّوۡثِقٗا مِّنَ ٱللَّهِ وَمِن قَبۡلُ مَا فَرَّطتُمۡ فِي يُوسُفَۖ فَلَنۡ أَبۡرَحَ ٱلۡأَرۡضَ حَتَّىٰ يَأۡذَنَ لِيٓ أَبِيٓ أَوۡ يَحۡكُمَ ٱللَّهُ لِيۖ وَهُوَ خَيۡرُ ٱلۡحَٰكِمِينَ
ئینجا کاتێك که نائومێد بوون له پاشا، له کهنارێکهوه بۆ خۆیان دهستیان کرد بهچپهو ڕا گۆڕینهوه گهورهکهیان وتی: باشه، ئهی نهتان زانی که بێگومان باوکتان بهڕاستی پهیمانێکی لێ وهرگرتوون و خوایشی کردووه به شایهت بهسهرتانهوه، پێشتریش ئاشکرایه که چیتان کرد به یوسف و پیلانتان گێڕا دژی، ئیتر من ههرگیز ئهم سهر زهمین و وڵاته بهجێ ناهێڵم ههتا باوکم مۆڵهتم دهدات، یاخود خوا فهرمانێك بدات له قازانجم بێت، ئهو زاتهش چاکترینی دادوهرانه.
ٱرۡجِعُوٓاْ إِلَىٰٓ أَبِيكُمۡ فَقُولُواْ يَـٰٓأَبَانَآ إِنَّ ٱبۡنَكَ سَرَقَ وَمَا شَهِدۡنَآ إِلَّا بِمَا عَلِمۡنَا وَمَا كُنَّا لِلۡغَيۡبِ حَٰفِظِينَ ﴿81﴾ٱرۡجِعُوٓاْ إِلَىٰٓ أَبِيكُمۡ فَقُولُواْ يَـٰٓأَبَانَآ إِنَّ ٱبۡنَكَ سَرَقَ وَمَا شَهِدۡنَآ إِلَّا بِمَا عَلِمۡنَا وَمَا كُنَّا لِلۡغَيۡبِ حَٰفِظِينَ
بگهڕێنهوه بۆ لای باوکتان و پێ بڵێن: ئهی باوکی بهڕێزمان، بێگومان کوڕهکهت دزی کردوو ئێمه ئاگامان لێ نهبووه، جگه لهوهی که زانیومانه، ئێمه له شاراوه و نهێنیهکان شارهزا نین (نازانین ئهو کوڕه بۆ وای کرد).
وَسۡـَٔلِ ٱلۡقَرۡيَةَ ٱلَّتِي كُنَّا فِيهَا وَٱلۡعِيرَ ٱلَّتِيٓ أَقۡبَلۡنَا فِيهَاۖ وَإِنَّا لَصَٰدِقُونَ ﴿82﴾وَسۡـَٔلِ ٱلۡقَرۡيَةَ ٱلَّتِي كُنَّا فِيهَا وَٱلۡعِيرَ ٱلَّتِيٓ أَقۡبَلۡنَا فِيهَاۖ وَإِنَّا لَصَٰدِقُونَ
(حهز دهکهیت، له خهڵکی) ئهو شارهش بپرسه که ئێمهی لێ بووین، لهو کاروانهش بپرسه که ئێمهی تێدا بووین و پیکهوه هاتینهوه ئێمه بهدڵنیایهوه ڕاست دهڵێن و ڕاستگۆشین.
قَالَ بَلۡ سَوَّلَتۡ لَكُمۡ أَنفُسُكُمۡ أَمۡرٗاۖ فَصَبۡرٞ جَمِيلٌۖ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَأۡتِيَنِي بِهِمۡ جَمِيعًاۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡعَلِيمُ ٱلۡحَكِيمُ ﴿83﴾قَالَ بَلۡ سَوَّلَتۡ لَكُمۡ أَنفُسُكُمۡ أَمۡرٗاۖ فَصَبۡرٞ جَمِيلٌۖ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَأۡتِيَنِي بِهِمۡ جَمِيعًاۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡعَلِيمُ ٱلۡحَكِيمُ
(کاتێك کوڕهکان گهیشتنهوه لای باوکیان و بهسهرهاتهکهیان بۆ گێڕایهوه) وتی: (وانیه) بهڵکو دیسانهوه خۆتان پیلانێکی ترتان ڕێك خستووه، جا چارم نیه خۆگریهکی جوان نهبێت، ئومێده پهروهردگار ههموویانم بۆ بهێنێتهوه و بهههموویان شاد ببم، بهڕاستی ئهو زاته زاناو دانایه.
وَتَوَلَّىٰ عَنۡهُمۡ وَقَالَ يَـٰٓأَسَفَىٰ عَلَىٰ يُوسُفَ وَٱبۡيَضَّتۡ عَيۡنَاهُ مِنَ ٱلۡحُزۡنِ فَهُوَ كَظِيمٞ ﴿84﴾وَتَوَلَّىٰ عَنۡهُمۡ وَقَالَ يَـٰٓأَسَفَىٰ عَلَىٰ يُوسُفَ وَٱبۡيَضَّتۡ عَيۡنَاهُ مِنَ ٱلۡحُزۡنِ فَهُوَ كَظِيمٞ
(ئهوسا چووه کهنارێکهوه) و لێیان دوور کهوتهوهو (بهدهم ههناسهی ساردو ئهسرینهوه) وتی: ئهی داخم بۆ یوسفی نازدار، (له دڵم دهرناچێت یوسفی جوان خاس و خوا ناسم ئهوهنده گریاو فرمێسکی ههڵوهران)، چاوهکانی سپی ههڵگهڕاو ئاوی سپی تێزاو بینینی نهما له ئاخ و داخ و خهفهت و ئێشدا، ههر خهم و پهژارهی خۆی دهخواردهوه.
قَالُواْ تَٱللَّهِ تَفۡتَؤُاْ تَذۡكُرُ يُوسُفَ حَتَّىٰ تَكُونَ حَرَضًا أَوۡ تَكُونَ مِنَ ٱلۡهَٰلِكِينَ ﴿85﴾قَالُواْ تَٱللَّهِ تَفۡتَؤُاْ تَذۡكُرُ يُوسُفَ حَتَّىٰ تَكُونَ حَرَضًا أَوۡ تَكُونَ مِنَ ٱلۡهَٰلِكِينَ
(کوڕهکان بهزهییان به باوکیاندا هاتهوهو) وتیان: سوێند به خوا تۆ ههر واز ناهێنیت یادی یوسف دهکهیت و ناوی دهبهیت تا وات لێ دێت پهکت دهکهوێت یاخود تیا له تیاچوون دهبیت.
قَالَ إِنَّمَآ أَشۡكُواْ بَثِّي وَحُزۡنِيٓ إِلَى ٱللَّهِ وَأَعۡلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ ﴿86﴾قَالَ إِنَّمَآ أَشۡكُواْ بَثِّي وَحُزۡنِيٓ إِلَى ٱللَّهِ وَأَعۡلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ
(له وهڵامیاندا) وتی: بهڕاستی من باسی سکاڵا و غهم و پهژارهم ههر بۆ لای خوا دهبهم، ئهوهی من دهیزانم له لایهن خواوه (له نهخشه و حیکمهتهکانی، له پێشهات و ڕووداوهکاندا) ئێوه نایزانن.
يَٰبَنِيَّ ٱذۡهَبُواْ فَتَحَسَّسُواْ مِن يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلَا تَاْيۡـَٔسُواْ مِن رَّوۡحِ ٱللَّهِۖ إِنَّهُۥ لَا يَاْيۡـَٔسُ مِن رَّوۡحِ ٱللَّهِ إِلَّا ٱلۡقَوۡمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ ﴿87﴾يَٰبَنِيَّ ٱذۡهَبُواْ فَتَحَسَّسُواْ مِن يُوسُفَ وَأَخِيهِ وَلَا تَاْيۡـَٔسُواْ مِن رَّوۡحِ ٱللَّهِۖ إِنَّهُۥ لَا يَاْيۡـَٔسُ مِن رَّوۡحِ ٱللَّهِ إِلَّا ٱلۡقَوۡمُ ٱلۡكَٰفِرُونَ
(دوای چهند ڕۆژێك یهعقوب فهرمانیدا بهکوڕهکانی) و وتی: کوڕهکانم بچنهوه و گوێ ههڵخهن بۆ یوسف و براکهی، له سۆزو میهرهبانی خوایش نائومێد مهبن، چونکه بهڕاستی کهس نائومێد نابێت له سۆزو میهرهبانی خوا جگه له کهسانی خوانهناس و بێ باوهڕ.
فَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَيۡهِ قَالُواْ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلۡعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهۡلَنَا ٱلضُّرُّ وَجِئۡنَا بِبِضَٰعَةٖ مُّزۡجَىٰةٖ فَأَوۡفِ لَنَا ٱلۡكَيۡلَ وَتَصَدَّقۡ عَلَيۡنَآۖ إِنَّ ٱللَّهَ يَجۡزِي ٱلۡمُتَصَدِّقِينَ ﴿88﴾فَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَيۡهِ قَالُواْ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلۡعَزِيزُ مَسَّنَا وَأَهۡلَنَا ٱلضُّرُّ وَجِئۡنَا بِبِضَٰعَةٖ مُّزۡجَىٰةٖ فَأَوۡفِ لَنَا ٱلۡكَيۡلَ وَتَصَدَّقۡ عَلَيۡنَآۖ إِنَّ ٱللَّهَ يَجۡزِي ٱلۡمُتَصَدِّقِينَ
کاتێك (گهشتنه میسر) و چوونه بارهگای یوسف وتیان: جهنابی پاشا ئێمه و کهس و کارمان نههاتی و گرانی و کوێرهوهریی زۆرمان تووش هاتووه وکهل و پهلێکی تێکهڵ و پێکهڵ و بێ نرخیشمان هێناوه، کهواته چیمان پێویسته بۆمان بپێوه و خێریشمان پێ بکه، بێگومان خوا پاداشتی خێر خوازان دهداتهوه.
قَالَ هَلۡ عَلِمۡتُم مَّا فَعَلۡتُم بِيُوسُفَ وَأَخِيهِ إِذۡ أَنتُمۡ جَٰهِلُونَ ﴿89﴾قَالَ هَلۡ عَلِمۡتُم مَّا فَعَلۡتُم بِيُوسُفَ وَأَخِيهِ إِذۡ أَنتُمۡ جَٰهِلُونَ
(ئینجا یوسف زانی کاتی ئهوه هاتووه که خۆی بناسێنێت بۆیه) وتی: ئایا زانیتان و له بیرتانه چیتان کرد به یوسف و بهبراکهی کاتێك ئێوه نهفام بوون و ترسی خواتان له دڵدا نهبوو؟
قَالُوٓاْ أَءِنَّكَ لَأَنتَ يُوسُفُۖ قَالَ أَنَا۠ يُوسُفُ وَهَٰذَآ أَخِيۖ قَدۡ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَيۡنَآۖ إِنَّهُۥ مَن يَتَّقِ وَيَصۡبِرۡ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجۡرَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ﴿90﴾قَالُوٓاْ أَءِنَّكَ لَأَنتَ يُوسُفُۖ قَالَ أَنَا۠ يُوسُفُ وَهَٰذَآ أَخِيۖ قَدۡ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَيۡنَآۖ إِنَّهُۥ مَن يَتَّقِ وَيَصۡبِرۡ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجۡرَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ
(ههموو بهسهرسوڕمانهوه چاویان ئهبڵهق بوو سهرنجیان داو) وتیان: ئایا بهڕاست، بۆچی تۆ یوسفیت؟! وتی: بهڵێ، من یوسفم و ئهمهش (بنیامین) ی برامه، بهڕاستی خوای میهرهبان ڕێزی لێناوین و بههرهمهندی کردووین، بێگومان ئهوهی خۆپارێز بێت له گوناهو خۆگر بێت (له بهرامبهر پێشهاتهکانهوه، خوای گهوره دهرووی لێ دهکاتهوه) ئهوه بهڕاستی خوا پاداشتی چاکهکاران و چاکهخوازان بهزایه نادات.
قَالُواْ تَٱللَّهِ لَقَدۡ ءَاثَرَكَ ٱللَّهُ عَلَيۡنَا وَإِن كُنَّا لَخَٰطِـِٔينَ ﴿91﴾قَالُواْ تَٱللَّهِ لَقَدۡ ءَاثَرَكَ ٱللَّهُ عَلَيۡنَا وَإِن كُنَّا لَخَٰطِـِٔينَ
ئینجا براکانی وتیان: سوێندمان بهخوا بهڕاستی خوای گهوره ڕێزی تۆی داوه بهسهر ئێمهدا، ئێمه بهڕاستی کاتی خۆی بهههڵهدا چووین و گوناهبارین.
قَالَ لَا تَثۡرِيبَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡيَوۡمَۖ يَغۡفِرُ ٱللَّهُ لَكُمۡۖ وَهُوَ أَرۡحَمُ ٱلرَّـٰحِمِينَ ﴿92﴾قَالَ لَا تَثۡرِيبَ عَلَيۡكُمُ ٱلۡيَوۡمَۖ يَغۡفِرُ ٱللَّهُ لَكُمۡۖ وَهُوَ أَرۡحَمُ ٱلرَّـٰحِمِينَ
یوسف وتی: خهمتان نهبێت ئهمڕۆ ئیتر هیچ سهر زهنشتێکتان لهسهر نی یه، خوا لێتان خۆش بێت، بێگومان ئهو زاته له ههموو میهرهبانان میهرهبانتره.
ٱذۡهَبُواْ بِقَمِيصِي هَٰذَا فَأَلۡقُوهُ عَلَىٰ وَجۡهِ أَبِي يَأۡتِ بَصِيرٗا وَأۡتُونِي بِأَهۡلِكُمۡ أَجۡمَعِينَ ﴿93﴾ٱذۡهَبُواْ بِقَمِيصِي هَٰذَا فَأَلۡقُوهُ عَلَىٰ وَجۡهِ أَبِي يَأۡتِ بَصِيرٗا وَأۡتُونِي بِأَهۡلِكُمۡ أَجۡمَعِينَ
(یوسف ههواڵی باوکی پرسی، که زانی نابینا بووه وتی): بڕۆن ئهم کراسهم بهرن و بیدهن بهسهرو ڕووی باوکمدا بینایی بۆ دهگهڕێتهوه و چاوی چاك دهبێتهوه، پاشان ههموو کهس و کارتانم بۆ بهێنن بهگشتی.
وَلَمَّا فَصَلَتِ ٱلۡعِيرُ قَالَ أَبُوهُمۡ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَۖ لَوۡلَآ أَن تُفَنِّدُونِ ﴿94﴾وَلَمَّا فَصَلَتِ ٱلۡعِيرُ قَالَ أَبُوهُمۡ إِنِّي لَأَجِدُ رِيحَ يُوسُفَۖ لَوۡلَآ أَن تُفَنِّدُونِ
کاتێك کاروان ئاوهدانی بهجێهێشت و کهوته ڕێ، باوکیان وتی: بهڕاستی من ههست به بۆنی یوسف دهکهم ئهگهر بهبێ هۆش و خهڵهفاوم نهزانن و (بڕوام پێبکهن).
قَالُواْ تَٱللَّهِ إِنَّكَ لَفِي ضَلَٰلِكَ ٱلۡقَدِيمِ ﴿95﴾قَالُواْ تَٱللَّهِ إِنَّكَ لَفِي ضَلَٰلِكَ ٱلۡقَدِيمِ
ئهو کهسانهی که له لای بوون وتیان: سوێند بهخوا بێگومان تۆ ههر له ناو سهرگهردانی و خهیاڵه کۆنهکهی خۆتدایت!!
فَلَمَّآ أَن جَآءَ ٱلۡبَشِيرُ أَلۡقَىٰهُ عَلَىٰ وَجۡهِهِۦ فَٱرۡتَدَّ بَصِيرٗاۖ قَالَ أَلَمۡ أَقُل لَّكُمۡ إِنِّيٓ أَعۡلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ ﴿96﴾فَلَمَّآ أَن جَآءَ ٱلۡبَشِيرُ أَلۡقَىٰهُ عَلَىٰ وَجۡهِهِۦ فَٱرۡتَدَّ بَصِيرٗاۖ قَالَ أَلَمۡ أَقُل لَّكُمۡ إِنِّيٓ أَعۡلَمُ مِنَ ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ
ئینجا که مژده هێنهرهکه گهیشت و کراسهکهیدا بهسهر دهم و چاویدا، خێرا بینای بۆ گهڕایهوه، چاوهکانی گهشایهوه، وتی: ئایا من پێم نهوتن، بهڕاستی ئهوهی من دهیزانم له لایهن خواوه، ئێوه نایزانن؟!
قَالُواْ يَـٰٓأَبَانَا ٱسۡتَغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَآ إِنَّا كُنَّا خَٰطِـِٔينَ ﴿97﴾قَالُواْ يَـٰٓأَبَانَا ٱسۡتَغۡفِرۡ لَنَا ذُنُوبَنَآ إِنَّا كُنَّا خَٰطِـِٔينَ
(دوای ماوهیهك کوڕهکان گهیشتن وههموو شتێك ئاشکرا بوو) وتیان: ئهی باوکی بهڕێزمان داوای لێخۆشبوونی گوناههکانمان بۆ بکه (له خوای میهرهبان) بهڕاستی ئێمه گوناهکار بووین و بهههڵهدا چوو بووین.
قَالَ سَوۡفَ أَسۡتَغۡفِرُ لَكُمۡ رَبِّيٓۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ ﴿98﴾قَالَ سَوۡفَ أَسۡتَغۡفِرُ لَكُمۡ رَبِّيٓۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ
باوکیان وتی: له ئایندهدا داوای لێ خۆشبوونتان له پهروهردگارم بۆ دهکهم، بهڕاستی ئهو زاته لێخۆشبوو میهرهبانه.
فَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيۡهِ أَبَوَيۡهِ وَقَالَ ٱدۡخُلُواْ مِصۡرَ إِن شَآءَ ٱللَّهُ ءَامِنِينَ ﴿99﴾فَلَمَّا دَخَلُواْ عَلَىٰ يُوسُفَ ءَاوَىٰٓ إِلَيۡهِ أَبَوَيۡهِ وَقَالَ ٱدۡخُلُواْ مِصۡرَ إِن شَآءَ ٱللَّهُ ءَامِنِينَ
ئینجا (که ههموویان گهیشتنه میسر) چوونه لای یوسف، باوك و دایکی هێنایه نزیکی خۆی و (ڕێزی زۆری بۆ دهڕبڕین، ئاخۆ چهنده دڵخۆش و کامهران بووبن، دوای ئهو ماوه دوور و درێژه به کوڕی جوان کردارو خواناسیان شاد بوون، ئیستاش پاشای میسره) و پێی وتن: انشاءالله، ئهگهر خوا ویستی بێت بهیهکجاریی وهرن بۆ میسر، بهوپهڕی شادی و ئارامی و کامهرانی نیشتهجێ ببن.
وَرَفَعَ أَبَوَيۡهِ عَلَى ٱلۡعَرۡشِ وَخَرُّواْ لَهُۥ سُجَّدٗاۖ وَقَالَ يَـٰٓأَبَتِ هَٰذَا تَأۡوِيلُ رُءۡيَٰيَ مِن قَبۡلُ قَدۡ جَعَلَهَا رَبِّي حَقّٗاۖ وَقَدۡ أَحۡسَنَ بِيٓ إِذۡ أَخۡرَجَنِي مِنَ ٱلسِّجۡنِ وَجَآءَ بِكُم مِّنَ ٱلۡبَدۡوِ مِنۢ بَعۡدِ أَن نَّزَغَ ٱلشَّيۡطَٰنُ بَيۡنِي وَبَيۡنَ إِخۡوَتِيٓۚ إِنَّ رَبِّي لَطِيفٞ لِّمَا يَشَآءُۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡعَلِيمُ ٱلۡحَكِيمُ ﴿100﴾وَرَفَعَ أَبَوَيۡهِ عَلَى ٱلۡعَرۡشِ وَخَرُّواْ لَهُۥ سُجَّدٗاۖ وَقَالَ يَـٰٓأَبَتِ هَٰذَا تَأۡوِيلُ رُءۡيَٰيَ مِن قَبۡلُ قَدۡ جَعَلَهَا رَبِّي حَقّٗاۖ وَقَدۡ أَحۡسَنَ بِيٓ إِذۡ أَخۡرَجَنِي مِنَ ٱلسِّجۡنِ وَجَآءَ بِكُم مِّنَ ٱلۡبَدۡوِ مِنۢ بَعۡدِ أَن نَّزَغَ ٱلشَّيۡطَٰنُ بَيۡنِي وَبَيۡنَ إِخۡوَتِيٓۚ إِنَّ رَبِّي لَطِيفٞ لِّمَا يَشَآءُۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡعَلِيمُ ٱلۡحَكِيمُ
ئهوسا دایك وباوکی بهرز کردهوه بۆ سهر تهختی پاشایهتی و حوکمڕانی خۆی، ههمووان کڕنووشیان بۆ برد (دیاره که ئهوسا دروست بووه و نیشانهی ڕێزو پێزانین بووه)، یوسف که ئهمهی دی وتی: باوکی بهڕێزم ئهمه لێکدانهوهی خهونهکهی ئهوسامه که بهمنداڵی بینیم، ئهوهته بێگومان پهروهردگارم هێنایهدی و بهڕاست دهرچوو، بهڕاستی ئهو زاته چاکهی لهگهڵدا کردم و بهسۆز بوو بۆم، کاتێك له زیندان ڕزگاری کردم، ئهوهته ئێوهی له بیابانهوه هێنایهوهو (بهیهك شادی کردینهوه) دوای ئهوهی شهیتان نێوانی من و براکانمی تێکدابوو، بهڕاستی پهروهردگارم بهسۆزو بهلوطفه بۆ ههرشتێك که دهیهوێت (پهلهی نیهو ڕێگهی بهشێنهیی بۆخۆش دهکات)، بێگومان ئهو زاته زانایه (بهنهێنی و ئاشکرای دروستکراوانی) و دانایه (بهنهخشهی ورد، ههرچی بیهوێت ئهنجامی دهدات).
رَبِّ قَدۡ ءَاتَيۡتَنِي مِنَ ٱلۡمُلۡكِ وَعَلَّمۡتَنِي مِن تَأۡوِيلِ ٱلۡأَحَادِيثِۚ فَاطِرَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ أَنتَ وَلِيِّۦ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِۖ تَوَفَّنِي مُسۡلِمٗا وَأَلۡحِقۡنِي بِٱلصَّـٰلِحِينَ ﴿101﴾۞رَبِّ قَدۡ ءَاتَيۡتَنِي مِنَ ٱلۡمُلۡكِ وَعَلَّمۡتَنِي مِن تَأۡوِيلِ ٱلۡأَحَادِيثِۚ فَاطِرَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ أَنتَ وَلِيِّۦ فِي ٱلدُّنۡيَا وَٱلۡأٓخِرَةِۖ تَوَفَّنِي مُسۡلِمٗا وَأَلۡحِقۡنِي بِٱلصَّـٰلِحِينَ
(ئینجا یوسف پێغهمبهر چووه کهنارهوه و دهستهکانی ههڵبڕی و نزای کردو وتی): پهروهردگارا بهڕاستی تۆ پاشایهتیت پێ بهخشیم و له لێکدانهوهی خهو شارهزات کردم، ئهی بهدیهێنهری ئاسمانهکان و زهوی، تۆ پشت و پهنا و یارو یاوهری منیت له دنیاو قیامهتدا، داواکارم که به موسڵمانی بم مرێنیت و بمخهیته ڕیزی پاکانهوه و بمگهیهنیت بهکاروانی چاکان.
ذَٰلِكَ مِنۡ أَنۢبَآءِ ٱلۡغَيۡبِ نُوحِيهِ إِلَيۡكَۖ وَمَا كُنتَ لَدَيۡهِمۡ إِذۡ أَجۡمَعُوٓاْ أَمۡرَهُمۡ وَهُمۡ يَمۡكُرُونَ ﴿102﴾ذَٰلِكَ مِنۡ أَنۢبَآءِ ٱلۡغَيۡبِ نُوحِيهِ إِلَيۡكَۖ وَمَا كُنتَ لَدَيۡهِمۡ إِذۡ أَجۡمَعُوٓاْ أَمۡرَهُمۡ وَهُمۡ يَمۡكُرُونَ
ئهی محمد ئهم بهسهر هات و سهرگوزشتهیهی یوسف که بۆت نیگا دهکهین له ههواڵ و بهسهرهاته شاراوهکانه، خۆ تۆ له لای براکانی یوسف نهبوویت کاتێك که ههموویان بڕیاریاندا و پیلانیان دهگێڕا....
وَمَآ أَكۡثَرُ ٱلنَّاسِ وَلَوۡ حَرَصۡتَ بِمُؤۡمِنِينَ ﴿103﴾وَمَآ أَكۡثَرُ ٱلنَّاسِ وَلَوۡ حَرَصۡتَ بِمُؤۡمِنِينَ
(دڵنیاش به) که زۆربهی خهڵکی باوهڕدار نین، ههرچهنده تۆ زۆر بهپهرۆش بیت و ههوڵ بدهیت و تێ بکۆشیت.
وَمَا تَسۡـَٔلُهُمۡ عَلَيۡهِ مِنۡ أَجۡرٍۚ إِنۡ هُوَ إِلَّا ذِكۡرٞ لِّلۡعَٰلَمِينَ ﴿104﴾وَمَا تَسۡـَٔلُهُمۡ عَلَيۡهِ مِنۡ أَجۡرٍۚ إِنۡ هُوَ إِلَّا ذِكۡرٞ لِّلۡعَٰلَمِينَ
(ئهی محمد صلی الله علیه وسلم) خۆ تۆ هیچ پاداشت و بهخششێكت لێیان ناوێت لهسهر گهیاندنی پهیامهکه، ئهم قورئانه هیچی تر نی یه جگه لهوهی که یادخهرهوهیه بۆ ههموو خهڵکی جیهان.
وَكَأَيِّن مِّنۡ ءَايَةٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ يَمُرُّونَ عَلَيۡهَا وَهُمۡ عَنۡهَا مُعۡرِضُونَ ﴿105﴾وَكَأَيِّن مِّنۡ ءَايَةٖ فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ يَمُرُّونَ عَلَيۡهَا وَهُمۡ عَنۡهَا مُعۡرِضُونَ
چهندهها بهڵگهو نیشانه له ئاسمانهکان و زهویدا ههن (لهسهر دهسهڵاتدارێتی و جوانکاری خوای پهروهردگار) کهچی زۆربهی خهڵکی بهلایدا تێدهپهڕن و تێنافکرن و پشتی تێدهکهن.
وَمَا يُؤۡمِنُ أَكۡثَرُهُم بِٱللَّهِ إِلَّا وَهُم مُّشۡرِكُونَ ﴿106﴾وَمَا يُؤۡمِنُ أَكۡثَرُهُم بِٱللَّهِ إِلَّا وَهُم مُّشۡرِكُونَ
جا زۆربهی زۆری خهڵکی باوهڕناهێنن به خوای تاك و تهنها، بێ ئهوهی هاوهڵی بۆ بڕیار نهدهن (بێگومان ئیمان و باوهڕی وا هیچ نرخی نیه و خوای گهوره لهو تاوانه خۆش نابێت).
أَفَأَمِنُوٓاْ أَن تَأۡتِيَهُمۡ غَٰشِيَةٞ مِّنۡ عَذَابِ ٱللَّهِ أَوۡ تَأۡتِيَهُمُ ٱلسَّاعَةُ بَغۡتَةٗ وَهُمۡ لَا يَشۡعُرُونَ ﴿107﴾أَفَأَمِنُوٓاْ أَن تَأۡتِيَهُمۡ غَٰشِيَةٞ مِّنۡ عَذَابِ ٱللَّهِ أَوۡ تَأۡتِيَهُمُ ٱلسَّاعَةُ بَغۡتَةٗ وَهُمۡ لَا يَشۡعُرُونَ
ئایا ئهوانه لهوه ئهمینن و ناترسن که سزایهکی خوایی ههموویان بگرێتهوه و (لهناویان بهرێت)، یاخود کوتوپڕ قیامهت بهرپا ببێت له کاتێکدا ئهوان ههست بهنزیکی بهرپابوونی نهکهن.
قُلۡ هَٰذِهِۦ سَبِيلِيٓ أَدۡعُوٓاْ إِلَى ٱللَّهِۚ عَلَىٰ بَصِيرَةٍ أَنَا۠ وَمَنِ ٱتَّبَعَنِيۖ وَسُبۡحَٰنَ ٱللَّهِ وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ ﴿108﴾قُلۡ هَٰذِهِۦ سَبِيلِيٓ أَدۡعُوٓاْ إِلَى ٱللَّهِۚ عَلَىٰ بَصِيرَةٍ أَنَا۠ وَمَنِ ٱتَّبَعَنِيۖ وَسُبۡحَٰنَ ٱللَّهِ وَمَآ أَنَا۠ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ
(ئهی پێغهمبهر صلی الله علیه وسلم! تۆ) بڵێ: ئا ئهمه ڕێگهو ڕێبازمه: من و شوێنکهوتوانم بانگ دهکهین بۆ لای خوای پهروهردگار لهسهر بنچینهو بناغهیهکی ڕوون و ئاشکرا، پاکی و بێگهردیش بۆ زاتی پهروهردگاره، من هیچ کاتێك له موشریك و هاوهڵگهران نیم.
وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن قَبۡلِكَ إِلَّا رِجَالٗا نُّوحِيٓ إِلَيۡهِم مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡقُرَىٰٓۗ أَفَلَمۡ يَسِيرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَيَنظُرُواْ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۗ وَلَدَارُ ٱلۡأٓخِرَةِ خَيۡرٞ لِّلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ ﴿109﴾وَمَآ أَرۡسَلۡنَا مِن قَبۡلِكَ إِلَّا رِجَالٗا نُّوحِيٓ إِلَيۡهِم مِّنۡ أَهۡلِ ٱلۡقُرَىٰٓۗ أَفَلَمۡ يَسِيرُواْ فِي ٱلۡأَرۡضِ فَيَنظُرُواْ كَيۡفَ كَانَ عَٰقِبَةُ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡۗ وَلَدَارُ ٱلۡأٓخِرَةِ خَيۡرٞ لِّلَّذِينَ ٱتَّقَوۡاْۚ أَفَلَا تَعۡقِلُونَ
ئێمه کهسمان نهناردووه له پێش تۆدا جگه له پیاوانێك که ههڵمان بژاردوون له خهڵکی شارو شوێنهکان و نیگایان بۆ دهنێرین (تا پهیامی ئێمه بهڕوونی بگهیهنن)، ئایا نهگهڕاون له زهویدا، تا تهماشا بکهن و سهرنج بدهن که: چۆن بوو سهرئهنجامی ئهوانهی پێش ئهمان (کاتێك یاخی بوون)، بێگومان جێگهو ڕێگهو خانووبهرهی بهههشت له قیامهتدا چاکتره بۆ ئهوانهی که خواناس بوون و پارێزگاریان کردووه، ئایا ئهوه عهقڵ و ژیریتان ناخهنهکار؟!.
حَتَّىٰٓ إِذَا ٱسۡتَيۡـَٔسَ ٱلرُّسُلُ وَظَنُّوٓاْ أَنَّهُمۡ قَدۡ كُذِبُواْ جَآءَهُمۡ نَصۡرُنَا فَنُجِّيَ مَن نَّشَآءُۖ وَلَا يُرَدُّ بَأۡسُنَا عَنِ ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡمُجۡرِمِينَ ﴿110﴾حَتَّىٰٓ إِذَا ٱسۡتَيۡـَٔسَ ٱلرُّسُلُ وَظَنُّوٓاْ أَنَّهُمۡ قَدۡ كُذِبُواْ جَآءَهُمۡ نَصۡرُنَا فَنُجِّيَ مَن نَّشَآءُۖ وَلَا يُرَدُّ بَأۡسُنَا عَنِ ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡمُجۡرِمِينَ
(ئهی پێغهمبهر صلی اللله علیه وسلم وا مهزانه که ئهم ڕێگهیه بهگوڵ و گوڵزار چێنراوه، بهڵکو پڕه له ناخۆشی و ئازارو گهیشتووهته ڕادهیهك که): ههتا بگره کاتێك پێغهمبهران تووشی نائومێدی و بێ هیوایی دهبن و گومان وادهبهن که به ڕاستی ئهوان (بهرنامهکهیان) به درۆ زانراوه، ئهوه ئا لهو کاتی بێ هیواییهدا، سهرکهوتنی تایبهتی ئێمهیان بۆ دێت، ئهوسا ئهوهی بمانهوێت و شایستهبێت ڕزگاری دهکهین، جا کهس نیه بتوانێت تۆڵهی توندو تیژی ئێمه له کهسانی تاوانبارو تاوانکار بگێڕێتهوه و بهرپهرچی بداتهوه.
لَقَدۡ كَانَ فِي قَصَصِهِمۡ عِبۡرَةٞ لِّأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِۗ مَا كَانَ حَدِيثٗا يُفۡتَرَىٰ وَلَٰكِن تَصۡدِيقَ ٱلَّذِي بَيۡنَ يَدَيۡهِ وَتَفۡصِيلَ كُلِّ شَيۡءٖ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٗ لِّقَوۡمٖ يُؤۡمِنُونَ ﴿111﴾لَقَدۡ كَانَ فِي قَصَصِهِمۡ عِبۡرَةٞ لِّأُوْلِي ٱلۡأَلۡبَٰبِۗ مَا كَانَ حَدِيثٗا يُفۡتَرَىٰ وَلَٰكِن تَصۡدِيقَ ٱلَّذِي بَيۡنَ يَدَيۡهِ وَتَفۡصِيلَ كُلِّ شَيۡءٖ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٗ لِّقَوۡمٖ يُؤۡمِنُونَ
سوێند بێت بهخوا بهڕاستی له سهرگوزهشته و بهسهرهاتی پێغهمبهران پهندو ئامۆژگاری ههیه بۆ کهسانی ژیرو هۆشمهند، وهنهبێت ئهم قورئانه قسهو باسێك بێت ههڵبهسترابێت، بهڵکو بهڕاست دانهری ئهوهیه که له پێش خۆیهوه هاتووه (تهورات و ئینجیل) و ڕوونکهرهوه و جیاکردنهوهی ههموو شتێکی پێویسته لهئایندا، ڕێنمومیی و ڕهحمهتیشه بۆ کهسانێك باوهڕ دههێنن.
الٓمٓرۚ تِلۡكَ ءَايَٰتُ ٱلۡكِتَٰبِۗ وَٱلَّذِيٓ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ ٱلۡحَقُّ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يُؤۡمِنُونَ ﴿1﴾الٓمٓرۚ تِلۡكَ ءَايَٰتُ ٱلۡكِتَٰبِۗ وَٱلَّذِيٓ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ ٱلۡحَقُّ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يُؤۡمِنُونَ
سهرنجی سهرهتای سوورهتی (البقرة) بده، ئهوهی لهم کتێبهدا ههیه ئایاتهکانی قورئانی پیرۆزه و ئهوهی که له سهرانسهری ئهم قورئانهدا بۆ تۆ ئهی پێغهمبهر صلی اللهعلیه وسلم دابهزێنراوه له لایهن پهروهردگارتهوه، ڕاستی و حهقیقهته، بهڵام زۆربهی خهڵکی باوهڕ ناهێنن.
ٱللَّهُ ٱلَّذِي رَفَعَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ بِغَيۡرِ عَمَدٖ تَرَوۡنَهَاۖ ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰ عَلَى ٱلۡعَرۡشِۖ وَسَخَّرَ ٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَۖ كُلّٞ يَجۡرِي لِأَجَلٖ مُّسَمّٗىۚ يُدَبِّرُ ٱلۡأَمۡرَ يُفَصِّلُ ٱلۡأٓيَٰتِ لَعَلَّكُم بِلِقَآءِ رَبِّكُمۡ تُوقِنُونَ ﴿2﴾ٱللَّهُ ٱلَّذِي رَفَعَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ بِغَيۡرِ عَمَدٖ تَرَوۡنَهَاۖ ثُمَّ ٱسۡتَوَىٰ عَلَى ٱلۡعَرۡشِۖ وَسَخَّرَ ٱلشَّمۡسَ وَٱلۡقَمَرَۖ كُلّٞ يَجۡرِي لِأَجَلٖ مُّسَمّٗىۚ يُدَبِّرُ ٱلۡأَمۡرَ يُفَصِّلُ ٱلۡأٓيَٰتِ لَعَلَّكُم بِلِقَآءِ رَبِّكُمۡ تُوقِنُونَ
خوا ئهو زاتهیه که بهچاوی خۆتان دهبینن چۆن ئاسمانهکانی بهبێ کۆڵهکه و ستوون بهرز کردۆتهوه و ڕایگرتووه، لهوهودوا لهسهر تهختی فهرمانڕهوایی وهستاوه (ئهڵبهته چونیهتی وهستان و تهختی فهرمانڕهوایی و گهلێ شتی لهو بابهتانه له ڕادهی بۆچوونی ئێمه بهدهره، تهفسیری ئهم ئایهتهیان له پێشهوا مهلیك پرسیووه، له وهڵامدا وتوویهتی: وهستانهکه حهقیقهتی ههیه، چونیهتیهکهی شاراوهیه، پرسیارکردن دهربارهی بیدعهیه، باوهڕ بوون پێی واجبه)، خۆرو مانگیشی ڕام هێناوه، ههر یهکهیان له چهرخ و خۆلی خۆیدا بێ وچان تا ماوهیهکی دیاریکراو دهسوڕێنهوه، ههر ئهو زاته کاروباری جیهان ههر ههمووی بهڕێ دهکات و ڕێکی دهخات، ههروهها ئایهتهکانی قورئان بهوردی و دوورو درێژی دهخاته بهرچاو بۆ ئهوهی دڵنیابن له به خزمهت گهیشتن و ئاماده بوونی بهردهم دادگای پهروهردگارتان (بۆ لێپرسینهوه).
وَهُوَ ٱلَّذِي مَدَّ ٱلۡأَرۡضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَٰسِيَ وَأَنۡهَٰرٗاۖ وَمِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِ جَعَلَ فِيهَا زَوۡجَيۡنِ ٱثۡنَيۡنِۖ يُغۡشِي ٱلَّيۡلَ ٱلنَّهَارَۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يَتَفَكَّرُونَ ﴿3﴾وَهُوَ ٱلَّذِي مَدَّ ٱلۡأَرۡضَ وَجَعَلَ فِيهَا رَوَٰسِيَ وَأَنۡهَٰرٗاۖ وَمِن كُلِّ ٱلثَّمَرَٰتِ جَعَلَ فِيهَا زَوۡجَيۡنِ ٱثۡنَيۡنِۖ يُغۡشِي ٱلَّيۡلَ ٱلنَّهَارَۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يَتَفَكَّرُونَ
ههر ئهو زاتهشه که زهوی پان و بهرین کردوه و (ههرچهنده له شێوهی گۆدایه)، کهژو چیاو ڕووباری زۆری تێدا دابین کردووه، له ههموو بهرو بوومێك جووتی فهراههم هێناوه له ههردوو جۆره، شهوی والێکردووه که ڕۆژ داپۆشێت، بهڕاستی ئا لهو شتانهدا بهڵگه و نیشانهی زۆر ههن بۆ کهسانێك بیربکهنهوه.
وَفِي ٱلۡأَرۡضِ قِطَعٞ مُّتَجَٰوِرَٰتٞ وَجَنَّـٰتٞ مِّنۡ أَعۡنَٰبٖ وَزَرۡعٞ وَنَخِيلٞ صِنۡوَانٞ وَغَيۡرُ صِنۡوَانٖ يُسۡقَىٰ بِمَآءٖ وَٰحِدٖ وَنُفَضِّلُ بَعۡضَهَا عَلَىٰ بَعۡضٖ فِي ٱلۡأُكُلِۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يَعۡقِلُونَ ﴿4﴾وَفِي ٱلۡأَرۡضِ قِطَعٞ مُّتَجَٰوِرَٰتٞ وَجَنَّـٰتٞ مِّنۡ أَعۡنَٰبٖ وَزَرۡعٞ وَنَخِيلٞ صِنۡوَانٞ وَغَيۡرُ صِنۡوَانٖ يُسۡقَىٰ بِمَآءٖ وَٰحِدٖ وَنُفَضِّلُ بَعۡضَهَا عَلَىٰ بَعۡضٖ فِي ٱلۡأُكُلِۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يَعۡقِلُونَ
لهسهر ڕووکاری زهوی پارچهی جۆراوجۆر ههیه له پاڵ یهکدا (که کارکردیان ههیه لهسهر چۆنێتی و بهرههمی ڕووهك، جگه لهوهی جیاوازیان نیشانهن بۆ کانزا جۆراو جۆرهکان)، ههرهها باخی ڕهزی ترێ، کشتوکاڵی ههمه جۆر له دانهوێڵه و بێستانهکاندا، دارخورمای یهك قهدو دوو قهد، ههموو ئهمانه بهیهك ئاو ئاودێر دهکرێن و له یهك جۆر ئاو دهخۆنهوه (بهڵام سهوئهنجام ئهو ههموو بهروبومه جیاوازه له قهبارهو تام و بۆن و ڕهنگ و شێوازدا، پهیدا دهبن) و ههندێکیانمان له ههندێکی تر بۆ خۆراکی ئادهمیزاد نازدارتر و پهسهندتر کردووه، بهڕاستی ئا لهو شتانهشدا بهڵگه و نیشانهی زۆر ههن بۆ کهسانێك عهقڵ و ژیری خۆیان بخهنهکار.
وَإِن تَعۡجَبۡ فَعَجَبٞ قَوۡلُهُمۡ أَءِذَا كُنَّا تُرَٰبًا أَءِنَّا لَفِي خَلۡقٖ جَدِيدٍۗ أُوْلَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِرَبِّهِمۡۖ وَأُوْلَـٰٓئِكَ ٱلۡأَغۡلَٰلُ فِيٓ أَعۡنَاقِهِمۡۖ وَأُوْلَـٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ ﴿5﴾۞وَإِن تَعۡجَبۡ فَعَجَبٞ قَوۡلُهُمۡ أَءِذَا كُنَّا تُرَٰبًا أَءِنَّا لَفِي خَلۡقٖ جَدِيدٍۗ أُوْلَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ بِرَبِّهِمۡۖ وَأُوْلَـٰٓئِكَ ٱلۡأَغۡلَٰلُ فِيٓ أَعۡنَاقِهِمۡۖ وَأُوْلَـٰٓئِكَ أَصۡحَٰبُ ٱلنَّارِۖ هُمۡ فِيهَا خَٰلِدُونَ
خۆ ئهگهر تۆ بهشتێك سهرسام بیت و پێت سهیربێت، ئهوه قسهی بێ باوهڕان جێگهی سهرسامییه که دهڵێن: ئایا کاتێك بووینهوه به خاك و خۆڵ، سهرلهنوێ ئایا زیندوو دهکرێینهوهو دروست دهبینهوه؟ ئا ئهوانه (که ئهو قسهیه دهکهن) ئهوانهن که بێ باوهڕ بوون به پهروهردگاریان، ئا ئهوانه زنجیرهکان له گهردنیاندان و ئهوانه نیشتهجێی ناو ئاگری دۆزهخن و ههمیشه دهبێ تیایدا بمێنهوه.
وَيَسۡتَعۡجِلُونَكَ بِٱلسَّيِّئَةِ قَبۡلَ ٱلۡحَسَنَةِ وَقَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلِهِمُ ٱلۡمَثُلَٰتُۗ وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغۡفِرَةٖ لِّلنَّاسِ عَلَىٰ ظُلۡمِهِمۡۖ وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ ﴿6﴾وَيَسۡتَعۡجِلُونَكَ بِٱلسَّيِّئَةِ قَبۡلَ ٱلۡحَسَنَةِ وَقَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلِهِمُ ٱلۡمَثُلَٰتُۗ وَإِنَّ رَبَّكَ لَذُو مَغۡفِرَةٖ لِّلنَّاسِ عَلَىٰ ظُلۡمِهِمۡۖ وَإِنَّ رَبَّكَ لَشَدِيدُ ٱلۡعِقَابِ
(لارو وێری خوانهناسان گهیشتۆته ڕادهیهك که): پهلهت لێدهکهن له پێشهاتنی بهڵاو ناخۆشی پێش ئهوهی داوای چاکه و خۆشی بکهن، لهکاتێکدا بێگومان له پێشینانهوه نموونهی تیاچوون و ڕیسوا بوونی خوانهناسان تێپهڕ بووه، بێگومان پهروهردگاری تۆ (ئهی پێغهمبهر صلی الله علیه وسلم)خاوهنی چاوپۆشی و لێخۆشبوونه بۆ خهڵکی، سهرهڕای ستهمیان (ئهگهر بگهڕێنهوه بۆ لای ئیمان و خواناسی)، بهڕاستی پهروهردگاری تۆ زۆر تۆڵه سێنهرێکی بههێزه (لهو کهسانهی که دژایهتی بهرنامه به نرخهکهی دهکهن.
وَيَقُولُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَوۡلَآ أُنزِلَ عَلَيۡهِ ءَايَةٞ مِّن رَّبِّهِۦٓۗ إِنَّمَآ أَنتَ مُنذِرٞۖ وَلِكُلِّ قَوۡمٍ هَادٍ ﴿7﴾وَيَقُولُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَوۡلَآ أُنزِلَ عَلَيۡهِ ءَايَةٞ مِّن رَّبِّهِۦٓۗ إِنَّمَآ أَنتَ مُنذِرٞۖ وَلِكُلِّ قَوۡمٍ هَادٍ
ئهوانهی که بێ باوهڕ بوون دهڵێن: ئهوه بۆ بهڵگهو نیشانهیهك لهلایهن پهروهردگاریهوه دانهبهزێنرایه سهری (که پێغهمبهری خوایه) بێگومان، ئهی محمد صلی الله علیه وسلم) تۆ تهنها ترسێنهرو بێدارکهرهوهی ئهو خهڵکهیت، بۆ ههر میللهتێك پێغهمبهرو چاوساغ و ڕێپیشاندهرێك ههیه.
ٱللَّهُ يَعۡلَمُ مَا تَحۡمِلُ كُلُّ أُنثَىٰ وَمَا تَغِيضُ ٱلۡأَرۡحَامُ وَمَا تَزۡدَادُۚ وَكُلُّ شَيۡءٍ عِندَهُۥ بِمِقۡدَارٍ ﴿8﴾ٱللَّهُ يَعۡلَمُ مَا تَحۡمِلُ كُلُّ أُنثَىٰ وَمَا تَغِيضُ ٱلۡأَرۡحَامُ وَمَا تَزۡدَادُۚ وَكُلُّ شَيۡءٍ عِندَهُۥ بِمِقۡدَارٍ
خوا چاك دهزانێت بهوهی ههموو مێینهیهك چی له سکیدا ههڵگرتووه (نێره یان مێ، تهواوه، یان ناتهواو، ڕهنگی ڕووخساری، قهبارهی.... تد) ههروهها دهزانێت بهوهش که دهپوکێتهوهو لهبار دهچێت و بهوهش که زیاد دهکات و گهوره دهبێت، ههموو شتێك لای ئهو زاته بهئهندازه و پێوانهیه.
عَٰلِمُ ٱلۡغَيۡبِ وَٱلشَّهَٰدَةِ ٱلۡكَبِيرُ ٱلۡمُتَعَالِ ﴿9﴾عَٰلِمُ ٱلۡغَيۡبِ وَٱلشَّهَٰدَةِ ٱلۡكَبِيرُ ٱلۡمُتَعَالِ
ئهو زاته زانای نهێنی و شاراوهکانه ههروهها زانای ئاشکراو بینراوهکانیشه، زاتێکی زۆر گهورهو بهشکۆو بڵندو پایهداره.
سَوَآءٞ مِّنكُم مَّنۡ أَسَرَّ ٱلۡقَوۡلَ وَمَن جَهَرَ بِهِۦ وَمَنۡ هُوَ مُسۡتَخۡفِۭ بِٱلَّيۡلِ وَسَارِبُۢ بِٱلنَّهَارِ ﴿10﴾سَوَآءٞ مِّنكُم مَّنۡ أَسَرَّ ٱلۡقَوۡلَ وَمَن جَهَرَ بِهِۦ وَمَنۡ هُوَ مُسۡتَخۡفِۭ بِٱلَّيۡلِ وَسَارِبُۢ بِٱلنَّهَارِ
چونیهکه لای ئهو زاته، ئهگهر کهسێکتان قسه بشارێتهوه، یان بیڵێت و ئاشکرای بکات، ههروهها ئاگاداری ئهو کهسهیه که له تاریکی شهودا خۆی دهشارێتهوه، ئهوهش که بهڕۆژدا دهڕواو ئاشکراو دیاره.
لَهُۥ مُعَقِّبَٰتٞ مِّنۢ بَيۡنِ يَدَيۡهِ وَمِنۡ خَلۡفِهِۦ يَحۡفَظُونَهُۥ مِنۡ أَمۡرِ ٱللَّهِۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوۡمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمۡۗ وَإِذَآ أَرَادَ ٱللَّهُ بِقَوۡمٖ سُوٓءٗا فَلَا مَرَدَّ لَهُۥۚ وَمَا لَهُم مِّن دُونِهِۦ مِن وَالٍ ﴿11﴾لَهُۥ مُعَقِّبَٰتٞ مِّنۢ بَيۡنِ يَدَيۡهِ وَمِنۡ خَلۡفِهِۦ يَحۡفَظُونَهُۥ مِنۡ أَمۡرِ ٱللَّهِۗ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُغَيِّرُ مَا بِقَوۡمٍ حَتَّىٰ يُغَيِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمۡۗ وَإِذَآ أَرَادَ ٱللَّهُ بِقَوۡمٖ سُوٓءٗا فَلَا مَرَدَّ لَهُۥۚ وَمَا لَهُم مِّن دُونِهِۦ مِن وَالٍ
بۆ خوا ههیه فریشتهی بێ شومار که به نۆره بهدوای یهکدا دێن تا چاودێری ئادهمیزاد بکهن له بهرو پشت و له ههموو لایهکهوه بیپارێزن به فهرمانی خوا، بێگومان خوا بارودۆخی هیچ قهوم و گهلێك ناگۆڕێت (له خۆشیهوه بۆ ناخۆشی، یان له زهلیلیهوه بۆ سهربهرزی، یان له گرانیهوه بۆ ههرزانی)ههتا ئهوان ئهوهی به خۆیان دهکرێت نهیگۆڕن و نهیکهن، کاتێکیش خوا بیهوێت بهڵایهك بهسهر ههر میللهتێکدا بهێنێت (له دهرئهنجامی سهرکهشی و یاخی بوونیان)، ئهوه هیچ هێزێك ناتوانێت بهری بگرێت، هیچ کهسیش ناتوانێت جگه له خوا فریایان بکهوێت و ڕزگاریان بکات.
هُوَ ٱلَّذِي يُرِيكُمُ ٱلۡبَرۡقَ خَوۡفٗا وَطَمَعٗا وَيُنشِئُ ٱلسَّحَابَ ٱلثِّقَالَ ﴿12﴾هُوَ ٱلَّذِي يُرِيكُمُ ٱلۡبَرۡقَ خَوۡفٗا وَطَمَعٗا وَيُنشِئُ ٱلسَّحَابَ ٱلثِّقَالَ
خوا ئهو زاتهیه که ههوره بروسکهتان نیشان دهدات، هاوڕێ لهگهڵ ترسدا (بههۆی ڕووناکی بههێزو دهنگی سامناکی، که دهوریان ههیه له بهپێز کردنی خاکی زهوی و تهقاندنهوهی تۆوهکاندا) ههروهها ئومێد و هیوا بهخشیشه (به ساڵێکی پڕ بهرهکهت)، ههر ئهو زاته ههوری قورس و سهنگین و ئاودار بهدی دههێنێت.
وَيُسَبِّحُ ٱلرَّعۡدُ بِحَمۡدِهِۦ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ مِنۡ خِيفَتِهِۦ وَيُرۡسِلُ ٱلصَّوَٰعِقَ فَيُصِيبُ بِهَا مَن يَشَآءُ وَهُمۡ يُجَٰدِلُونَ فِي ٱللَّهِ وَهُوَ شَدِيدُ ٱلۡمِحَالِ ﴿13﴾وَيُسَبِّحُ ٱلرَّعۡدُ بِحَمۡدِهِۦ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ مِنۡ خِيفَتِهِۦ وَيُرۡسِلُ ٱلصَّوَٰعِقَ فَيُصِيبُ بِهَا مَن يَشَآءُ وَهُمۡ يُجَٰدِلُونَ فِي ٱللَّهِ وَهُوَ شَدِيدُ ٱلۡمِحَالِ
ههوره تریشقه (بهدهنگی گهوره و سامناكی) تهسبیحات و سوپاس و ستایشی (بهدیهێنهری دهکات) و فریشتهکانیش له ترسی ئهو زاته (سهر گهرمی تهسبیحات و ستایش و سوپاسگوزارین)، ههروهها (جاری وا ههیه) ههوره بروسکه دهنێرێت و دهیماڵێت بهکهسێکدا که خوا ویستی لهسهره و ڕۆژی تهواو بووه (جا لهگهڵ ئهم ههموو بهڵگهو نیشانه بههێزهدا) ئهوانه ههر له دهمهدهمێ و مشتومڕدان دهربارهی خوا (دوور له بنهمای زانستی) لهکاتێکدا ئهو زاته دهسهڵاتی زۆر بههیزهو تۆڵهسهندنی (له خوانهناسان) توندو تیژه.
لَهُۥ دَعۡوَةُ ٱلۡحَقِّۚ وَٱلَّذِينَ يَدۡعُونَ مِن دُونِهِۦ لَا يَسۡتَجِيبُونَ لَهُم بِشَيۡءٍ إِلَّا كَبَٰسِطِ كَفَّيۡهِ إِلَى ٱلۡمَآءِ لِيَبۡلُغَ فَاهُ وَمَا هُوَ بِبَٰلِغِهِۦۚ وَمَا دُعَآءُ ٱلۡكَٰفِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَٰلٖ ﴿14﴾لَهُۥ دَعۡوَةُ ٱلۡحَقِّۚ وَٱلَّذِينَ يَدۡعُونَ مِن دُونِهِۦ لَا يَسۡتَجِيبُونَ لَهُم بِشَيۡءٍ إِلَّا كَبَٰسِطِ كَفَّيۡهِ إِلَى ٱلۡمَآءِ لِيَبۡلُغَ فَاهُ وَمَا هُوَ بِبَٰلِغِهِۦۚ وَمَا دُعَآءُ ٱلۡكَٰفِرِينَ إِلَّا فِي ضَلَٰلٖ
ههر بۆ خوایه بانگهوازی حهق و ڕاستی، (بهڵام) ئهوانهی هاناو هاوار بۆ کهسێکی تر دهبهن جگه لهو زاته، هاوار لێکراوان به هیچ شێوهیهك بههانایانهوه نایهن و وهڵامیان نادهنهوه، مهگهر وهکو کهسێك (تینووی بێت له دوورهوه) دهستهکانی درێژه بکات بۆ ئاو تا بیگهیهنێته دهمی، کهچی بێسوودهو ناگاته دهمی، بێگومان دوعا نزای بێ باوهڕان تهنها لهناو تاریکی و گومڕایدایه و هیچی تر نی یه.
وَلِلَّهِۤ يَسۡجُدُۤ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ طَوۡعٗا وَكَرۡهٗا وَظِلَٰلُهُم بِٱلۡغُدُوِّ وَٱلۡأٓصَالِ۩ ﴿15﴾وَلِلَّهِۤ يَسۡجُدُۤ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ طَوۡعٗا وَكَرۡهٗا وَظِلَٰلُهُم بِٱلۡغُدُوِّ وَٱلۡأٓصَالِ۩
ههرچی له ئاسمانهکان و زهویدا ههیه، لهسهر ڕهزامهندیی خۆیان بێ یان به ناچاریی سوژده بۆ خوای بهدیهێنهر دهبهن هاوڕێ لهگهڵ سێبهرهکانیاندا له بهرهبهیان و دهمهو ئێواراندا.
قُلۡ مَن رَّبُّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ قُلِ ٱللَّهُۚ قُلۡ أَفَٱتَّخَذۡتُم مِّن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ لَا يَمۡلِكُونَ لِأَنفُسِهِمۡ نَفۡعٗا وَلَا ضَرّٗاۚ قُلۡ هَلۡ يَسۡتَوِي ٱلۡأَعۡمَىٰ وَٱلۡبَصِيرُ أَمۡ هَلۡ تَسۡتَوِي ٱلظُّلُمَٰتُ وَٱلنُّورُۗ أَمۡ جَعَلُواْ لِلَّهِ شُرَكَآءَ خَلَقُواْ كَخَلۡقِهِۦ فَتَشَٰبَهَ ٱلۡخَلۡقُ عَلَيۡهِمۡۚ قُلِ ٱللَّهُ خَٰلِقُ كُلِّ شَيۡءٖ وَهُوَ ٱلۡوَٰحِدُ ٱلۡقَهَّـٰرُ ﴿16﴾قُلۡ مَن رَّبُّ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ قُلِ ٱللَّهُۚ قُلۡ أَفَٱتَّخَذۡتُم مِّن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَ لَا يَمۡلِكُونَ لِأَنفُسِهِمۡ نَفۡعٗا وَلَا ضَرّٗاۚ قُلۡ هَلۡ يَسۡتَوِي ٱلۡأَعۡمَىٰ وَٱلۡبَصِيرُ أَمۡ هَلۡ تَسۡتَوِي ٱلظُّلُمَٰتُ وَٱلنُّورُۗ أَمۡ جَعَلُواْ لِلَّهِ شُرَكَآءَ خَلَقُواْ كَخَلۡقِهِۦ فَتَشَٰبَهَ ٱلۡخَلۡقُ عَلَيۡهِمۡۚ قُلِ ٱللَّهُ خَٰلِقُ كُلِّ شَيۡءٖ وَهُوَ ٱلۡوَٰحِدُ ٱلۡقَهَّـٰرُ
(ئهی محمد صلی الله علیه وسلم به خوانهناسان) بڵێ: کێ پهروهردگاری ئاسمانهکان و زهویه؟ (ئهگهر ئهوان بێ دهنگ بوون) تۆ بڵێ: الله پهروهردگاریانه، (چونکه ئهوانه کهڕ کوێرو ڵاڵن لهوانهیه دان بهو ڕاستیهدا نهنێن) پاشان پێیان بڵێ: ئایا ڕهوایه جگه لهو خوایه پشت به شتانی تر ببهستن و بیانکهنه پشتیوان و خۆشهویست، که ئهوانه تهنانهت بۆ خۆشییان قازانج و زهرهریان بهدهست نیه؟! ههروهها بڵێ: باشه ئاخر کوێر و چاوساغ وهك یهکن؟! تاریکی و ڕووناکی چوونیهکن؟! (دیاره خوانهناسی و بێ دینی کوێری و تاریکیه، ئیمان و باوهڕو خواناسیش چاو ساغی و ڕووناکیه)، بهڵکو چهند هاوبهشێکیان داناوه بۆ خوا، کهشتیان دروستکردووه وهك دروستکراوهکانی خواو جا دروستکراوهکهیان لێ شێواوه، پێیان بڵێ: الله بهدیهێنهرو دروستکاری ههموو شتێکه و ئهوزاته تاکوتهنهاو بهدهسهڵات و بههێزو به توانایه.
أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَسَالَتۡ أَوۡدِيَةُۢ بِقَدَرِهَا فَٱحۡتَمَلَ ٱلسَّيۡلُ زَبَدٗا رَّابِيٗاۖ وَمِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيۡهِ فِي ٱلنَّارِ ٱبۡتِغَآءَ حِلۡيَةٍ أَوۡ مَتَٰعٖ زَبَدٞ مِّثۡلُهُۥۚ كَذَٰلِكَ يَضۡرِبُ ٱللَّهُ ٱلۡحَقَّ وَٱلۡبَٰطِلَۚ فَأَمَّا ٱلزَّبَدُ فَيَذۡهَبُ جُفَآءٗۖ وَأَمَّا مَا يَنفَعُ ٱلنَّاسَ فَيَمۡكُثُ فِي ٱلۡأَرۡضِۚ كَذَٰلِكَ يَضۡرِبُ ٱللَّهُ ٱلۡأَمۡثَالَ ﴿17﴾أَنزَلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءٗ فَسَالَتۡ أَوۡدِيَةُۢ بِقَدَرِهَا فَٱحۡتَمَلَ ٱلسَّيۡلُ زَبَدٗا رَّابِيٗاۖ وَمِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيۡهِ فِي ٱلنَّارِ ٱبۡتِغَآءَ حِلۡيَةٍ أَوۡ مَتَٰعٖ زَبَدٞ مِّثۡلُهُۥۚ كَذَٰلِكَ يَضۡرِبُ ٱللَّهُ ٱلۡحَقَّ وَٱلۡبَٰطِلَۚ فَأَمَّا ٱلزَّبَدُ فَيَذۡهَبُ جُفَآءٗۖ وَأَمَّا مَا يَنفَعُ ٱلنَّاسَ فَيَمۡكُثُ فِي ٱلۡأَرۡضِۚ كَذَٰلِكَ يَضۡرِبُ ٱللَّهُ ٱلۡأَمۡثَالَ
ههر ئهو زاته له ئاسمانهوه بارانی باراندووه، بهئهندازهی ئهو دۆڵ و نشێوه بههۆی ئهو بارانه پڕ دهبن (ئینجا لافاوێك دروست دهبێت)، ئهو لافاوه کهف و کوڵی بهرز ههڵگرتووه، (ئهمه نموونهی یهکهمی حهق و ناحهقه، بۆ نمونهی دووهم دهفهرمووێت) ههروهها لهسهر ڕووی ئهو کانزایانهی که ئاگری تێبهردهدهن و دهیتوێننهوه بهئاگر بۆ دروستکردنی خشڵ وهکو (ئاڵتوون و زیوو پلاتین) یاخود بۆ پێویستی تر (وهکو ئاسن و مس و قوڕقوشم) کهف و کوڵ دروست دهبێت وهك کهف و کوڵی سهر ئاوهکه، ئا بهو شێوهیه خوا نموونه دههێنێتهوه بۆ حهق و ناحهق، بۆ ڕاست و ناڕاست، جا ئهوهی کهف و کوڵه وبێسوود و بێ کهڵکه دهڕوات و دهپوکێتهوه، بهڵام ئهوهی که سوود بهخش و بهکهڵکه بۆ خهڵکی لهسهر زهویدا ههر ئهوه دهمێنێتهوه، ئا بهو شێوهیه خوا نموونه جۆراوجۆرهکان دههێنێتهوه، (دیاره که بهتاڵ و ناحهقی کهف و کوڵن و تهمهن کۆتان، حهق و ڕاستیش ئاوه پاکهکهیهو و کانزا بهسوودهکانن دهمێننهوه له زهویدا).
لِلَّذِينَ ٱسۡتَجَابُواْ لِرَبِّهِمُ ٱلۡحُسۡنَىٰۚ وَٱلَّذِينَ لَمۡ يَسۡتَجِيبُواْ لَهُۥ لَوۡ أَنَّ لَهُم مَّا فِي ٱلۡأَرۡضِ جَمِيعٗا وَمِثۡلَهُۥ مَعَهُۥ لَٱفۡتَدَوۡاْ بِهِۦٓۚ أُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمۡ سُوٓءُ ٱلۡحِسَابِ وَمَأۡوَىٰهُمۡ جَهَنَّمُۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمِهَادُ ﴿18﴾لِلَّذِينَ ٱسۡتَجَابُواْ لِرَبِّهِمُ ٱلۡحُسۡنَىٰۚ وَٱلَّذِينَ لَمۡ يَسۡتَجِيبُواْ لَهُۥ لَوۡ أَنَّ لَهُم مَّا فِي ٱلۡأَرۡضِ جَمِيعٗا وَمِثۡلَهُۥ مَعَهُۥ لَٱفۡتَدَوۡاْ بِهِۦٓۚ أُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمۡ سُوٓءُ ٱلۡحِسَابِ وَمَأۡوَىٰهُمۡ جَهَنَّمُۖ وَبِئۡسَ ٱلۡمِهَادُ
(ههڵویستی ئهو خهڵکه له بهرامبهر بانگهوازی پهروهردگاریانهوه دوو جۆره) بۆ ئهوانهی که بهدهم بانگهوازی پهروهردگاریانهوه چوون، ههموو خۆشی و شادی و کامهرانی و ئاسوودهییهکان بۆ ئامادهیه، ئهوانهش که بهدهم بانگهوازهکهیهوه نهچوون، ئهگهر بهڕاستی خاوهنی ههر ههموو شتێك بن له زهویداو ئهوهندهی تریشی لهگهڵدا بێت، ئهوه دهیانکرده قوربانی خۆیان، له پێناوی ڕزگاری خۆیاندا دهیانبهخشی، (چونکه) ئا ئهو جۆره کهسانه به خراپترین شێوه حسابیان لهگهڵدا دهکرێت، سهرئهنجامیش، جێگهیان دۆزهخه، ئای که شوێنێکی خراپه.
أَفَمَن يَعۡلَمُ أَنَّمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ ٱلۡحَقُّ كَمَنۡ هُوَ أَعۡمَىٰٓۚ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُواْ ٱلۡأَلۡبَٰبِ ﴿19﴾۞أَفَمَن يَعۡلَمُ أَنَّمَآ أُنزِلَ إِلَيۡكَ مِن رَّبِّكَ ٱلۡحَقُّ كَمَنۡ هُوَ أَعۡمَىٰٓۚ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُوْلُواْ ٱلۡأَلۡبَٰبِ
جا ئایا ئهو کهسهی که دڵنیایه و دهزانێت بێگومان ئهم قورئانهی که لهلایهن پهروهردگارتهوه بۆت دابهزێنراوه حهق و ڕاستهقینهیه، وهکو ئهو کهسه وایه که کوێره له ئاستیدا؟، بهڕاستی ههر خاوهن بیرو هۆشهکان لهڕاستی تێدهگهن و تێدهفکرن.....
ٱلَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهۡدِ ٱللَّهِ وَلَا يَنقُضُونَ ٱلۡمِيثَٰقَ ﴿20﴾ٱلَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهۡدِ ٱللَّهِ وَلَا يَنقُضُونَ ٱلۡمِيثَٰقَ
ئهو کهسانهن وهفا دهکهن و بهئهمهکن له بهرامبهر ئهو پهیمانهوه که ههیانه لهگهڵ خوای پهروهردگارداو، ئهو پهیمانهش ناشکێن و بهڵێن ههڵناوهشێننهوه....
وَٱلَّذِينَ يَصِلُونَ مَآ أَمَرَ ٱللَّهُ بِهِۦٓ أَن يُوصَلَ وَيَخۡشَوۡنَ رَبَّهُمۡ وَيَخَافُونَ سُوٓءَ ٱلۡحِسَابِ ﴿21﴾وَٱلَّذِينَ يَصِلُونَ مَآ أَمَرَ ٱللَّهُ بِهِۦٓ أَن يُوصَلَ وَيَخۡشَوۡنَ رَبَّهُمۡ وَيَخَافُونَ سُوٓءَ ٱلۡحِسَابِ
ئهوانهشن که ههرچی خوا فهرمانی به گهیاندنی داوه دهیگهیهنن و بهدڵ له پهروهردگاریان دهترسن (نهوهکو لێیان برهنجێت) و له لێپرسینهوهو حسابی توند و تیژی قیامهتیش سڵ دهکهنهوه.
وَٱلَّذِينَ صَبَرُواْ ٱبۡتِغَآءَ وَجۡهِ رَبِّهِمۡ وَأَقَامُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَنفَقُواْ مِمَّا رَزَقۡنَٰهُمۡ سِرّٗا وَعَلَانِيَةٗ وَيَدۡرَءُونَ بِٱلۡحَسَنَةِ ٱلسَّيِّئَةَ أُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمۡ عُقۡبَى ٱلدَّارِ ﴿22﴾وَٱلَّذِينَ صَبَرُواْ ٱبۡتِغَآءَ وَجۡهِ رَبِّهِمۡ وَأَقَامُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَنفَقُواْ مِمَّا رَزَقۡنَٰهُمۡ سِرّٗا وَعَلَانِيَةٗ وَيَدۡرَءُونَ بِٱلۡحَسَنَةِ ٱلسَّيِّئَةَ أُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمۡ عُقۡبَى ٱلدَّارِ
ئهوانهشن که دانیان بهخۆدا گرت و به ئارام بوون بۆ بهدهستهێنانی ڕهزامهندیی پهروهردگاریان و نوێژهکهشیان به چاکی ئهنجام داوهو لهو ڕزق و ڕۆزیهش که پێمان بهخشیوون بهخشیویانه، بهنهێنی و به ئاشکراو بهچاکهکاری و شێوازی جوان پاڵ به نادروستی و ههڵه و خراپکارایهوه دهنێن، ئا ئهوانه سهرئهنجامهکهیان ئهو خانووبهره (ڕازاوهیهیه له بهههشتدا)....
جَنَّـٰتُ عَدۡنٖ يَدۡخُلُونَهَا وَمَن صَلَحَ مِنۡ ءَابَآئِهِمۡ وَأَزۡوَٰجِهِمۡ وَذُرِّيَّـٰتِهِمۡۖ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ يَدۡخُلُونَ عَلَيۡهِم مِّن كُلِّ بَابٖ ﴿23﴾جَنَّـٰتُ عَدۡنٖ يَدۡخُلُونَهَا وَمَن صَلَحَ مِنۡ ءَابَآئِهِمۡ وَأَزۡوَٰجِهِمۡ وَذُرِّيَّـٰتِهِمۡۖ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ يَدۡخُلُونَ عَلَيۡهِم مِّن كُلِّ بَابٖ
که باخهکانی بهههشتی_عهدنه_ بۆیان ڕازاوهتهوه، به شادیهوه دهچنه ناوی، هاوڕێ لهگهڵ ههر کهسێك چاك و پاك و خواناسه له باووباپیران و هاوسهرانیان و نهوهکانیان، جا فریشتهکان دهچن بۆ سهردانیان له ههموو دهروازهکانهوه....
سَلَٰمٌ عَلَيۡكُم بِمَا صَبَرۡتُمۡۚ فَنِعۡمَ عُقۡبَى ٱلدَّارِ ﴿24﴾سَلَٰمٌ عَلَيۡكُم بِمَا صَبَرۡتُمۡۚ فَنِعۡمَ عُقۡبَى ٱلدَّارِ
دهڵێن: سڵاوتان لێ بێت به هۆی خۆگرتنتانهوه (له بهرامبهر کێشهکانی ژیان، لهبهرامبهر گاڵتهجاڕیی خوانهناسان...) کهوابوو ئای چهنده جێگه و ڕێگهیهکی خۆشتان بۆ خۆتان مسۆگهر کرد.
وَٱلَّذِينَ يَنقُضُونَ عَهۡدَ ٱللَّهِ مِنۢ بَعۡدِ مِيثَٰقِهِۦ وَيَقۡطَعُونَ مَآ أَمَرَ ٱللَّهُ بِهِۦٓ أَن يُوصَلَ وَيُفۡسِدُونَ فِي ٱلۡأَرۡضِ أُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمُ ٱللَّعۡنَةُ وَلَهُمۡ سُوٓءُ ٱلدَّارِ ﴿25﴾وَٱلَّذِينَ يَنقُضُونَ عَهۡدَ ٱللَّهِ مِنۢ بَعۡدِ مِيثَٰقِهِۦ وَيَقۡطَعُونَ مَآ أَمَرَ ٱللَّهُ بِهِۦٓ أَن يُوصَلَ وَيُفۡسِدُونَ فِي ٱلۡأَرۡضِ أُوْلَـٰٓئِكَ لَهُمُ ٱللَّعۡنَةُ وَلَهُمۡ سُوٓءُ ٱلدَّارِ
(بهڵام) ئهوانهی که پهیمانی خوا دهشکێنن دوای ئهوهی که پێشتر توندو تۆڵ بوو (له سهروو ههموویانهوه پهیمانی فیترهت و بهندایهتی)، ههرچی پهیوهندیهکیش خوا فهرمانیدا بهگهیاندنی ئهوان دهیبڕن و دهیپچڕێنن، ههروهها تۆوی فهسادو گوناهو تاوان دهچێنن له زهویدا، ئا ئهوانه نهفرهت و خهشمی خوایان لهسهرهو ههروهها جیگه و ڕێگهی ناخۆش و نالهبار (لهدۆزهخدا) بۆ ئهوان ههیه.
ٱللَّهُ يَبۡسُطُ ٱلرِّزۡقَ لِمَن يَشَآءُ وَيَقۡدِرُۚ وَفَرِحُواْ بِٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَمَا ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَا فِي ٱلۡأٓخِرَةِ إِلَّا مَتَٰعٞ ﴿26﴾ٱللَّهُ يَبۡسُطُ ٱلرِّزۡقَ لِمَن يَشَآءُ وَيَقۡدِرُۚ وَفَرِحُواْ بِٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَا وَمَا ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَا فِي ٱلۡأٓخِرَةِ إِلَّا مَتَٰعٞ
ههر خوایه، ڕزق و ڕۆزی فراوان دهبهخشێت به ههر کهس که بیهوێت و تهنگ و کهمی دهکاتهوه (بهشێوهیهك که حیکمهت و دانای تێدا بهدی دهکرێت) کهچی زۆربهی خهڵکی دڵخۆشن بهژیانی دنیا، لهکاتێکدا که ژیانی دنیا له بهرامبهر ژیانی قیامهتهوه (لهبهههشتی بهریندا) تهنها ڕابواردنێکی کهم نهبێت هیچی تر نی یه.
وَيَقُولُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَوۡلَآ أُنزِلَ عَلَيۡهِ ءَايَةٞ مِّن رَّبِّهِۦۚ قُلۡ إِنَّ ٱللَّهَ يُضِلُّ مَن يَشَآءُ وَيَهۡدِيٓ إِلَيۡهِ مَنۡ أَنَابَ ﴿27﴾وَيَقُولُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ لَوۡلَآ أُنزِلَ عَلَيۡهِ ءَايَةٞ مِّن رَّبِّهِۦۚ قُلۡ إِنَّ ٱللَّهَ يُضِلُّ مَن يَشَآءُ وَيَهۡدِيٓ إِلَيۡهِ مَنۡ أَنَابَ
خوانهناسان دهڵێن: ئهوه بۆچی موعجیزهیهك بۆ محمد صلی الله علیه وسلم لهلایهن پهروهردگاریهوه دانهبهزێنرایه سهری، (بهمهرجێك_موعجیزه_ هیچ کات نهبووهته هۆی ئیمان هێنانی خهڵکی، بهڵکو بیانویهکه و ههمیشه خوانهناسان وڕکیان لێ گرتووه) تۆش پێیان بڵێ: بهڕاستی خوا، ههرکهسێك کهبیهوێت گومڕاو سهرلێشێواوی دهکات، لهههمان کاتدا هیدایهتی ئهو کهسانه دهدات که ڕوو له پهیامهکهی دهکهن و بهندایهتی دهکهن و گهڕاونهتهوه بۆ لای...
ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَتَطۡمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكۡرِ ٱللَّهِۗ أَلَا بِذِكۡرِ ٱللَّهِ تَطۡمَئِنُّ ٱلۡقُلُوبُ ﴿28﴾ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَتَطۡمَئِنُّ قُلُوبُهُم بِذِكۡرِ ٱللَّهِۗ أَلَا بِذِكۡرِ ٱللَّهِ تَطۡمَئِنُّ ٱلۡقُلُوبُ
ئهوانهی باوهڕیان هیناوهو دڵ و دهروونیان ئارام دهبێت به قورئان و پهیامهکهی خوای پهروهردگار، ئاگاداربن دڵهکان: ههر به قورئان و یادی خواو (پاپهندبوون به ئاینهکهیهوه) خۆشنوود دهبن و دهحهوێنهوه.
ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّـٰلِحَٰتِ طُوبَىٰ لَهُمۡ وَحُسۡنُ مَـَٔابٖ ﴿29﴾ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ وَعَمِلُواْ ٱلصَّـٰلِحَٰتِ طُوبَىٰ لَهُمۡ وَحُسۡنُ مَـَٔابٖ
ئهو کهسانهی که باوهڕیان هیناوه و کارو کردهوه چاکهکانیان ئهنجامداوه، بهههشت و نازو نیعمهتی جوان و ڕازاوه و جێگه و ڕێگهی خۆش بۆیان ئامادهیه.
كَذَٰلِكَ أَرۡسَلۡنَٰكَ فِيٓ أُمَّةٖ قَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلِهَآ أُمَمٞ لِّتَتۡلُوَاْ عَلَيۡهِمُ ٱلَّذِيٓ أَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡكَ وَهُمۡ يَكۡفُرُونَ بِٱلرَّحۡمَٰنِۚ قُلۡ هُوَ رَبِّي لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ عَلَيۡهِ تَوَكَّلۡتُ وَإِلَيۡهِ مَتَابِ ﴿30﴾كَذَٰلِكَ أَرۡسَلۡنَٰكَ فِيٓ أُمَّةٖ قَدۡ خَلَتۡ مِن قَبۡلِهَآ أُمَمٞ لِّتَتۡلُوَاْ عَلَيۡهِمُ ٱلَّذِيٓ أَوۡحَيۡنَآ إِلَيۡكَ وَهُمۡ يَكۡفُرُونَ بِٱلرَّحۡمَٰنِۚ قُلۡ هُوَ رَبِّي لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ عَلَيۡهِ تَوَكَّلۡتُ وَإِلَيۡهِ مَتَابِ
ئا بهو شێوهیه تۆمان ڕهوانه کردووه بۆ سهر ئوممهتێك که پێش ئهمان میللهتانی تریش ههبوون، تا ئهم قورئانهی که بهوهحی بۆمان ڕهوانه کردویت بهسهریاندا بخوێنیتهوه، کهچی زۆربهیان باوهڕ بهخوای میهرهبان ناهێنن، ئهی پێغهمبهر صلی الله علیه وسلم تۆ بڵێ: ئهو زاته پهروهردگاری منه و بێجگه لهو خوایهکی تر نیه، من ههر پشتم بهو زاته بهستووه، گهڕانهوهشم ههر بۆ لای ئهوه.
وَلَوۡ أَنَّ قُرۡءَانٗا سُيِّرَتۡ بِهِ ٱلۡجِبَالُ أَوۡ قُطِّعَتۡ بِهِ ٱلۡأَرۡضُ أَوۡ كُلِّمَ بِهِ ٱلۡمَوۡتَىٰۗ بَل لِّلَّهِ ٱلۡأَمۡرُ جَمِيعًاۗ أَفَلَمۡ يَاْيۡـَٔسِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَن لَّوۡ يَشَآءُ ٱللَّهُ لَهَدَى ٱلنَّاسَ جَمِيعٗاۗ وَلَا يَزَالُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ تُصِيبُهُم بِمَا صَنَعُواْ قَارِعَةٌ أَوۡ تَحُلُّ قَرِيبٗا مِّن دَارِهِمۡ حَتَّىٰ يَأۡتِيَ وَعۡدُ ٱللَّهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُخۡلِفُ ٱلۡمِيعَادَ ﴿31﴾وَلَوۡ أَنَّ قُرۡءَانٗا سُيِّرَتۡ بِهِ ٱلۡجِبَالُ أَوۡ قُطِّعَتۡ بِهِ ٱلۡأَرۡضُ أَوۡ كُلِّمَ بِهِ ٱلۡمَوۡتَىٰۗ بَل لِّلَّهِ ٱلۡأَمۡرُ جَمِيعًاۗ أَفَلَمۡ يَاْيۡـَٔسِ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ أَن لَّوۡ يَشَآءُ ٱللَّهُ لَهَدَى ٱلنَّاسَ جَمِيعٗاۗ وَلَا يَزَالُ ٱلَّذِينَ كَفَرُواْ تُصِيبُهُم بِمَا صَنَعُواْ قَارِعَةٌ أَوۡ تَحُلُّ قَرِيبٗا مِّن دَارِهِمۡ حَتَّىٰ يَأۡتِيَ وَعۡدُ ٱللَّهِۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يُخۡلِفُ ٱلۡمِيعَادَ
خۆ ئهگهر بهڕاستی له جیاتی ئهم قورئانه، خوا قورئانێکی ڕهوانه بکردایه که کێوهکان پێی بڕۆشتنایه، یان زهوی پێ ههڵکهنرایه و لهت بکرایه، یان مردووهکانی پێ بهاتایه قسهو گفتوگۆی لهگهڵدا بکرایه، خوانهناسان ههر بڕوایان نهدههێنا، بهڵام دڵنیابن که ههموو کارێك و ههموو شتێك بهدهست خوایه، باشه، ئایا ئهوانهی ئیمانیان هێناوه نائومێد نهبوون (له بێ دین و خوانهناسان، خۆ هیدایهت به زۆر نیه؟) جا ئهگهر خوا بیوستایه ههموو خهڵکی ناچار دهکرد که هیدایهت وهربگرن (خوانهناسان وهنهبێت ژیانی دنیا بهخۆشی بهرنه سهر، بهڵکو) بهردهوام ئهوانهی که بێ باوهڕ بوون بهڵای سهخت و ناخۆشیان تووش دهبێت بههۆی ئهو کارو پیشهیهوه که ئهنجامیان داوه، یاخود ئهو بهڵا سهختانه له نزیك ماڵهکانیانهوه دادهبهزێت و سهرههڵدهدات، ههتا بهڵێنی خوا دێته دی، بهڕاستی خوا پهیمانی ناشکێنێت و دهیهێنێته دی.
وَلَقَدِ ٱسۡتُهۡزِئَ بِرُسُلٖ مِّن قَبۡلِكَ فَأَمۡلَيۡتُ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ ثُمَّ أَخَذۡتُهُمۡۖ فَكَيۡفَ كَانَ عِقَابِ ﴿32﴾وَلَقَدِ ٱسۡتُهۡزِئَ بِرُسُلٖ مِّن قَبۡلِكَ فَأَمۡلَيۡتُ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ ثُمَّ أَخَذۡتُهُمۡۖ فَكَيۡفَ كَانَ عِقَابِ
(ئهی پێغهمبهر صلی الله علیه وسلم ئهگهر خوا نهناسان گاڵته دهکهن به تۆ یان به ئایینهکهی تۆ، خهفهت مهخۆ چونکه) سوێند بهخوا بهڕاستی گاڵتهکراوه به پێغهمبهرانی پێش تۆش، جا من ماوهیهك مۆڵهتمدا بهوانهی که بێ باوهڕ بوون پاشان خهشم و قینی خۆمم لێگرتن، جا چۆن تۆڵهیهك بوو تۆڵهکهم؟ (له مێژوو بپرسه و سهرنجی ئاسهواریان بده)!
أَفَمَنۡ هُوَ قَآئِمٌ عَلَىٰ كُلِّ نَفۡسِۭ بِمَا كَسَبَتۡۗ وَجَعَلُواْ لِلَّهِ شُرَكَآءَ قُلۡ سَمُّوهُمۡۚ أَمۡ تُنَبِّـُٔونَهُۥ بِمَا لَا يَعۡلَمُ فِي ٱلۡأَرۡضِ أَم بِظَٰهِرٖ مِّنَ ٱلۡقَوۡلِۗ بَلۡ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ مَكۡرُهُمۡ وَصُدُّواْ عَنِ ٱلسَّبِيلِۗ وَمَن يُضۡلِلِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِنۡ هَادٖ ﴿33﴾أَفَمَنۡ هُوَ قَآئِمٌ عَلَىٰ كُلِّ نَفۡسِۭ بِمَا كَسَبَتۡۗ وَجَعَلُواْ لِلَّهِ شُرَكَآءَ قُلۡ سَمُّوهُمۡۚ أَمۡ تُنَبِّـُٔونَهُۥ بِمَا لَا يَعۡلَمُ فِي ٱلۡأَرۡضِ أَم بِظَٰهِرٖ مِّنَ ٱلۡقَوۡلِۗ بَلۡ زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ مَكۡرُهُمۡ وَصُدُّواْ عَنِ ٱلسَّبِيلِۗ وَمَن يُضۡلِلِ ٱللَّهُ فَمَا لَهُۥ مِنۡ هَادٖ
جا ئایا ئهو زاتهی که سهرپهرشتیاری کارو کردهوهی ههموو کهسێك و دهزانێت چیان کردووه (وهکو پهرستراو و بتهکانی تر وایه که خهڵکی هاناو هاواری بۆ دهبهن؟)، لهگهڵ گهورویی و باڵادهستی ئهو پهروهردگارهدا نهفامان شهریکیان بۆ خوا بڕیارداوه، تۆش بڵێ: ئادهی ئاوی ئهو بت و هاوهڵانهم بۆ بنێن که لهجیاتی خوا دهیانپهرستن؟ یاخود (بهههموو عهقلێکیانهوه) دهتانهوێت خوا ئاگادار بکهنهوه بهشتێك که ئهو زاته نایزانێت له زهویدا؟!!، یان ههر ئهتانهوێت ئاگاداری بکهنهوه بهقسهی سهرزارهکیتان، نهخێر ڕاستی ههر ئهوهیه که فێڵ و تهڵهکه و پیلانی ئهوانهی که بێ باوهڕ بوون بۆیان ڕازێنراوهتهوه و له ڕێبازی ڕاست وێڵ کراون، جا ههر کهس بههۆی کارو کردهوهی خراپیهوه ڕێبازی خوا ون بکات، ئیتر کهس نیه هیدایهتی بدات.
لَّهُمۡ عَذَابٞ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَاۖ وَلَعَذَابُ ٱلۡأٓخِرَةِ أَشَقُّۖ وَمَا لَهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن وَاقٖ ﴿34﴾لَّهُمۡ عَذَابٞ فِي ٱلۡحَيَوٰةِ ٱلدُّنۡيَاۖ وَلَعَذَابُ ٱلۡأٓخِرَةِ أَشَقُّۖ وَمَا لَهُم مِّنَ ٱللَّهِ مِن وَاقٖ
ئهوانه ههر له دنیادا تووشی سزایهکیان دهکهین، بێگومان سزای قیامهتیشیان سهختتره و هیچ شتێك نیه له سزای خوایی ڕزگاریان بکات و پهنایان بدات.