لَهُمۡ دَارُ ٱلسَّلَٰمِ عِندَ رَبِّهِمۡۖ وَهُوَ وَلِيُّهُم بِمَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ ﴿127﴾۞لَهُمۡ دَارُ ٱلسَّلَٰمِ عِندَ رَبِّهِمۡۖ وَهُوَ وَلِيُّهُم بِمَا كَانُواْ يَعۡمَلُونَ
ئهوانه بهههشتی پڕ له ئاشتی و هێمنیان بۆ ئامادهیه لای پهروهردگاریان، ههر ئهو زاتهش پشتیوان و خۆشهویستیانه بههۆی ئهو کارو کردهوه چاکانهی که ئهنجامیان دهدا.
وَيَوۡمَ يَحۡشُرُهُمۡ جَمِيعٗا يَٰمَعۡشَرَ ٱلۡجِنِّ قَدِ ٱسۡتَكۡثَرۡتُم مِّنَ ٱلۡإِنسِۖ وَقَالَ أَوۡلِيَآؤُهُم مِّنَ ٱلۡإِنسِ رَبَّنَا ٱسۡتَمۡتَعَ بَعۡضُنَا بِبَعۡضٖ وَبَلَغۡنَآ أَجَلَنَا ٱلَّذِيٓ أَجَّلۡتَ لَنَاۚ قَالَ ٱلنَّارُ مَثۡوَىٰكُمۡ خَٰلِدِينَ فِيهَآ إِلَّا مَا شَآءَ ٱللَّهُۚ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٞ ﴿128﴾وَيَوۡمَ يَحۡشُرُهُمۡ جَمِيعٗا يَٰمَعۡشَرَ ٱلۡجِنِّ قَدِ ٱسۡتَكۡثَرۡتُم مِّنَ ٱلۡإِنسِۖ وَقَالَ أَوۡلِيَآؤُهُم مِّنَ ٱلۡإِنسِ رَبَّنَا ٱسۡتَمۡتَعَ بَعۡضُنَا بِبَعۡضٖ وَبَلَغۡنَآ أَجَلَنَا ٱلَّذِيٓ أَجَّلۡتَ لَنَاۚ قَالَ ٱلنَّارُ مَثۡوَىٰكُمۡ خَٰلِدِينَ فِيهَآ إِلَّا مَا شَآءَ ٱللَّهُۚ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٞ
ڕۆژێک دێت خوا ههمووانیان کۆ دهکاتهوه و (بهخهشم و قینهوه دهفهرموێت): ئهی دهستهی پهریهکان بهڕاستی ئێوه زۆر کهستان له ئینسانهکان گومڕاکرد، لهولاشهوه گوێ له مشتهکانیان، (له خهڵکی نهگبهت و ڕهنجهڕۆ) دهڵێن: پهروهردگارا ههندێکمان سوودمان له ههندێکیان وهرگرت (سوودی ئینسانهکان ڕابواردن سامان کۆکردنهوه بوو، سوودی پهریهکانیش پێڕی خۆیانیان زۆرکرد بهگومڕاکردنی خهڵکێکی زۆر)، ئێستاش ئهوهته گهیشتووینهته ئهوکات و ساتهی تۆ بۆت دیاری کردووین، خوایش فهرمووی: (مادهم وایه) ئهم ئاگره جێگهتانه نهمرن تیادا، مهگهر خوا ویستی لهسهر بێت (به سزایهکی تر سزایان بدات)، بهڕاستی پهروهردگاری تۆ (ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) ئهی ئیماندار) داناو زانایه.
وَكَذَٰلِكَ نُوَلِّي بَعۡضَ ٱلظَّـٰلِمِينَ بَعۡضَۢا بِمَا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ ﴿129﴾وَكَذَٰلِكَ نُوَلِّي بَعۡضَ ٱلظَّـٰلِمِينَ بَعۡضَۢا بِمَا كَانُواْ يَكۡسِبُونَ
ههر بهو شێوهیهش ستهمکاران دهکهینه پشتیوان و خۆشهویست و هاوکاری یهکتر، بههۆی ئهو کارو کردهوانهی که دهیانکرد.
يَٰمَعۡشَرَ ٱلۡجِنِّ وَٱلۡإِنسِ أَلَمۡ يَأۡتِكُمۡ رُسُلٞ مِّنكُمۡ يَقُصُّونَ عَلَيۡكُمۡ ءَايَٰتِي وَيُنذِرُونَكُمۡ لِقَآءَ يَوۡمِكُمۡ هَٰذَاۚ قَالُواْ شَهِدۡنَا عَلَىٰٓ أَنفُسِنَاۖ وَغَرَّتۡهُمُ ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَا وَشَهِدُواْ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ أَنَّهُمۡ كَانُواْ كَٰفِرِينَ ﴿130﴾يَٰمَعۡشَرَ ٱلۡجِنِّ وَٱلۡإِنسِ أَلَمۡ يَأۡتِكُمۡ رُسُلٞ مِّنكُمۡ يَقُصُّونَ عَلَيۡكُمۡ ءَايَٰتِي وَيُنذِرُونَكُمۡ لِقَآءَ يَوۡمِكُمۡ هَٰذَاۚ قَالُواْ شَهِدۡنَا عَلَىٰٓ أَنفُسِنَاۖ وَغَرَّتۡهُمُ ٱلۡحَيَوٰةُ ٱلدُّنۡيَا وَشَهِدُواْ عَلَىٰٓ أَنفُسِهِمۡ أَنَّهُمۡ كَانُواْ كَٰفِرِينَ
(له ڕۆژی قیامهتدا خوا دهفهرموێت): ئهی دهستهی پهری و ئینسان، ئایا پێغهمبهرانتان له خۆتان بۆ نههات، که ئایهتهکانی من و ڕووداوهکان بهسهرتاندا بخوێننهوه و ئاگادارتان بکهن و بتانترسێنن لهوهی که ئهم ڕۆژهتان بۆ پێش دێت؟! (ههموو بهیهکدهنگ) دهڵێن: ڕاسته ئێمه خۆمان شایهتی لهسهر خۆمان دهدهین (بهڵام ئهوانه کاتی خۆی) ژیانی دنیا سهری لێشێواندن و ههڵی خهڵهتاندن و شایهتیان لهسهر خۆیاندا که بهڕاستی کاتی خۆی بێ باوهڕ بوون.
ذَٰلِكَ أَن لَّمۡ يَكُن رَّبُّكَ مُهۡلِكَ ٱلۡقُرَىٰ بِظُلۡمٖ وَأَهۡلُهَا غَٰفِلُونَ ﴿131﴾ذَٰلِكَ أَن لَّمۡ يَكُن رَّبُّكَ مُهۡلِكَ ٱلۡقُرَىٰ بِظُلۡمٖ وَأَهۡلُهَا غَٰفِلُونَ
ئهو ناردنی پێغهمبهرانه بۆ ئهوهیه چونکه پهروهردگاری تۆ (نهیکردووه بهعادهت) که لهناوبهری شارو شوێنهکان بێت به ناحهق، لهکاتێکدا خهڵکهکهی غافڵ و بێ ئاگا بن و پهیامی خوایان پێ ڕانهگهیهنرابێت.
وَلِكُلّٖ دَرَجَٰتٞ مِّمَّا عَمِلُواْۚ وَمَا رَبُّكَ بِغَٰفِلٍ عَمَّا يَعۡمَلُونَ ﴿132﴾وَلِكُلّٖ دَرَجَٰتٞ مِّمَّا عَمِلُواْۚ وَمَا رَبُّكَ بِغَٰفِلٍ عَمَّا يَعۡمَلُونَ
بۆ ههر یهکێک له بێ باوهڕ و موسڵمان چهندهها پلهوپایه ههیه له پاداشتی کردهوهکانی، پهروهردگاریشت بێئاگا نیه لهو کاروکردهوهی که دهیکهن.
وَرَبُّكَ ٱلۡغَنِيُّ ذُو ٱلرَّحۡمَةِۚ إِن يَشَأۡ يُذۡهِبۡكُمۡ وَيَسۡتَخۡلِفۡ مِنۢ بَعۡدِكُم مَّا يَشَآءُ كَمَآ أَنشَأَكُم مِّن ذُرِّيَّةِ قَوۡمٍ ءَاخَرِينَ ﴿133﴾وَرَبُّكَ ٱلۡغَنِيُّ ذُو ٱلرَّحۡمَةِۚ إِن يَشَأۡ يُذۡهِبۡكُمۡ وَيَسۡتَخۡلِفۡ مِنۢ بَعۡدِكُم مَّا يَشَآءُ كَمَآ أَنشَأَكُم مِّن ذُرِّيَّةِ قَوۡمٍ ءَاخَرِينَ
پهروهردگاری تۆ زۆر دهوڵهمهندو بێ نیازه، ههروهها خاوهنی سۆزو میهرهبانیشه، ئهگهر بیهوێت ئهوه ئێوه لادهبات و لهناوتان دهبات، ههرچی و ههر کهسیشی مهبهست بێت دوای ئێوه جێنشینی دهکات، ههر وهکو ئێوهی له نهوهی کهسانێکی تر هێنایه کایهوه.
إِنَّ مَا تُوعَدُونَ لَأٓتٖۖ وَمَآ أَنتُم بِمُعۡجِزِينَ ﴿134﴾إِنَّ مَا تُوعَدُونَ لَأٓتٖۖ وَمَآ أَنتُم بِمُعۡجِزِينَ
بهڕاستی ئهو بهڵێنانهی که دهتاندرێتێ (دهربارهی قیامهت و لێپرسینهوه) بهڕێوهیه و بێگومان ههر دێت و ئێوه دهسهوسانکهرنین.
قُلۡ يَٰقَوۡمِ ٱعۡمَلُواْ عَلَىٰ مَكَانَتِكُمۡ إِنِّي عَامِلٞۖ فَسَوۡفَ تَعۡلَمُونَ مَن تَكُونُ لَهُۥ عَٰقِبَةُ ٱلدَّارِۚ إِنَّهُۥ لَا يُفۡلِحُ ٱلظَّـٰلِمُونَ ﴿135﴾قُلۡ يَٰقَوۡمِ ٱعۡمَلُواْ عَلَىٰ مَكَانَتِكُمۡ إِنِّي عَامِلٞۖ فَسَوۡفَ تَعۡلَمُونَ مَن تَكُونُ لَهُۥ عَٰقِبَةُ ٱلدَّارِۚ إِنَّهُۥ لَا يُفۡلِحُ ٱلظَّـٰلِمُونَ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) پێیان) بڵی: ئهی قهوم و هۆزم چیتان بۆ دهکرێت ئهنجامی بدهن لهسهر شێوازی خۆتان، ئهوه بهڕاستی منیش بهردهوامم لهسهر کاری خۆم (له ههوڵ و تێکۆشان بۆ هیدایهت و ئیمان)، چونکه لهئایندهدا دهزانن که سهئهنجامی ماڵی قیامهت بۆ کێ دهبێت، دڵنیاش بن که ستهمکاران سهرفراز نابن.
وَجَعَلُواْ لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ ٱلۡحَرۡثِ وَٱلۡأَنۡعَٰمِ نَصِيبٗا فَقَالُواْ هَٰذَا لِلَّهِ بِزَعۡمِهِمۡ وَهَٰذَا لِشُرَكَآئِنَاۖ فَمَا كَانَ لِشُرَكَآئِهِمۡ فَلَا يَصِلُ إِلَى ٱللَّهِۖ وَمَا كَانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلَىٰ شُرَكَآئِهِمۡۗ سَآءَ مَا يَحۡكُمُونَ ﴿136﴾وَجَعَلُواْ لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ ٱلۡحَرۡثِ وَٱلۡأَنۡعَٰمِ نَصِيبٗا فَقَالُواْ هَٰذَا لِلَّهِ بِزَعۡمِهِمۡ وَهَٰذَا لِشُرَكَآئِنَاۖ فَمَا كَانَ لِشُرَكَآئِهِمۡ فَلَا يَصِلُ إِلَى ٱللَّهِۖ وَمَا كَانَ لِلَّهِ فَهُوَ يَصِلُ إِلَىٰ شُرَكَآئِهِمۡۗ سَآءَ مَا يَحۡكُمُونَ
(ئهو هاوهڵگهرو نهفامانه) ههندێک لهوهی که خوا دروستی کردووه له بهرو بوومی کشتوکاڵ و ماڵاتیان کردووه به بهشی خواو وتویانه: ئهمه بهشی خوایه بهخهیاڵی خۆیان! (ههندێکی تریشیان جیا کردۆتهوه و وتویانه) ئهمهش بۆ بتهکانمانه! جا ئهوهی بۆ بتهکانیان بڕیاریان داوه ئهوه بهخوا ناگات، (واته قبوڵ و پهسهند نیه، ئهوهش که بهخهیاڵی ئهوان) بۆ خوا بڕیاریانداوه، ئهوه دهگهیشته لای بتهکان و بۆ ئهوان بوو، ئای که دادوهریهکی خراپ و نادروست دهکهن.
وَكَذَٰلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٖ مِّنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ قَتۡلَ أَوۡلَٰدِهِمۡ شُرَكَآؤُهُمۡ لِيُرۡدُوهُمۡ وَلِيَلۡبِسُواْ عَلَيۡهِمۡ دِينَهُمۡۖ وَلَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ مَا فَعَلُوهُۖ فَذَرۡهُمۡ وَمَا يَفۡتَرُونَ ﴿137﴾وَكَذَٰلِكَ زَيَّنَ لِكَثِيرٖ مِّنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ قَتۡلَ أَوۡلَٰدِهِمۡ شُرَكَآؤُهُمۡ لِيُرۡدُوهُمۡ وَلِيَلۡبِسُواْ عَلَيۡهِمۡ دِينَهُمۡۖ وَلَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ مَا فَعَلُوهُۖ فَذَرۡهُمۡ وَمَا يَفۡتَرُونَ
وهک ئهو دابهشکردنه دوور له دادوهریه، بت و پهرستراوهکانیان کوشتنی منداڵهکانیان بۆ زۆربهی هاوهڵگهران جوان و ڕازاوه کردبوو (نهفامانی عهرهب کچانیان زینده بهچاڵ دهکرد)، بۆ ئهوهی لهناویان بهرن و ئاینی یهکتاپهرستیان لێ بشێوێنن، خۆ ئهگهر خوا بیویستایه ئهوه نهیاندهتوانی کاری وابکهن (ئازادی لێ دهسهندنهوه)، کهوابوو وازیان لێ بهێنه خۆیان و ئهو درۆو دهلهسهیهی که دهیکهن.
وَقَالُواْ هَٰذِهِۦٓ أَنۡعَٰمٞ وَحَرۡثٌ حِجۡرٞ لَّا يَطۡعَمُهَآ إِلَّا مَن نَّشَآءُ بِزَعۡمِهِمۡ وَأَنۡعَٰمٌ حُرِّمَتۡ ظُهُورُهَا وَأَنۡعَٰمٞ لَّا يَذۡكُرُونَ ٱسۡمَ ٱللَّهِ عَلَيۡهَا ٱفۡتِرَآءً عَلَيۡهِۚ سَيَجۡزِيهِم بِمَا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ ﴿138﴾وَقَالُواْ هَٰذِهِۦٓ أَنۡعَٰمٞ وَحَرۡثٌ حِجۡرٞ لَّا يَطۡعَمُهَآ إِلَّا مَن نَّشَآءُ بِزَعۡمِهِمۡ وَأَنۡعَٰمٌ حُرِّمَتۡ ظُهُورُهَا وَأَنۡعَٰمٞ لَّا يَذۡكُرُونَ ٱسۡمَ ٱللَّهِ عَلَيۡهَا ٱفۡتِرَآءً عَلَيۡهِۚ سَيَجۡزِيهِم بِمَا كَانُواْ يَفۡتَرُونَ
هاوهڵگهران به بڕیاری نادروستی خۆیان دهیانوت: ئهمانه چهند ماڵات و کێڵگهیهکن قهدهغه کراون، کهس لێیان ناخوات مهگهر ئێمه بمانهوێت و ڕازی بین، ههندێک ماڵاتی تریش حهرام کرابوو پشتیان بۆ سواریی و بۆبار بهکار بهێنرێت، ماڵاتێکی تریش ههن ناوی خوای لهسهر نابهن (ناوی بتهکان دهبهن لهکاتی سهر بڕینیاندا) ئهم کارهیان درۆ ههڵبهستن بوو به دهم خواوه (گوایه بهو کارهیان ڕازیه)، بێگومان خوا له ئایندهدا تۆڵهی ههموو ئهو شتانهیان لێ دهستێنێت که بهناحهق ههڵیاندهبهست.
وَقَالُواْ مَا فِي بُطُونِ هَٰذِهِ ٱلۡأَنۡعَٰمِ خَالِصَةٞ لِّذُكُورِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلَىٰٓ أَزۡوَٰجِنَاۖ وَإِن يَكُن مَّيۡتَةٗ فَهُمۡ فِيهِ شُرَكَآءُۚ سَيَجۡزِيهِمۡ وَصۡفَهُمۡۚ إِنَّهُۥ حَكِيمٌ عَلِيمٞ ﴿139﴾وَقَالُواْ مَا فِي بُطُونِ هَٰذِهِ ٱلۡأَنۡعَٰمِ خَالِصَةٞ لِّذُكُورِنَا وَمُحَرَّمٌ عَلَىٰٓ أَزۡوَٰجِنَاۖ وَإِن يَكُن مَّيۡتَةٗ فَهُمۡ فِيهِ شُرَكَآءُۚ سَيَجۡزِيهِمۡ وَصۡفَهُمۡۚ إِنَّهُۥ حَكِيمٌ عَلِيمٞ
(نهفامیهکی تر که پهیڕهوی دهکهن ئهوهیه) دهیانوت: ههرچی له سکی ئهم ماڵاتانهدا بێت (له بهچکه و کۆرپهله) تایبهتیه بۆ نێرینهکانمان و حهرامکراوه له هاوسهرانمان، خۆ ئهگهر به مردارهوه بووی (بهچکهیهک یان کۆرپرلهیهک بوو) ئهوا ههمووان تیایدا هاوبهشن و (پیاوان و ئافرهتان لێی دهخۆن) له ئایندهدا خوا پاداشتی ئهم ههموو (سنووره خۆ کردانه و) باس و خواس و پێناسانهیان دهداتهوه، چونکه بهڕاستی خوا حهکیم و داناو کاربهجێیه و زانا و ئاگاداره بهههموو شتێک (دهیهوێت ههموو ههڵسوکهوتی خهڵکی ڕێک و پێک بێت).
قَدۡ خَسِرَ ٱلَّذِينَ قَتَلُوٓاْ أَوۡلَٰدَهُمۡ سَفَهَۢا بِغَيۡرِ عِلۡمٖ وَحَرَّمُواْ مَا رَزَقَهُمُ ٱللَّهُ ٱفۡتِرَآءً عَلَى ٱللَّهِۚ قَدۡ ضَلُّواْ وَمَا كَانُواْ مُهۡتَدِينَ ﴿140﴾قَدۡ خَسِرَ ٱلَّذِينَ قَتَلُوٓاْ أَوۡلَٰدَهُمۡ سَفَهَۢا بِغَيۡرِ عِلۡمٖ وَحَرَّمُواْ مَا رَزَقَهُمُ ٱللَّهُ ٱفۡتِرَآءً عَلَى ٱللَّهِۚ قَدۡ ضَلُّواْ وَمَا كَانُواْ مُهۡتَدِينَ
بهڕاستی ئهوانهی که منداڵهکانی خۆیان بهناحهق و ناڕهواو نهزانی و نهفامی کوشت زهرهریان کرد، ههروهها زهرهریان کرد ئهوانهی ئهوهی خوا پێی بهخشیبوون خۆیانیان لێ بێ بهش کردو لهناویان برد، ههمووشی بههۆی درۆ ههڵبهستنهوه بهدهم خواوه، بهڕاستی ئهوانه گومڕا بوون و هیدایهت دراو نهبوون.
وَهُوَ ٱلَّذِيٓ أَنشَأَ جَنَّـٰتٖ مَّعۡرُوشَٰتٖ وَغَيۡرَ مَعۡرُوشَٰتٖ وَٱلنَّخۡلَ وَٱلزَّرۡعَ مُخۡتَلِفًا أُكُلُهُۥ وَٱلزَّيۡتُونَ وَٱلرُّمَّانَ مُتَشَٰبِهٗا وَغَيۡرَ مُتَشَٰبِهٖۚ كُلُواْ مِن ثَمَرِهِۦٓ إِذَآ أَثۡمَرَ وَءَاتُواْ حَقَّهُۥ يَوۡمَ حَصَادِهِۦۖ وَلَا تُسۡرِفُوٓاْۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُسۡرِفِينَ ﴿141﴾۞وَهُوَ ٱلَّذِيٓ أَنشَأَ جَنَّـٰتٖ مَّعۡرُوشَٰتٖ وَغَيۡرَ مَعۡرُوشَٰتٖ وَٱلنَّخۡلَ وَٱلزَّرۡعَ مُخۡتَلِفًا أُكُلُهُۥ وَٱلزَّيۡتُونَ وَٱلرُّمَّانَ مُتَشَٰبِهٗا وَغَيۡرَ مُتَشَٰبِهٖۚ كُلُواْ مِن ثَمَرِهِۦٓ إِذَآ أَثۡمَرَ وَءَاتُواْ حَقَّهُۥ يَوۡمَ حَصَادِهِۦۖ وَلَا تُسۡرِفُوٓاْۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلۡمُسۡرِفِينَ
خوا ههر ئهو زاتهیه که باخاتی بهرزی لق و پۆپداری بهرپا کردوه و باخاتی نزمی پهرش و بڵاویشی بهدی هێناوه و خورماو کشتوکاڵی جۆراوجۆریش که شێوهو قهبارهو ڕهنگ و تام و بۆنیان له خواردندا جیایه، له زهیتوون و ههناری لهیهک چوو، ههروهها لهیهک نهچوو، بخۆن له بهرو بوومهکهی کاتێک دهیگرێت و ڕۆژی چنین و دروێنه مافی (ههژارانی) لێبدهن و زیادهڕهوی مهکهن، چونکه خوا له سنوور دهرچوان و زیادهڕهوانی خۆش ناوێت.
وَمِنَ ٱلۡأَنۡعَٰمِ حَمُولَةٗ وَفَرۡشٗاۚ كُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللَّهُ وَلَا تَتَّبِعُواْ خُطُوَٰتِ ٱلشَّيۡطَٰنِۚ إِنَّهُۥ لَكُمۡ عَدُوّٞ مُّبِينٞ ﴿142﴾وَمِنَ ٱلۡأَنۡعَٰمِ حَمُولَةٗ وَفَرۡشٗاۚ كُلُواْ مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللَّهُ وَلَا تَتَّبِعُواْ خُطُوَٰتِ ٱلشَّيۡطَٰنِۚ إِنَّهُۥ لَكُمۡ عَدُوّٞ مُّبِينٞ
(ههر خوا) ههندێک له ماڵاتی بۆ ئێوه ڕام هێناوه که بۆ بار بردن بهکاریان دههێنن (له خوری و مووی ههندێکی تریان) فهرش و ڕایهخ دروست دهکهن و بۆ سواریش ههندێکی تریان بهکار دههێنن، ده بخۆن لهو ڕزق و ڕۆزییهی که خوا پێی بهخشیوون، نهکهن شوێن ههنگاو و (نهخشه و پیلانهکانی) شهیتان بکهون، چونکه بهڕاستی ئهو دوژمنێکی ئاشکرای ئێوهیه.
ثَمَٰنِيَةَ أَزۡوَٰجٖۖ مِّنَ ٱلضَّأۡنِ ٱثۡنَيۡنِ وَمِنَ ٱلۡمَعۡزِ ٱثۡنَيۡنِۗ قُلۡ ءَآلذَّكَرَيۡنِ حَرَّمَ أَمِ ٱلۡأُنثَيَيۡنِ أَمَّا ٱشۡتَمَلَتۡ عَلَيۡهِ أَرۡحَامُ ٱلۡأُنثَيَيۡنِۖ نَبِّـُٔونِي بِعِلۡمٍ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ ﴿143﴾ثَمَٰنِيَةَ أَزۡوَٰجٖۖ مِّنَ ٱلضَّأۡنِ ٱثۡنَيۡنِ وَمِنَ ٱلۡمَعۡزِ ٱثۡنَيۡنِۗ قُلۡ ءَآلذَّكَرَيۡنِ حَرَّمَ أَمِ ٱلۡأُنثَيَيۡنِ أَمَّا ٱشۡتَمَلَتۡ عَلَيۡهِ أَرۡحَامُ ٱلۡأُنثَيَيۡنِۖ نَبِّـُٔونِي بِعِلۡمٍ إِن كُنتُمۡ صَٰدِقِينَ
(خوای گهوره) ههشت جووت ماڵاتی (بۆ خزمهتی ئادهمیزاد دروستکردووه) لهمهڕ جوتێک و لهبزنیش جوتێک (ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) بهو نهفامانه بڵێ که ههر له خۆیانهوه شت حهرام دهکهن) ئایا خواردنی گۆشتی نێرهکانی حهرام کردووه یان مێیهکان یان ئهوهی کهله سکی مێیهکاندا ههیه؟! ئهگهر ئێوه ڕاست دهکهن و بهڵگهیهکی زانستیتان ههیه، بۆمان ڕوون بکهنهوه؟!
وَمِنَ ٱلۡإِبِلِ ٱثۡنَيۡنِ وَمِنَ ٱلۡبَقَرِ ٱثۡنَيۡنِۗ قُلۡ ءَآلذَّكَرَيۡنِ حَرَّمَ أَمِ ٱلۡأُنثَيَيۡنِ أَمَّا ٱشۡتَمَلَتۡ عَلَيۡهِ أَرۡحَامُ ٱلۡأُنثَيَيۡنِۖ أَمۡ كُنتُمۡ شُهَدَآءَ إِذۡ وَصَّىٰكُمُ ٱللَّهُ بِهَٰذَاۚ فَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّنِ ٱفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبٗا لِّيُضِلَّ ٱلنَّاسَ بِغَيۡرِ عِلۡمٍۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿144﴾وَمِنَ ٱلۡإِبِلِ ٱثۡنَيۡنِ وَمِنَ ٱلۡبَقَرِ ٱثۡنَيۡنِۗ قُلۡ ءَآلذَّكَرَيۡنِ حَرَّمَ أَمِ ٱلۡأُنثَيَيۡنِ أَمَّا ٱشۡتَمَلَتۡ عَلَيۡهِ أَرۡحَامُ ٱلۡأُنثَيَيۡنِۖ أَمۡ كُنتُمۡ شُهَدَآءَ إِذۡ وَصَّىٰكُمُ ٱللَّهُ بِهَٰذَاۚ فَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّنِ ٱفۡتَرَىٰ عَلَى ٱللَّهِ كَذِبٗا لِّيُضِلَّ ٱلنَّاسَ بِغَيۡرِ عِلۡمٍۚ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلظَّـٰلِمِينَ
ههروهها له وشتر جووتێک و له ڕهشه وڵاخیش جوتێک، (دووباره پێیان) بڵێ: ئایا خواردنی گۆشتی نێرهکانی حهرام کردووه یان مێیهکان، یان ئهوهی کهله سکی مێیهکاندا ههیه؟! یاخود ئێوه (وا دیاره) شایهت بوون و لهوێ بوون کاتێک خوا بڕیاری بهو جۆرهی بۆ دان؟!! جا ئیتر کێ لهوه ستهمکارتره که درۆی به دهم خواوه ههڵبهستووه تا بهبێ زانستی، خهڵکی سهرلێشێواو بکات، بهڕاستی خوا هیدایهتی دهستهی ستهمکاران نادات.
قُل لَّآ أَجِدُ فِي مَآ أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَىٰ طَاعِمٖ يَطۡعَمُهُۥٓ إِلَّآ أَن يَكُونَ مَيۡتَةً أَوۡ دَمٗا مَّسۡفُوحًا أَوۡ لَحۡمَ خِنزِيرٖ فَإِنَّهُۥ رِجۡسٌ أَوۡ فِسۡقًا أُهِلَّ لِغَيۡرِ ٱللَّهِ بِهِۦۚ فَمَنِ ٱضۡطُرَّ غَيۡرَ بَاغٖ وَلَا عَادٖ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ ﴿145﴾قُل لَّآ أَجِدُ فِي مَآ أُوحِيَ إِلَيَّ مُحَرَّمًا عَلَىٰ طَاعِمٖ يَطۡعَمُهُۥٓ إِلَّآ أَن يَكُونَ مَيۡتَةً أَوۡ دَمٗا مَّسۡفُوحًا أَوۡ لَحۡمَ خِنزِيرٖ فَإِنَّهُۥ رِجۡسٌ أَوۡ فِسۡقًا أُهِلَّ لِغَيۡرِ ٱللَّهِ بِهِۦۚ فَمَنِ ٱضۡطُرَّ غَيۡرَ بَاغٖ وَلَا عَادٖ فَإِنَّ رَبَّكَ غَفُورٞ رَّحِيمٞ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) پییان بڵێ: من نابینم و دهستم ناکهوێت لهوهی که وهحی و نیگام بۆ کراوه هیچ خواردنێکی حهرامکراو لهسهر ئهو کهسهی که بیخوات، مهگهر خواردنی مردارهوه بوو، یان خوێنێکی ڕژێنراو، یان گۆشتی بهراز، بهڕاستی ئهو قهدهغه کراوه ههر پیسه، یاخود (ماڵاتێک) کهله سنووری شهرع دهرچووبێت له سهر بڕینهکهیدا بهوهی که ناوی غهیری خوای لهسهر برابێت، جا کهسێک ئهگهر ناچارکرا (بههۆی گرانی یان زۆر لێکردن) لهکاتێکدا داواکارو دهرچوو نهبێت و بهردهوام نهبێت و دووبارهی نهکاتهوه، ئهوه بهڕاستی پهروهردگاری تۆ لێخۆشبوو میهرهبانه (بۆ بڕاوادارانی ناچار).
وَعَلَى ٱلَّذِينَ هَادُواْ حَرَّمۡنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٖۖ وَمِنَ ٱلۡبَقَرِ وَٱلۡغَنَمِ حَرَّمۡنَا عَلَيۡهِمۡ شُحُومَهُمَآ إِلَّا مَا حَمَلَتۡ ظُهُورُهُمَآ أَوِ ٱلۡحَوَايَآ أَوۡ مَا ٱخۡتَلَطَ بِعَظۡمٖۚ ذَٰلِكَ جَزَيۡنَٰهُم بِبَغۡيِهِمۡۖ وَإِنَّا لَصَٰدِقُونَ ﴿146﴾وَعَلَى ٱلَّذِينَ هَادُواْ حَرَّمۡنَا كُلَّ ذِي ظُفُرٖۖ وَمِنَ ٱلۡبَقَرِ وَٱلۡغَنَمِ حَرَّمۡنَا عَلَيۡهِمۡ شُحُومَهُمَآ إِلَّا مَا حَمَلَتۡ ظُهُورُهُمَآ أَوِ ٱلۡحَوَايَآ أَوۡ مَا ٱخۡتَلَطَ بِعَظۡمٖۚ ذَٰلِكَ جَزَيۡنَٰهُم بِبَغۡيِهِمۡۖ وَإِنَّا لَصَٰدِقُونَ
لهسهر ئهوانهش که بوونهته جولهکه ههرچی زیندهوهری چڕنوکداره حهراممان کردو له (گۆشتی) ڕهشه وڵاخ و له بزن و مهڕیش پیوهکهمان لێ حهرام کردن مهگهر ئهوهی که بهبڕبڕاگهی پشتیانهوه بێت، یاخود ئهوهی دهوری ڕیخۆڵهیانی دابێت، یان ئهوهی تێکهڵی ئێسقان بووبێت، ئهو (حهرام کردنانه) بههۆی لادان و ستهمیانهوه، تۆڵهیهک بوو لێمانسهندن، بهڕاستی ههر ئێمه ڕاستگۆین (تا جولهکه خۆیان بناسن و بزانن که ئهم قورئانه فهرموودهی خوایه و ئاگاداره بهههموو شتێکیان).
فَإِن كَذَّبُوكَ فَقُل رَّبُّكُمۡ ذُو رَحۡمَةٖ وَٰسِعَةٖ وَلَا يُرَدُّ بَأۡسُهُۥ عَنِ ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡمُجۡرِمِينَ ﴿147﴾فَإِن كَذَّبُوكَ فَقُل رَّبُّكُمۡ ذُو رَحۡمَةٖ وَٰسِعَةٖ وَلَا يُرَدُّ بَأۡسُهُۥ عَنِ ٱلۡقَوۡمِ ٱلۡمُجۡرِمِينَ
ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) جا ئهگهر باوهڕیان پێ نهکردیت ئهوه بڵێ: که پهروهردگارتان خاوهنی ڕهحمهت و میهرهبانی فراوان و بێ سنووره (ئهگهر باوهڕ بهێنن و لهپیلان و تهڵهکه به دوور بن، لێتان خۆش دهبێت) هێزی خهشمی خوا له دهستهی ستهمکاران بهرگری ناکرێت (له دهرئهنجامی بێ باوهڕیان).
سَيَقُولُ ٱلَّذِينَ أَشۡرَكُواْ لَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ مَآ أَشۡرَكۡنَا وَلَآ ءَابَآؤُنَا وَلَا حَرَّمۡنَا مِن شَيۡءٖۚ كَذَٰلِكَ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ حَتَّىٰ ذَاقُواْ بَأۡسَنَاۗ قُلۡ هَلۡ عِندَكُم مِّنۡ عِلۡمٖ فَتُخۡرِجُوهُ لَنَآۖ إِن تَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَإِنۡ أَنتُمۡ إِلَّا تَخۡرُصُونَ ﴿148﴾سَيَقُولُ ٱلَّذِينَ أَشۡرَكُواْ لَوۡ شَآءَ ٱللَّهُ مَآ أَشۡرَكۡنَا وَلَآ ءَابَآؤُنَا وَلَا حَرَّمۡنَا مِن شَيۡءٖۚ كَذَٰلِكَ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِمۡ حَتَّىٰ ذَاقُواْ بَأۡسَنَاۗ قُلۡ هَلۡ عِندَكُم مِّنۡ عِلۡمٖ فَتُخۡرِجُوهُ لَنَآۖ إِن تَتَّبِعُونَ إِلَّا ٱلظَّنَّ وَإِنۡ أَنتُمۡ إِلَّا تَخۡرُصُونَ
لهمهودوا موشریک و هاوهڵگهران دهڵێن: ئهگهر خوا بیویستایه هاوهڵمان بۆ بڕیار نهدهدا!! باوو باپیرانیشمان موشریک نهدهبوون!! هیچ شتێکیشمان له خۆمان حهرام نهدهکرد!! (ئهمانه ههمووی قسهی بهتاڵه و ههرگیز خوای گهوره زۆر له کهس ناکات بۆ باوهڕ هێنان یان بێ باوهڕی) ههر بهو شێوهیه ئهوانهی پێش ئهمانیش درۆ و بوختانیان ههڵدهبهست، ههتا تووشی بهڵای ئێمه بوون و سزای ئێمهیان چهشت، پێیان بڵێ: ئایا هیچ زانیاری و زانستیهکی خوایتان لهلایه، تا نیشانمان بدهن و بۆمان دهربخهن؟ ئێوه شوێنی هیچ شتێکی تر ناکهون جگه لهگومان و ئێوه هیچ شتێکی تر ناکهن مهگهر ئهوه نهبێت که درۆ دهکهن.
قُلۡ فَلِلَّهِ ٱلۡحُجَّةُ ٱلۡبَٰلِغَةُۖ فَلَوۡ شَآءَ لَهَدَىٰكُمۡ أَجۡمَعِينَ ﴿149﴾قُلۡ فَلِلَّهِ ٱلۡحُجَّةُ ٱلۡبَٰلِغَةُۖ فَلَوۡ شَآءَ لَهَدَىٰكُمۡ أَجۡمَعِينَ
ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم) پێیان بڵێ: کهوابوو ههر بۆ خوایه خۆی بهڵگه تێرو تهواوهکان، جا ئهگهر بیویستایه ئهوه ههمووتانی بهتهواوی هیدایهت دهداو به ناچاریی ههمووان بڕوادار دهبوون (بهڵام ڕێزی لێگرتوون و سهرپشکی کردوون).
قُلۡ هَلُمَّ شُهَدَآءَكُمُ ٱلَّذِينَ يَشۡهَدُونَ أَنَّ ٱللَّهَ حَرَّمَ هَٰذَاۖ فَإِن شَهِدُواْ فَلَا تَشۡهَدۡ مَعَهُمۡۚ وَلَا تَتَّبِعۡ أَهۡوَآءَ ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَا وَٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡأٓخِرَةِ وَهُم بِرَبِّهِمۡ يَعۡدِلُونَ ﴿150﴾قُلۡ هَلُمَّ شُهَدَآءَكُمُ ٱلَّذِينَ يَشۡهَدُونَ أَنَّ ٱللَّهَ حَرَّمَ هَٰذَاۖ فَإِن شَهِدُواْ فَلَا تَشۡهَدۡ مَعَهُمۡۚ وَلَا تَتَّبِعۡ أَهۡوَآءَ ٱلَّذِينَ كَذَّبُواْ بِـَٔايَٰتِنَا وَٱلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ بِٱلۡأٓخِرَةِ وَهُم بِرَبِّهِمۡ يَعۡدِلُونَ
پێیان بڵێ: ئادهی ئهو شایهتانهتان بهێنن که شایهتی دهدهن بهڕاستی خوا ئهم شتانهی حهرام کردووه، خۆ ئهگهر ویستیان شایهتی بدهن، ئهوه تۆ لهگهڵ ئهواندا مهبه و شوێنی ئارهزووی ئهوانه مهکهوه که باوهڕیان به ئایهت و فهرمانهکانی ئێمه نهکردووه و شوێن ئارهزووی ئهوانهش مهکهوه که باوهڕ بهرۆژی دوایی ناهێنن و ئهوانهش که هاوتا بۆ پهروهردگاریان دادهنێن.
قُلۡ تَعَالَوۡاْ أَتۡلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمۡ عَلَيۡكُمۡۖ أَلَّا تُشۡرِكُواْ بِهِۦ شَيۡـٔٗاۖ وَبِٱلۡوَٰلِدَيۡنِ إِحۡسَٰنٗاۖ وَلَا تَقۡتُلُوٓاْ أَوۡلَٰدَكُم مِّنۡ إِمۡلَٰقٖ نَّحۡنُ نَرۡزُقُكُمۡ وَإِيَّاهُمۡۖ وَلَا تَقۡرَبُواْ ٱلۡفَوَٰحِشَ مَا ظَهَرَ مِنۡهَا وَمَا بَطَنَۖ وَلَا تَقۡتُلُواْ ٱلنَّفۡسَ ٱلَّتِي حَرَّمَ ٱللَّهُ إِلَّا بِٱلۡحَقِّۚ ذَٰلِكُمۡ وَصَّىٰكُم بِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَعۡقِلُونَ ﴿151﴾۞قُلۡ تَعَالَوۡاْ أَتۡلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمۡ عَلَيۡكُمۡۖ أَلَّا تُشۡرِكُواْ بِهِۦ شَيۡـٔٗاۖ وَبِٱلۡوَٰلِدَيۡنِ إِحۡسَٰنٗاۖ وَلَا تَقۡتُلُوٓاْ أَوۡلَٰدَكُم مِّنۡ إِمۡلَٰقٖ نَّحۡنُ نَرۡزُقُكُمۡ وَإِيَّاهُمۡۖ وَلَا تَقۡرَبُواْ ٱلۡفَوَٰحِشَ مَا ظَهَرَ مِنۡهَا وَمَا بَطَنَۖ وَلَا تَقۡتُلُواْ ٱلنَّفۡسَ ٱلَّتِي حَرَّمَ ٱللَّهُ إِلَّا بِٱلۡحَقِّۚ ذَٰلِكُمۡ وَصَّىٰكُم بِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَعۡقِلُونَ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) پێیان بڵێ: (خهڵکینه) وهرن با ئهو شتانهتان بۆ بخوێنمهوه که پهروهردگارتان حهرامی کردووه لهسهرتان، (یهکهمیان ئهوهیه) که هیچ شتێک نهکهن بهشهریک و هاوهڵ بۆی، (دووههمیان ئهوهیه) که چاک ڕهفتار بن لهگهڵ دایک و باوکتاندا، (سێههمیان) منداڵانی خۆتان لهبهر برسێتی و نهداری مهکوژن، چونکه ئێمه (پهکتان ناخهین) ڕزق و ڕۆزی ئێوهش و ئهوانیش دهدهین، (چوارههمیان) نزیکی گوناهو تاوانهکان مهکهون، چ ئهوهی که ئاشکراو بووه و چ ئهوهی که شاراوه و پهنهانه بووه، (پێنجهمیان) هیچ کهسیش مهکوژن که خوا حهرامی کردووه مهگهر بهحهق نهبێت، ئهوهی که خوێندمهوه بۆتان خوا فهرمانی پێکردوون بۆ ئهوهی ژیرو هۆشمهند بن.
وَلَا تَقۡرَبُواْ مَالَ ٱلۡيَتِيمِ إِلَّا بِٱلَّتِي هِيَ أَحۡسَنُ حَتَّىٰ يَبۡلُغَ أَشُدَّهُۥۚ وَأَوۡفُواْ ٱلۡكَيۡلَ وَٱلۡمِيزَانَ بِٱلۡقِسۡطِۖ لَا نُكَلِّفُ نَفۡسًا إِلَّا وُسۡعَهَاۖ وَإِذَا قُلۡتُمۡ فَٱعۡدِلُواْ وَلَوۡ كَانَ ذَا قُرۡبَىٰۖ وَبِعَهۡدِ ٱللَّهِ أَوۡفُواْۚ ذَٰلِكُمۡ وَصَّىٰكُم بِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَذَكَّرُونَ ﴿152﴾وَلَا تَقۡرَبُواْ مَالَ ٱلۡيَتِيمِ إِلَّا بِٱلَّتِي هِيَ أَحۡسَنُ حَتَّىٰ يَبۡلُغَ أَشُدَّهُۥۚ وَأَوۡفُواْ ٱلۡكَيۡلَ وَٱلۡمِيزَانَ بِٱلۡقِسۡطِۖ لَا نُكَلِّفُ نَفۡسًا إِلَّا وُسۡعَهَاۖ وَإِذَا قُلۡتُمۡ فَٱعۡدِلُواْ وَلَوۡ كَانَ ذَا قُرۡبَىٰۖ وَبِعَهۡدِ ٱللَّهِ أَوۡفُواْۚ ذَٰلِكُمۡ وَصَّىٰكُم بِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَذَكَّرُونَ
(شهشهمیان) نزیک ماڵ و سامانی ههتیو مهکهون مهگهر بهچاکی و له قازانجی نهبێت، ههتا ئهو کاتهی گهوره دهبێت و بهتهواوی پێ دهگات، (حهوتهمیان) کێشان و پێوان بهڕێک و پێکی بهکار بهێنن بهدادگهری ئهنجامی بدهن و (فێڵی تێدا مهکهن)، جا ئێمه داخوازی له کهس ناکهین مهگهر بهگوێرهی توانای خۆی نهبێت (ههشتهمیان) کاتێکیش قسهو گوفتارتان کرد ئهوه دادوهر بن و (لایهنی ناحهق مهگرن) ئهگهر خزمی نزیکیش بێت، (نۆههمیان) وهفابکهن بهو پهیمانهی که دهیبهستن لهگهڵ خوادا بهو بهڵێنهی که به پهروهردگاری دهدهن، ئهو شتانهش پهروهردگارتان فهرمانی پێداون، بۆ ئهوهی یاداوهری وهربگرن.
وَأَنَّ هَٰذَا صِرَٰطِي مُسۡتَقِيمٗا فَٱتَّبِعُوهُۖ وَلَا تَتَّبِعُواْ ٱلسُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمۡ عَن سَبِيلِهِۦۚ ذَٰلِكُمۡ وَصَّىٰكُم بِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ ﴿153﴾وَأَنَّ هَٰذَا صِرَٰطِي مُسۡتَقِيمٗا فَٱتَّبِعُوهُۖ وَلَا تَتَّبِعُواْ ٱلسُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمۡ عَن سَبِيلِهِۦۚ ذَٰلِكُمۡ وَصَّىٰكُم بِهِۦ لَعَلَّكُمۡ تَتَّقُونَ
بێگومان ئهمهی (که باسکرا) ڕێبازی منه که ڕاسته ده ئێوهش شوێنی بکهون (دهههم) شوێنی ڕێچکهکانی تر مهکهون چونکه جیاتان دهکاتهوه له ڕێبازی خوا، ئهوهش پهروهردگارتان فهرمانی پێ کردوون، بۆ ئهوهی خواناس و پارێزکار بن.
ثُمَّ ءَاتَيۡنَا مُوسَى ٱلۡكِتَٰبَ تَمَامًا عَلَى ٱلَّذِيٓ أَحۡسَنَ وَتَفۡصِيلٗا لِّكُلِّ شَيۡءٖ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٗ لَّعَلَّهُم بِلِقَآءِ رَبِّهِمۡ يُؤۡمِنُونَ ﴿154﴾ثُمَّ ءَاتَيۡنَا مُوسَى ٱلۡكِتَٰبَ تَمَامًا عَلَى ٱلَّذِيٓ أَحۡسَنَ وَتَفۡصِيلٗا لِّكُلِّ شَيۡءٖ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٗ لَّعَلَّهُم بِلِقَآءِ رَبِّهِمۡ يُؤۡمِنُونَ
(دوای ئهو (١٠) ئامۆژگاریه، یادتان دههێنمهوه): پاشان کتێبی تهوراتمان به موسا بهخشی بۆ ئهوهی نازو نیعمهتی تهواو بڕژین بهسهر ئهو کهسهدا که بهچاکی پیادهی دهکات و جیاکهرهوه و ڕوون کهرهوهی ههموو شتێک بێت و ڕێنموویی و میهرهبانیش بێت، بۆ ئهوهی ئهوانه باوهڕی دامهزراو بهێنن بهگهیشتنهوهیان به پهروهردگاریان (بۆ لێپرسینهوه و پاداشتی کارو کردهوهیان).
وَهَٰذَا كِتَٰبٌ أَنزَلۡنَٰهُ مُبَارَكٞ فَٱتَّبِعُوهُ وَٱتَّقُواْ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ ﴿155﴾وَهَٰذَا كِتَٰبٌ أَنزَلۡنَٰهُ مُبَارَكٞ فَٱتَّبِعُوهُ وَٱتَّقُواْ لَعَلَّكُمۡ تُرۡحَمُونَ
ئهم قورئانهش کتێبێکی پیرۆزه دامانبهزاند (بۆ سهرجهم خهڵکی، له ههموو کات و شوێنێکدا) دهئێوهش شوێنی بکهون و خۆتان له یاخی بوون دوور بگرن، بۆ ئهوهی ڕهحمتان پێبکرێت...
أَن تَقُولُوٓاْ إِنَّمَآ أُنزِلَ ٱلۡكِتَٰبُ عَلَىٰ طَآئِفَتَيۡنِ مِن قَبۡلِنَا وَإِن كُنَّا عَن دِرَاسَتِهِمۡ لَغَٰفِلِينَ ﴿156﴾أَن تَقُولُوٓاْ إِنَّمَآ أُنزِلَ ٱلۡكِتَٰبُ عَلَىٰ طَآئِفَتَيۡنِ مِن قَبۡلِنَا وَإِن كُنَّا عَن دِرَاسَتِهِمۡ لَغَٰفِلِينَ
نهک بڵێن: بهڕاستی کتێبی ئاسمانی ههر بۆ دوو دهستهی (گاورو جوو) پێش ئێمه دابهزێنراوه، لهکاتێکدا بێگومان ئێمه له خوێندنهوه و لێکۆڵینهوهی کتێبهکانیان بێ ئاگاین و نهخوێندهوارین...
أَوۡ تَقُولُواْ لَوۡ أَنَّآ أُنزِلَ عَلَيۡنَا ٱلۡكِتَٰبُ لَكُنَّآ أَهۡدَىٰ مِنۡهُمۡۚ فَقَدۡ جَآءَكُم بَيِّنَةٞ مِّن رَّبِّكُمۡ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٞۚ فَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّن كَذَّبَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَصَدَفَ عَنۡهَاۗ سَنَجۡزِي ٱلَّذِينَ يَصۡدِفُونَ عَنۡ ءَايَٰتِنَا سُوٓءَ ٱلۡعَذَابِ بِمَا كَانُواْ يَصۡدِفُونَ ﴿157﴾أَوۡ تَقُولُواْ لَوۡ أَنَّآ أُنزِلَ عَلَيۡنَا ٱلۡكِتَٰبُ لَكُنَّآ أَهۡدَىٰ مِنۡهُمۡۚ فَقَدۡ جَآءَكُم بَيِّنَةٞ مِّن رَّبِّكُمۡ وَهُدٗى وَرَحۡمَةٞۚ فَمَنۡ أَظۡلَمُ مِمَّن كَذَّبَ بِـَٔايَٰتِ ٱللَّهِ وَصَدَفَ عَنۡهَاۗ سَنَجۡزِي ٱلَّذِينَ يَصۡدِفُونَ عَنۡ ءَايَٰتِنَا سُوٓءَ ٱلۡعَذَابِ بِمَا كَانُواْ يَصۡدِفُونَ
یان نهک بڵێن: ئهگهر بهڕاستی ئهو کتێبه بۆ ئێمه داببهزێنرایه ئهوه ئێمه لهوان چاکتر پهیڕهویمان دهکرد، جا بێگومان خۆ ئهوهته ئێوهش بهڵگهی ئاشکراو (قورئانی ڕهوانتان) لهلایهن پهروهردگارتانهوه بۆ هاتووه هاوڕێ لهگهڵ هیدایهت و ڕهحمهت و ڕێنموویدا (کهچی باوهڕی پێ ناهێنن!!)، جا کێ لهوه ستهمکارتره که بڕوای بهئایهت و فهرمانهکانی خوا نههێناوه و بهفێڵ و پیلان ڕووی خهڵکیان لێ وهردهگێڕێت، لهئایندهیهکی نزیکدا تۆڵه لهوانه دهسێنین که ڕووی خۆیان و خهڵکیش وهردهگێڕن له ئایهتهکانی ئێمه و بهسزای توندو پڕ ئێش و ئازار گرفتاریان دهکهین، بههۆی ئهوهی ڕووی خۆیان و خهڵکیان وهردهچهرخاند له ئایینی خوا.
هَلۡ يَنظُرُونَ إِلَّآ أَن تَأۡتِيَهُمُ ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ أَوۡ يَأۡتِيَ رَبُّكَ أَوۡ يَأۡتِيَ بَعۡضُ ءَايَٰتِ رَبِّكَۗ يَوۡمَ يَأۡتِي بَعۡضُ ءَايَٰتِ رَبِّكَ لَا يَنفَعُ نَفۡسًا إِيمَٰنُهَا لَمۡ تَكُنۡ ءَامَنَتۡ مِن قَبۡلُ أَوۡ كَسَبَتۡ فِيٓ إِيمَٰنِهَا خَيۡرٗاۗ قُلِ ٱنتَظِرُوٓاْ إِنَّا مُنتَظِرُونَ ﴿158﴾هَلۡ يَنظُرُونَ إِلَّآ أَن تَأۡتِيَهُمُ ٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ أَوۡ يَأۡتِيَ رَبُّكَ أَوۡ يَأۡتِيَ بَعۡضُ ءَايَٰتِ رَبِّكَۗ يَوۡمَ يَأۡتِي بَعۡضُ ءَايَٰتِ رَبِّكَ لَا يَنفَعُ نَفۡسًا إِيمَٰنُهَا لَمۡ تَكُنۡ ءَامَنَتۡ مِن قَبۡلُ أَوۡ كَسَبَتۡ فِيٓ إِيمَٰنِهَا خَيۡرٗاۗ قُلِ ٱنتَظِرُوٓاْ إِنَّا مُنتَظِرُونَ
ئایا ئهوانه چاوهڕێی هیچ شتێک دهکهن جگه لهوهی که فریشتهی گیان کێشانیان بۆ بێت؟ یان پهروهردگارت خۆی یهکسهر بێت بێ چهند و چوون؟ یان ههندێک له نیشانهکانی پهروهردگارت دهربکهوێت (که بهڵگهیه لهسهر بهرپا بوونی قیامهت)؟ له ڕۆژی هاتنی ههندێک له نیشانهکانی پهروهردگارت (وهکو ههڵهاتنی ڕۆژ له خۆرئاوا...)، ئهو کهسهی ئهو ڕۆژه ئیمان و باوهڕ دههێنێت، ئهو ئیمان و باوهڕهی سوودی بۆی نابێت ئهگهر پێشتر ئیمانی نههێنابێت، یان کردهوهی چاکی هاوڕێ لهگهڵ ئیمانهکهیدا ئهنجام نهدابێت، پێیان بڵێ: چاوهڕێ بکهن (بزانین خوا چیتان بهسهر دههێنێت) ئێمهش چاوهڕوانین.
إِنَّ ٱلَّذِينَ فَرَّقُواْ دِينَهُمۡ وَكَانُواْ شِيَعٗا لَّسۡتَ مِنۡهُمۡ فِي شَيۡءٍۚ إِنَّمَآ أَمۡرُهُمۡ إِلَى ٱللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُم بِمَا كَانُواْ يَفۡعَلُونَ ﴿159﴾إِنَّ ٱلَّذِينَ فَرَّقُواْ دِينَهُمۡ وَكَانُواْ شِيَعٗا لَّسۡتَ مِنۡهُمۡ فِي شَيۡءٍۚ إِنَّمَآ أَمۡرُهُمۡ إِلَى ٱللَّهِ ثُمَّ يُنَبِّئُهُم بِمَا كَانُواْ يَفۡعَلُونَ
بهڕاستی ئهوانهی ئاینهکهیان بهش بهش کردو بوونه دهسته دهسته و پارچه پارچه (بڕوایان بهههندێکی قورئان ههیه و ههندێکی تری پشت گوێ دهخهن)، ئهوه له هیچ شتێکدا تۆ لهوان نیت، بهڵکو تۆ لهوان بهریت، بهڕاستی ئهوانه کاروباریان بۆ لای خوایه و تۆڵهی لادانیان لێدهسێنێتهوه، لهوهودوا ههواڵی ههموو ئهو کارو کردهوانهیان پێ دهدات که ئهنجامی دهدهن.
مَن جَآءَ بِٱلۡحَسَنَةِ فَلَهُۥ عَشۡرُ أَمۡثَالِهَاۖ وَمَن جَآءَ بِٱلسَّيِّئَةِ فَلَا يُجۡزَىٰٓ إِلَّا مِثۡلَهَا وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ ﴿160﴾مَن جَآءَ بِٱلۡحَسَنَةِ فَلَهُۥ عَشۡرُ أَمۡثَالِهَاۖ وَمَن جَآءَ بِٱلسَّيِّئَةِ فَلَا يُجۡزَىٰٓ إِلَّا مِثۡلَهَا وَهُمۡ لَا يُظۡلَمُونَ
ئهوهی بهیهک خێرو چاکهوه هاتبێت ئهوه ده چهندانهی چاکهکه پاداشتی بۆ ههیه، ئهوهش به گوناهو ههڵهیهکهوه هاتبێت، ئهوه پاداشت نادرێتهوه جگه بهئهندازهی تاوانهکهی نهبێت و ئهوانه ستهمیان لێناکرێت.
قُلۡ إِنَّنِي هَدَىٰنِي رَبِّيٓ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ دِينٗا قِيَمٗا مِّلَّةَ إِبۡرَٰهِيمَ حَنِيفٗاۚ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ ﴿161﴾قُلۡ إِنَّنِي هَدَىٰنِي رَبِّيٓ إِلَىٰ صِرَٰطٖ مُّسۡتَقِيمٖ دِينٗا قِيَمٗا مِّلَّةَ إِبۡرَٰهِيمَ حَنِيفٗاۚ وَمَا كَانَ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِينَ
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) پێیان) بڵێ: بهڕاستی من پهروهردگارم هیدایهت و ڕێنمووی کردووم بۆ ڕێگه و ڕێبازی ڕاست و دروست، ئاینێک که ڕاگری ژیانی خهڵکه، ئهویش ئاینی ئیبراهیمه که دووره له ههموو لادان و ناڕێکیهکهوه و ئهو ههرگیز له ڕیزی موشریک و هاوهڵگهراندا نهبووه.
قُلۡ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحۡيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ ﴿162﴾قُلۡ إِنَّ صَلَاتِي وَنُسُكِي وَمَحۡيَايَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ ٱلۡعَٰلَمِينَ
(ئهی پێغهمبهر (صلى الله عليه وسلم)، ئهی ئیماندار) بڵێ: بهڕاستی نوێژو حهج و دروشمهکانی و (سهرجهم چاکه و بهندایهتیم) ههروهها ژیان و مردنم تایبهته بۆ خوای پهروهردگاری جیهانیانهوه.
لَا شَرِيكَ لَهُۥۖ وَبِذَٰلِكَ أُمِرۡتُ وَأَنَا۠ أَوَّلُ ٱلۡمُسۡلِمِينَ ﴿163﴾لَا شَرِيكَ لَهُۥۖ وَبِذَٰلِكَ أُمِرۡتُ وَأَنَا۠ أَوَّلُ ٱلۡمُسۡلِمِينَ
ئهو زاته هیچ هاوهڵ و هاوبهش و شهریکێکی نیه و من بهوه فهرمانم پێدراوه و من یهکهم کهسی موسوڵمانانم.
قُلۡ أَغَيۡرَ ٱللَّهِ أَبۡغِي رَبّٗا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيۡءٖۚ وَلَا تَكۡسِبُ كُلُّ نَفۡسٍ إِلَّا عَلَيۡهَاۚ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٞ وِزۡرَ أُخۡرَىٰۚ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّكُم مَّرۡجِعُكُمۡ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمۡ فِيهِ تَخۡتَلِفُونَ ﴿164﴾قُلۡ أَغَيۡرَ ٱللَّهِ أَبۡغِي رَبّٗا وَهُوَ رَبُّ كُلِّ شَيۡءٖۚ وَلَا تَكۡسِبُ كُلُّ نَفۡسٍ إِلَّا عَلَيۡهَاۚ وَلَا تَزِرُ وَازِرَةٞ وِزۡرَ أُخۡرَىٰۚ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّكُم مَّرۡجِعُكُمۡ فَيُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمۡ فِيهِ تَخۡتَلِفُونَ
ههروهها بڵێ: ئایا ڕهوایه من جگه له خوا بگهڕێم پهروهردگارێکی تر بکهمه پهروهردگاری خۆم لهکاتێکدا که ئهو زاته خاوهن و پهروهردگاری ههموو شتێکه؟ هیچ کهسێک هیچ گوناهێک ناکات لهسهر خۆی نهکهوێت، هیچ کهسێک باری گرانی تاوانی کهسی تر ههڵناگرێت، لهوهودوا گهڕانهوهتان ههر بۆ لای پهروهردگارتانه، ئینجا ههواڵی ههموو ئهو شتانهتان پێ دهدات که جیاوازی و کێشهتان تێدا ههیه.
وَهُوَ ٱلَّذِي جَعَلَكُمۡ خَلَـٰٓئِفَ ٱلۡأَرۡضِ وَرَفَعَ بَعۡضَكُمۡ فَوۡقَ بَعۡضٖ دَرَجَٰتٖ لِّيَبۡلُوَكُمۡ فِي مَآ ءَاتَىٰكُمۡۗ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ ٱلۡعِقَابِ وَإِنَّهُۥ لَغَفُورٞ رَّحِيمُۢ ﴿165﴾وَهُوَ ٱلَّذِي جَعَلَكُمۡ خَلَـٰٓئِفَ ٱلۡأَرۡضِ وَرَفَعَ بَعۡضَكُمۡ فَوۡقَ بَعۡضٖ دَرَجَٰتٖ لِّيَبۡلُوَكُمۡ فِي مَآ ءَاتَىٰكُمۡۗ إِنَّ رَبَّكَ سَرِيعُ ٱلۡعِقَابِ وَإِنَّهُۥ لَغَفُورٞ رَّحِيمُۢ
خوا ههر ئهو زاتهیه، که ئێوهی کردووه بهجێنشینی (گهلانی ڕابووردوو) لهم زهویهدا، چهندهها پلهوپایهی ههندێکتانی بهسهر ههندێکی ترتاندا بهرز کردۆتهوه (له ڕووی زانستی یان سامان یان هێز... هید)، بۆ ئهوهی تاقیتان بکاتهوه بهوهی که پێی بهخشیوون، دڵنیاش به که پهروهردگاری تۆ له تۆڵهسهندنهوهدا خێرایه (لهوانهی کهله تاقی کردنهوهکهدا دهرناچن) بێگومان ئهو زاته لێخۆش بووه و میهرهبانیشه (بۆ سهرفرازان).
الٓمٓصٓ ﴿1﴾الٓمٓصٓ
سهرنجی سهرهتای سوورهتی (البقرة) بده.
كِتَٰبٌ أُنزِلَ إِلَيۡكَ فَلَا يَكُن فِي صَدۡرِكَ حَرَجٞ مِّنۡهُ لِتُنذِرَ بِهِۦ وَذِكۡرَىٰ لِلۡمُؤۡمِنِينَ ﴿2﴾كِتَٰبٌ أُنزِلَ إِلَيۡكَ فَلَا يَكُن فِي صَدۡرِكَ حَرَجٞ مِّنۡهُ لِتُنذِرَ بِهِۦ وَذِكۡرَىٰ لِلۡمُؤۡمِنِينَ
(ئهم قورئانه) کتێبێکه و بۆت هاتوهته خوارهوه، کهوابوو با سهغڵهتیی له دڵ و دهروونتدا نهببێت (لهگهیاندنیدا) بۆ ئهوهی خهڵکی پێ بێدار بکهیتهوه، ههروهها یادهوهریشه بۆ ئیمانداران.
ٱتَّبِعُواْ مَآ أُنزِلَ إِلَيۡكُم مِّن رَّبِّكُمۡ وَلَا تَتَّبِعُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَۗ قَلِيلٗا مَّا تَذَكَّرُونَ ﴿3﴾ٱتَّبِعُواْ مَآ أُنزِلَ إِلَيۡكُم مِّن رَّبِّكُمۡ وَلَا تَتَّبِعُواْ مِن دُونِهِۦٓ أَوۡلِيَآءَۗ قَلِيلٗا مَّا تَذَكَّرُونَ
(خهڵکینه) شوێنی ئهو (بهرنامهیه) بکهون که لهلایهن پهروهردگارتانهوه بۆتان هێنراوهته خوارهوه، جگه لهو زاته شوێنی هیچ پشتیوان و خۆشهویستێکی تر مهکهون، کهم یاداوهری و پهند وهردهگرن و بیردهکهنهوه!
وَكَم مِّن قَرۡيَةٍ أَهۡلَكۡنَٰهَا فَجَآءَهَا بَأۡسُنَا بَيَٰتًا أَوۡ هُمۡ قَآئِلُونَ ﴿4﴾وَكَم مِّن قَرۡيَةٍ أَهۡلَكۡنَٰهَا فَجَآءَهَا بَأۡسُنَا بَيَٰتًا أَوۡ هُمۡ قَآئِلُونَ
چهندهها شارو دێهاتمان وێران و کاول کرد له کاتێکدا له شهودا خهوتبوون، یان لهکاتی ئیسراحهتی نیوهڕۆدا بوون کتوپڕ سزاو تۆڵهی ئێمه یهخهی پێگرتن.
فَمَا كَانَ دَعۡوَىٰهُمۡ إِذۡ جَآءَهُم بَأۡسُنَآ إِلَّآ أَن قَالُوٓاْ إِنَّا كُنَّا ظَٰلِمِينَ ﴿5﴾فَمَا كَانَ دَعۡوَىٰهُمۡ إِذۡ جَآءَهُم بَأۡسُنَآ إِلَّآ أَن قَالُوٓاْ إِنَّا كُنَّا ظَٰلِمِينَ
ئهو کاته که سزای ئێمه یهخهی پێگرتن ئینجا قسهو گوفتار و دۆعا و نزایان هیچ نهبوو تهنها ئهوه نهبێت دهیانوت: بهڕاستی ئێمه ستهمکار بووین، بهڕاستی ئێمه یاخی بوین.
فَلَنَسۡـَٔلَنَّ ٱلَّذِينَ أُرۡسِلَ إِلَيۡهِمۡ وَلَنَسۡـَٔلَنَّ ٱلۡمُرۡسَلِينَ ﴿6﴾فَلَنَسۡـَٔلَنَّ ٱلَّذِينَ أُرۡسِلَ إِلَيۡهِمۡ وَلَنَسۡـَٔلَنَّ ٱلۡمُرۡسَلِينَ
ئینجا سوێند بێت به خوا بێگومان ئێمه پرسیار دهکهین لهوانهی که پێغهمبهرانیان بۆ ڕهوانه کراوه، سوێند بێت به خوا له پێغهمبهرانیش دهپرسینهوه (دهربارهی ههڵوێستی ئهو خهڵکه بهرامبهریان).
فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيۡهِم بِعِلۡمٖۖ وَمَا كُنَّا غَآئِبِينَ ﴿7﴾فَلَنَقُصَّنَّ عَلَيۡهِم بِعِلۡمٖۖ وَمَا كُنَّا غَآئِبِينَ
ئینجا سوێند بێت به خوا بهڕاستی ههموو بهسهرهاتهکان لهسهر بنچینهی زانیاری و ئاگاداری تهواو دهخهینه ڕوو و دهیڵێینهوه بۆیان، ئێمه بێ ئاگا نهبووین له ههڵس و کهوتیان.
وَٱلۡوَزۡنُ يَوۡمَئِذٍ ٱلۡحَقُّۚ فَمَن ثَقُلَتۡ مَوَٰزِينُهُۥ فَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ ﴿8﴾وَٱلۡوَزۡنُ يَوۡمَئِذٍ ٱلۡحَقُّۚ فَمَن ثَقُلَتۡ مَوَٰزِينُهُۥ فَأُوْلَـٰٓئِكَ هُمُ ٱلۡمُفۡلِحُونَ
تهرازوو پێوهری ڕاست و دروست لهو ڕۆژهدایه، ئینجا ئهوهی تای تهرازووی (خێر و چاکهکانی) سهنگین بێت، ئهوه ئیتر ئهو جۆره کهسانه سهرکهوتوو سهرفرازن.
وَمَنۡ خَفَّتۡ مَوَٰزِينُهُۥ فَأُوْلَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓاْ أَنفُسَهُم بِمَا كَانُواْ بِـَٔايَٰتِنَا يَظۡلِمُونَ ﴿9﴾وَمَنۡ خَفَّتۡ مَوَٰزِينُهُۥ فَأُوْلَـٰٓئِكَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓاْ أَنفُسَهُم بِمَا كَانُواْ بِـَٔايَٰتِنَا يَظۡلِمُونَ
(بهڵام) ئهوهی تای تهرازوی (خێرو چاکهکانی سوک بێت) ئهو جۆره کهسانه ئهوانهن که خۆیان دۆڕان و خۆیان لهدهستدا بههۆی ئهوهی که بڕوایان بهبهڵگه و ئایهتهکانی ئێمه نیه و ستهم دهکهن.
وَلَقَدۡ مَكَّنَّـٰكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَجَعَلۡنَا لَكُمۡ فِيهَا مَعَٰيِشَۗ قَلِيلٗا مَّا تَشۡكُرُونَ ﴿10﴾وَلَقَدۡ مَكَّنَّـٰكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَجَعَلۡنَا لَكُمۡ فِيهَا مَعَٰيِشَۗ قَلِيلٗا مَّا تَشۡكُرُونَ
سوێند بهخوا بهڕاستی ئێمه ئێوهمان نیشتهجێ کرد لهم زهویهدا و دهسهڵاتمان پێبهخشین و جۆرهها هۆکاری ژیانمان تیایدا بۆ سازاندوون (له خواردن و خواردنهوهو هۆکانی گواستنهوهو پۆشاک و ناوماڵ و ئاوو ههواو... هتد، کهچی لهبهرامبهر ئهو ههموو نازو نیعمهته بێ شوماره) سوپاسی کهمی نیعمهتهکان دهکهن یان کهمتان سوپاسگوزارن.
وَلَقَدۡ خَلَقۡنَٰكُمۡ ثُمَّ صَوَّرۡنَٰكُمۡ ثُمَّ قُلۡنَا لِلۡمَلَـٰٓئِكَةِ ٱسۡجُدُواْ لِأٓدَمَ فَسَجَدُوٓاْ إِلَّآ إِبۡلِيسَ لَمۡ يَكُن مِّنَ ٱلسَّـٰجِدِينَ ﴿11﴾وَلَقَدۡ خَلَقۡنَٰكُمۡ ثُمَّ صَوَّرۡنَٰكُمۡ ثُمَّ قُلۡنَا لِلۡمَلَـٰٓئِكَةِ ٱسۡجُدُواْ لِأٓدَمَ فَسَجَدُوٓاْ إِلَّآ إِبۡلِيسَ لَمۡ يَكُن مِّنَ ٱلسَّـٰجِدِينَ
سوێند بهخوا بهڕاستی ئێمه (باوه گهورهی) ئێوهمان دروست کردو نهخش و نیگاری ڕواڵهت و ڕوخساری ئێوهمان کێشا، پاشان وتمان به فریشتهکان: ئادهی سوژده بهرن بۆ ئادهم (سوژدهی ڕێزو بهفهرمانی خوا) جا ههموو فریشتهکان سوژدهیان برد جگه له ئیبلیس (که فهرمانی خوای شکاندو) له سوژدهبهران نهبوو.
قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسۡجُدَ إِذۡ أَمَرۡتُكَۖ قَالَ أَنَا۠ خَيۡرٞ مِّنۡهُ خَلَقۡتَنِي مِن نَّارٖ وَخَلَقۡتَهُۥ مِن طِينٖ ﴿12﴾قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسۡجُدَ إِذۡ أَمَرۡتُكَۖ قَالَ أَنَا۠ خَيۡرٞ مِّنۡهُ خَلَقۡتَنِي مِن نَّارٖ وَخَلَقۡتَهُۥ مِن طِينٖ
خوا فهرمووی: باشه، چی بهرگری کردیت ئهی ئیبلیس که سوژده نهبهیت کاتێک فهرمانم پێدایت؟ شهیتان وتی: من لهو چاکترم، (چونکه) تۆ منت له ئاگر دروست کردوه و ئهوت له قوڕ دروستکردووه.
قَالَ فَٱهۡبِطۡ مِنۡهَا فَمَا يَكُونُ لَكَ أَن تَتَكَبَّرَ فِيهَا فَٱخۡرُجۡ إِنَّكَ مِنَ ٱلصَّـٰغِرِينَ ﴿13﴾قَالَ فَٱهۡبِطۡ مِنۡهَا فَمَا يَكُونُ لَكَ أَن تَتَكَبَّرَ فِيهَا فَٱخۡرُجۡ إِنَّكَ مِنَ ٱلصَّـٰغِرِينَ
خوا فهرمووی: دهی کهواته دابهزه و له بهههشت یان له ئاسماندا یان له پلهو پایهی بهندایهتی، چونکه تۆ بۆت نیه لهوێدا فیز بکهیت و خۆت بهگهوره دابنێیت، جا تا زووه دهرچۆ، چونکه بهڕاستی تۆ له ڕیسواو بچوک و بێ نرخهکانیت.
قَالَ أَنظِرۡنِيٓ إِلَىٰ يَوۡمِ يُبۡعَثُونَ ﴿14﴾قَالَ أَنظِرۡنِيٓ إِلَىٰ يَوۡمِ يُبۡعَثُونَ
شهیتان وتی: داواکارم که مۆڵهتم بدهیت تا ئهو ڕۆژهی که ههموو نهوهی ئادهم زیندوو دهکرێنهوه.
قَالَ إِنَّكَ مِنَ ٱلۡمُنظَرِينَ ﴿15﴾قَالَ إِنَّكَ مِنَ ٱلۡمُنظَرِينَ
خوا فهرمووی: بهڕاستی تۆ له مۆڵهت دراوانیت.
قَالَ فَبِمَآ أَغۡوَيۡتَنِي لَأَقۡعُدَنَّ لَهُمۡ صِرَٰطَكَ ٱلۡمُسۡتَقِيمَ ﴿16﴾قَالَ فَبِمَآ أَغۡوَيۡتَنِي لَأَقۡعُدَنَّ لَهُمۡ صِرَٰطَكَ ٱلۡمُسۡتَقِيمَ
شهیتان وتی: بههۆی ئهوهی که تۆ منت گومڕاو سهرگهردان کرد، ئهوه سوێند بێت منیش له ڕێگه ڕاستهکهتدا بۆیان دادهنیشم (لایان بدهم).
ثُمَّ لَأٓتِيَنَّهُم مِّنۢ بَيۡنِ أَيۡدِيهِمۡ وَمِنۡ خَلۡفِهِمۡ وَعَنۡ أَيۡمَٰنِهِمۡ وَعَن شَمَآئِلِهِمۡۖ وَلَا تَجِدُ أَكۡثَرَهُمۡ شَٰكِرِينَ ﴿17﴾ثُمَّ لَأٓتِيَنَّهُم مِّنۢ بَيۡنِ أَيۡدِيهِمۡ وَمِنۡ خَلۡفِهِمۡ وَعَنۡ أَيۡمَٰنِهِمۡ وَعَن شَمَآئِلِهِمۡۖ وَلَا تَجِدُ أَكۡثَرَهُمۡ شَٰكِرِينَ
پاشان سوێند بهخوا له بهردهمیانهوه، له پشتیانهوه، له لای ڕاستیانهوه، له لای چهپیانهوه، بۆیان دێم و (دنیایان لاخۆشهویست دهکهم و گومانیان دهربارهی قیامهت لادروست دهکهم) و دهستت ناکهوێت زۆربهیان سوپاسگوزار بن.
قَالَ ٱخۡرُجۡ مِنۡهَا مَذۡءُومٗا مَّدۡحُورٗاۖ لَّمَن تَبِعَكَ مِنۡهُمۡ لَأَمۡلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنكُمۡ أَجۡمَعِينَ ﴿18﴾قَالَ ٱخۡرُجۡ مِنۡهَا مَذۡءُومٗا مَّدۡحُورٗاۖ لَّمَن تَبِعَكَ مِنۡهُمۡ لَأَمۡلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنكُمۡ أَجۡمَعِينَ
خوا فهرمووی: له بهههشت دهرچۆره دهرهوه بهسهرشۆڕی و ڕیسوایی و دهرکراوی، سوێند به خوا ئهو کهسهی شوێنت کهوت لهوان، ئهوه بێگومان دۆزهخ پڕ دهکهم له ئێوه ههموو.
وَيَـٰٓـَٔادَمُ ٱسۡكُنۡ أَنتَ وَزَوۡجُكَ ٱلۡجَنَّةَ فَكُلَا مِنۡ حَيۡثُ شِئۡتُمَا وَلَا تَقۡرَبَا هَٰذِهِ ٱلشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿19﴾وَيَـٰٓـَٔادَمُ ٱسۡكُنۡ أَنتَ وَزَوۡجُكَ ٱلۡجَنَّةَ فَكُلَا مِنۡ حَيۡثُ شِئۡتُمَا وَلَا تَقۡرَبَا هَٰذِهِ ٱلشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ ٱلظَّـٰلِمِينَ
(تۆش) ئهی ئادهم، خۆت و هاوسهرهکهت لهبهههشتدا نیشتهجێ بن، جا له ههر کوێ ئارهزووتان لێ بوو (خواردهمهنی و میوهیه) بخۆن، (بهڵام) نزیکی ئهم درهخته مهکهون (درهختێکی تایبهتی بهرداربوو، بۆ تاقی کردنهوهیان خوای گهوره بڕیاریدا که ههر نزیکی نهکهون، چ جای له بهرو بوومی بخۆن) ئهو کاته دهچنه ڕیزی ستهمکارانهوه.
فَوَسۡوَسَ لَهُمَا ٱلشَّيۡطَٰنُ لِيُبۡدِيَ لَهُمَا مَا وُۥرِيَ عَنۡهُمَا مِن سَوۡءَٰتِهِمَا وَقَالَ مَا نَهَىٰكُمَا رَبُّكُمَا عَنۡ هَٰذِهِ ٱلشَّجَرَةِ إِلَّآ أَن تَكُونَا مَلَكَيۡنِ أَوۡ تَكُونَا مِنَ ٱلۡخَٰلِدِينَ ﴿20﴾فَوَسۡوَسَ لَهُمَا ٱلشَّيۡطَٰنُ لِيُبۡدِيَ لَهُمَا مَا وُۥرِيَ عَنۡهُمَا مِن سَوۡءَٰتِهِمَا وَقَالَ مَا نَهَىٰكُمَا رَبُّكُمَا عَنۡ هَٰذِهِ ٱلشَّجَرَةِ إِلَّآ أَن تَكُونَا مَلَكَيۡنِ أَوۡ تَكُونَا مِنَ ٱلۡخَٰلِدِينَ
شهیتان (ئهو سنوورهی بۆ ئادهم و حهوا بهفرسهت زانی) و ئینجا کهوته فڕێدانی وهسوهسهو خهتهره و خهیاڵ بۆ ناو دڵ و دهروونیان تا ئهو عهیب و عارهیان دهربخات که شاراوهبوو لێیان (دوایی خۆی ئاشکراکرد) و پێی وتن: پهروهردگارتان ئهم درهختهی لێ قهدهغه نهکردوون تهنها لهبهر ئهوهیه نهوهکو ببنه فریشته، یاخود بۆ ئهوهیه نهوهکو له نهمران بن!!
وَقَاسَمَهُمَآ إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ ٱلنَّـٰصِحِينَ ﴿21﴾وَقَاسَمَهُمَآ إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ ٱلنَّـٰصِحِينَ
(ئهوسا شهیتان زانی دهترسن و دوودڵن) سوێندی بۆ خواردن که من بهڕاستی له ئامۆژگارانم بۆ ئێوهو دڵسۆزتانم!!
فَدَلَّىٰهُمَا بِغُرُورٖۚ فَلَمَّا ذَاقَا ٱلشَّجَرَةَ بَدَتۡ لَهُمَا سَوۡءَٰتُهُمَا وَطَفِقَا يَخۡصِفَانِ عَلَيۡهِمَا مِن وَرَقِ ٱلۡجَنَّةِۖ وَنَادَىٰهُمَا رَبُّهُمَآ أَلَمۡ أَنۡهَكُمَا عَن تِلۡكُمَا ٱلشَّجَرَةِ وَأَقُل لَّكُمَآ إِنَّ ٱلشَّيۡطَٰنَ لَكُمَا عَدُوّٞ مُّبِينٞ ﴿22﴾فَدَلَّىٰهُمَا بِغُرُورٖۚ فَلَمَّا ذَاقَا ٱلشَّجَرَةَ بَدَتۡ لَهُمَا سَوۡءَٰتُهُمَا وَطَفِقَا يَخۡصِفَانِ عَلَيۡهِمَا مِن وَرَقِ ٱلۡجَنَّةِۖ وَنَادَىٰهُمَا رَبُّهُمَآ أَلَمۡ أَنۡهَكُمَا عَن تِلۡكُمَا ٱلشَّجَرَةِ وَأَقُل لَّكُمَآ إِنَّ ٱلشَّيۡطَٰنَ لَكُمَا عَدُوّٞ مُّبِينٞ
ئیتر شهیتان بهفێڵ و پیلان فریوی دان (بهرهولای درهختهکهی بردن) جاکاتێک تامی بهرو بوومی درهختهکهیان چهشت، ههرچی عهیب و عاریان ههیه کهوته دهرهوه، (ناچار بهپهله) دهستیاندایه گهڵای درهختهکانی بهههشت عهیب و عاری خۆیان پێ دائهپۆشی و پهروهردگاریان بانگی کردن و فهرمووی: ئایا من قهدهغهی ئهو درهختهم لێنهکردن و پێم نهوتن، که بهڕاستی شهیتان بۆ ئێوه دوژمنێکی ئاشکرایه؟!
قَالَا رَبَّنَا ظَلَمۡنَآ أَنفُسَنَا وَإِن لَّمۡ تَغۡفِرۡ لَنَا وَتَرۡحَمۡنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ ﴿23﴾قَالَا رَبَّنَا ظَلَمۡنَآ أَنفُسَنَا وَإِن لَّمۡ تَغۡفِرۡ لَنَا وَتَرۡحَمۡنَا لَنَكُونَنَّ مِنَ ٱلۡخَٰسِرِينَ
(ئهوسا ئیتر ههردووکیان ههستیان بهههڵهی خۆیان کردو) وتیان: پهروهردگارا ئێمه ستهممان له خۆمان کرد، خۆ ئهگهر لێمان خۆش نهبیت و بهزهییت پێماندا نهیهتهوه، ئهوه بهڕاستی ئێمه سوێند به خوا له خهسارهتمهند و زهرهرمهندانین.
قَالَ ٱهۡبِطُواْ بَعۡضُكُمۡ لِبَعۡضٍ عَدُوّٞۖ وَلَكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ مُسۡتَقَرّٞ وَمَتَٰعٌ إِلَىٰ حِينٖ ﴿24﴾قَالَ ٱهۡبِطُواْ بَعۡضُكُمۡ لِبَعۡضٍ عَدُوّٞۖ وَلَكُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ مُسۡتَقَرّٞ وَمَتَٰعٌ إِلَىٰ حِينٖ
خوای گهوره فهرمووی: ئیتر دابهزن ههندێکتان دوژمنی ههندێکتانن (شهیتان و دارو دهستهی دوژمنی ئێوهن و نهوهی ئادهمیش بههۆی پیلانی شهیتانهوه دوژمنایهتی یهکتر دهکهن)، بۆتان ههیه له زهویدا نیشتهجێ بوون و هۆی ڕابواردن و ژیان تا ماوهیهک.
قَالَ فِيهَا تَحۡيَوۡنَ وَفِيهَا تَمُوتُونَ وَمِنۡهَا تُخۡرَجُونَ ﴿25﴾قَالَ فِيهَا تَحۡيَوۡنَ وَفِيهَا تَمُوتُونَ وَمِنۡهَا تُخۡرَجُونَ
خوا فهرمووی (پێیان): ههر له زهویدا دهژین و لهوێش دهمرن و (تێکهڵ بهخاکی دهبن، له کاتی دیاری کراویشدا) ههر له ناخیهوه دههێنرێنه دهرهوه ( بۆ لێپرسینهوه).
يَٰبَنِيٓ ءَادَمَ قَدۡ أَنزَلۡنَا عَلَيۡكُمۡ لِبَاسٗا يُوَٰرِي سَوۡءَٰتِكُمۡ وَرِيشٗاۖ وَلِبَاسُ ٱلتَّقۡوَىٰ ذَٰلِكَ خَيۡرٞۚ ذَٰلِكَ مِنۡ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ لَعَلَّهُمۡ يَذَّكَّرُونَ ﴿26﴾يَٰبَنِيٓ ءَادَمَ قَدۡ أَنزَلۡنَا عَلَيۡكُمۡ لِبَاسٗا يُوَٰرِي سَوۡءَٰتِكُمۡ وَرِيشٗاۖ وَلِبَاسُ ٱلتَّقۡوَىٰ ذَٰلِكَ خَيۡرٞۚ ذَٰلِكَ مِنۡ ءَايَٰتِ ٱللَّهِ لَعَلَّهُمۡ يَذَّكَّرُونَ
ئهی نهوهی ئادهم، ئێمه بهڕاستی پۆشاکی لهبارمان بۆ فهراههم هێناون، عهورهت و ئهوهی پێتان ناخۆشه دهربکهوێت دای ئهپۆشێت، ههروهها جل و بهرگی جوانیش که خۆتانی پێ بڕازێننهوه (بهڵام بیرتان نهچێت) که پۆشاکی تهقواو خواناسی چاکتر و خێردارتر و بهفهڕتره، ئهو پۆشاکه (ماددی و مهعنهویانه) له نیشانه و بهڵگهکانی خوای گهورهن بۆ ئهوهی یاداوهری وهربگرن و (یادی بهههشت بکهن).
يَٰبَنِيٓ ءَادَمَ لَا يَفۡتِنَنَّكُمُ ٱلشَّيۡطَٰنُ كَمَآ أَخۡرَجَ أَبَوَيۡكُم مِّنَ ٱلۡجَنَّةِ يَنزِعُ عَنۡهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوۡءَٰتِهِمَآۚ إِنَّهُۥ يَرَىٰكُمۡ هُوَ وَقَبِيلُهُۥ مِنۡ حَيۡثُ لَا تَرَوۡنَهُمۡۗ إِنَّا جَعَلۡنَا ٱلشَّيَٰطِينَ أَوۡلِيَآءَ لِلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ ﴿27﴾يَٰبَنِيٓ ءَادَمَ لَا يَفۡتِنَنَّكُمُ ٱلشَّيۡطَٰنُ كَمَآ أَخۡرَجَ أَبَوَيۡكُم مِّنَ ٱلۡجَنَّةِ يَنزِعُ عَنۡهُمَا لِبَاسَهُمَا لِيُرِيَهُمَا سَوۡءَٰتِهِمَآۚ إِنَّهُۥ يَرَىٰكُمۡ هُوَ وَقَبِيلُهُۥ مِنۡ حَيۡثُ لَا تَرَوۡنَهُمۡۗ إِنَّا جَعَلۡنَا ٱلشَّيَٰطِينَ أَوۡلِيَآءَ لِلَّذِينَ لَا يُؤۡمِنُونَ
ئهی نهوهی ئادهم: شهیتان، ئێوهش له خشته نهبات، ههروهک باوک و دایکتانی له خشته بردو له بهههشتدا به دهرکردنی دان، لهکاتێکدا دهستی کرد بهداماڵینی پۆشاکهکانیان تا عهورهتیان پیشانی یهکتربدات، بێگومان شهیتان و دارو دهستهی ئێوه دهبینن، له شوێنێکدا که (دنیایه) ئێوه ئهوان نابینن، جا دڵنیابن که ئێمه شهیتانهکانمان کردووه به یارو یاوهری ئهوانهی باوهڕ ناهێنن.
وَإِذَا فَعَلُواْ فَٰحِشَةٗ قَالُواْ وَجَدۡنَا عَلَيۡهَآ ءَابَآءَنَا وَٱللَّهُ أَمَرَنَا بِهَاۗ قُلۡ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَأۡمُرُ بِٱلۡفَحۡشَآءِۖ أَتَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ ﴿28﴾وَإِذَا فَعَلُواْ فَٰحِشَةٗ قَالُواْ وَجَدۡنَا عَلَيۡهَآ ءَابَآءَنَا وَٱللَّهُ أَمَرَنَا بِهَاۗ قُلۡ إِنَّ ٱللَّهَ لَا يَأۡمُرُ بِٱلۡفَحۡشَآءِۖ أَتَقُولُونَ عَلَى ٱللَّهِ مَا لَا تَعۡلَمُونَ
کاتێکیش (بێ باوهڕان) تاوان و گوناهێک ئهنجام بدهن دهڵێن: باوو باپیرانیشمان دیوه ئهم کارهیان کردوهو خوای گهوره خۆی فهرمانی پێداوین بیکهین!! پێیان بڵێ: (نهخێر وانییه) چونکه بهڕاستی خوا فهرمان بهگوناهو تاوان و کاری نابهجێ نادات، چۆن (جهسارهت دهکهن) و شتێک ههڵدهبهستن بۆ خوا که نازانن وتویهتی یان نا.
قُلۡ أَمَرَ رَبِّي بِٱلۡقِسۡطِۖ وَأَقِيمُواْ وُجُوهَكُمۡ عِندَ كُلِّ مَسۡجِدٖ وَٱدۡعُوهُ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَۚ كَمَا بَدَأَكُمۡ تَعُودُونَ ﴿29﴾قُلۡ أَمَرَ رَبِّي بِٱلۡقِسۡطِۖ وَأَقِيمُواْ وُجُوهَكُمۡ عِندَ كُلِّ مَسۡجِدٖ وَٱدۡعُوهُ مُخۡلِصِينَ لَهُ ٱلدِّينَۚ كَمَا بَدَأَكُمۡ تَعُودُونَ
(ئهی محمد(صلى الله عليه وسلم) بڵێ: پهروهردگارم فهرمانی به دادپهروهری داوه، لهکاتی ههرپهرستن و نوێژێکدا، له ههموو مزگهوتێکدا، ڕووی دڵ و ڕوخسارتان بهڕاستی له پهروهردگارتان بکهن و بیپهرستن و لێی بپاڕێنهوه، لهکاتێکدا دینداری بێگهردو دڵسۆزانه ههر بۆ ئهو زاتهیه، چونکه ههر چۆن دروستی کردوون له سهرهتاوه، له ئایندهشدا ههر بۆ لای ئهو دهگهڕێنهوه...
فَرِيقًا هَدَىٰ وَفَرِيقًا حَقَّ عَلَيۡهِمُ ٱلضَّلَٰلَةُۚ إِنَّهُمُ ٱتَّخَذُواْ ٱلشَّيَٰطِينَ أَوۡلِيَآءَ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَيَحۡسَبُونَ أَنَّهُم مُّهۡتَدُونَ ﴿30﴾فَرِيقًا هَدَىٰ وَفَرِيقًا حَقَّ عَلَيۡهِمُ ٱلضَّلَٰلَةُۚ إِنَّهُمُ ٱتَّخَذُواْ ٱلشَّيَٰطِينَ أَوۡلِيَآءَ مِن دُونِ ٱللَّهِ وَيَحۡسَبُونَ أَنَّهُم مُّهۡتَدُونَ
(جا ئهو کاته دهبنه دوو دهسته) دهستهیهک هیدایهت و ڕێنمووی وهرگرتووه، دهستهیهکیش بڕیاری گومڕای و سهر لێشێواوی بهسهردا چهسپاوه، چونکه بهڕاستی ئهوانه بێجگه له خوا شهیتانهکانیشیان کرده پشتیوان و خۆشهویستی خۆیان، واش دهزانن که ڕێگهی ڕاست و دروستیان گرتۆتهبهر.