Al-Baqarah 2:260وَإِذۡ قَالَ إِبۡرَٰهِـۧمُ رَبِّ أَرِنِي كَيۡفَ تُحۡيِ ٱلۡمَوۡتَىٰۖ قَالَ أَوَلَمۡ تُؤۡمِنۖ قَالَ بَلَىٰ وَلَٰكِن لِّيَطۡمَئِنَّ قَلۡبِيۖ قَالَ فَخُذۡ أَرۡبَعَةٗ مِّنَ ٱلطَّيۡرِ فَصُرۡهُنَّ إِلَيۡكَ ثُمَّ ٱجۡعَلۡ عَلَىٰ كُلِّ جَبَلٖ مِّنۡهُنَّ جُزۡءٗا ثُمَّ ٱدۡعُهُنَّ يَأۡتِينَكَ سَعۡيٗاۚ وَٱعۡلَمۡ أَنَّ ٱللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٞ ﴿٢٦٠﴾
به یاد بهێنه، کاتێک ئیبراهیم وتی: پهروهردگارا نیشانم بده چۆن مردوو زیندوو دهکهیتهوه؟ خوا فهرمووی: ئایا باوهڕت نههێناوه؟ ئیبراهیم وتی: بهڵێ (باوهڕم ههیه) بهڵام حهزدهکهم (بهچاوی خۆم بیبینم) تا دڵم ئارام بگرێت، خوا فهرمووی: جا کهواته چوار باڵنده بهێنهو جوان سهرنجیان بدهو دوایی ههر چواریان سهربڕهو گۆشت و پهڕ و خوێنیان تێکهڵ بکه، ئهوسا لهسهر لوطکهی ههر شاخێک ههندێک لهو تێکهڵهیه دابنێ، پاشان بانگیان بکه، بهگورجی و بهپهله ههموویان دێنهوه بۆ لات و چاک بزانه و دڵنیابه بهڕاستی خوا باڵاداست و کار بهجێ یه.
Al-An'am 6:38وَمَا مِن دَآبَّةٖ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلَا طَـٰٓئِرٖ يَطِيرُ بِجَنَاحَيۡهِ إِلَّآ أُمَمٌ أَمۡثَالُكُمۚ مَّا فَرَّطۡنَا فِي ٱلۡكِتَٰبِ مِن شَيۡءٖۚ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّهِمۡ يُحۡشَرُونَ ﴿٣٨﴾
هیچ زیندهوهرو گیانلهبهرێک نیه بهسهر زهویدا بڕوات و هیچ باڵندهیهک بهباڵهکانی بفڕێت و ئهوانیش ئوممهت و گهلێک نهبن وهک ئێوه (دڵنیا بن) هیچ شتێک نیه پشت گوێمان خستبێت له کتێبه (تایبهتیهکهی لوح المحفوظ) دا لهوهودوا ههرههموو ئهوانه کۆدهکرێنهوه بۆلای پهروهردگاریان (بۆ ئهوهی دادگایی بکرێن و ههموو کهس مافی خۆی وهربگرێت، یان تۆڵهی ڕهوای لێ بسهنرێت).
Yusuf 12:36وَدَخَلَ مَعَهُ ٱلسِّجۡنَ فَتَيَانِۖ قَالَ أَحَدُهُمَآ إِنِّيٓ أَرَىٰنِيٓ أَعۡصِرُ خَمۡرٗاۖ وَقَالَ ٱلۡأٓخَرُ إِنِّيٓ أَرَىٰنِيٓ أَحۡمِلُ فَوۡقَ رَأۡسِي خُبۡزٗا تَأۡكُلُ ٱلطَّيۡرُ مِنۡهُۖ نَبِّئۡنَا بِتَأۡوِيلِهِۦٓۖ إِنَّا نَرَىٰكَ مِنَ ٱلۡمُحۡسِنِينَ ﴿٣٦﴾
ئهوسا دوو لاوی تریش بهتاوانی جیا جیا لهگهڵ یوسفدا خرانه بهندیخانهوه، (ههریهکهیان خهوێکی بینی بوو) یهکێکیان وتی: بێگومان من خۆمم دهبینی له خهومدا ترێم دهگوشی و شهرابم لێ دروست دهکرد، ئهوی تریشیان وتی: بهڕاستی من خۆمم دهبینی له خهومدا که نانم بهسهر سهرمهوه ههڵدهگرت باڵنده لێی دهخوارد، ئاگادارمان بکه بهلێکدانهوهی ئهم خهونه، چونکه بهڕاستی ئێمه دهبینین تۆ له چاکه خوازانیت و (شارهزای له لێکدانهوهی خهودا).....
Yusuf 12:41يَٰصَٰحِبَيِ ٱلسِّجۡنِ أَمَّآ أَحَدُكُمَا فَيَسۡقِي رَبَّهُۥ خَمۡرٗاۖ وَأَمَّا ٱلۡأٓخَرُ فَيُصۡلَبُ فَتَأۡكُلُ ٱلطَّيۡرُ مِن رَّأۡسِهِۦۚ قُضِيَ ٱلۡأَمۡرُ ٱلَّذِي فِيهِ تَسۡتَفۡتِيَانِ ﴿٤١﴾
ئهی هاوهڵانی زیندانیم، ئهوهتان له خهونیدا ترێی دهگوشی ئهوه دهبێته ساقی پاشا و ڕزگاری دهبێت و شهرابی پێشکهش دهکات، ئهوی تریشیان له خاچ دهدرێت و باڵنده لهسهرو ڕووخساری دهخوات، ئیتر ئهمهش وهڵامی لێکدانهوهی خهونهکانتانه و ههر ئهوهش بڕیار دراوه.
An-Nahl 16:79أَلَمۡ يَرَوۡاْ إِلَى ٱلطَّيۡرِ مُسَخَّرَٰتٖ فِي جَوِّ ٱلسَّمَآءِ مَا يُمۡسِكُهُنَّ إِلَّا ٱللَّهُۚ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَأٓيَٰتٖ لِّقَوۡمٖ يُؤۡمِنُونَ ﴿٧٩﴾
ئایا باڵندهکانیان نهبینیوهو سهرنجیان نهداون چۆن له ههوای ئاسماندا بارهێنراون بۆ فڕین؟، کێ دهتوانێت ڕایانبگرێت بهئاسمانهوه جگه له خوای گهوره (ههوا، چرکهیهکی زۆر کهمه، کهچی ئهم ههموو جۆره باڵه فڕه تیایدا به سهربهستی دهفڕێت، بێگومان ئهم ڕهحمهتهی خوا ههموو فڕۆکهو باڵه فڕێکی دهست کردی ئادهمیزادیشی گرتۆتهوه، که له بنهڕهتدا دهستکاری خوای باڵادهستن)، بهڕاستی ئا لهوهدا بهڵگهو نیشانهی زۆر ههن بۆ کهسانێك باوهڕ دههێنن.
Al-Isra 17:13وَكُلَّ إِنسَٰنٍ أَلۡزَمۡنَٰهُ طَـٰٓئِرَهُۥ فِي عُنُقِهِۦۖ وَنُخۡرِجُ لَهُۥ يَوۡمَ ٱلۡقِيَٰمَةِ كِتَٰبٗا يَلۡقَىٰهُ مَنشُورًا ﴿١٣﴾
نامهی کردهوهی ههر کهسێکیشمان ههڵواسیووه به گهردنیداو له ڕۆژی دوایدا کارنامهی کردهوهکانی بۆ دهردههێنین و به کراوهیی دهخهینه بهردهستی (ئاشکرایه که ئهو دهزگایانهی کارو کردهوهی ئێمهی لهسهر تۆمار دهکرێت زۆر پێشکهوتوو تره لهوهی که ئادهمیزاد تا ئێستا پهی پێ بردووه).
Al-Anbya 21:79فَفَهَّمۡنَٰهَا سُلَيۡمَٰنَۚ وَكُلًّا ءَاتَيۡنَا حُكۡمٗا وَعِلۡمٗاۚ وَسَخَّرۡنَا مَعَ دَاوُۥدَ ٱلۡجِبَالَ يُسَبِّحۡنَ وَٱلطَّيۡرَۚ وَكُنَّا فَٰعِلِينَ ﴿٧٩﴾
جا ئێمه چارهسهری کێشهکهمان له سولهیمان گهیاند، بهڵام ههریهکه (لهم باوک و کوڕه) بههرهوهرمان کردبوو له حیکمهت و دانایی وعیلم و زانستی، ههروهها باڵندهو چیاکانیشمان لهگهڵ داودا ملکهچ وفهرمانبهردار کردبوو، ههمووان پێکهوه تهسبیحات و ستایشی ئێمهیان دهکرد، ئێمهش ئهوهمان کرد.
Al-Hajj 22:31حُنَفَآءَ لِلَّهِ غَيۡرَ مُشۡرِكِينَ بِهِۦۚ وَمَن يُشۡرِكۡ بِٱللَّهِ فَكَأَنَّمَا خَرَّ مِنَ ٱلسَّمَآءِ فَتَخۡطَفُهُ ٱلطَّيۡرُ أَوۡ تَهۡوِي بِهِ ٱلرِّيحُ فِي مَكَانٖ سَحِيقٖ ﴿٣١﴾
ههوڵ بدهن ههمیشه شوێن ڕاستی بکهون و ملکهچ بن بۆ حهق لهبهر خاتری زاتی خوا، نهکهن هیچ شهریك و هاوهڵێکی بۆ بڕیار بدهن، جا ئهوهی هاوهڵ و شهریك بۆ خوا بڕیار بدات، وهکو ئهوه وایه له ئاسمانهوه بهر ببێتهوه و باڵنده پهلاماری بدات و (پارچه پارچهی بکات) یاخود ڕهشهبایهکی بههێز بیفڕێنێت و بیبات بۆشوێنێکی دوور و قوڵ.
An-Nur 24:41أَلَمۡ تَرَ أَنَّ ٱللَّهَ يُسَبِّحُ لَهُۥ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ وَٱلطَّيۡرُ صَـٰٓفَّـٰتٖۖ كُلّٞ قَدۡ عَلِمَ صَلَاتَهُۥ وَتَسۡبِيحَهُۥۗ وَٱللَّهُ عَلِيمُۢ بِمَا يَفۡعَلُونَ ﴿٤١﴾
ئایا نهتبینیووه که به ڕاستی ههرچی و ههرکهس له ئاسمانهکان و زهویدا ههیه، تهسبیحات و ستایشی خوا دهکهن، ههروهها باڵندهکانیش له کاتێکدا پۆل پۆل (به ئاسماندا دهفڕن) ههر ههموویان ستایش و پهرستش و تهسبیحاتی خۆیان زانیووه، خوایش ههمیشه زانایه بهوهی که دهیکهن.
An-Naml 27:16وَوَرِثَ سُلَيۡمَٰنُ دَاوُۥدَۖ وَقَالَ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلنَّاسُ عُلِّمۡنَا مَنطِقَ ٱلطَّيۡرِ وَأُوتِينَا مِن كُلِّ شَيۡءٍۖ إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ ٱلۡفَضۡلُ ٱلۡمُبِينُ ﴿١٦﴾
سولهیمان جێنشینی داودی باوکی بوو، ڕۆژێک وتی: ئهی خهڵکینه ئێمه فێری زمانی باڵنده کراوین و له ههموو شتێکمان پێدراوه، بهڕاستی ئهمه ههر فهزڵ و ڕێزێکی ئاشکرایه (لهلایهن خواوه پێمان بهخشراوه).
An-Naml 27:17وَحُشِرَ لِسُلَيۡمَٰنَ جُنُودُهُۥ مِنَ ٱلۡجِنِّ وَٱلۡإِنسِ وَٱلطَّيۡرِ فَهُمۡ يُوزَعُونَ ﴿١٧﴾
ههرچی سهربازو لهشکری سولهیمان ههبوو له پهری و ئادهمیزاد و باڵنده کۆکرانهوه و نمایشیان کرد به ڕیزو ڕێک و پێکی ههموویان بهسهرهتاو کۆتاییان یهکیان گرت.
An-Naml 27:20وَتَفَقَّدَ ٱلطَّيۡرَ فَقَالَ مَالِيَ لَآ أَرَى ٱلۡهُدۡهُدَ أَمۡ كَانَ مِنَ ٱلۡغَآئِبِينَ ﴿٢٠﴾
(ئینجا سولهیمان) کهوته بهسهر کردنهوه و پشکنینی دهستهو تاقمی باڵندهکان و وتی: ئهوه بۆچی من پهپوو نابینم؟ یاخود لێره نیه و خۆی دزیوهتهوه و له نادیارهکانه!!
An-Naml 27:21لَأُعَذِّبَنَّهُۥ عَذَابٗا شَدِيدًا أَوۡ لَأَاْذۡبَحَنَّهُۥٓ أَوۡ لَيَأۡتِيَنِّي بِسُلۡطَٰنٖ مُّبِينٖ ﴿٢١﴾
سوێند بێت ئهبێت سزایهکی زۆر سهختی بدهم یان سهری ببڕم، یان دهبێت به بهڵگهیهکی ئاشکراوه بێت بۆ لام.
Saba 34:10۞وَلَقَدۡ ءَاتَيۡنَا دَاوُۥدَ مِنَّا فَضۡلٗاۖ يَٰجِبَالُ أَوِّبِي مَعَهُۥ وَٱلطَّيۡرَۖ وَأَلَنَّا لَهُ ٱلۡحَدِيدَ ﴿١٠﴾
(ئێمه) ڕێزێك و بایهخێکی زۆرمان بهخشیوه به داود (فهرمانمان داوه که): ئهی کێوهکان و باڵندهکان (تهسبیحات و سرودی ستایشی) لهگهڵدا بڵێنهوه، ههروهها ئاسنیشمان بۆ نهرم کردووه (وهکو (معجزة)یهك تا پێداویستیهکانی به ئاسانی لێ دروست بکات).
Sad 38:16وَقَالُواْ رَبَّنَا عَجِّل لَّنَا قِطَّنَا قَبۡلَ يَوۡمِ ٱلۡحِسَابِ ﴿١٦﴾
کهچی خهڵکی نهفام دهڵێن: پهروهردگارا ههر چیت بۆ بڕیارداوین پێش ڕۆژی لێپرسینهوه، پێمان ببهخشه.
Sad 38:17ٱصۡبِرۡ عَلَىٰ مَا يَقُولُونَ وَٱذۡكُرۡ عَبۡدَنَا دَاوُۥدَ ذَا ٱلۡأَيۡدِۖ إِنَّهُۥٓ أَوَّابٌ ﴿١٧﴾
ئهی پێغهمبهر صلی الله علیه وسلم تۆ خۆگربه له بهرامبهر ههموو ئهو گوفتاره نادروست و ههڵانهوه که دهیڵێن، بهڵکو یادی بهندهمان داود بکه که توانایی و دهسهڵاتمان پێ بهخشیبوو، بهڕاستی ئهو ههمیشه دڵی لای ئێمه بوو، بهتهنگ ڕهزامهندی ئێمهوه بوو.
Sad 38:18إِنَّا سَخَّرۡنَا ٱلۡجِبَالَ مَعَهُۥ يُسَبِّحۡنَ بِٱلۡعَشِيِّ وَٱلۡإِشۡرَاقِ ﴿١٨﴾
بهڕاستی ئێمهش کهژ و کێوهکانمان بۆ ڕام هێنابوو، ئهوانیس یاد و تهسبیحاتی خوایان دهکرد و پێکهوه دهیانوتهوه له دهمه و ئێواران و بهرهبهیانهکاندا.
Sad 38:19وَٱلطَّيۡرَ مَحۡشُورَةٗۖ كُلّٞ لَّهُۥٓ أَوَّابٞ ﴿١٩﴾
ههروهها بهڵندهکانیشمان بۆ ڕام هێنابوو به دهوریشیدا کۆ کرابوونهوه، ههموویان پێکهوه تهسبیحاتیان دهکرد، ههموویان گوێڕایهڵ و فهرمانبهرداری خوا بوون.
Sad 38:20وَشَدَدۡنَا مُلۡكَهُۥ وَءَاتَيۡنَٰهُ ٱلۡحِكۡمَةَ وَفَصۡلَ ٱلۡخِطَابِ ﴿٢٠﴾
ئێمه پاشایهتیهکهمان بههێزکردو حیکمهت و دانایی وقسه و فهرمانی بهجێمان پێبهخشی.
Al-Mulk 67:19أَوَلَمۡ يَرَوۡاْ إِلَى ٱلطَّيۡرِ فَوۡقَهُمۡ صَـٰٓفَّـٰتٖ وَيَقۡبِضۡنَۚ مَا يُمۡسِكُهُنَّ إِلَّا ٱلرَّحۡمَٰنُۚ إِنَّهُۥ بِكُلِّ شَيۡءِۭ بَصِيرٌ ﴿١٩﴾
ئایا سهرنجی باڵندهیان نهداوه بهسهریانهوه پۆل پۆل دهفڕن و باڵهکانیان لێك دهنێن، ئهو باڵندانه جگه خوای میهرهبان کهس به ئاسمانهوه ڕاگیریان ناکات، بهڕاستی ئهو زاته به ههموو شتێك بینایهو هیچی لێ ون نابێت و چاودێری ههموو دروستکراوانی دهکات (فڕۆکهو کهشتی ئاسمانی و.... هتد، ههر ئهو زاته به هۆکارهکان له ئاسماندا هاتووچۆیان پێدهکات و ڕایان دهگرێت).
Al-Fil 105:1أَلَمۡ تَرَ كَيۡفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصۡحَٰبِ ٱلۡفِيلِ ﴿١﴾
ئایا نهتزانیووه (ئهی پێغهمبهر صلی الله علیه وسلم) پهروهردگارت چی کرد بهخاوهن فیلهکان؟!
Al-Fil 105:2أَلَمۡ يَجۡعَلۡ كَيۡدَهُمۡ فِي تَضۡلِيلٖ ﴿٢﴾
ئایا سهری لێ نهشێواندن و پیلان و نهخشهکانیانی پووچ نهکردهوه؟!
Al-Fil 105:3وَأَرۡسَلَ عَلَيۡهِمۡ طَيۡرًا أَبَابِيلَ ﴿٣﴾
پۆل پۆل باڵندهی نهنارده سهریان؟!
Al-Fil 105:4تَرۡمِيهِم بِحِجَارَةٖ مِّن سِجِّيلٖ ﴿٤﴾
تا بهبهردی سهنگگڵ (وهك خشتی سوورهوه کراو)، بهرد بارانیان بکهن.
Al-Fil 105:5فَجَعَلَهُمۡ كَعَصۡفٖ مَّأۡكُولِۭ ﴿٥﴾
سهرهنجام وهکو پووش و پهڵاش و کاری خوراوی لێکردن، (درێژهی ئهم بهسهرهاته له { ژیان نامهی پێغهمبهری مهزندا} له نووسینی مامۆستا عبدالعزیز پاڕهزانی دا تهماشا بکه).
Al-Anfal 8:32وَإِذۡ قَالُواْ ٱللَّهُمَّ إِن كَانَ هَٰذَا هُوَ ٱلۡحَقَّ مِنۡ عِندِكَ فَأَمۡطِرۡ عَلَيۡنَا حِجَارَةٗ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ أَوِ ٱئۡتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٖ ﴿٣٢﴾
یادی ئهو کاته بکهرهوه که بێ باوهڕان وتیان: خوایه ئهگهر ئهم دین و بهرنامه و قورئانه ڕاسته، لهلایهن تۆیشهوه ڕهوانه کراوه، ئهوه بهرد له ئاسمانهوه ببارێنه بهسهرماندا، یان بهڵاو سزایهکی بهئێشمان بۆ بهێنه!!.
Ar-Ra'd 13:15وَلِلَّهِۤ يَسۡجُدُۤ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلۡأَرۡضِ طَوۡعٗا وَكَرۡهٗا وَظِلَٰلُهُم بِٱلۡغُدُوِّ وَٱلۡأٓصَالِ۩ ﴿١٥﴾
ههرچی له ئاسمانهکان و زهویدا ههیه، لهسهر ڕهزامهندیی خۆیان بێ یان به ناچاریی سوژده بۆ خوای بهدیهێنهر دهبهن هاوڕێ لهگهڵ سێبهرهکانیاندا له بهرهبهیان و دهمهو ئێواراندا.
Al-Isra 17:44تُسَبِّحُ لَهُ ٱلسَّمَٰوَٰتُ ٱلسَّبۡعُ وَٱلۡأَرۡضُ وَمَن فِيهِنَّۚ وَإِن مِّن شَيۡءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمۡدِهِۦ وَلَٰكِن لَّا تَفۡقَهُونَ تَسۡبِيحَهُمۡۚ إِنَّهُۥ كَانَ حَلِيمًا غَفُورٗا ﴿٤٤﴾
ههر حهوت ئاسمانهکان و زهوی و ههموو ئهوانهی که تیایاندا ههن، تهسبیحات و ستایشی ئهو زاته دهکهن، هیچ شتێك نی یه لهم بوونهوهرهدا که تهسبیحات و ستایش و سوپاسی ئهو زاته نهکات، بهڵام ئێوه له تهسبیحات و ستایشی ئهو شتانه تێناگهن، بهڕاستی ئهو زاته ههمیشهو بهردهوام خۆگرو به حهوسهڵهیه (له بهرامبهر لادانی خهڵکیهوه) لێخۆشبووهو چاوپۆشی دهکات (ئهگهر ڕووی تێبکهن و باوهڕی پێ بهێنن).
An-Naml 27:87وَيَوۡمَ يُنفَخُ فِي ٱلصُّورِ فَفَزِعَ مَن فِي ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَن فِي ٱلۡأَرۡضِ إِلَّا مَن شَآءَ ٱللَّهُۚ وَكُلٌّ أَتَوۡهُ دَٰخِرِينَ ﴿٨٧﴾
یادی ڕۆژێک بکه فوو دهکرێت به _صور_ دا، ههرکهس له ئاسمانهکان و ههرکهس له زهویدا ههیه، ترس و بیمێکی زۆر دایدهگرێت، جگه لهوانهی که ویستی خوا وایه ترس و بیمیان، ههمووانیش دێن بهملکهچێ و ناچاریی.
Ash-Shuraa 42:5تَكَادُ ٱلسَّمَٰوَٰتُ يَتَفَطَّرۡنَ مِن فَوۡقِهِنَّۚ وَٱلۡمَلَـٰٓئِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمۡدِ رَبِّهِمۡ وَيَسۡتَغۡفِرُونَ لِمَن فِي ٱلۡأَرۡضِۗ أَلَآ إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلۡغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ ﴿٥﴾
ئاسمانهکان لای سهرویانهوه نزیکه لهبهر گهورهیی و شکۆداری ئهو زاته لهت ببن و لێك بترازێن، هاوکات فریشتهکان سهرگهرمی تهسبیحات و ستایش و سوپاسگوزاریی پهروهردگاریانن، داوای لێخۆشبوونیش دهکهن بۆ ئیماندارانی سهرزهوی، دڵنیا و ئاگاداربن که بهڕاستی ئهو پهروهردگاره ههر ئهو لێخۆشبوو میهرهبانه.