ٱلَّذِي جَمَعَ مَالٗا وَعَدَّدَهُۥ ﴿٢﴾
ئهو کهسهی ماڵ و سامانی زۆری کۆ کردۆتهوهو ههر خهریکی ژماردنێتی و (دڵی پێی خۆشه، ڕهزیلهو بهخشنده نیه).
109 Ayêt · Babêt · ku
ٱلَّذِي جَمَعَ مَالٗا وَعَدَّدَهُۥ ﴿٢﴾
ئهو کهسهی ماڵ و سامانی زۆری کۆ کردۆتهوهو ههر خهریکی ژماردنێتی و (دڵی پێی خۆشه، ڕهزیلهو بهخشنده نیه).
وَجَآءَتۡ سَيَّارَةٞ فَأَرۡسَلُواْ وَارِدَهُمۡ فَأَدۡلَىٰ دَلۡوَهُۥۖ قَالَ يَٰبُشۡرَىٰ هَٰذَا غُلَٰمٞۚ وَأَسَرُّوهُ بِضَٰعَةٗۚ وَٱللَّهُ عَلِيمُۢ بِمَا يَعۡمَلُونَ ﴿١٩﴾
ئهوسا کاروانێك هات و ئینجا ئاو هێنهرهکایان نارد ئاو بهێنێت (ئهویش چووه سهربیرهکه) و سهتڵهکهی داهێشته ناو بیرهکهوه، کاتێك هێنایه سهرهوه لهجیاتی ئاو یوسف هاته دهرهوه، کاتێك کابرا بینی، وتی: خهڵکینه مژده بێت ئهمه لاوێکه (ئهوسا ههر کهسێك بدۆزرایهتهوه دهکرا بهبهندهو دهفرۆشرا) یوسفیان شاردهوه و کردیانه کهرهسهی فرۆشتن، خوای گهورهش زاناو ئاگایه بهو کارو کردهوانهی که دهیکهن (چاودێری یوسف دهکات و کارێکی گهورهی پێیهتی).
وَشَرَوۡهُ بِثَمَنِۭ بَخۡسٖ دَرَٰهِمَ مَعۡدُودَةٖ وَكَانُواْ فِيهِ مِنَ ٱلزَّـٰهِدِينَ ﴿٢٠﴾
سهرئهنجام (بردیان و) فرۆشتیان له بازاڕی کۆیله فرۆشهکاندا له میسر، بهنرخێکی ههرزان، چهند درههمێکی کهم، له فرۆشتنیدا هیچ گرنگییان پێنهداو کهم تهماع بوون (چونکه پشتیان پێوهی نهئێشا بوو).
وَقَالَ ٱلَّذِي ٱشۡتَرَىٰهُ مِن مِّصۡرَ لِٱمۡرَأَتِهِۦٓ أَكۡرِمِي مَثۡوَىٰهُ عَسَىٰٓ أَن يَنفَعَنَآ أَوۡ نَتَّخِذَهُۥ وَلَدٗاۚ وَكَذَٰلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَلِنُعَلِّمَهُۥ مِن تَأۡوِيلِ ٱلۡأَحَادِيثِۚ وَٱللَّهُ غَالِبٌ عَلَىٰٓ أَمۡرِهِۦ وَلَٰكِنَّ أَكۡثَرَ ٱلنَّاسِ لَا يَعۡلَمُونَ ﴿٢١﴾
جا ئهو کهسهی یوسفی کڕی له میسر، به هاوسهرهکهی وت: ڕێز بگره له شوێن وجێگهی ئهم لاوه، بهئومێدی ئهوهی سوودمان پێبگهیهنێت، یان بیکهینه کوڕی خۆمان، ئا بهو شێوهیه یوسفمان جێگیرکرد له زهویدا و پایهدارمان کرد، بۆ ئهوهش فێری بکهین چۆن خهو لێک بداتهوه و ڕووداوهکانی چوار دهوری وهك خۆی تێبگات، خوای گهوره زاڵه بهسهر کارو فهرمانهکانی خۆیدا، بهڵام زۆربهی خهڵکی بهمه نازانن.
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا تَدَايَنتُم بِدَيۡنٍ إِلَىٰٓ أَجَلٖ مُّسَمّٗى فَٱكۡتُبُوهُۚ وَلۡيَكۡتُب بَّيۡنَكُمۡ كَاتِبُۢ بِٱلۡعَدۡلِۚ وَلَا يَأۡبَ كَاتِبٌ أَن يَكۡتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ ٱللَّهُۚ فَلۡيَكۡتُبۡ وَلۡيُمۡلِلِ ٱلَّذِي عَلَيۡهِ ٱلۡحَقُّ وَلۡيَتَّقِ ٱللَّهَ رَبَّهُۥ وَلَا يَبۡخَسۡ مِنۡهُ شَيۡـٔٗاۚ فَإِن كَانَ ٱلَّذِي عَلَيۡهِ ٱلۡحَقُّ سَفِيهًا أَوۡ ضَعِيفًا أَوۡ لَا يَسۡتَطِيعُ أَن يُمِلَّ هُوَ فَلۡيُمۡلِلۡ وَلِيُّهُۥ بِٱلۡعَدۡلِۚ وَٱسۡتَشۡهِدُواْ شَهِيدَيۡنِ مِن رِّجَالِكُمۡۖ فَإِن لَّمۡ يَكُونَا رَجُلَيۡنِ فَرَجُلٞ وَٱمۡرَأَتَانِ مِمَّن تَرۡضَوۡنَ مِنَ ٱلشُّهَدَآءِ أَن تَضِلَّ إِحۡدَىٰهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحۡدَىٰهُمَا ٱلۡأُخۡرَىٰۚ وَلَا يَأۡبَ ٱلشُّهَدَآءُ إِذَا مَا دُعُواْۚ وَلَا تَسۡـَٔمُوٓاْ أَن تَكۡتُبُوهُ صَغِيرًا أَوۡ كَبِيرًا إِلَىٰٓ أَجَلِهِۦۚ ذَٰلِكُمۡ أَقۡسَطُ عِندَ ٱللَّهِ وَأَقۡوَمُ لِلشَّهَٰدَةِ وَأَدۡنَىٰٓ أَلَّا تَرۡتَابُوٓاْ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَٰرَةً حَاضِرَةٗ تُدِيرُونَهَا بَيۡنَكُمۡ فَلَيۡسَ عَلَيۡكُمۡ جُنَاحٌ أَلَّا تَكۡتُبُوهَاۗ وَأَشۡهِدُوٓاْ إِذَا تَبَايَعۡتُمۡۚ وَلَا يُضَآرَّ كَاتِبٞ وَلَا شَهِيدٞۚ وَإِن تَفۡعَلُواْ فَإِنَّهُۥ فُسُوقُۢ بِكُمۡۗ وَٱتَّقُواْ ٱللَّهَۖ وَيُعَلِّمُكُمُ ٱللَّهُۗ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَيۡءٍ عَلِيمٞ ﴿٢٨٢﴾
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه ئهگهر قهرزێکتان کرد له یهکتر تا ماوهیهکی دیاری کراو، ئهوه بینوسن و با نووسهرێک که دادپهروهربێت بهڕاستی و دروستی له نێوانتاندا بینوسێت، با هیچ نوسهرێک سهرپێچی نهکات له نوسین، ههر وهک چۆن خوا فێری کردووه با بنووسێت، (خۆ ئهگهر کهسێک خوێندهوار نهبێت) ئهوهی که حهقهکهی بهسهرهوهیه و قهرزهکهی لایه با بهدهمی خۆی (ئهندازهی قهرزهکهی) به کاتبهکه بڵێت و له خوای پهروهردگاری بترسێت و چاوپۆشی له هیچی نهکات و لێی کهم نهکاتهوه، خۆ ئهگهر ئهوهی قهرزهکهی لهسهره ههڵهشه بوو، یا لاواز بوو (منداڵ یان بهساڵاچوو بوو) یا نهیدهتوانی دان به حهقهکهدا بنێت (کهڕوڵاڵ بوو) با بهخێوکهر، یا سهرپهرشتیارهکهی دادگهرانه حهقیقهت و ڕاستی قهرزهکهی بڵێت و با دوو پیاو له خۆتان شایهتی لهسهر (قهرزو مامهڵه)بگرن، ئهگهر دووپیاو دهستنهکهوتن بۆ شایهتی، با پیاوێک و دوو ئافرهت شایهتییهکه بدهن لهو کهسانهی که ڕازین به شایهتیدانیان، نهوهکو یهکێک له (ئافرهتهکان) بیری بچێت، با ئهوی تریان بیری بهێنێتهوه و شایهتهکان نابێت که کاتێک داواکران خۆ وێڵ بکهن و ئاماده نهبن، بێزار مهبن لهوهی که (قهرز) بنووسن، کهم بێت یان زۆر و تا ماوهی دیاری کراوی، به ڕوونی با یاداشت بکرێت، ئهنجامدانی مهسهلهی قهرزتان بهو شێوه دادپهروهرانهیه و پهسهندتره لای خوا (له نهنووسین)، ئهوسا چاکتر دهتوانن شایهتی ڕاگرن و نزیکترن لهوهی گومان و دوودڵی به یهکتر نهبهن (مافی کهس تیا نهچێت)، مهگهر بازرگانیهک بێت لهبهر دهستانداو له نێو خۆتاندا بیگێڕن و کڕین و فرۆشتن ئهنجام بدهن، ئهوه گوناهتان ناگات که ناینووسن، (چونکه ئاسان نیهو مامهڵه دوادهخات، ههتا بۆتان دهکرێت) شایهت بگرن کاتێک کڕین و فرۆشتنتان ئهنجامدا و نابێت نووسهرو شایهت ئازار بدرێن و بێزار بکرێن، خۆ ئهگهر شتی وابکهن ئهوه بهڕاستی مانای وایه ئێوه له چهندهها فهرمانبهرداری دهرچوون، جا له خوا بترسن و خۆ پارێزبن و خوا فێری ئهو شتانهتان دهکات (که خێری تیایه بۆ دنیاو پاداشتی قیامهتی له دوایه) و خوا به ههموو شتێک زانایه.
يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا تَأۡكُلُوٓاْ أَمۡوَٰلَكُم بَيۡنَكُم بِٱلۡبَٰطِلِ إِلَّآ أَن تَكُونَ تِجَٰرَةً عَن تَرَاضٖ مِّنكُمۡۚ وَلَا تَقۡتُلُوٓاْ أَنفُسَكُمۡۚ إِنَّ ٱللَّهَ كَانَ بِكُمۡ رَحِيمٗا ﴿٢٩﴾
ئهی ئهوانهی باوهڕتان هێناوه ماڵ و سامانی یهکتر بهناحهق و بهبێ بهرامبهر مهخۆن لهنێوان خۆتاندا، مهگهر بازرگانیهک بێت و لهسهر ڕهزامهندی ههموولایهکتان بێت، خۆتان مهکوژن و (یهکتر بهناحهق مهکوژن، کاتێک بێزاریی و بێتاقهتی ڕووتان تێدهکات یان تووشی زیانێک دهبن)، بهڕاستی خوا میهرهبانه پێتان.
قُلۡ إِن كَانَ ءَابَآؤُكُمۡ وَأَبۡنَآؤُكُمۡ وَإِخۡوَٰنُكُمۡ وَأَزۡوَٰجُكُمۡ وَعَشِيرَتُكُمۡ وَأَمۡوَٰلٌ ٱقۡتَرَفۡتُمُوهَا وَتِجَٰرَةٞ تَخۡشَوۡنَ كَسَادَهَا وَمَسَٰكِنُ تَرۡضَوۡنَهَآ أَحَبَّ إِلَيۡكُم مِّنَ ٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَجِهَادٖ فِي سَبِيلِهِۦ فَتَرَبَّصُواْ حَتَّىٰ يَأۡتِيَ ٱللَّهُ بِأَمۡرِهِۦۗ وَٱللَّهُ لَا يَهۡدِي ٱلۡقَوۡمَ ٱلۡفَٰسِقِينَ ﴿٢٤﴾
(ئهی محمد (صلى الله عليه وسلم) پێیان بڵێ: ئهگهر باوو باپیرانتان و براکانتان و هاوسهرانتان و عهشرهت و هۆزتان و ماڵ و سامانێک که بهدهستان هێناوه، یاخود بازرگانیهک دهترسن که شکان و بێ بازاڕی ڕووی تێبکات و خانووبهره و کۆشک و تهلارێک که حهز دهکهن لێتان تێک نهچێت و دڵخۆشن پێی، لاتان خۆشهویستترو نازدارتر بێت له خواو پێغهمبهرهکهی و جیهادو تێکۆشان لهپێناو ڕێبازی ئهو زاتهدا، ده ئهوه چاوهڕوان بن، ههتا خوای گهوره دێت به فهرمانهکانیهوه و (تۆڵهتان لێ دهسێنێت)، خوای پهروهردگاریش هیدایهت و ڕێنموویی قهومی یاخی و له سنوور دهرچوو نادات.
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَتۡلُونَ كِتَٰبَ ٱللَّهِ وَأَقَامُواْ ٱلصَّلَوٰةَ وَأَنفَقُواْ مِمَّا رَزَقۡنَٰهُمۡ سِرّٗا وَعَلَانِيَةٗ يَرۡجُونَ تِجَٰرَةٗ لَّن تَبُورَ ﴿٢٩﴾
بهڕاستی ئهوانهی که پهیامی خوا، قورئان دهخوێننهوه و نوێژهکانیان بهچاکی ئهنجامداوهو لهو ڕزق و ڕۆزی و سامانه جۆراو جۆرانهی پێمان بهخشیوون، بهخشیوویانه، بهنهێنی و بهئاشکرا... (بهنهێنی بۆ ئهوهی ڕیاو ڕووپامایی تێکهڵ نهبێت، به ئاشکراش بۆ هاندانی خهڵکی) ئهوانه بهئومێدی بازرگانیهك ئهو کاره دهکهن که ههرگیز نائومێد و زهرهمهند نابن.
وَإِذَا رَأَوۡاْ تِجَٰرَةً أَوۡ لَهۡوًا ٱنفَضُّوٓاْ إِلَيۡهَا وَتَرَكُوكَ قَآئِمٗاۚ قُلۡ مَا عِندَ ٱللَّهِ خَيۡرٞ مِّنَ ٱللَّهۡوِ وَمِنَ ٱلتِّجَٰرَةِۚ وَٱللَّهُ خَيۡرُ ٱلرَّـٰزِقِينَ ﴿١١﴾
(پاشان خوا گلهیی لهزۆربهی ئیمانداران دهکات، ئهوانهی که قافڵهی بازرگانیان بینی دهوری پێغهمبهر (صلی الله علیه وسلم) یان چۆڵ کرد:) کاتێك بازرگانیهك، یان یاری و گهمهیهك ببینن، ئهوه دهجن بهدهمیوه تۆیش بهجێ دێڵن لهکاتێکدا تۆ وهستاوی بهپێوه وتار دهخوێنیتهوه، پێیان بڵێ: ئهو پاداشت و بهشهی کهلای خوایه بۆ ئیمانداران، چاکتره لهو یاری و گهمه و بازرگانیه، خوایش چاکترین ڕۆزی بهخشه به سهرجهم خهڵکی.